Λύσεις στις 19 ερωτήσεις της §2.2: τύποι και δομή συμπλέκτη, λειτουργία (σύμπλεξη/αποσύμπλεξη), συμπλέκτης με διάφραγμα, υγροί πολύδισκοι συμπλέκτες, υδραυλικός συμπλέκτης, ρυθμίσεις, βλάβες (ολίσθηση, κακή αποσύμπλεξη, θορυβώδης λειτουργία).
Ερώτηση: Σε τι χρησιμεύει ο συμπλέκτης και πού βασίζεται η λειτουργία του;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συμπλέκτης χρησιμεύει στο να αποσυμπλέκει προσωρινά το σύστημα μετάδοσης της κίνησης από τον κινητήρα (απαραίτητο κατά την εκκίνηση και τις αλλαγές ταχυτήτων, αφού ο κινητήρας εσωτερικής καύσης δεν αναπτύσσει από μόνος του αρκετή ροπή στρέψης για να ξεπεράσει την αδράνεια του οχήματος). Η λειτουργία των μηχανικών συμπλεκτών βασίζεται στην «ξηρή τριβή» μεταξύ κινητήριων και κινούμενων μελών, ενώ των συμπλεκτών υγρής σύμπλεξης στην «υγρή τριβή» και στην αδράνεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πόσα είδη συμπλεκτών χρησιμοποιούνται στα οχήματα;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρησιμοποιούνται οι εξής τύποι: συμπλέκτες ενός δίσκου με ελατήρια, συμπλέκτες δύο δίσκων με ελατήρια, συμπλέκτες με διάφραγμα («χτένι»), συμπλέκτες πολλαπλών δίσκων, συμπλέκτες υγρής τριβής πολλαπλών δίσκων, και αυτόματοι συμπλέκτες (φυγοκεντρικοί, ηλεκτρομαγνητικοί, υδραυλικοί, υδραυλικοί μετατροπείς ροπής στρέψης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέρη ενός συμπλέκτη με δίσκους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη είναι: τα κινητήρια μέλη (πλάκες προσαρμοσμένες στο σφόνδυλο/βολάν, που περιστρέφονται μαζί του — η μία είναι η πίσω όψη του ίδιου του σφονδύλου, η άλλη η πλάκα πίεσης), τα κινούμενα μέλη (ο δίσκος τριβής/συμπλέκτη, με πλήμνη πολύσφηνου που προσαρμόζεται στο κιβώτιο ταχυτήτων), και τα εξαρτήματα λειτουργίας του συμπλέκτη (τα ελατήρια και η άρθρωση/οι μοχλοί απελευθέρωσης που κρατούν σε επαφή ή απελευθερώνουν τα κινητήρια από τα κινούμενα μέλη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέρη ενός υδραυλικού συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη είναι: το κέλυφος «Α» (η αντλία, στερεωμένη στον στροφαλοφόρο άξονα, με πτερύγια που δημιουργούν «κελιά»), το κέλυφος «Β» (ο στρόβιλος, στερεωμένος στον πρωτεύοντα άξονα του κιβωτίου ταχυτήτων), το κέλυφος «C» (περικλείει τον στρόβιλο και είναι μόνιμα συνδεδεμένο με την αντλία), το υδραυλικό υγρό (γεμίζει κατά τα 3/4 τον χώρο μεταξύ Α και Β), καθώς και τα ρουλεμάν και οι τσιμούχες στεγανότητας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι συμβαίνει όταν ο οδηγός πατά το πεντάλ του συμπλέκτη, και τι όταν αυτό είναι ελεύθερο;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν ο οδηγός πατά το πεντάλ, ο συμπλέκτης αποσυμπλέκεται: το δίχαλο απελευθέρωσης κινεί τον ωστικό τριβέα (ρουλεμάν), ο οποίος πιέζει τους μοχλούς απελευθέρωσης (ζύγωθρα) και μετακινεί την πλάκα πίεσης μακριά από τον δίσκο τριβής, με αποτέλεσμα να μη μεταφέρεται πλέον ισχύς στο κιβώτιο ταχυτήτων. Όταν το πεντάλ είναι ελεύθερο (δεν πιέζεται), ο συμπλέκτης βρίσκεται σε πλήρη σύμπλεξη: τα ελατήρια συσφίγγουν σταθερά τον δίσκο μεταξύ σφονδύλου και πλάκας πίεσης, οπότε η ισχύς του κινητήρα μεταφέρεται κανονικά στο κιβώτιο ταχυτήτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η βασική αρχή της λειτουργίας του υδραυλικού συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λειτουργία του παρομοιάζεται με δύο ηλεκτρικούς ανεμιστήρες τοποθετημένους αντικριστά: αν ο ένας (αντλία «Α», συνδεδεμένη στον στροφαλοφόρο) τεθεί σε κίνηση, ο εκτοξευόμενος αέρας (εδώ: υδραυλικό λάδι) κινεί και τον απέναντι («Β», στρόβιλος, συνδεδεμένος στον πρωτεύοντα άξονα του κιβωτίου), χωρίς καμία μηχανική επαφή μεταξύ τους. Καθώς αυξάνει η ταχύτητα περιστροφής της αντλίας, το λάδι εκτοξεύεται με μεγαλύτερη ταχύτητα στα πτερύγια του στροβίλου, δημιουργώντας ροπή που τελικά ξεπερνά τις αντιστάσεις εκκίνησης του οχήματος και το θέτει σε κίνηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα του υδραυλικού συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: εξασφαλίζει ομαλή, βαθμιαία και ελαστική μετάδοση της κίνησης, και λειτουργεί ως άριστος αποσβεστήρας των στρεπτικών ταλαντώσεων του κινητήρα, προστατεύοντας το κιβώτιο ταχυτήτων και όλο το σύστημα μετάδοσης. Μειονεκτήματα: είναι μειωμένης απόδοσης (το λάδι επιστρέφει στην αντλία με αντίθετη διεύθυνση, δαπανώντας ενέργεια), δεν επιτρέπει αποσύμπλεξη σε κίνηση ή στο ρελαντί (καθιστώντας δύσκολη την αλλαγή ταχύτητας με κλασικό κιβώτιο), και δεν μπορεί να ενισχύσει τη ροπή στρέψης του κινητήρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές ρυθμίσεις σε ένα μηχανικό συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γίνονται δύο βασικές ρυθμίσεις: (1) η ρύθμιση της ελεύθερης διαδρομής του ποδόπληκτρου (πεντάλ), η οποία πρέπει να κυμαίνεται στα 10-30 χιλιοστά (περίπου το 1/3 της συνολικής διαδρομής) και ρυθμίζεται μέσω του μήκους των αρθρωτών συνδέσμων (ντιζών) και του ασφαλιστικού περικοχλίου («κόντρα παξιμαδιού»)· και (2) η ρύθμιση των ζυγώθρων (μοχλών απελευθέρωσης), ώστε να βρίσκονται στο ίδιο ύψος (με ανοχή περίπου 0,1mm), μέσω των ρυθμιστικών κοχλιών του συμπλέκτη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε ποια αρχή στηρίζεται η λειτουργία ενός συμπλέκτη «ξηράς τριβής»;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στηρίζεται στην αρχή της τριβής μεταξύ στεγνών (χωρίς λιπαντικό) επιφανειών: όταν αυξάνεται η πίεση των ελατηρίων επάνω στις τριβόμενες επιφάνειες (δίσκος-σφόνδυλος-πλάκα πίεσης), αυξάνεται αντίστοιχα και η τριβή μεταξύ τους, μέχρι να εξαλειφθεί κάθε ολίσθηση και η ταχύτητα περιστροφής των κινητήριων και κινούμενων μελών να γίνει ίδια, επιτυγχάνοντας πλήρη μετάδοση της κίνησης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες οι πιθανές βλάβες ενός μηχανικού συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο συνηθισμένες και σοβαρές βλάβες είναι: η ολίσθηση («πατινάρισμα»), η κακή αποσύμπλεξη, η απότομη σύμπλεξη («σκορτσάρισμα») και η θορυβώδης λειτουργία. Κάθε μία από αυτές μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες (φθορά επένδυσης, σπασμένα/εξασθενημένα ελατήρια, παρουσία λιπαντικού, αρρύθμιστα ζύγωθρα, στρεβλωμένη πλάκα πίεσης ή δίσκος, φθαρμένος τριβέας απελευθέρωσης, κ.ά.).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε ποιο εξάρτημα η πλάκα πίεσης και το κάλυμμα του συμπλέκτη είναι στερεωμένα;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πλάκα πίεσης προσαρμόζεται μέσα σε ένα χαλύβδινο κάλυμμα, το οποίο με τη σειρά του στερεώνεται με κοχλίες (βλήτρα/μπουλόνια) επάνω στον σφόνδυλο (βολάν) του κινητήρα, ώστε ολόκληρο το συγκρότημα να περιστρέφεται μαζί με αυτόν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Όταν τα άκρα των μοχλών απελευθέρωσης (ζύγωθρα) πιέζονται από τον ωστικό τριβέα απελευθέρωσης (ρουλεμάν), τι συμβαίνει στα άλλα άκρα αυτών των μοχλών απελευθέρωσης;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μοχλοί απελευθέρωσης (ζύγωθρα) λειτουργούν σαν μοχλοί που στρέφονται γύρω από αξονίσκους στερεωμένους στο κάλυμμα του συμπλέκτη. Όταν ο ωστικός τριβέας πιέζει τα εσωτερικά άκρα τους, τα εξωτερικά τους άκρα (που είναι στερεωμένα στο κάλυμμα και συνδεδεμένα με την πλάκα πίεσης) μετακινούν την πλάκα πίεσης προς τα πίσω, απομακρύνοντάς την από τον δίσκο τριβής — δηλαδή ασκείται αντίθετη κίνηση από αυτή του τριβέα, επιτυγχάνοντας την αποσύμπλεξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Όταν ο συμπλέκτης είναι σε σύμπλεξη, ο δίσκος τριβής μεταξύ ποιων τμημάτων βρίσκεται συμπιεσμένος;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο δίσκος τριβής βρίσκεται συμπιεσμένος (συσφιγμένος) μεταξύ του σφονδύλου (βολάν) του κινητήρα και της πλάκας πίεσης, λόγω της δύναμης που εξασκούν τα ελατήρια του συμπλέκτη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιος συμπλέκτης είναι πιο απλός στην κατασκευή του; ο συμπλέκτης με ελατήρια ή ο αντίστοιχος με διάφραγμα τύπου ελατηρίου και γιατί; Ποια τα πλεονεκτήματα του δεύτερου αυτού τύπου συμπλέκτη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συμπλέκτης με διάφραγμα (χτένι) είναι πιο απλός στην κατασκευή, γιατί έχει πολύ λιγότερα εξαρτήματα σε σύγκριση με τον συμπλέκτη με (πολλά) ελικοειδή ελατήρια — ένα ενιαίο διάτρητο κωνικό έλασμα αντικαθιστά όλο το σύστημα των μεμονωμένων ελατηρίων και των μοχλών τους. Τα πλεονεκτήματά του είναι: απαιτεί μικρότερη πίεση (δύναμη) του πεντάλ από τον οδηγό, διατηρεί καλύτερη ελαστικότητα σε σχέση με τα ελικοειδή ελατήρια, παρουσιάζει καλύτερη στατική και δυναμική συμπεριφορά (δεν επηρεάζεται από τις φυγόκεντρες δυνάμεις όπως τα ελατήρια), προσφέρει καλύτερο αερισμό στο συγκρότημα (σταθερή πίεση παρά τη θερμότητα τριβής), και επηρεάζεται λιγότερο από τη φθορά του δίσκου (απαιτεί ρύθμιση σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε ποιον τύπο συμπλέκτη το ποδόπληκτρο απαιτεί μικρότερη δύναμη πίεσης και γιατί;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον συμπλέκτη με διάφραγμα («χτένι») το ποδόπληκτρο απαιτεί μικρότερη δύναμη πίεσης, γιατί η μηχανική διάταξη του ενιαίου κωνικού ελάσματος-διαφράγματος, με τους ακτινωτούς μοχλούς του, πολλαπλασιάζει πιο αποδοτικά τη δύναμη που εφαρμόζει ο οδηγός, σε αντίθεση με το σύστημα των πολλών ξεχωριστών ελικοειδών ελατηρίων, όπου απαιτείται μεγαλύτερη δύναμη πεντάλ για να υπερνικηθεί η συνολική πίεσή τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ονομάστε τις αιτίες εκείνες, οι οποίες μπορεί να κάνουν τον συμπλέκτη να ολισθαίνει (πατινάρει).
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ολίσθηση μπορεί να οφείλεται σε: απουσία της προβλεπόμενης ελεύθερης διαδρομής (τζόγου) στο ποδόπληκτρο, υπερβολική φθορά ή γυαλάδα στην επένδυση τριβής (θερμουΐτ) του δίσκου, εξασθενημένα ή σπασμένα ελατήρια της πλάκας πίεσης, παρουσία λιπαντικού στο συμπλέκτη (λόγω φθαρμένου τριβέα/τσιμούχας ή υπερβολικά γεμάτου κιβωτίου ταχυτήτων με λάδι), αρρύθμιστα ζύγωθρα λόγω ανομοιόμορφης τάσης ελατηρίων, κατεστραμμένη πλάκα πίεσης, ή κακή ευθυγράμμιση του πρωτεύοντα άξονα του κιβωτίου ταχυτήτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ονομάστε τις αιτίες, εκείνες, οι οποίες μπορεί να κάνουν θορυβώδη τη λειτουργία του συμπλέκτη.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θορυβώδης λειτουργία μπορεί να οφείλεται σε: φθαρμένο ή χωρίς γράσο τριβέα απελευθέρωσης (ρουλεμάν), θραύση ελατηρίων συγκράτησης των ζυγώθρων, φθορά του πολύσφηνου του πρωτεύοντα άξονα ή της πλήμνης του δίσκου με τα θερμουΐτ, φθορά ή έλλειψη λίπανσης στο σημείο στήριξης του πρωτεύοντα άξονα επί του σφονδύλου, ή ασθενή/σπασμένα ελατήρια του δίσκου απόσβεσης των ταλαντώσεων («σκορτσαρίσματος») κατά τη φάση της σύμπλεξης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Αν ο συμπλέκτης δεν αποσυμπλέκει ομαλά, σε ποιες αιτίες μπορεί να οφείλεται η βλάβη αυτή;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κακή αποσύμπλεξη μπορεί να οφείλεται σε: υπερβολικό τζόγο (διάκενο) στο ποδόπληκτρο, αντικανονική ρύθμιση των ζυγώθρων, φθορά στα σημεία σύνδεσης των ζυγώθρων με την πλάκα πίεσης, σπασμένα κομμάτια θερμουΐτ εντοπισμένα ανάμεσα στον σφόνδυλο και τον δίσκο, στρεβλωμένη πλάκα πίεσης ή στρεβλωμένο δίσκο ή στρεβλωμένο πρωτεύοντα άξονα στο σημείο στήριξής του επί του σφονδύλου, εξασθένηση των αγκίστρων του διαφράγματος (χτενιού) μορφής ελατηρίου, ή μη ελεύθερη ολίσθηση της πλήμνης του δίσκου τριβής («καρέ») επάνω στις αυλακώσεις του άξονα του συμπλέκτη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε ποιες αιτίες μπορεί να οφείλεται η ταχεία φθορά του δίσκου τριβής;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ταχεία φθορά του δίσκου τριβής μπορεί να οφείλεται σε ίχνη λαδιού ή γράσου επάνω στον δίσκο (προκαλούν ολίσθηση και πολύ γρήγορη «μετωπική» φθορά), σε συνεχή/παρατεταμένη ολίσθηση («πατινάρισμα») λόγω κάποιας άλλης βλάβης του συστήματος, καθώς και σε λανθασμένη ρύθμιση της ελεύθερης διαδρομής του πεντάλ ή των ζυγώθρων, που εμποδίζει την πλήρη σύμπλεξη του δίσκου με τον σφόνδυλο και την πλάκα πίεσης.
Κριτήρια αξιολόγησης: