Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Αμάξωμα (σελ. 44-45) – ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Αμάξωμα (σελ. 44-45) – ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Αμάξωμα

Λύσεις στις 23 ερωτήσεις του Κεφαλαίου 1: είδη αμαξωμάτων (αυτοφερόμενο, ημιαυτοφερόμενο, χωριστό από το πλαίσιο), κατηγορίες οχημάτων, συμπεριφορά σε σύγκρουση (ζώνες απορρόφησης ενέργειας, κελί επιβίωσης), πλαίσιο (ιδιότητες, είδη, δυνάμεις καταπόνησης), έλεγχος και ευθυγράμμιση αυτοφερόμενου αμαξώματος, αριθμός πλαισίου (Α.Π.) και τρόποι/μέτρα ασφαλείας ανύψωσης οχήματος.

Κύρια μέρη ενός οχήματος

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια μέρη από τα οποία αποτελείται ένα όχημα;

Απάντηση:

Εντοπίζουμε στο βιβλίο (§1.1, Σχ. 1.1) την απαρίθμηση των κύριων μερών (συστημάτων) ενός οχήματος.
Τα κύρια μέρη είναι: αμάξωμα, σύστημα παραγωγής ισχύος, σύστημα μετάδοσης της κίνησης, σύστημα διεύθυνσης, σύστημα ανάρτησης, σύστημα πέδησης, ηλεκτρικό σύστημα, πλαίσιο (σασί) και βοηθητικά συστήματα.
Για καθένα αναφέρουμε σύντομα τον σκοπό του (π.χ. το αμάξωμα εξασφαλίζει την άνετη και ασφαλή μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια μέρη (συστήματα) ενός οχήματος είναι: το αμάξωμα (άνετη/ασφαλής μεταφορά επιβατών-εμπορευμάτων), το σύστημα παραγωγής ισχύος (κινητήρας με τροφοδοσία, έναυση, ψύξη, λίπανση), το σύστημα μετάδοσης της κίνησης (συμπλέκτης, κιβώτιο ταχυτήτων, άξονες, διαφορικό), το σύστημα διεύθυνσης, το σύστημα ανάρτησης, το σύστημα πέδησης, το ηλεκτρικό σύστημα, το πλαίσιο (σασί) και τα βοηθητικά συστήματα (αερισμός-θέρμανση-κλιματισμός, παθητική ασφάλεια, αντικλεπτικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αμάξωμα, σύστημα παραγωγής ισχύος, μετάδοσης κίνησης, διεύθυνσης, ανάρτησης, πέδησης, ηλεκτρικό, πλαίσιο, βοηθητικά συστήματα

Κατηγορίες οχημάτων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες και οι δευτερεύουσες κατηγορίες των οχημάτων;

Απάντηση:

Το κριτήριο ταξινόμησης (§1.2) είναι το είδος του φορτίου που μεταφέρει το όχημα.
Κύριες κατηγορίες: τα επιβατικά και τα φορτηγά.
Δευτερεύουσες: τα επιβατικά χωρίζονται σε κυρίως επιβατικά, λεωφορεία και ειδικά επιβατικά· τα φορτηγά σε φορτηγά γενικής χρήσης και φορτηγά ειδικής χρήσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα οχήματα, ανάλογα με το είδος του φορτίου που μεταφέρουν, ταξινομούνται σε δύο κύριες κατηγορίες: τα επιβατικά (που διακρίνονται σε κυρίως επιβατικά, λεωφορεία και ειδικά επιβατικά) και τα φορτηγά (που διακρίνονται σε φορτηγά γενικής χρήσης και φορτηγά ειδικής χρήσης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επιβατικά (κυρίως, λεωφορεία, ειδικά) και φορτηγά (γενικής, ειδικής χρήσης)

Είδη αμαξωμάτων

Ερώτηση: Ποια τα είδη των αμαξωμάτων;

Απάντηση:

Σύμφωνα με την §1.3, το είδος του αμαξώματος διαφέρει ανάλογα με τον προορισμό του οχήματος και την εξέλιξη της τεχνολογίας.
Διακρίνουμε τρία είδη: αμάξωμα ανεξάρτητο από το πλαίσιο (μη αυτοφερόμενο), αυτοφερόμενο αμάξωμα και ημιαυτοφερόμενο αμάξωμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα είδη αμαξωμάτων είναι τρία: το αμάξωμα χωριστό από το πλαίσιο (μη αυτοφερόμενο), το αυτοφερόμενο αμάξωμα και το ημιαυτοφερόμενο αμάξωμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χωριστό από το πλαίσιο, αυτοφερόμενο, ημιαυτοφερόμενο

Αυτοφερόμενο vs χωριστό αμάξωμα

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει το αυτοφερόμενο αμάξωμα από το αμάξωμα με χωριστό πλαίσιο;

Απάντηση:

Περιγράφουμε το αμάξωμα με χωριστό πλαίσιο (§1.3.1): αυτόνομη κατασκευή πάνω σε ισχυρό πλαίσιο, το οποίο δέχεται όλα τα φορτία και τις δυνάμεις.
Περιγράφουμε το αυτοφερόμενο (§1.3.2.1): καταργείται το πλαίσιο με τις διαμήκεις δοκούς και ο ρόλος του περνά στο ίδιο το αμάξωμα, ένα ενιαίο μεταλλικό περίβλημα από λεπτά συγκολλημένα ελάσματα.
Συγκρίνουμε: η διαφορά βρίσκεται στο ποιο στοιχείο παραλαμβάνει τα φορτία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο αμάξωμα με χωριστό πλαίσιο, το αμάξωμα είναι αυτόνομη κατασκευή που στηρίζεται πάνω σε ένα ξεχωριστό ισχυρό πλαίσιο, το οποίο παραλαμβάνει όλα τα φορτία και τις δυνάμεις. Στο αυτοφερόμενο αμάξωμα καταργείται το ξεχωριστό πλαίσιο· το ίδιο το αμάξωμα, κατασκευασμένο από λεπτά συγκολλημένα ελάσματα χάλυβα, γίνεται ένα ενιαίο μεταλλικό περίβλημα που παραλαμβάνει το ίδιο όλα τα φορτία, παίζοντας ταυτόχρονα και τον ρόλο του πλαισίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χωριστό: αμάξωμα πάνω σε ξεχωριστό πλαίσιο. Αυτοφερόμενο: το ίδιο το αμάξωμα παίζει τον ρόλο πλαισίου

Ποια οχήματα χρησιμοποιούν ποιο αμάξωμα

Ερώτηση: Ποια οχήματα χρησιμοποιούν αυτοφερόμενο αμάξωμα και ποια πλαίσιο;

Απάντηση:

Από την §1.3.2.1: σχεδόν όλα τα επιβατικά και τα ελαφρά φορτηγά έχουν σήμερα αυτοφερόμενο αμάξωμα.
Από την §1.3.1: το αμάξωμα ανεξάρτητο από το πλαίσιο χρησιμοποιείται κυρίως στα φορτηγά, στα μεγάλα λεωφορεία και στα ρυμουλκούμενα οχήματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σχεδόν όλα τα επιβατικά και ελαφρά φορτηγά οχήματα σήμερα έχουν αυτοφερόμενο αμάξωμα. Το αμάξωμα χωριστό από το πλαίσιο χρησιμοποιείται κυρίως στα (βαρύτερα) φορτηγά, στα μεγάλα λεωφορεία και στα ρυμουλκούμενα οχήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αυτοφερόμενο: επιβατικά/ελαφρά φορτηγά. Χωριστό πλαίσιο: βαριά φορτηγά, μεγάλα λεωφορεία, ρυμουλκούμενα

Ιδιότητες πλαισίου

Ερώτηση: Ποιες ιδιότητες πρέπει να έχει ένα πλαίσιο;

Απάντηση:

Ανατρέχουμε στην §1.4.2 «Ιδιότητες του πλαισίου».
Απαριθμούμε τις πέντε ιδιότητες: ακαμψία, μικρό βάρος, καλή πρόσφυση των τροχών (κέντρο βάρους όσο γίνεται χαμηλότερα και πάνω στον διαμήκη άξονα), μικρός συντελεστής αεροδυναμικής αντίστασης, ασφάλεια και άνεση επιβατών και φορτίου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα αξιόπιστο πλαίσιο πρέπει να είναι άκαμπτο (ώστε τα συστήματα πάνω του να διατηρούν τη θέση τους), να έχει μικρό βάρος (μείωση νεκρού βάρους, ειδικά στα ΙΧ), να συντελεί στην καλή πρόσφυση των τροχών στο έδαφος, να εξασφαλίζει μικρό συντελεστή αεροδυναμικής αντίστασης με το σχήμα του, και να εξασφαλίζει την ασφάλεια και την άνεση των επιβατών και του φορτίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άκαμπτο, ελαφρύ, καλή πρόσφυση τροχών, μικρή αεροδυναμική αντίσταση, ασφάλεια/άνεση

Αυτοφερόμενο αμάξωμα: μέρη

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το αυτοφερόμενο αμάξωμα και από ποια κύρια μέρη αυτό αποτελείται;

Απάντηση:

Ορίζουμε το αυτοφερόμενο αμάξωμα (§1.3.2.1): ενιαίο μεταλλικό περίβλημα από λεπτά ελάσματα χάλυβα (0,6 έως 0,85 mm), πρεσαρισμένα και συγκολλημένα, που παίζει και τον ρόλο του πλαισίου.
Διακρίνουμε τα «φέροντα» τμήματα (πάτωμα, κολώνες, ράμφη κ.λπ.), που δέχονται τα φορτία, από τα «μη φέροντα» (πόρτες, φτερά, καπό, πορτ μπαγκάζ, προφυλακτήρες), που στερεώνονται με βίδες ή συγκόλληση (Σχ. 1.26, 1.27).
Αναφέρουμε και τα υποσυγκροτήματα του σκελετού (§1.5.2): πλευρικά, βάση (πάτωμα), χώρος του κινητήρα, χώρος των αποσκευών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αυτοφερόμενο αμάξωμα είναι ένα ενιαίο μεταλλικό περίβλημα από λεπτά συγκολλημένα ελάσματα χάλυβα (0,6-0,85mm), χωρίς ξεχωριστό πλαίσιο. Αποτελείται από «φέροντα» τμήματα (πάτωμα, κολώνες, ράμφη), που δέχονται όλα τα φορτία, και «μη φέροντα» τμήματα (πόρτες, φτερά, καπό, πορτ μπαγκάζ, προφυλακτήρες), που καλύπτουν το αμάξωμα χωρίς να καταπονούνται άμεσα και στερεώνονται με βίδες ή συγκόλληση. Ο σκελετός του, από «στραντζαριστά» στοιχεία, σχηματίζει τα υποσυγκροτήματα από τα οποία αποτελείται: τα πλευρικά, τη βάση (πάτωμα), τον χώρο του κινητήρα και τον χώρο των αποσκευών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ενιαίο μεταλλικό περίβλημα από λεπτά ελάσματα, με φέροντα (πάτωμα, κολώνες) και μη φέροντα (πόρτες, φτερά, καπό) τμήματα

Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα αυτοφερόμενου αμαξώματος

Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ενός αυτοφερόμενου αμαξώματος;

Απάντηση:

Ανατρέχουμε στην §1.3.2.4, όπου τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα δίνονται σε σύγκριση με το μη αυτοφερόμενο αμάξωμα.
Πλεονεκτήματα: ελαφρύτερη κατασκευή, χαμηλότερο κέντρο βάρους, καλύτερη παθητική ασφάλεια, περιορισμός θορύβου, μικρότερος αριθμός εργατοωρών κατασκευής.
Μειονεκτήματα: δυσκολότερη επισκευή των στρεβλωμένων επιφανειών και μεγαλύτερο κόστος παραγωγής, λόγω των ειδικών εγκαταστάσεων (πρεσών) που απαιτούνται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: ελαφρύτερη κατασκευή (οικονομία καυσίμων), χαμηλότερο κέντρο βάρους (μεγαλύτερη ευστάθεια), καλύτερη παθητική ασφάλεια, περιορισμός θορύβου (λιγότερες κοχλιωτές συνδέσεις, άρα λιγότερες πιθανότητες χαλάρωσης) και μικρότερος αριθμός εργατοωρών κατασκευής (μικρότερο συνολικό κόστος κατασκευής). Μειονεκτήματα: η επισκευή των στρεβλωμένων επιφανειών είναι δυσκολότερη, επειδή, όπως αναφέρει το βιβλίο, τα ελάσματά τους είναι μεγαλύτερου πάχους, και το κόστος παραγωγής είναι μεγαλύτερο, επειδή η διαμόρφωση των παχύτερων ελασμάτων απαιτεί ειδικές εγκαταστάσεις (πρέσες) μεγάλου κόστους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλεονεκτήματα: ελαφρύ, χαμηλό κέντρο βάρους, παθητική ασφάλεια, λιγότερος θόρυβος. Μειονεκτήματα: δύσκολη επισκευή, μεγαλύτερο κόστος παραγωγής

Δυνάμεις καταπόνησης πλαισίου/αμαξώματος

Ερώτηση: Από ποιες δυνάμεις καταπονείται ένα απλό πλαίσιο και ένα αυτοφερόμενο αμάξωμα;

Απάντηση:

Πλαίσιο (§1.4.3): καταπονείται σε κάμψη από τα κατακόρυφα βάρη (αμάξωμα, κινητήρας, επιβάτες, φορτίο), κυρίως στο κεντρικό του τμήμα, και σε στρέψη γύρω από τον διαμήκη άξονα, όταν οι ανωμαλίες του δρόμου διαταράσσουν τον παραλληλισμό των αξόνων.
Αυτοφερόμενο αμάξωμα (§1.3.2.2): δέχεται τις ίδιες δυνάμεις· τα βάρη μεταφέρονται σε όλα τα τμήματά του, οπότε το πάτωμα καταπονείται σε εφελκυσμό και η οροφή σε θλίψη, ενώ οι δυνάμεις στρέψης μεταδίδονται μέσω της ανάρτησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και τα δύο καταπονούνται από δυνάμεις κάμψης, που προκαλούνται από τα βάρη του αμαξώματος, του κινητήρα, των επιβατών και του φορτίου (ασκούνται κατακόρυφα, κυρίως στο κεντρικό τμήμα), και από δυνάμεις στρέψης, που αναπτύσσονται γύρω από τον διαμήκη άξονα του οχήματος κάθε φορά που διαταράσσεται ο παραλληλισμός των αξόνων λόγω ανωμαλιών του δρόμου, και μεταδίδονται μέσω του συστήματος ανάρτησης. Στο αυτοφερόμενο αμάξωμα, ειδικότερα, το κεντρικό και κάτω μέρος του (πάτωμα) καταπονείται σε εφελκυσμό και η οροφή σε θλίψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δυνάμεις κάμψης (βάρη, κατακόρυφα) και δυνάμεις στρέψης (ανωμαλίες δρόμου, μέσω ανάρτησης)

Πλαίσιο: ορισμός και σκαρίφημα

Ερώτηση: Τι είναι πλαίσιο και ποια η γενική του διαμόρφωση; Σχεδιάστε το σκαρίφημα ενός πλαισίου.

Απάντηση:

Ορίζουμε το πλαίσιο (§1.4.1): στιβαρή μεταλλική κατασκευή, βάση στήριξης όλων των συστημάτων του οχήματος (Σχ. 1.31).
Περιγράφουμε το κλασικό πλαίσιο (§1.4.4.1, Σχ. 1.34): δύο παράλληλες διαμήκεις δοκοί («μηκίδες») με τομή U ή I, ενωμένες συνήθως με τρεις εγκάρσιες «διαδοκίδες» (μία στο μέσο και από μία στα άκρα), με ενίσχυση στο μέσο από ράβδους σχήματος X.
Σκαρίφημα: σχεδιάζουμε δύο μακριές παράλληλες γραμμές (μηκίδες) και τις ενώνουμε με τρεις κάθετες μικρότερες (διαδοκίδες) εμπρός, στη μέση και πίσω, όπως στο Σχ. 1.34.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πλαίσιο είναι μία στιβαρή μεταλλική κατασκευή που αποτελεί τη βάση επάνω στην οποία στηρίζονται όλα τα άλλα συστήματα και υποσυστήματα του οχήματος (κινητήρας, κιβώτιο ταχυτήτων, διαφορικό, δεξαμενή καυσίμου, ελατήρια ανάρτησης κ.λπ.). Το κλασικό πλαίσιο αποτελείται από δύο κύριες διαμήκεις πλευρικές δοκούς («μηκίδες»), συνδεδεμένες συνήθως με τρεις εγκάρσιες μικρότερες δοκούς («διαδοκίδες») — μία στο μέσον και μία σε κάθε άκρο. Οι μηκίδες έχουν τομή U ή I και, για μεγαλύτερη αντοχή στη στρέψη, το πλαίσιο ενισχύεται στο μέσο του με ράβδους σχήματος X. Σκαρίφημα: δύο παράλληλες μηκίδες ενωμένες με τρεις εγκάρσιες διαδοκίδες (εμπρός, μέσο, πίσω), όπως στο Σχ. 1.34.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βάση στήριξης όλων των συστημάτων· κλασικό πλαίσιο = δύο μηκίδες + τρεις διαδοκίδες· στο σκαρίφημα να φαίνονται και τα δύο είδη δοκών

Ημιαυτοφερόμενο vs αυτοφερόμενο αμάξωμα

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει το ημιαυτοφερόμενο αμάξωμα από το αυτοφερόμενο;

Απάντηση:

Στο αυτοφερόμενο αμάξωμα δεν υπάρχει καθόλου πλαίσιο· το ίδιο το αμάξωμα δέχεται όλα τα φορτία.
Στο ημιαυτοφερόμενο (§1.3.3, Σχ. 1.30) ένα ελαφρύ πλαίσιο μαζί με το αμάξωμα σχηματίζουν τη φέρουσα κατασκευή: το εμπρόσθιο μέρος του δέχεται τον κινητήρα και μέρος του Σ.Μ.Κ., το οπίσθιο την ανάρτηση· το αμάξωμα συνδέεται μαζί του με ελαστικούς συνδέσμους (ηχομόνωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο αυτοφερόμενο αμάξωμα δεν υπάρχει καθόλου ξεχωριστό πλαίσιο· το ίδιο το αμάξωμα παραλαμβάνει όλα τα φορτία. Στο ημιαυτοφερόμενο αμάξωμα υπάρχει ένα ελαφρύ πλαίσιο (σχεδιασμένο ώστε το εμπρόσθιο μέρος να δέχεται τον κινητήρα και μέρος του συστήματος μετάδοσης, και το οπίσθιο την ανάρτηση), το οποίο συνδέεται με το αμάξωμα μέσω ελαστικών συνδέσμων που εξασφαλίζουν ηχομόνωση της καμπίνας — δηλαδή είναι ένας συνδυασμός των δύο άλλων τύπων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αυτοφερόμενο: καθόλου ξεχωριστό πλαίσιο. Ημιαυτοφερόμενο: ελαφρύ πλαίσιο + αμάξωμα συνδεδεμένα με ελαστικούς συνδέσμους

Αμάξωμα φορτηγών

Ερώτηση: Από ποια μέρη αποτελείται το αμάξωμα των φορτηγών;

Απάντηση:

Από την §1.3.1: στα φορτηγά ως αμάξωμα θεωρείται η καμπίνα οδήγησης και το πήγμα (καρότσα).
Και τα δύο στηρίζονται στο ανεξάρτητο πλαίσιο του φορτηγού (Σχ. 1.24).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα φορτηγά, ως αμάξωμα θεωρείται τόσο η καμπίνα οδήγησης όσο και το πήγμα (καρότσα) όπου φορτώνεται το εμπόρευμα — και τα δύο στηρίζονται πάνω στο (συνήθως χωριστό) πλαίσιο του οχήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καμπίνα οδήγησης + πήγμα (καρότσα), πάνω στο χωριστό πλαίσιο

Αμάξωμα επιβατικών/λεωφορείων/φορτηγών

Ερώτηση: Καθορίστε το αμάξωμα των επιβατικών οχημάτων, των λεωφορείων και των φορτηγών.

Απάντηση:

Επιβατικά: σχεδόν όλα έχουν αυτοφερόμενο αμάξωμα (§1.3.2.1).
Λεωφορεία: η εφαρμογή του ημιαυτοφερόμενου αμαξώματος είναι σχεδόν καθολική (§1.3.3)· τα μεγάλα λεωφορεία αναφέρονται και στα οχήματα με αμάξωμα ανεξάρτητο από το πλαίσιο (§1.3.1).
Φορτηγά: αμάξωμα (καμπίνα και πήγμα) ανεξάρτητο από το πλαίσιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα επιβατικά οχήματα το αμάξωμα είναι σχεδόν πάντα αυτοφερόμενο (ενιαίο μεταλλικό περίβλημα χωρίς ξεχωριστό πλαίσιο). Στα λεωφορεία χρησιμοποιείται σχεδόν καθολικά το ημιαυτοφερόμενο αμάξωμα (ελαφρύ πλαίσιο + αμάξωμα με ελαστικούς συνδέσμους). Στα φορτηγά το αμάξωμα (καμπίνα + πήγμα) είναι χωριστό από το πλαίσιο, το οποίο παραλαμβάνει τα φορτία. Σημειώνεται ότι το βιβλίο αναφέρει τα μεγάλα λεωφορεία και ανάμεσα στα οχήματα με αμάξωμα ανεξάρτητο από το πλαίσιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επιβατικά: αυτοφερόμενο. Λεωφορεία: ημιαυτοφερόμενο. Φορτηγά: χωριστό από το πλαίσιο

Καμπίνα ασφαλείας/κελί επιβίωσης

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε καμπίνα ασφαλείας ή «κελί επιβίωσης» επιβατών σε ένα μικρό επιβατικό όχημα τριών όγκων και πώς αυτό συμπεριφέρεται στις διάφορες καταπονήσεις του οχήματος, σε περιπτώσεις συγκρούσεων;

Απάντηση:

Ορίζουμε: το τμήμα του αυτοφερόμενου αμαξώματος γύρω από τους επιβάτες είναι πρακτικά απαραμόρφωτο και αποτελεί «κλωβό» ασφαλείας ή «κελί επιβίωσης» (Σχ. 1.40).
Εξετάζουμε κάθε μορφή σύγκρουσης (§1.5.1.1-1.5.1.3): εμπρός ή πίσω, τα τμήματα εμπρός και πίσω από τον θάλαμο παραμορφώνονται προοδευτικά· πλευρικά, η ενέργεια απορροφάται με πλευρική ολίσθηση του οχήματος και παραμόρφωση των ελαστικών· στο ντελαπάρισμα, κολώνες και τόξα ενισχύουν την οροφή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα σύγχρονα επιβατικά οχήματα τριών όγκων, το τμήμα του αυτοφερόμενου αμαξώματος γύρω από τους επιβάτες είναι σχεδιασμένο ώστε να παραμένει πρακτικά απαραμόρφωτο, λειτουργώντας σαν «κλωβός ασφαλείας» ή «κελί επιβίωσης». Σε σύγκρουση εμπρός/πίσω, τα τμήματα εμπρός και πίσω από την καμπίνα παραμορφώνονται προοδευτικά (ζώνες απορρόφησης ενέργειας) ώστε η καμπίνα να μην παραμορφωθεί· σε πλευρική σύγκρουση η ενέργεια απορροφάται με πλευρική ολίσθηση του οχήματος και παραμόρφωση ελαστικών, ενώ σε ανατροπή (ντελαπάρισμα) κολώνες και τόξα γύρω από τον θάλαμο ενισχύουν την αντοχή της οροφής και προστατεύουν τους επιβάτες. Την πλευρική παραμόρφωση περιορίζουν σημαντικά και οι ενισχύσεις («μπάρες») στις πλευρικές πόρτες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Απαραμόρφωτο «κελί» γύρω από τους επιβάτες· τα υπόλοιπα τμήματα παραμορφώνονται προοδευτικά για να απορροφήσουν την ενέργεια της σύγκρουσης

Ζώνες απορρόφησης ενέργειας

Ερώτηση: Τι είναι «ζώνες απορρόφησης ενέργειας» σε ένα αμάξωμα, πώς λειτουργούν και ποιο σκοπό εξυπηρετούν;

Απάντηση:

Ορίζουμε τις ζώνες απορρόφησης (§1.5.1.4): σημεία του αμαξώματος, προκαθορισμένα από τον κατασκευαστή, όπου συγκεντρώνεται η παραμόρφωση.
Λειτουργία: άλλα στοιχεία απλώς κάμπτονται και άλλα διπλώνονται σαν φυσαρμόνικα, ώστε να διοχετεύεται εκεί το κύμα της κρούσης (Σχ. 1.44, 1.45).
Σκοπός: να απορροφάται η ενέργεια της σύγκρουσης και να μένει απαραμόρφωτη η καμπίνα των επιβατών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι τα τμήματα του αμαξώματος (εμπρός/πίσω από την καμπίνα επιβατών) στα οποία ο κατασκευαστής έχει προκαθορίσει να συγκεντρώνεται η παραμόρφωση σε περίπτωση σύγκρουσης — άλλα στοιχεία απλώς κάμπτονται και άλλα διπλώνουν σαν φυσαρμόνικα («τσαλακώνονται»), διοχετεύοντας εκεί το κύμα των δυνάμεων της κρούσης. Ο σκοπός τους είναι να απορροφούν σταδιακά ένα μεγάλο μέρος της κινητικής ενέργειας της σύγκρουσης, ώστε να μειώνονται οι δυνάμεις που φτάνουν τελικά στην καμπίνα («κελί επιβίωσης») και να προστατεύονται οι επιβάτες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προκαθορισμένα τμήματα που παραμορφώνονται/τσαλακώνονται σε σύγκρουση, απορροφώντας ενέργεια για να προστατευτεί η καμπίνα

Σημεία αναφοράς αμαξώματος

Ερώτηση: Τι είναι τα «σημεία αναφοράς» ενός αμαξώματος και σε τι μας χρησιμεύουν;

Απάντηση:

Ορισμός (§1.5.3.2): σημεία του αμαξώματος, καθορισμένα από τον κατασκευαστή, που χρησιμεύουν ως σύνδεσμος μεταξύ των μηχανικών συγκροτημάτων και βρίσκονται μέσα στο παραλληλεπίπεδο του αμαξώματος (Σχ. 1.48).
Χρησιμότητα: μετρώντας τις αποστάσεις τους και συγκρίνοντάς τες με τις τιμές του κατασκευαστή, εντοπίζουμε την παραμόρφωση του αμαξώματος πριν από την ευθυγράμμιση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι σημεία επάνω στο αμάξωμα, καθορισμένα από τον κατασκευαστή, που βρίσκονται μέσα στο παραλληλεπίπεδο του αμαξώματος και χρησιμεύουν ως σύνδεσμος μεταξύ των μηχανικών συγκροτημάτων του οχήματος. Χρησιμεύουν στον έλεγχο του αμαξώματος μετά από σύγκρουση: όλες οι μεταβολές της ευθυγράμμισης ή οι αποκλίσεις των αποστάσεων μεταξύ αυτών των σημείων (σε σύγκριση με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή) αποδεικνύουν παραμόρφωση του αμαξώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καθορισμένα από τον κατασκευαστή σημεία μέτρησης· αποκλίσεις μεταξύ τους αποκαλύπτουν παραμόρφωση του αμαξώματος

Τρόποι ευθυγράμμισης αυτοφερόμενου αμαξώματος

Ερώτηση: Να αναφέρετε τους βασικούς τρόπους ευθυγράμμισης ενός αυτοφερόμενου αμαξώματος και να τους περιγράψετε σε συντομία.

Απάντηση:

Αρχή: η ευθυγράμμιση γίνεται γενικά με έλξη (τράβηγμα) του αμαξώματος, με δυνάμεις αντίθετες από αυτές που προκάλεσαν την παραμόρφωση (§1.5.4.1).
Μικρές παραμορφώσεις: κοινά εργαλεία φανοποιίας (σφυριά, λίμες, «κόντρες», τάκοι), με τοπική σφυρηλάτηση, υδραυλική πρέσα ή τοπική θέρμανση σε συνδυασμό με σφυρηλάτηση.
Μεγάλες παραμορφώσεις: υδραυλικές πρέσες μεγάλης δύναμης και μηχανές έλξης (Σχ. 1.55)· τα συστήματα ευθυγράμμισης είναι επιδαπέδια, σταθερά ή φορητά (καλίμπρες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ευθυγράμμιση γίνεται γενικά με έλξη (τράβηγμα) του αμαξώματος, με τη βοήθεια ειδικού υδραυλικού εξοπλισμού (μηχανές έλξης). Για μικρές παραμορφώσεις χρησιμοποιούνται κοινά εργαλεία φανοποιίας (σφυριά, λίμες, «κόντρες», τάκοι) με μεθόδους όπως η τοπική σφυρηλάτηση ή η τοπική θέρμανση σε συνδυασμό με σφυρηλάτηση. Για βαριές παραμορφώσεις χρησιμοποιούνται υδραυλικές πρέσες μεγάλης δύναμης, που ασκούν τις δυνάμεις τους απευθείας στην περιοχή της παραμόρφωσης, ώστε οι στρεβλωμένες επιφάνειες να επανέλθουν ελκόμενες παρά συμπιεσμένες. Τα συστήματα ευθυγράμμισης του εμπορίου διακρίνονται σε επιδαπέδια, σταθερά και φορητά (καλίμπρες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έλξη με κοινά εργαλεία φανοποιίας (μικρές παραμορφώσεις) ή υδραυλικές πρέσες/μηχανές έλξης (βαριές παραμορφώσεις)

Γενικά για την ευθυγράμμιση

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ευθυγράμμιση ενός αυτοφερόμενου αμαξώματος;

Απάντηση:

Ορίζουμε την ευθυγράμμιση: εξάλειψη των παραμορφώσεων και επαναφορά του αμαξώματος στην αρχική του κατάσταση, μετά τον έλεγχο και την εκτίμηση των ζημιών (§1.5.4.1).
Αναφέρουμε την αρχή της Φυσικής στην οποία στηρίζεται και τον υδραυλικό εξοπλισμό μεγάλης ικανότητας που απαιτεί.
Σημειώνουμε ότι είναι επίπονη εργασία, που απαιτεί εμπειρία και ακρίβεια και συχνά αντικατάσταση τμημάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ευθυγράμμιση είναι η διαδικασία εξάλειψης των παραμορφώσεων και επαναφοράς του αμαξώματος στην αρχική του κατάσταση μετά από τρακάρισμα, απαραίτητη για τη σωστή πρόσφυση του οχήματος στο δρόμο και την ασφάλεια των επιβατών. Στηρίζεται στην αρχή της Φυσικής ότι αν ασκηθούν σε ένα αντικείμενο δυνάμεις αντίθετες και ίσες με αυτές που προκάλεσαν την παραμόρφωσή του, αυτή εξαφανίζεται. Είναι επίπονη και δύσκολη εργασία που απαιτεί μεγάλη εμπειρία, ενώ πολλές φορές συνοδεύεται και από αντικατάσταση τμημάτων που έχουν υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επαναφορά στην αρχική κατάσταση με αντίθετες δυνάμεις (αρχή Φυσικής)· απαιτεί εμπειρία, μερικές φορές και αντικατάσταση τμημάτων

Πρόγραμμα εργασίας ευθυγράμμισης

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα εργασίας για την ευθυγράμμιση ενός αυτοφερόμενου αμαξώματος;

Απάντηση:

Ανατρέχουμε στην §1.5.4.3: ο τεχνίτης εκπονεί πρόγραμμα εργασίας με πέντε σημεία (α-ε).
Τα σημεία είναι: αριθμός των έλξεων, κατεύθυνση κάθε έλξης, τρόπος εργασίας με την αρχή της αντίστροφης πορείας, επιλογή των σημείων έλξης και τοποθέτηση των σφιγκτήρων, τμήματα που πρέπει να αφαιρεθούν.
Μετά τις εργασίες γίνονται οι τελικοί έλεγχοι και σύγκριση των μετρήσεων με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τεχνίτης πρέπει να καθορίσει: τον αριθμό των έλξεων που απαιτούνται, την κατεύθυνση κάθε έλξης, τον τρόπο εργασίας ακολουθώντας την αντίστροφη πορεία από αυτή που προκάλεσε τη ζημιά, την επιλογή των κατάλληλων σημείων έλξης και την αντίστοιχη τοποθέτηση των σφιγκτήρων, και τα τμήματα του αμαξώματος που πρέπει να αφαιρεθούν για να πραγματοποιηθούν τα απαραίτητα «τραβήγματα». Όταν ολοκληρωθούν τα «τραβήγματα» και οι επισκευές, γίνονται ξανά οι τελικοί έλεγχοι της ευθυγράμμισης και οι μετρήσεις συγκρίνονται με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αριθμός/κατεύθυνση έλξεων, αντίστροφη πορεία ζημιάς, σημεία έλξης/σφιγκτήρων, τμήματα προς αφαίρεση

Αριθμός πλαισίου

Ερώτηση: Τι είναι ο αριθμός πλαισίου, από πόσα στοιχεία αποτελείται, και τι συμβολίζει η κάθε μία από τις τρεις υποομάδες που τον συγκροτούν;

Απάντηση:

Ορίζουμε τον Α.Π. (§1.6): η ταυτότητα κάθε οχήματος και ρυμουλκούμενου, χαραγμένη στο πλαίσιο ή στο αμάξωμα ώστε να μένει αναλλοίωτη.
Πλήθος στοιχείων: 17 χαρακτήρες (Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, από το 1981), σε μία γραμμή, χωρισμένοι σε τρεις υποομάδες (Σχ. 1.56).
Σημασία των υποομάδων: Α (3 χαρακτήρες) ο κατασκευαστής, Β (7) τα γενικά τεχνικά χαρακτηριστικά, Γ (7, οι 6 τελευταίοι αριθμοί) ο αύξων αριθμός παραγωγής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αριθμός πλαισίου (Α.Π.) είναι η ταυτότητα κάθε οχήματος και ρυμουλκούμενου, που επιτρέπει την αποκλειστική αναγνώρισή του και του κατασκευαστή του. Κατά την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία (από το 1981) αποτελείται από 17 χαρακτήρες σε τρεις υποομάδες: η πρώτη (Α, 3 χαρακτήρες) δηλώνει τον κατασκευαστή (γεωγραφική ζώνη, αρχικό όνομα κατασκευαστή, περιοχή έδρας)· η δεύτερη (Β, 7 χαρακτήρες) δηλώνει τα γενικά τεχνικά χαρακτηριστικά του οχήματος, ειδικά κινητήρα και αμαξώματος· η τρίτη (Γ, 7 χαρακτήρες, οι 6 τελευταίοι υποχρεωτικά αριθμοί) δηλώνει τον αύξοντα αριθμό παραγωγής του οχήματος, από τον οποίο σε συνδυασμό με τις άλλες υποομάδες προσδιορίζονται το έτος κατασκευής και το εργοστάσιο παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

17 χαρακτήρες: Α=κατασκευαστής/χώρα (3), Β=τεχνικά χαρακτηριστικά (7), Γ=αύξων αριθμός παραγωγής (7, οι 6 τελευταίοι αριθμοί)

Σημεία ανύψωσης κλασικού οχήματος

Ερώτηση: Ποια τα κύρια σημεία ανύψωσης ενός κλασσικού οχήματος και πού βρίσκονται αυτά;

Απάντηση:

Από την §1.7: οι κατασκευαστές προβλέπουν σταθερά σημεία πάνω στο πλαίσιο ή στο αμάξωμα, από τα οποία το όχημα ανυψώνεται και στηρίζεται με ασφάλεια.
Στο Σχ. 1.57 (κλασικό όχημα) διακρίνονται τρεις ομάδες σημείων: επάνω στους τροχούς (στον εμπρόσθιο και στον οπίσθιο άξονα), επάνω στους προφυλακτήρες και επάνω στο πλαίσιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σημεία ανύψωσης είναι σταθερά σημεία, προβλεπόμενα από τον κατασκευαστή πάνω στο πλαίσιο ή στο αμάξωμα, από τα οποία το όχημα μπορεί να ανυψωθεί και να στηριχθεί με ασφάλεια με κατάλληλους ανυψωτικούς μηχανισμούς. Σε ένα κλασικό όχημα (Σχ. 1.57) διακρίνονται: σημεία ανύψωσης επάνω στους τροχούς, δηλαδή στον εμπρόσθιο και στον οπίσθιο άξονα (για ανυψωτήρα δύο κολώνων), σημεία επάνω στους προφυλακτήρες (εμπρός και πίσω) και σημεία επάνω στο πλαίσιο, στο κάτω μέρος του οχήματος (για ανυψωτήρα τεσσάρων βραχιόνων). Η θέση τους ποικίλλει από όχημα σε όχημα και από κατασκευαστή σε κατασκευαστή, χωρίς όμως μεγάλη διαφορά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις ομάδες σημείων (Σχ. 1.57): στους τροχούς (εμπρόσθιος και οπίσθιος άξονας), στους προφυλακτήρες, στο πλαίσιο

Τρόποι ανύψωσης οχήματος

Ερώτηση: Ποιοι οι τρόποι ανύψωσης ενός οχήματος, με ποιο ειδικό εξοπλισμό γίνεται και ποιους λόγους εξυπηρετεί η κάθε μία μέθοδος ανύψωσης;

Απάντηση:

Απαριθμούμε τους τέσσερις τρόπους ανύψωσης της §1.7 (α-δ) και για καθένα τον ανυψωτήρα που χρησιμοποιείται.
Για κάθε τρόπο γράφουμε τις εργασίες που εξυπηρετεί (π.χ. ο ανυψωτήρας τεσσάρων κολώνων για αλλαγή λαδιών και εργασίες στο κάτω μέρος).
Κλείνουμε με τον ειδικό εξοπλισμό: ανυψωτήρες τεσσάρων κολώνων, τεσσάρων βραχιόνων και δύο κολώνων, υδραυλικός ανυψωτήρας εδάφους, χειροκίνητος γρύλος, τρίποδας στήριξης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) (α) Ανύψωση μετά από οδήγηση σε ανυψωτήρα τεσσάρων κολώνων: το όχημα οδηγείται σε δύο παράλληλες τροχιές και ανυψώνεται ολόκληρο — χρησιμεύει για αλλαγή λαδιών ή εργασίες στο κάτω μέρος κινητήρα/οχήματος. (β) Ανύψωση από το πλαίσιο, με ανυψωτήρα τεσσάρων βραχιόνων προσαρμοσμένων στα σημεία ανύψωσης — μένει αναρτημένο το σύστημα ανάρτησης, προσφέρεται για τις περισσότερες εργασίες. (γ) Ανύψωση από εμπρόσθιο/οπίσθιο άξονα, με ανυψωτήρα δύο βραχιόνων (κολώνων) — παρόμοιες εργασίες με του ανυψωτήρα πλαισίου. (δ) Ανύψωση από σημεία στους προφυλακτήρες, σπάνια πλέον, π.χ. για βαφή. Άλλος συναφής εξοπλισμός: υδραυλικός ανυψωτήρας εδάφους, γρύλος χειροκίνητος, τρίποδας στήριξης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

4 τρόποι: ανυψωτήρας 4 κολώνων (οδήγηση πάνω), 4 βραχιόνων (από πλαίσιο), 2 βραχιόνων (από άξονες), σημεία προφυλακτήρων (σπάνιο)

Μέτρα ασφαλείας κατά την ανύψωση

Ερώτηση: Ποια τα μέτρα ασφαλείας που πρέπει να λαμβάνουμε, κατά την ανύψωση ενός οχήματος;

Απάντηση:

Ανατρέχουμε στα μέτρα ασφαλείας στο τέλος της §1.7.
Τα καταγράφουμε: τρίποδες στήριξης αντί για μόνο γρύλο, απόσταση από το όχημα ή το αντικείμενο που ανυψώνεται, ποτέ εργασία κάτω από αιωρούμενα αντικείμενα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ποτέ δεν εργαζόμαστε κάτω από όχημα που υποστηρίζεται μόνο από γρύλο εδάφους — πάντα τοποθετούμε σταθερούς τρίποδες στήριξης κάτω από τα κατάλληλα σημεία ανύψωσης του πλαισίου και χαμηλώνουμε το όχημα να στηριχθεί σ' αυτούς. Όταν χρησιμοποιούμε ανυψωτικά μηχανήματα, πρέπει να βρισκόμαστε μακριά από το όχημα/αντικείμενο που ανυψώνεται, ώστε να μην τραυματιστούμε αν αυτό γλιστρήσει ή αν το μηχάνημα πάθει βλάβη. Ποτέ δεν εργαζόμαστε κάτω από αιωρούμενα αντικείμενα· αυτά πρέπει να στηρίζονται σε πάγκο εργασίας ή σταθερές βάσεις (τρίποδες).

Κριτήρια αξιολόγησης: