Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Πρόσθετοι όροι στις δικαιοπραξίες (σελ. 73) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Α΄ ΜΕΡΟΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Πρόσθετοι όροι στις δικαιοπραξίες

Πλήρεις απαντήσεις στις 3 ερωτήσεις του κεφαλαίου Ε΄ του Πρώτου Μέρους (σελ. 73).

Αναβλητική και διαλυτική αίρεση

Ερώτηση: Τι είναι αναβλητική και τι διαλυτική αίρεση;

Απάντηση:

• Πρώτα η γενική έννοια. «Σε αρκετές περιπτώσεις οι συναλλασσόμενοι επιθυμούν να ΕΞΑΡΤΗΣΟΥΝ την ενέργεια της δικαιοπραξίας από την επέλευση ενός μελλοντικού γεγονότος ή από την ενέργεια ενός τρίτου προσώπου. Αυτό μπορεί να γίνει προσθέτοντας στη δικαιοπραξία έναν όρο που λέγεται ΑΙΡΕΣΗ.»

📌 «Αίρεση … είναι ο ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΞΙΑΣ, σύμφωνα με τον οποίο ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΑ ΓΕΓΟΝΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΒΕΒΑΙΟ.»

«Σημαντικότερη είναι η διάκριση των αιρέσεων σε ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΕΣ και ΔΙΑΛΥΤΙΚΕΣ.»

Α΄ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΗ

«Αναβλητική είναι η αίρεση βάσει της οποίας τα αποτελέσματα μιας δικαιοπραξίας ΑΝΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ΚΑΙ ΑΝ ΣΥΜΒΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ, από το οποίο εξαρτάται η ενέργεια της δικαιοπραξίας.»

💡 Παράδειγμα του βιβλίου: «ο Α νοικιάζει ένα διαμέρισμα στην Αθήνα στον Β και ταυτόχρονα συμφωνούν ότι η μίσθωση θα ΙΣΧΥΕΙ, ΑΝ ο Β πετύχει στις εξετάσεις και εισαχθεί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.»

Β΄ ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ

«Διαλυτική είναι η αίρεση βάσει της οποίας τα αποτελέσματα της δικαιοπραξίας ΕΠΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΜΕΣΩΣ, ΑΛΛΑ ΑΝΑΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΜΟΛΙΣ ΕΠΕΛΘΕΙ ΚΑΙ ΑΝ ΕΠΕΛΘΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ.»

💡 Παράδειγμα: «ο Α νοικιάζει ένα διαμέρισμα στον Β δημόσιο υπάλληλο και … συμφωνεί ότι η μίσθωση θα ΠΑΥΣΕΙ να ισχύει, ΑΝ ο Β ΜΕΤΑΤΕΘΕΙ σε άλλη πόλη.»

Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ

💡 Πρόσεξε τη διατύπωση «ΚΑΙ ΑΝ ΣΥΜΒΕΙ» — επαναλαμβάνεται και στους δύο ορισμούς. Είναι εκεί για να θυμίζει ότι το γεγονός είναι ΑΒΕΒΑΙΟ: μπορεί και να μη συμβεί ποτέ. Αυτό ακριβώς χωρίζει την αίρεση από την προθεσμία.

Και μια δεύτερη διάκριση — κατά την πηγή: ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ («εξαρτάται από ορισμένη μελλοντική συμπεριφορά αυτών που δικαιοπρακτούν» — π.χ. η αίρεση αγαμίας) · ΤΥΧΑΙΑ («δεν εξαρτάται από τη θέλησή τους, αλλά από τυχαία περιστατικά» — «αν κερδίσει το λαχείο») · ΜΙΚΤΗ («και από τυχαία περιστατικά και από τη θέληση» — «αν η Α παντρευτεί ορισμένο άτομο»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίρεση είναι «ο όρος της δικαιοπραξίας, σύμφωνα με τον οποίο τα αποτελέσματά της εξαρτώνται από ένα γεγονός ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΒΕΒΑΙΟ».

ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΗ είναι η αίρεση «βάσει της οποίας τα αποτελέσματα … ΑΝΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ μέχρι το χρονικό σημείο που θα συμβεί ΚΑΙ ΑΝ ΣΥΜΒΕΙ το μελλοντικό γεγονός». Π.χ. «η μίσθωση θα ισχύει, αν ο Β πετύχει στις εξετάσεις».

ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ είναι η αίρεση «βάσει της οποίας τα αποτελέσματα επέρχονται ΑΜΕΣΩΣ, αλλά ΑΝΑΤΡΕΠΟΝΤΑΙ μόλις επέλθει και αν επέλθει το γεγονός». Π.χ. «η μίσθωση θα παύσει να ισχύει, αν ο Β μετατεθεί σε άλλη πόλη».

Δηλαδή στην αναβλητική η δικαιοπραξία δεν ισχύει ακόμη και μπορεί να αρχίσει· στη διαλυτική ισχύει ήδη και μπορεί να πάψει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δώσε και τους δύο ορισμούς κατά λέξη και από ένα παράδειγμα. Το σημείο που ξεχωρίζει: στην αναβλητική τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη επέλθει· στη διαλυτική έχουν ήδη επέλθει.

Η προθεσμία ως πρόσθετος όρος

Ερώτηση: Τι είναι προθεσμία ως πρόσθετος όρος της δικαιοπραξίας;

Απάντηση:

• 📌 «Προθεσμία είναι ο ΠΡΟΣΘΕΤΟΣ ΟΡΟΣ της δικαιοπραξίας, σύμφωνα με τον οποίο ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΟ ΕΝΑ ΓΕΓΟΝΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΒΕΒΑΙΟ.»

Το βιβλίο το εισάγει ως όρο «σύμφωνα με τον οποίο τα αποτελέσματά της εξαρτώνται από ένα ΟΡΙΣΜΕΝΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ ή από ένα ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΒΕΒΑΙΟ ΓΕΓΟΝΟΣ».

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΡΕΣΗ — μία και μόνη: «Η διαφορά μεταξύ αιρέσεως και προθεσμίας είναι ότι η ΕΠΕΛΕΥΣΗ του μελλοντικού χρονικού σημείου ή γεγονότος ΣΤΗΝ ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΕΙΝΑΙ ΒΕΒΑΙΗ, ΕΝΩ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΣΗ ΑΒΕΒΑΙΗ.»

Και η προθεσμία είναι αναβλητική ή διαλυτική

ΤΟ ΠΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ. Είναι ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ και όχι αίρεση, γιατί το ότι θα συμβεί είναι ΒΕΒΑΙΟ — αβέβαιο είναι μόνο πότε. Η βεβαιότητα αφορά το ΑΝ, όχι το ΠΟΤΕ.

💡 Το ίδιο εξηγεί και τις «ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ αιρέσεις»: «όταν τα αποτελέσματα … εξαρτώνται από γεγονότα που ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΘΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΟΥΝ (π.χ. η δωρεά ακινήτου αν πεθάνει ο τάδε). Η αναγκαία αίρεση ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ.» — Είναι νόθα αίρεση ακριβώς επειδή της λείπει η αβεβαιότητα.

⚠️ Ο όρος «προθεσμία» έχει ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ έννοιες

«Ο όρος «προθεσμία» όμως έχει και άλλες έννοιες στον νόμο»:

💡 Παράδειγμα της τρίτης: «μπορεί να ζητήσει κάποιος την ΑΚΥΡΩΣΗ μιας δικαιοπραξίας που είναι αποτέλεσμα ΠΛΑΝΗΣ ή ΑΠΑΤΗΣ ΜΕΣΑ ΣΕ ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ από την κατάρτισή της».

⚠️ Μην τις μπερδέψεις: η προθεσμία-όρος την επιλέγουν τα μέρη· η αποσβεστική προθεσμία επιβάλλεται από τον νόμο και «λαμβάνεται υπόψη αυτεπάγγελτα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προθεσμία (ως πρόσθετος όρος) είναι «ο πρόσθετος όρος της δικαιοπραξίας, σύμφωνα με τον οποίο εξαρτώνται τα αποτελέσματά της από ένα γεγονός ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΒΕΒΑΙΟ» — ένα ορισμένο χρονικό σημείο ή ένα βέβαιο μελλοντικό γεγονός.

Διαφέρει από την αίρεση ακριβώς στο ότι «η επέλευση του μελλοντικού χρονικού σημείου ή γεγονότος στην προθεσμία είναι ΒΕΒΑΙΗ, ενώ στην αίρεση ΑΒΕΒΑΙΗ».

Μπορεί να είναι ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΗ («η μίσθωση αρχίζει από την 1η Ιανουαρίου») ή ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ («τα αποτελέσματα θα παύσουν μετά από ορισμένο χρονικό σημείο» — π.χ. «ένα σωματείο θα διαλυθεί μετά από 20 χρόνια» ή μια μίσθωση «θα λήξει με τον θάνατο του μισθωτή»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το ζητούμενο είναι η αντιπαράθεση με την αίρεση: βέβαιο ↔ αβέβαιο. Και ανάφερε ότι η προθεσμία, όπως και η αίρεση, είναι αναβλητική ή διαλυτική. ⚠️ Μην την μπερδέψεις με την αποσβεστική προθεσμία (κεφ. 2), που είναι άλλη έννοια του ίδιου όρου.

Εφαρμογή: αίρεση στον γάμο

Ερώτηση: Ο Α συμφωνεί με τη Β ότι ο γάμος τους θα διαλυθεί, αν μέσα σε πέντε χρόνια δεν αποκτήσουν παιδί. Τι είναι ο όρος αυτός και επιτρέπεται να τεθεί στον γάμο;

Απάντηση:

• Α΄ Χαρακτηρισμός του όρου

Βήμα ① — αίρεση ή προθεσμία; Το γεγονός είναι «να μην αποκτήσουν παιδί μέσα σε πέντε χρόνια». Είναι μελλοντικό — και είναι ΑΒΕΒΑΙΟ: κανείς δεν ξέρει αν θα αποκτήσουν παιδί ή όχι. Άρα ΑΙΡΕΣΗ, όχι προθεσμία (στην προθεσμία «η επέλευση … είναι ΒΕΒΑΙΗ»).

Βήμα ② — αναβλητική ή διαλυτική; Ο γάμος τελείται και ισχύει ΑΜΕΣΩΣ· ο όρος προβλέπει ότι θα ΔΙΑΛΥΘΕΙ αν συμβεί το γεγονός. Αυτό ταιριάζει ακριβώς στον ορισμό: «τα αποτελέσματα … επέρχονται ΑΜΕΣΩΣ, αλλά ΑΝΑΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΜΟΛΙΣ ΕΠΕΛΘΕΙ … το μελλοντικό γεγονός». Άρα ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΑΙΡΕΣΗ.

Βήμα ③ — τι είδους κατά την πηγή; Η τεκνοποιία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη θέληση των μερών ούτε είναι καθαρά τυχαία — εξαρτάται και από τη θέλησή τους και από βιολογικά/τυχαία περιστατικά. Ταιριάζει στον ορισμό της ΜΙΚΤΗΣ αίρεσης: «η πραγματοποίηση της οποίας εξαρτάται ΚΑΙ από τυχαία περιστατικά ΚΑΙ από τη θέληση αυτών που δικαιοπρακτούν».

Β΄ ⚠️ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ; — ΟΧΙ

«Σε ορισμένες δικαιοπραξίες ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΜΟ ΑΙΡΕΣΕΙΣ (ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΞΙΕΣ ΑΝΕΠΙΔΕΚΤΕΣ ΑΙΡΕΣΕΩΝ), όπως π.χ. ΣΤΟΝ ΓΑΜΟ, στην ΥΙΟΘΕΣΙΑ, στην ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΑΙΔΙΟΥ που γεννήθηκε χωρίς γάμο των γονέων του, στην ΑΠΟΔΟΧΗ ή ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ κτλ.»

Ο ΓΑΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ. Ο όρος δεν μπορεί να τεθεί.

💡 Γιατί ο νόμος το απαγορεύει. Ο γάμος δεν παράγει μόνο σχέση μεταξύ των δύο: από αυτόν εξαρτώνται η συγγένεια εξ αγχιστείας, τα κληρονομικά δικαιώματα, το επώνυμο των παιδιών, η ιδιότητα του συζύγου έναντι όλων. Αν μπορούσε να τεθεί υπό διαλυτική αίρεση, η οικογενειακή κατάσταση θα ήταν επί πέντε χρόνια εκκρεμής — και τρίτοι που συναλλάχθηκαν βασιζόμενοι σε αυτήν θα έβλεπαν τα δικαιώματά τους να ανατρέπονται.

Γ΄ Ποια είναι η συνέπεια;

Ο γάμος δεν είναι άκυρος. Ο όρος είναι που δεν παράγει αποτέλεσμα — δεν μπορεί να επισυναφθεί στον γάμο. Ο γάμος ισχύει κανονικά, χωρίς τη διαλυτική αίρεση, και μπορεί να λυθεί μόνο με τους τρόπους που προβλέπει ο νόμος (διαζύγιο, θάνατος, ακύρωση) — όχι με ιδιωτική συμφωνία των συζύγων.

Θυμήσου το παράλληλο από το κεφ. 2: «δεν μπορούμε να επικαλεστούμε άλλους λόγους ΔΙΑΖΥΓΙΟΥ από αυτούς που ορίζει ο νόμος» — κλασικό παράδειγμα κανόνα αναγκαστικού δικαίου / δημόσιας τάξης, «των οποίων η εφαρμογή ΔΕΝ μπορεί να αποκλειστεί με την ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΘΕΛΗΣΗ».

💡 Και το τρίτο παράλληλο, από το κεφ. 4: στον γάμο ούτε η εικονικότητα γίνεται δεκτή — «οι δικαιοπραξίες αυτές και όταν ακόμη γίνονται εικονικά είναι ΕΓΚΥΡΕΣ». Ο νόμος δεν αφήνει τα μέρη να παίξουν με την προσωπική τους κατάσταση: ούτε στα ψέματα, ούτε υπό όρους.

Σύνοψη: Ο όρος είναι ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΑΙΡΕΣΗ (και μάλιστα μικτή, γιατί η τεκνοποιία εξαρτάται και από τη θέληση των μερών και από τυχαία περιστατικά): • είναι αίρεση και όχι προθεσμία, γιατί το γεγονός είναι μελλοντικό και ΑΒΕΒΑΙΟ· • είναι διαλυτική, γιατί τα αποτελέσματα (ο γάμος) επέρχονται αμέσως και ανατρέπονται αν επέλθει το γεγονός.

⚠️ ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ να τεθεί. Ο γάμος ανήκει στις δικαιοπραξίες που είναι ΑΝΕΠΙΔΕΚΤΕΣ ΑΙΡΕΣΕΩΝ: «σε ορισμένες δικαιοπραξίες δεν επιτρέπονται από τον νόμο αιρέσεις … όπως π.χ. στον γάμο, στην υιοθεσία, στην αναγνώριση παιδιού …, στην αποδοχή ή αποποίηση της κληρονομιάς».

Ο γάμος ισχύει κανονικά χωρίς τον όρο και μπορεί να λυθεί μόνο με τους τρόπους που προβλέπει ο νόμος — όχι με ιδιωτική συμφωνία των συζύγων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση έχει δύο σκέλη — απάντησε και τα δύο. Στο πρώτο, μη σταματήσεις στο «αίρεση»: πες ποιου είδους (διαλυτική) και γιατί (ο γάμος ισχύει ήδη και θα ανατραπεί). Στο δεύτερο, το κρίσιμο είναι ο κατάλογος των ανεπίδεκτων αιρέσεων δικαιοπραξιών, όπου ο γάμος αναφέρεται ρητά.