Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Ενίσχυση της ενοχής (σελ. 128) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Α΄ ΜΕΡΟΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Ενίσχυση της ενοχής

Πλήρεις απαντήσεις στις 4 ερωτήσεις του κεφαλαίου Δ΄ του Δεύτερου Μέρους (σελ. 128) — το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου.

Η ενίσχυση της ενοχής

Ερώτηση: Τι σημαίνει ενίσχυση της ενοχής;

Απάντηση:

• 📌 «Ο νόμος ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΧΗΣ παρέχοντας στον δανειστή ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΣΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ, στην περίπτωση που ο οφειλέτης ΔΕΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΤΟΥ ή όταν είναι ΑΦΕΡΕΓΓΥΟΣ.»

Πρόσεξε τους ΔΥΟ κινδύνους ήδη στην πρώτη πρόταση: ο οφειλέτης μπορεί να ΜΗ ΘΕΛΕΙ (δεν εκπληρώνει) ή να ΜΗΝ ΜΠΟΡΕΙ (αφερέγγυος). Τα μέσα εξασφάλισης απαντούν σε διαφορετικό από τα δύο.

Η γενική διατύπωση: «Στις περιπτώσεις αυτές λέμε ότι η ενοχή ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ με την ΠΑΡΟΧΗ ΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ για την εκπλήρωση της παροχής.»

Α΄ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ — δύο μορφές

Το προνόμιο της εμπράγματης: «εξασφαλίζεται ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΑ — ΠΡΙΝ ΔΗΛΑΔΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΔΑΝΕΙΣΤΩΝ — η ικανοποίηση της ληξιπρόθεσμης χρηματικής ή σε χρήμα αποτιμητής απαίτησης του δανειστή ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΑ, δηλαδή από ΤΟ ΠΟΣΟ ΠΟΥ ΘΑ ΑΠΟΦΕΡΕΙ Η ΠΩΛΗΣΗ του ενεχυρασθέντος κινητού ή του ενυπόθηκου ακινήτου.»

💡 Γιατί μετράει το «προνομιακά»: ακριβώς όταν δεν φτάνουν τα λεφτά για όλους. Ο ενυπόθηκος πληρώνεται πρώτος από το συγκεκριμένο ακίνητο· οι υπόλοιποι μοιράζονται ό,τι περισσέψει.

Β΄ Οι ειδικές συμφωνίες

«Η ενοχή επίσης ενισχύεται και με τον ΑΡΡΑΒΩΝΑ και την ΠΟΙΝΙΚΗ ΡΗΤΡΑ, που αποτελούν ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ δανειστή και οφειλέτη, με σκοπό τον ΕΜΜΕΣΟ ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΟ του οφειλέτη να ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ την παροχή του ή να ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΗ ΖΗΜΙΑ του δανειστή λόγω μη εκπλήρωσης ή ΚΑΚΗΣ εκπλήρωσης.»

«ΕΜΜΕΣΟΣ» εξαναγκασμός: δεν υποχρεώνουν τον οφειλέτη — κάνουν την αθέτηση ΑΚΡΙΒΗ. Παραμένει ελεύθερος να αθετήσει· απλώς δεν τον συμφέρει.

Η συνολική εικόνα

📌 Σύνδεση με το κεφ. 7: είναι η πρακτική συνέχεια του ότι «η ενοχή, εκτός από την έννοια της υποχρέωσης, περιέχει και την έννοια του ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΟΥ». Εκεί ο εξαναγκασμός ήταν δικαστικός (αγωγή → αναγκαστική εκτέλεση)· εδώ γίνεται προληπτικός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενίσχυση της ενοχής σημαίνει ότι «ο νόμος ενισχύει την εκπλήρωση της ενοχής παρέχοντας στον δανειστή διάφορα ΜΕΣΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ, στην περίπτωση που ο οφειλέτης δεν εκπληρώσει την υποχρέωσή του ή όταν είναι ΑΦΕΡΕΓΓΥΟΣ».

Η ασφάλεια μπορεί να είναι: • ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ, όπως η ΕΓΓΥΗΣΗ· • ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΗ, όπως το ΕΝΕΧΥΡΟ (σε κινητά) και η ΥΠΟΘΗΚΗ (σε ακίνητα), με τα οποία «εξασφαλίζεται ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΑ — πριν δηλαδή από τις απαιτήσεις των άλλων δανειστών — η ικανοποίηση … από το ΕΚΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΑ».

Επιπλέον, η ενοχή ενισχύεται με ειδικές συμφωνίες: τον ΑΡΡΑΒΩΝΑ και την ΠΟΙΝΙΚΗ ΡΗΤΡΑ, «με σκοπό τον ΕΜΜΕΣΟ ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΟ του οφειλέτη να εκπληρώσει την παροχή του ή να αποκαταστήσει τη ζημιά του δανειστή».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απάντησε οργανωμένα: πρώτα προσωπική ↔ εμπράγματη ασφάλεια, μετά οι ειδικές συμφωνίες. Το στοιχείο που ανεβάζει την απάντηση είναι το προνόμιο της εμπράγματης (ικανοποίηση πριν από τους άλλους δανειστές, από το εκπλειστηρίασμα).

Η εγγύηση

Ερώτηση: Τι είναι εγγύηση;

Απάντηση:

• 📌 Ο ΟΡΙΣΜΟΣ: «Εγγύηση είναι η ΣΥΜΒΑΣΗ με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος (ΕΓΓΥΗΤΗΣ) ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΟ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ ΟΤΙ ΘΑ ΚΑΤΑΒΛΗΘΕΙ Η ΟΦΕΙΛΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΚΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΗ.»

Είναι η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ μορφή ασφάλειας: προσθέτει δεύτερο πρόσωπο που ευθύνεται — σε αντίθεση με το ενέχυρο και την υποθήκη, που δεσμεύουν πράγμα.

💡 Το παράδειγμα του βιβλίου: «Ο Α οφείλει στον Β 5.000.000 δρχ. λόγω αγοράς ακινήτου. Ο Β, για εξασφάλιση της απαίτησής του, καταρτίζει σύμβαση εγγύησης με τον Γ (εγγυητή), ο οποίος αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει … ΑΝ ΔΕΝ ΤΟ ΚΑΤΑΒΑΛΕΙ Ο Α.»

⚠️ Πρόσεξε ποιοι συμβάλλονται: η σύμβαση είναι μεταξύ ΔΑΝΕΙΣΤΗ (Β) και ΕΓΓΥΗΤΗ (Γ) — ο οφειλέτης Α ΔΕΝ μετέχει.

Ο χαρακτήρας της

💡 Γιατί δεν χρειάζεται η συναίνεση του οφειλέτη: επειδή η εγγύηση δεν τον βλάπτει σε τίποτε — αντιθέτως, κάποιος αναλαμβάνει για λογαριασμό του. Η θέση του δεν χειροτερεύει.

⚠️ Και γι' αυτό είναι ΤΥΠΙΚΗ: ο εγγυητής αναλαμβάνει βάρος χωρίς να παίρνει τίποτε. Η απαίτηση εγγράφου τον προστατεύει «από απερίσκεπτες και επιπόλαιες αποφάσεις» — ακριβώς ο λόγος του τύπου κατά το κεφ. 4.

ΤΑ ΔΥΟ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΕΓΓΥΗΤΗ

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΠΡΩΤΑ Ο ΟΦΕΙΛΕΤΗΣ». Ο εγγυητής είναι ΕΦΕΔΡΕΙΑ, όχι συνοφειλέτης: ο δανειστής δεν μπορεί να τον προτιμήσει επειδή είναι πιο εύκολος.

💡 Αντιδιαστολή με την ΕΝΟΧΗ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ (κεφ. 7): εκεί ο δανειστής έχει «την ευχέρεια να απαιτήσει την είσπραξη … από εκείνον τον οφειλέτη που είναι ΣΙΓΟΥΡΟΤΕΡΟ ΚΑΙ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΟ να καταβάλει». ⚠️ Στην εγγύηση ΟΧΙ — υπάρχει σειρά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εγγύηση είναι «η σύμβαση με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος (εγγυητής) αναλαμβάνει απέναντι στον άλλο συμβαλλόμενο την ΕΥΘΥΝΗ ΟΤΙ ΘΑ ΚΑΤΑΒΛΗΘΕΙ Η ΟΦΕΙΛΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΚΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΗ». Αποτελεί την ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ μορφή ασφάλειας του δανειστή.

Χαρακτήρας: «σύμβαση ΕΤΕΡΟΒΑΡΗΣ και ΤΥΠΙΚΗ, γιατί για τη σύστασή της χρειάζεται έγγραφο, ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό»· και «καταρτίζεται ΧΩΡΙΣ να απαιτείται η ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΚΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΗ» — η σύμβαση είναι μεταξύ δανειστή και εγγυητή.

Τα δύο όρια της ευθύνης του: ① «Ευθύνεται … μέχρι το ΥΨΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΣ ΟΦΕΙΛΗΣ»· ② «έχει δικαίωμα να ΑΡΝΗΘΕΙ την καταβολή, μέχρις ότου ο δανειστής ενεργήσει για να γίνει ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΗ και αυτή ΔΕΝ ΦΕΡΕΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ» — δηλαδή πρώτα διώκεται ο οφειλέτης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δώσε τον ορισμό και τα δύο όρια. Το δεύτερο είναι το πιο χαρακτηριστικό: ο εγγυητής δεν είναι συνοφειλέτης — ο δανειστής πρέπει πρώτα να επιχειρήσει αναγκαστική εκτέλεση κατά του αρχικού οφειλέτη. Χρήσιμη προσθήκη: ότι η εγγύηση είναι ΤΥΠΙΚΗ και καταρτίζεται χωρίς τη συναίνεση του οφειλέτη.

Ο αρραβώνας

Ερώτηση: Τι είναι αρραβώνας;

Απάντηση:

• 📌 Ο ΟΡΙΣΜΟΣ: «Αρραβώνας είναι ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΚΑΠΑΡΟ. Με τη σύμβαση αυτή, που είναι ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΗ — δηλαδή ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΒΑΣΗ π.χ. ΜΙΣΘΩΣΗ — ο ένας συμβαλλόμενος ΔΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ, συνήθως ΧΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΟΣΟ.»

Το «ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΗ» είναι ουσιώδες: ο αρραβώνας δεν στέκει μόνος του — υπάρχει μόνο ως προσάρτημα μιας κύριας σύμβασης. Αν η κύρια σύμβαση είναι άκυρη, ο αρραβώνας δεν έχει νόημα.

ΟΙ ΔΥΟ ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

💡 Το αριθμητικό παράδειγμα του βιβλίου

Μίσθωση οικίας, με ισχύ έναν μήνα μετά τη συμφωνία· ο μισθωτής δίνει αρραβώνα 300.000 δρχ.

Πρόσεξε τη ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ της κύρωσης: ο υπαίτιος χάνει 300.000 σε κάθε περίπτωση — είτε επειδή δεν τα παίρνει πίσω, είτε επειδή δίνει άλλα τόσα επιπλέον. Ο αρραβώνας πιέζει ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΜΕΡΗ ΕΞΙΣΟΥ.

💡 Η εναλλακτική της αποζημίωσης: ο δικαιούχος μπορεί να προτιμήσει αποζημίωση αντί του διπλασίου — κι αυτό συμφέρει όταν η πραγματική ζημιά είναι μεγαλύτερη. Ο συνυπολογισμός («από την αποζημίωση αφαιρείται το ποσόν του αρραβώνα») αποτρέπει διπλή ικανοποίηση.

⚠️ Είναι ΕΝΔΟΤΙΚΟΥ δικαίου

«Αυτά βεβαίως ισχύουν, ΑΝ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙ ΚΑΤΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΟΙ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΟΙ.»

Σημαντική αντίθεση με την ΠΟΙΝΙΚΗ ΡΗΤΡΑ: εκεί η δυνατότητα μείωσης από το δικαστήριο «είναι ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ και ΔΕΝ μπορεί εκ των προτέρων να αποκλειστεί». Στον αρραβώνα τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν αλλιώς· στην ποινική ρήτρα ΟΧΙ.

📌 Και μια χρήσιμη σύνδεση: ο αρραβώνας ανήκει στα μέσα έμμεσου εξαναγκασμού — «με σκοπό τον έμμεσο εξαναγκασμό του οφειλέτη να εκπληρώσει την παροχή του».

Σύνοψη: Αρραβώνας είναι «το κοινό ΚΑΠΑΡΟ». Πρόκειται για ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΗ σύμβαση — «ακολουθεί μια άλλη ΚΥΡΙΑ σύμβαση» (π.χ. μίσθωση) — με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος δίνει στον άλλο ένα αντικείμενο, συνήθως χρηματικό ποσό.

Οι δύο συνέπειες: ① Αν η κύρια σύμβαση δεν εκτελεστεί από υπαιτιότητα ΑΥΤΟΥ ΠΟΥ ΤΟΝ ΕΔΩΣΕ, «θα χάσει αυτό που έδωσε προς όφελος του άλλου που το έλαβε»· ② Αν από υπαιτιότητα ΤΟΥ ΛΗΠΤΗ, «υποχρεούται να τον ΑΠΟΔΩΣΕΙ ΣΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΟ, ή να αποζημιώσει τον άλλο … (οπότε από την αποζημίωση αφαιρείται το ποσόν του αρραβώνα)».

Παράδειγμα του βιβλίου: αρραβώνας 300.000 δρχ. σε μίσθωση. Αν φταίει ο μισθωτής, τα κρατά ο εκμισθωτής· αν φταίει ο εκμισθωτής, επιστρέφει το διπλάσιο, δηλαδή 600.000 δρχ.

⚠️ Οι κανόνες αυτοί είναι ενδοτικού δικαίου: «ισχύουν, αν δεν έχουν προβλέψει κάτι διαφορετικό οι συμβαλλόμενοι».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δώσε και τις δύο συνέπειες — η συμμετρία (χάνει ↔ αποδίδει στο διπλάσιο) είναι το βαθμολογούμενο σημείο. Και ανάφερε ότι ο αρραβώνας είναι παρεπόμενη σύμβαση: δεν στέκει μόνος του.

Η ποινική ρήτρα

Ερώτηση: Τι είναι ποινική ρήτρα;

Απάντηση:

• 📌 Ο ΟΡΙΣΜΟΣ: «Ποινική ρήτρα είναι Η ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΗ ΣΥΜΒΑΣΗ, με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος ΥΠΟΣΧΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΟΤΙ ΘΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΒΑΛΕΙ ΩΣ ΠΟΙΝΗ ΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ, συνήθως ΧΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΟΣΟ, ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑ ΠΑΡΟΧΗ Ή ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΣΩΣΤΑ.»

Καλύπτει ΔΥΟ περιπτώσεις: μη εκπλήρωση και ΚΑΚΗ εκπλήρωση.

💡 Τα δύο παραδείγματα του βιβλίου — αγορά διαμερίσματος με παράδοση σε ένα έτος:

💡 Η κλιμακωτή είναι ισχυρότερο εργαλείο: δεν τιμωρεί απλώς την αθέτηση αλλά πιέζει καθημερινά για γρήγορη συμμόρφωση.

ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΓΝΩΡΙΣΜΑ — ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΖΗΜΙΑ

«Η ποινική ρήτρα, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΝ ΣΥΜΦΩΝΗΘΗΚΕ ΓΙΑ ΤΗ ΜΗ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ Ή ΤΗ ΜΗ ΣΩΣΤΗ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ της παροχής, ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΔΑΝΕΙΣΤΗ, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΑΝ ΑΥΤΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΥΠΟΣΤΕΙ ΖΗΜΙΑ.»

Εδώ χωρίζει ριζικά από την ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ. Το κεφ. 7 λέει ότι «σκοπός της αποζημίωσης ΔΕΝ είναι η ΕΠΙΒΟΛΗ ΚΥΡΩΣΗΣ, αλλά η παροχή ανταλλάγματος σε αντιστάθμισμα της ζημιάς» — άρα χωρίς ζημιά δεν υπάρχει αποζημίωση. Στην ποινική ρήτρα η κύρωση είναι ακριβώς το ζητούμενο: γι' αυτό ονομάζεται «ποινή».

Και συμπληρώνεται: «Σε περίπτωση όμως που η ΖΗΜΙΑ ΔΕΝ ΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ από την ποινική ρήτρα, ο δανειστής έχει δικαίωμα να ΑΞΙΩΣΕΙ ΚΑΙ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ.» → κατώτατο όριο, όχι ανώτατο.

⚠️ Η ΔΙΚΛΕΙΔΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

«Εάν η ποινική ρήτρα που συμφωνήθηκε είναι ΔΥΣΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕΓΑΛΗ, μπορεί ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΗ ΝΑ ΜΕΙΩΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟ ΣΩΣΤΟ ΜΕΤΡΟ. Αυτή η διάταξη είναι ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ και ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΝΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΕΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ.»

Τρία στοιχεία εδώ, όλα σημαντικά:

💡 Το ③ είναι η ουσία. Χωρίς αυτό, ο ισχυρός συμβαλλόμενος θα έβαζε πάντα μια ρήτρα «η παρούσα δεν υπόκειται σε μείωση» — και η προστασία θα ήταν γράμμα κενό. Είναι η ίδια λογική με την κατάχρηση δικαιώματος (άρθρο 281 Α.Κ.) και τις αισχροκερδείς δικαιοπραξίες: το κριτήριο είναι πάντα η ΔΥΣΑΝΑΛΟΓΙΑ.

Αρραβώνας ↔ Ποινική ρήτρα

Σύνοψη: Ποινική ρήτρα είναι «η ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΗ σύμβαση, με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος υπόσχεται στον άλλο ότι θα του καταβάλει ΩΣ ΠΟΙΝΗ ένα αντικείμενο, συνήθως χρηματικό ποσό, σε περίπτωση που ΔΕΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ την κύρια παροχή ή ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΣΩΣΤΑ».

Το χαρακτηριστικό της: «οφείλεται στον δανειστή, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΑΝ ΑΥΤΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΥΠΟΣΤΕΙ ΖΗΜΙΑ». Και «σε περίπτωση που η ζημιά δεν καλύπτεται από την ποινική ρήτρα, ο δανειστής έχει δικαίωμα να αξιώσει ΚΑΙ αποζημίωση».

⚠️ Το όριο: «εάν … είναι ΔΥΣΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕΓΑΛΗ, μπορεί ύστερα από αίτηση του οφειλέτη να ΜΕΙΩΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ στο σωστό μέτρο. Αυτή η διάταξη είναι ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ και δεν μπορεί εκ των προτέρων να αποκλειστεί η εφαρμογή της με συμφωνία των συμβαλλομένων.»

Παραδείγματα: 2.000.000 δρχ. εφάπαξ για μη έγκαιρη παράδοση διαμερίσματος, ή 6.000 δρχ. για κάθε ημέρα καθυστέρησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα δύο σημεία που κρίνουν την απάντηση: ① οφείλεται ακόμη και ΧΩΡΙΣ ζημιά (εδώ διαφέρει ριζικά από την αποζημίωση)· ② η μείωση της δυσανάλογης ρήτρας είναι ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΥ δικαίου — ο οφειλέτης δεν μπορεί να παραιτηθεί από αυτή την προστασία.