Λύσεις κεφ. 7 – Συντήρηση υφάσματος (σελ. 81-127) – ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις κεφ. 7 - Συντήρηση υφάσματος

Δέκα αναπτυγμένες λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 7: οι δύο μεγάλες ομάδες ινών, οι τρεις κατηγορίες φυτικών ινών, η πρωτεϊνική σύσταση των ζωικών ινών και το όριο των 50 °C, οι ανόργανες ίνες, οι φυσικές και χημικές ιδιότητες βαμβακιού, μαλλιού και μεταξιού, η αρχή λειτουργίας και τα μέρη του αργαλειού, τα δέκα στάδια συντήρησης του υφάσματος και ο υγρός καθαρισμός με τις ακριβείς συνθήκες του. Οι 9 εργαστηριακές Ασκήσεις του κεφαλαίου δεν περιλαμβάνονται.

Οι δύο μεγάλες ομάδες ινών

Ερώτηση: Οι ίνες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των υφασμάτων διακρίνονται σε δύο μεγάλες ομάδες. Ποιες είναι αυτές;

Απάντηση:

• Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ (σελ. 83), αυτούσια από το βιβλίο:

    α. Στις ΙΝΕΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΕΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, με πρώτη ύλη που ΔΕΝ ΕΙΧΕ
       ΑΚΡΙΒΩΣ ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ
    β. Στις ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΝΕΣ, οι οποίες ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ ΣΕ ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ
       (π.χ. βαμβάκι, λινό)

  ⚠️ Το κριτήριο της διάκρισης δεν είναι η προέλευση (φυσική ή τεχνητή) αλλά η μορφή της πρώτης ύλης: αν η ύλη ήταν ήδη ινώδης ή αν την έκανε ινώδη ο άνθρωπος.

• ΟΙ ΙΝΕΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΕΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ χωρίζονται περαιτέρω σε α) ίνες από φυσικά πολυμερή και β) συνθετικές ίνες. Από τον 19ο αιώνα «η βιομηχανία άρχισε να πειραματίζεται στην κατασκευή συνθετικών ινών. Στις πρώτες προσπάθειες χρησιμοποιήθηκαν φυσικά υλικά, φύλλα ή μεταχειρισμένα κομμάτια υφάσματος» → βισκόζ, ρεγιόν. Ο πειραματισμός συνεχίστηκε «με τη χρήση συνθετικών πρώτων υλών που προέρχονταν από την πετροχημική βιομηχανία» → πολυεστερικά, τεριλέν, ακρυλικά, νάιλον.
• ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΝΕΣ χωρίζονται ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους:

    α. ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΙΝΕΣ      1. Φυτικές ίνες   2. Ζωικές ίνες
    β. ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΙΝΕΣ      αμίαντος, ίνες γυαλιού, μεταλλικές ίνες

• ⚠️ ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΕΥΕΤΑΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: «Στο συγκεκριμένο κεφάλαιο θα γίνει αναφορά μόνο στις φυσικές ίνες, οι οποίες αποτελούν τις πρώτες ύλες κατασκευής των ενδυμάτων και των κεντημάτων του 19ου αιώνα. Άλλωστε, η τεχνολογία κατασκευής των συνθετικών ινών και οι ιδιότητές τους αποτελούν επιστημονικά αντικείμενα τα οποία είναι δύσκολο να αναλυθούν στον περιορισμένο χώρο ενός σχολικού βιβλίου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ίνες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των υφασμάτων διακρίνονται σε δύο μεγάλες ομάδες: α) στις ίνες που κατασκευάζει ο άνθρωπος, με πρώτη ύλη που δεν είχε ακριβώς ινώδη μορφή, και β) στις φυσικές ίνες, οι οποίες παράγονται από τη φύση σε ινώδη μορφή, όπως το βαμβάκι και το λινό. Οι ίνες που κατασκευάζει ο άνθρωπος χωρίζονται σε ίνες από φυσικά πολυμερή και σε συνθετικές ίνες, ενώ οι φυσικές ίνες χωρίζονται, ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους, σε οργανικές, δηλαδή φυτικές και ζωικές, και σε ανόργανες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι τρεις κατηγορίες φυτικών ινών

Ερώτηση: Οι φυτικές ίνες παράγονται από τα φυτά και βασικό συστατικό τους είναι η κυτταρίνη. Ανάλογα με την περιοχή του φυτού από την οποία προέρχονται, σε ποιες τρεις κατηγορίες χωρίζονται;

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ (σελ. 84), αυτούσια:

    ● ΙΝΕΣ ΑΠΟ ΤΡΙΧΙΔΙΑ ΦΥΤΩΝ που βρίσκονται ΜΕΣΑ Ή ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΠΟΡΙΑ
      → ΒΑΜΒΑΚΙ
    ● ΙΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΛΑΣΤΟ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ
      → ΛΙΝΑΡΙ, ΚΑΝΝΑΒΗ
    ● ΙΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ
      → ΚΟΚΟΦΟΙΝΙΚΑΣ

• ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗ: επειδή βασικό συστατικό όλων είναι η κυτταρίνη, όλες οι φυτικές ίνες μοιράζονται την ίδια χημική συμπεριφορά — καταστρέφονται από τα οξέα και αντέχουν στα αλκάλια. Γι' αυτό το βαμβάκι και το λινάρι, αν και προέρχονται από διαφορετική περιοχή του φυτού, «παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες λόγω της παρόμοιας χημικής σύστασής τους και της ίδιας περιεκτικότητάς τους σε κυτταρίνη» (σελ. 90).
• Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΖΩΙΚΕΣ ΙΝΕΣ: οι ζωικές ίνες «αποτελούνται, όπως όλα τα ζωικά κύτταρα, από πρωτεΐνες (λευκώματα) και πιο συγκεκριμένα από κερατίνη και κολλαγόνο» — εξ ου και η αντίστροφη συμπεριφορά τους: το μαλλί είναι πιο ανθεκτικό στα οξέα παρά στα αλκάλια.

    ΦΥΤΙΚΕΣ (κυτταρίνη)   καταστρέφονται από ΟΞΕΑ  · αντέχουν στα ΑΛΚΑΛΙΑ
    ΖΩΙΚΕΣ  (πρωτεΐνες)   αντέχουν στα ΟΞΕΑ        · καταστρέφονται από ΑΛΚΑΛΙΑ

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι φυτικές ίνες χωρίζονται, ανάλογα με την περιοχή του φυτού από την οποία προέρχονται, σε τρεις κατηγορίες: σε ίνες από τριχίδια φυτών που βρίσκονται μέσα ή έξω από τα σπόρια, όπως το βαμβάκι, σε ίνες από τον βλαστό των φυτών, όπως το λινάρι και η κάνναβη, και σε ίνες από τα φύλλα και τους καρπούς των φυτών, όπως ο κοκοφοίνικας. Επειδή βασικό συστατικό όλων είναι η κυτταρίνη, μοιράζονται και κοινή χημική συμπεριφορά: καταστρέφονται από τα οξέα και αντέχουν στα αλκάλια, σε αντίθεση με τις ζωικές ίνες που αποτελούνται από πρωτεΐνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σύσταση των ζωικών ινών και η ευαισθησία τους στη θερμοκρασία

Ερώτηση: Οι ζωικές ίνες αποτελούνται, όπως όλα τα ζωικά κύτταρα, από πρωτεΐνες (λευκώματα) και πιο συγκεκριμένα από κερατίνη και κολλαγόνο. Τι συνέπεια έχει η παρουσία αυτών των δύο πρωτεϊνών;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (σελ. 84), αυτούσια: «Η παρουσία αυτών των δύο πρωτεϊνών κάνει τις ίνες πολύ ευαίσθητες στις υψηλές θερμοκρασίες. Συρρικνώνονται κατά το 1/3 του όγκου τους μετά το στέγνωμα, όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 50 °C.»
• Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ: «Βασική δομική μονάδα των πρωτεϊνών είναι τα αμινοξέα, τα οποία περιέχουν μια αμινομάδα (-NH₂) και μια καρβοξυλική μονάδα (-COOH)»:

          R — CH — COOH
               |
              NH₂

  ⚠️ Στο βιβλίο (σελ. 84) ο τύπος τυπώνεται με πεζά, ως «νη 2» αντί NH₂ — τυπογραφικό λάθος.

• ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΑΜΕΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ: ο κανόνας των 50 °C είναι ο λόγος για τον οποίο στον υγρό καθαρισμό του υφάσματος «η θερμοκρασία του νερού δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 30 °C, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μάλλινο ύφασμα, διότι συρρικνώνονται οι ίνες του» (σελ. 117). Οι πιο γνωστές ζωικές ίνες είναι το μαλλί και το μετάξι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η παρουσία της κερατίνης και του κολλαγόνου κάνει τις ζωικές ίνες πολύ ευαίσθητες στις υψηλές θερμοκρασίες: συρρικνώνονται κατά το ένα τρίτο του όγκου τους μετά το στέγνωμα, όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 50 βαθμούς Κελσίου. Βασική δομική μονάδα των πρωτεϊνών είναι τα αμινοξέα, τα οποία περιέχουν μια αμινομάδα και μια καρβοξυλική μονάδα. Γι' αυτό και στον υγρό καθαρισμό των υφασμάτων η θερμοκρασία του νερού δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 30 βαθμούς Κελσίου, ιδιαίτερα σε μάλλινα, γιατί συρρικνώνονται οι ίνες τους. Οι πιο γνωστές ζωικές ίνες είναι το μαλλί και το μετάξι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο αμίαντος και οι ανόργανες ίνες

Ερώτηση: Ο αμίαντος συναντάται στη φύση σε ινώδη μορφή και βασικό χαρακτηριστικό του είναι η ανθεκτικότητά του στις υψηλές θερμοκρασίες και χρησιμοποιείται ευρύτατα για την κατασκευή πυρασφαλών υφασμάτων. Ποιες άλλες ανόργανες ίνες αναφέρει το βιβλίο και ποια τα χαρακτηριστικά τους;

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΙΝΕΣ (σελ. 85): «Ο αμίαντος, οι ίνες γυαλιού και οι μεταλλικές ίνες είναι οι πιο γνωστές ανόργανες ίνες.»
• ΑΜΙΑΝΤΟΣ: εκτός από την ανθεκτικότητα στις υψηλές θερμοκρασίες, «είναι πολύ εύκαμπτος και ανθεκτικός στην επίδραση των χημικών ουσιών».
• ΙΝΕΣ ΓΥΑΛΙΟΥ: το γυαλί «μπορεί να κατασκευαστεί και σε μορφή ινών από τον άνθρωπο» και είναι «αποτέλεσμα της τήξης του χαλαζία, του ασβεστόλιθου και της σόδας, μαζί με άλλες ενώσεις». Χαρακτηριστικά:

    ● ΔΥΝΑΤΗ αλλά ΕΥΘΡΑΥΣΤΗ ίνα
    ● ΔΕΝ επηρεάζεται από τις περιβαλλοντικές αλλαγές
    ● παρουσιάζει ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΒΗ (δε φθείρεται εύκολα)

• ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΙΝΕΣ: «Ήδη από την αρχαιότητα, για τη διακόσμηση των υφασμάτων, π.χ. σε κεντήματα, σε άμφια κ.ά. έχουν χρησιμοποιηθεί κλωστές από χρυσό και ασήμι, οι οποίες, λόγω της φύσης τους (δε διαβρώνονται), διατηρήθηκαν σε πολύ καλή κατάσταση.» Ο χρυσός και το ασήμι «είναι αρκετά μαλακά υλικά και ήταν εύκολο να διαμορφωθούν σε πολύ λεπτά ελάσματα ή σε λεπτό σύρμα». ⚠️ Η φθηνότερη λύση που οδηγεί σε παγίδα ταυτοποίησης: «Το υψηλό κόστος του χρυσού γρήγορα οδήγησε στην εξεύρεση φθηνότερων λύσεων, όπως είναι, για παράδειγμα, η επένδυση χαλκού με ασήμι και με βερνίκι, ώστε να δίνει την εντύπωση του χρυσού.» Ο συντηρητής πρέπει να το λάβει υπόψη: μια «χρυσή» κλωστή μπορεί στην πραγματικότητα να είναι χαλκός, με εντελώς διαφορετική συμπεριφορά στη διάβρωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο γνωστές ανόργανες ίνες είναι ο αμίαντος, οι ίνες γυαλιού και οι μεταλλικές ίνες. Ο αμίαντος, εκτός από ανθεκτικός στις υψηλές θερμοκρασίες, είναι πολύ εύκαμπτος και ανθεκτικός στην επίδραση των χημικών ουσιών. Το γυαλί είναι αποτέλεσμα της τήξης του χαλαζία, του ασβεστόλιθου και της σόδας και δίνει δυνατή αλλά εύθραυστη ίνα, η οποία δεν επηρεάζεται από τις περιβαλλοντικές αλλαγές και παρουσιάζει μεγάλη αντίσταση στην τριβή. Οι μεταλλικές ίνες, κλωστές από χρυσό και ασήμι, χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα σε κεντήματα και άμφια και διατηρήθηκαν σε πολύ καλή κατάσταση επειδή δεν διαβρώνονται. Επειδή όμως το κόστος του χρυσού ήταν υψηλό, επινοήθηκαν φθηνότερες λύσεις, όπως η επένδυση χαλκού με ασήμι και βερνίκι ώστε να δίνει την εντύπωση του χρυσού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του βαμβακιού

Ερώτηση: Η βαμβακερή ίνα η οποία είναι αρκετά σκληρή, μη ελαστική και δυνατή, γίνεται ακόμη δυνατότερη με την επίδραση της υγρασίας, δηλαδή όταν είναι υγρή. Ποιες είναι οι υπόλοιπες φυσικές και χημικές ιδιότητές της;

Απάντηση:

• ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 88):

    ● ΑΡΚΕΤΑ ΣΚΛΗΡΗ, ΜΗ ΕΛΑΣΤΙΚΗ και ΔΥΝΑΤΗ ίνα
    ● ΔΥΝΑΤΟΤΕΡΗ ΟΤΑΝ ΕΙΝΑΙ ΥΓΡΗ
    ● ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΗ από τη φύση της: «απορροφά ή αποβάλλει υγρασία για να
      έρχεται σε ισορροπία με την υγρασία του περιβάλλοντος»
      → αυτή η υγροσκοπική φύση ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΑΤΙΚΟΥ
        ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ
    ● ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ, όμως «η παρατεταμένη και
      υπερβολική θερμική ενέργεια μπορεί να προκαλέσει ΑΠΑΝΘΡΑΚΩΣΗ -
      ΚΑΨΙΜΟ της ίνας»

• ⚠️ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ — ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΡΜΟΠΛΑΣΤΙΚΗ: «Αυτό δείχνει ότι η ίνα του βαμβακιού δεν είναι θερμοπλαστική, δηλαδή μετά την υπερβολική θέρμανση τα μόρια του υλικού παραμορφώνονται και δεν ανακτούν τη χαμένη μορφή τους.» Η φθορά δηλαδή είναι μόνιμη.
• ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 88):

    ΟΞΕΑ      «Οι ίνες του βαμβακιού ΑΔΥΝΑΤΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΙ με την
              επίδραση των οξέων. Τα ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ και τα ΑΝΟΡΓΑΝΑ οξέα τις
              καταστρέφουν ΓΡΗΓΟΡΟΤΕΡΑ από ό,τι τα ΟΡΓΑΝΙΚΑ οξέα.»
    ΑΛΚΑΛΙΑ   «Το βαμβάκι παρουσιάζει ΑΡΙΣΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ στα αλκάλια.
              Έτσι, ένα βαμβακερό ύφασμα μπορεί να πλυθεί ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΑ
              με αλκαλικά σαπούνια, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΠΕΛΘΕΙ ΚΑΜΙΑ ΒΛΑΒΗ.»
    ΔΙΑΛΥΤΕΣ  «Το βαμβάκι έχει ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΤΟΧΗ στους συνηθισμένους διαλύτες.
              Όσον αφορά τους οργανικούς διαλύτες, ΛΙΓΟΙ είναι αυτοί που
              καταστρέφουν ολοσχερώς το υλικό.»

• ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ: το βαμβακερό αντέχει υγρό καθαρισμό, αλκαλικά απορρυπαντικά και «στεγνό» καθαρισμό με διαλύτες — αντέχει δηλαδή και τις τρεις μεθόδους καθαρισμού του κεφαλαίου. Ο κίνδυνος για αυτό είναι η οξύτητα (από ρύπους, από όξινα υλικά επαφής, από τις μαύρες και καφέ βαφές με βιτριόλι).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βαμβακερή ίνα είναι αρκετά σκληρή, μη ελαστική και δυνατή, και γίνεται δυνατότερη όταν είναι υγρή. Είναι από τη φύση της υγροσκοπική, απορροφά δηλαδή ή αποβάλλει υγρασία για να έρχεται σε ισορροπία με το περιβάλλον, και αυτή η υγροσκοπική φύση εμποδίζει την ανάπτυξη στατικού ηλεκτρισμού. Είναι ανθεκτική στις υψηλές θερμοκρασίες, αλλά η παρατεταμένη και υπερβολική θερμική ενέργεια μπορεί να προκαλέσει απανθράκωση ή κάψιμο, γεγονός που δείχνει ότι δεν είναι θερμοπλαστική: μετά την υπερβολική θέρμανση τα μόρια παραμορφώνονται και δεν ανακτούν τη χαμένη μορφή τους. Χημικά, οι ίνες του βαμβακιού αδυνατίζουν και καταστρέφονται με την επίδραση των οξέων, με τα μεταλλικά και τα ανόργανα οξέα να τις καταστρέφουν γρηγορότερα από τα οργανικά, ενώ παρουσιάζουν άριστη ανθεκτικότητα στα αλκάλια, οπότε ένα βαμβακερό ύφασμα μπορεί να πλυθεί επανειλημμένα με αλκαλικά σαπούνια χωρίς καμία βλάβη. Τέλος, το βαμβάκι έχει μεγάλη αντοχή στους συνηθισμένους διαλύτες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι ιδιότητες της μάλλινης ίνας

Ερώτηση: Η μάλλινη ίνα - συγκριτικά με τις άλλες ίνες είναι αρκετά αδύναμη και γίνεται ακόμη πιο αδύναμη με την επίδραση της υγρασίας. Ποιες είναι οι υπόλοιπες φυσικές και χημικές ιδιότητές της;

Απάντηση:

• ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 93):

    ● ΑΡΚΕΤΑ ΑΔΥΝΑΜΗ και ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΑΔΥΝΑΜΗ ΟΤΑΝ ΥΓΡΗ
    ● ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΛΑΣΤΙΚΗ, με ικανοποιητική επιμήκυνση: «Εάν τεντωθεί ή
      συμπιεστεί, ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΤΑΣΗ ΝΑ ΑΠΟΚΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ.»
    ● ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΗ: «Απορροφά ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟ 1/3 ΤΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ.»
    ● «Η υγρασία εισχωρεί στις ίνες του μαλλιού ΠΟΛΥ ΓΡΗΓΟΡΑ ΜΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ
      ΑΤΜΟΥ, όμως ΟΙ ΣΤΑΓΟΝΕΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡΧΙΚΑ ΑΠΩΘΟΥΝΤΑΙ (ΥΔΡΟΦΟΒΟ υλικό).»
    ● «Το βρεγμένο μαλλί ΣΤΕΓΝΩΝΕΙ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ.»
    ● «Σε σχετικά ΞΗΡΕΣ περιβαλλοντικές συνθήκες αναπτύσσεται ΣΤΑΤΙΚΟΣ
      ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ.»
    ● σε υπερβολική θερμοκρασία: ΑΠΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΣ των ινών, οι οποίες
      ΚΑΙΓΟΝΤΑΙ (καψαλίζονται) σε παρατεταμένη έκθεση

• ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 93), το κρίσιμο σημείο: «Το μαλλί είναι πιο ανθεκτικό στα οξέα παρά στα αλκάλια. Τα αλκαλικά διαλύματα (απορρυπαντικά, σαπούνια κ.ά.) προκαλούν αποσύνθεση του μαλλιού. Παρατεταμένη δε παραμονή στα αλκάλια προκαλεί θρυμματισμό και ολική καταστροφή της μάλλινης ίνας.» ⚠️ Ακριβώς η αντίστροφη συμπεριφορά από το βαμβάκι — γι' αυτό μια μεικτή βαμβακερή-μάλλινη κατασκευή δεν μπορεί να καθαριστεί με ενιαία μέθοδο.
• ΛΕΥΚΑΝΣΗ: «Όσον αφορά τις λευκαντικές ουσίες υπάρχουν λίγες θεωρητικές πληροφορίες για την επίδρασή τους επάνω στη μάλλινη ίνα. Γενικά αποφεύγεται η χρήση λευκαντικών στη μάλλινη ίνα, επειδή έως σήμερα δεν έχει βρεθεί κάποια μέθοδος λεύκανσης που να είναι πλήρως ασφαλής.»
• ΙΣΤΟΡΙΚΑ (σελ. 91): «Το μαλλί ως υφαντική ίνα είναι γνωστό από την αρχαιότητα στην Κίνα, στη Βαβυλώνα, στην Αίγυπτο αλλά και στην Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη. Στον μεσαίωνα η Φλάνδρα αποτελούσε το σπουδαιότερο κέντρο εριουργίας. Σε Φλαμανδούς εριουργούς οφείλεται η μεγάλη ανάπτυξη της αγγλικής εριοβιομηχανίας.» Για την Ελλάδα σημειώνει: «υπάρχει σημαντική δραστηριότητα στον χώρο της εριουργίας. Παρ' όλα αυτά το μαλλί που παράγεται είναι μέτριας ποιότητας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μάλλινη ίνα είναι συγκριτικά αρκετά αδύναμη και γίνεται ακόμη πιο αδύναμη με την υγρασία. Είναι ιδιαίτερα ελαστική και, αν τεντωθεί ή συμπιεστεί, έχει την τάση να αποκτά την αρχική της μορφή. Είναι υγροσκοπική και απορροφά έως και το ένα τρίτο του βάρους της, με την υγρασία να εισχωρεί πολύ γρήγορα με τη μορφή ατμού, ενώ οι σταγόνες του νερού αρχικά απωθούνται, αφού πρόκειται για υδρόφοβο υλικό. Το βρεγμένο μαλλί στεγνώνει πολύ αργά και σε σχετικά ξηρές συνθήκες αναπτύσσεται στατικός ηλεκτρισμός, ενώ σε υπερβολική θερμοκρασία οι ίνες αποχρωματίζονται και σε παρατεταμένη έκθεση καψαλίζονται. Χημικά, το μαλλί είναι πιο ανθεκτικό στα οξέα παρά στα αλκάλια: τα αλκαλικά διαλύματα, όπως τα απορρυπαντικά και τα σαπούνια, προκαλούν αποσύνθεσή του, ενώ παρατεταμένη παραμονή στα αλκάλια προκαλεί θρυμματισμό και ολική καταστροφή της ίνας. Η χρήση λευκαντικών αποφεύγεται, επειδή δεν έχει βρεθεί μέθοδος λεύκανσης πλήρως ασφαλής για τη μάλλινη ίνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι ιδιότητες της μεταξωτής ίνας

Ερώτηση: Η μεταξωτή ίνα είναι πάρα πολύ δυνατή ίνα, χάνει όμως αυτή την ιδιότητά της, όταν βρέχεται. Ποιες είναι οι υπόλοιπες φυσικές και χημικές ιδιότητές της;

Απάντηση:

• ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 95):

    ● ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΔΥΝΑΤΗ — ΧΑΝΕΙ ΟΜΩΣ ΤΗΝ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΟΤΑΝ ΒΡΕΧΕΤΑΙ
    ● ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ: «δεν είναι τόσο καλή όσο του μαλλιού, αλλά είναι
      ΑΝΩΤΕΡΗ ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ ΤΗΣ ΒΑΜΒΑΚΕΡΗΣ ΙΝΑΣ»
    ● «Αν επιμηκυνθεί ΚΑΤΑ ΤΟ 2% από το αρχικό μήκος, ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΣΤΑΘΕΡΑ
      ΕΠΙΜΗΚΥΣΜΕΝΗ.»
    ● απορροφά υγρασία ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟ 1/3 ΤΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΤΟΥ «χωρίς να το
      αισθάνεται κανείς με την αφή»
    ● ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ: 145 °C το αφήνει ΑΝΕΠΗΡΕΑΣΤΟ · 175 °C το οδηγούν σε
      ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΗ
    ● «Η ΛΑΜΨΗ, η ΛΕΠΤΟΤΗΤΑ και η ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ ΑΦΗ είναι οι σημαντικότερες
      φυσικές ιδιότητές του.»

• ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ (σελ. 96):

    ΝΕΡΟ       ΔΕΝ διαλύεται, αλλά «παρατεταμένη χρήση ΖΕΣΤΟΥ νερού προκαλεί
               ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ του»
    ΑΛΑΤΑ      «Από τα υδατικά διαλύματα ΑΠΟΡΡΟΦΑ ΤΑ ΑΛΑΤΑ, γι' αυτό
               ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΣΚΛΗΡΟΥ ΝΕΡΟΥ.»
    ΛΕΥΚΑΝΤΙΚΑ «πρέπει να χρησιμοποιούνται ΜΕ ΦΕΙΔΩ»
    ΟΞΕΑ       «Τα ΙΣΧΥΡΑ οξέα προκαλούν ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΗ του μεταξιού.»
    ΑΛΚΑΛΙΑ    «Ασθενή αλκάλια, όπως σαπούνια, βόρακας και αμμωνία, προκαλούν
               ΜΙΚΡΗ ΖΗΜΙΑ, ενώ τα ΙΣΧΥΡΑ αλκάλια οδηγούν σε ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ
               ΔΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΑΜΨΗΣ.»
    ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ  ΚΑΚΟΣ ΑΓΩΓΟΣ · ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΦΟΡΤΙΟ

• ⚠️ Η ΚΡΥΜΜΕΝΗ ΑΙΤΙΑ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΞΙΟΥ (σελ. 101): «Κατά τη διάρκεια κατασκευής του μεταξιού υπάρχει το στάδιο της αποβολής της σηρικίνης, η οποία αναπληρώνεται ύστερα από επεξεργασία με μεταλλικά άλατα. Σε αυτό το στάδιο το μετάξι καθίσταται βαρύ και λαμπερό. Το στάδιο αυτό κάνει το μετάξι περισσότερο ευαίσθητο στις φθορές που προκαλεί το φως, ενώ ύστερα από αρκετό χρονικό διάστημα επέρχεται αδυνάτισμα στις ίνες, με αποτέλεσμα να τρίβονται εύκολα. Το φαινόμενο είναι εντονότερο στα σημεία που υπάρχουν τσακίσεις, διπλώματα του υφάσματος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μεταξωτή ίνα είναι πάρα πολύ δυνατή αλλά χάνει τη δύναμή της όταν βρέχεται. Η ελαστικότητά της δεν είναι τόσο καλή όσο του μαλλιού, είναι όμως ανώτερη από της βαμβακερής, ενώ αν επιμηκυνθεί κατά το 2% από το αρχικό της μήκος παραμένει σταθερά επιμηκυσμένη. Όπως και το μαλλί, απορροφά υγρασία έως και το ένα τρίτο του βάρους της χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς με την αφή. Αντέχει τις υψηλές θερμοκρασίες χωρίς δείγματα αποσύνθεσης, καθώς οι 145 βαθμοί Κελσίου την αφήνουν ανεπηρέαστη, αλλά οι 175 βαθμοί την οδηγούν σε γρήγορη αποσύνθεση, ενώ η λάμψη, η λεπτότητα και η ευχάριστη αφή είναι οι σημαντικότερες φυσικές ιδιότητές της. Χημικά, το μετάξι δεν διαλύεται στο νερό, αλλά παρατεταμένη χρήση ζεστού νερού προκαλεί απώλεια της δύναμής του, ενώ από τα υδατικά διαλύματα απορροφά τα άλατα, γι' αυτό αποφεύγεται η χρήση σκληρού νερού. Τα λευκαντικά πρέπει να χρησιμοποιούνται με φειδώ, τα ισχυρά οξέα προκαλούν αποσύνθεση, τα ασθενή αλκάλια όπως τα σαπούνια, ο βόρακας και η αμμωνία προκαλούν μικρή ζημιά, ενώ τα ισχυρά αλκάλια οδηγούν σε απώλεια της δύναμης και της λάμψης. Τέλος, είναι κακός αγωγός της θερμότητας και αναπτύσσει ηλεκτρικό φορτίο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αρχή λειτουργίας του αργαλειού

Ερώτηση: Βασικό εξάρτημα για την παραγωγή των υφασμάτων ήταν ο αργαλειός, επάνω στον οποίο γίνεται η ύφανση, με διασταύρωση του στημονιού και του υφαδιού υπό ορθή γωνία. Ποια είναι τα μέρη του αργαλειού και ποιος ο ρόλος τους;

Απάντηση:

• ΤΟ ΣΤΗΜΟΝΙ ΚΑΙ ΤΟ ΥΦΑΔΙ (σελ. 98-99):

    ΣΤΗΜΟΝΙ  «το σύνολο των νημάτων, που βρίσκονται κατά την παραγωγή
             ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ του αργαλειού», τυλιγμένο στο βασικό «ΑΝΤΙ»
             ΑΠΕΝΑΝΤΙ από την υφάντρα
    ΥΦΑΔΙ    «το σύνολο των νημάτων που βρίσκονται ΕΓΚΑΡΣΙΑ προς τη φορά
             του υφάσματος», τυλιγμένο στη ΣΑΙΤΑ

• Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΝΗΜΑΤΟΣ:

    ΑΝΤΙ (πίσω) → ΓΚΑΡΔΙΟ → ΜΙΤΑΡΙΑ → ΧΤΕΝΙΑ → ΣΧΙΣΙΑΝΤΙ (μπροστά)
  
    ΓΚΑΡΔΙΟ     σιδερένια ή ξύλινη βέργα· χωρίζει το νήμα σχηματίζοντας
                ΔΥΟ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ
    ΜΙΤΑΡΙΑ     «διχτυωτά πλέγματα νημάτων ΣΕ ΣΧΗΜΑ ΟΚΤΩ», κρεμασμένα από
                ΔΥΟ ΤΡΟΧΑΛΙΕΣ· «ανεβοκατεβαίνουν ανάλογα με την επιθυμία
                της υφάντρας και με τη βοήθεια των ΠΟΔΑΡΙΤΣΩΝ»
    ΠΟΔΑΡΙΤΣΕΣ  «κρέμονται από τα μιτάρια, φτάνουν στο πάτωμα και
                στηρίζονται σε βάσεις»
    ΧΤΕΝΙΑ      «τεμάχια λεπτού καλαμιού ή σύρματος στερεωμένα σε δύο
                παράλληλα σανίδια»· μπαίνουν σε θήκη (ΞΥΛΟΧΤΕΝΟ) κρεμασμένη
                από την οροφή, «για να στερεώνεται και για να έχει τη
                δυνατότητα η υφάντρα ΝΑ ΧΤΥΠΑ ΜΕ ΟΣΗ ΔΥΝΑΜΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ,
                ώστε να γίνεται σφιχτό το νήμα»
    ΣΧΙΣΙΑΝΤΙ   το «αντί» μπροστά στην υφάντρα· «φέρει σχίσιμο στη μέση
                και έτσι τυλίγεται το ύφασμα»
    ΣΑΙΤΑ       ανεβοκατεβαίνει ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ των νημάτων

• ΠΟΥ ΣΤΗΝΟΤΑΝ Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ: «Λόγω των μεγάλων διαστάσεών τους οι αργαλειοί στήνονταν με μεγάλη σταθερότητα, για να μη μετατοπίζονται με το τράνταγμα, σε ευάερο και φωτεινό χώρο.» ΙΣΤΟΡΙΚΑ (σελ. 98): «Οι μεσογειακοί λαοί έμαθαν την υφαντική τέχνη από τους Φοίνικες. Οι Αρχαίοι Έλληνες, όπως και οι πρώτοι Ρωμαίοι, χρησιμοποίησαν τον όρθιο ιστό, που είναι απλοποιημένο είδος αργαλειού.» Η υφαντική «αποτέλεσε την πρώτη γυναικεία παραγωγική εργασία» και «ήταν πολύ δύσκολη εργασία. Απαιτούσε υπομονή και αρκετές ώρες απασχόλησης.» ⚠️ Στη λεζάντα της σελ. 98 το βιβλίο τυπώνει «Αρχή λειτουργείας της ύφανσης» — ορθογραφικό λάθος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ύφανση γίνεται στον αργαλειό με διασταύρωση του στημονιού και του υφαδιού υπό ορθή γωνία. Στημόνι είναι το σύνολο των νημάτων που βρίσκονται κατά μήκος του αργαλειού, τυλιγμένο στο βασικό αντί απέναντι από την υφάντρα, και υφάδι το σύνολο των νημάτων που βρίσκονται εγκάρσια προς τη φορά του υφάσματος, τυλιγμένο στη σαΐτα. Το νήμα χωρίζεται από το γκάρδιο, σιδερένια ή ξύλινη βέργα, σχηματίζοντας δύο επιφάνειες, οι οποίες περνούν μέσα από τα μιτάρια και από τα χτένια και καταλήγουν στο σχισιαντί, που φέρει σχίσιμο στη μέση και εκεί τυλίγεται το ύφασμα. Τα μιτάρια είναι διχτυωτά πλέγματα νημάτων σε σχήμα οκτώ που κρέμονται από δύο τροχαλίες και ανεβοκατεβαίνουν με τη βοήθεια των ποδαριτσών, ενώ τα χτένια είναι τεμάχια λεπτού καλαμιού ή σύρματος στερεωμένα σε δύο παράλληλα σανίδια, τοποθετημένα σε θήκη που λέγεται ξυλόχτενο, ώστε η υφάντρα να χτυπά με όση δύναμη χρειάζεται για να γίνεται σφιχτό το νήμα. Μεταξύ των δύο επιφανειών των νημάτων ανεβοκατεβαίνει η σαΐτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα στάδια συντήρησης του υφάσματος

Ερώτηση: Πρωταρχικές εργασίες πριν από οποιαδήποτε επέμβαση αποκατάστασης είναι οι παρακάτω. Ποιες είναι αυτές και ποια είναι στη συνέχεια τα στάδια συντήρησης του υφάσματος;

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΕΠΕΜΒΑΣΗ (σελ. 110):

    ① ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ των βασικών στοιχείων αναγνώρισης στο ΒΙΒΛΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
       του εργαστηρίου: κωδικός αριθμός, ημερομηνία παραλαβής, ιδιοκτήτης,
       προέλευση, είδος αντικειμένου
    ② ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΟΠΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ: υλικά και μέθοδοι κατασκευής, φθορές,
       έκταση και αιτίες — μαζί με όσα παρατηρηθούν στο μικροσκόπιο
    ③ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΔΕΛΤΙΟΥ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ
    ④ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ στις γενικές όψεις και σε χαρακτηριστικές λεπτομέρειες
    ⑤ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

  ⚠️ Για το δελτίο συντήρησης το βιβλίο είναι κατηγορηματικό: «Ο συντηρητής είναι υποχρεωμένος να καταγράψει σ' αυτό όχι μόνο τις αρχικές παρατηρήσεις του αλλά και τα υλικά και τις μεθόδους που χρησιμοποίησε για την αποκατάσταση του υφάσματος.»

• Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΙΝΩΝ (σελ. 110) γίνεται με α) μικροσκόπιο, β) χημικές μεθόδους, γ) καύση μικρού τμήματος της ίνας. Ο πίνακας της σελ. 111 συγκρίνει για κάθε ίνα: μικροσκοπική εικόνα κατά μήκος, μικροσκοπική εικόνα εγκάρσιας τομής, δοκιμή καύσης και λοιπές μεθόδους αναγνώρισης.
• ΤΑ ΔΕΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΥΦΑΣΜΑΤΟΣ (σελ. 112), αυτούσια:

     1. Απολύμανση - απεντόμωση
     2. Αφαίρεση παλαιών επεμβάσεων
     3. Επιφανειακός καθαρισμός
     4. Έλεγχος διαλυτότητας των βαφών
     5. Στερέωση των βαφών
     6. Υγρός καθαρισμός
     7. Λεύκανση
     8. «Στεγνός» καθαρισμός (καθαρισμός με διαλύτες)
     9. Υποστήριξη - Στερέωση του έργου
    10. Έκθεση - Φύλαξη του έργου

• ΓΙΑΤΙ ΠΡΩΤΑ Η ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ (σελ. 112): «Κάθε καινούριο απόκτημα απολυμαίνεται προτού συμπεριληφθεί στη συλλογή ενός μουσείου. Αυτή η εργασία κρίνεται πολύ σημαντική, ιδιαίτερα για τα εθνογραφικά αντικείμενα, λόγω της ευαίσθητης οργανικής φύσης τους.» ⚠️ Η σειρά δεν είναι τυχαία: ο έλεγχος διαλυτότητας και η στερέωση των βαφών προηγούνται υποχρεωτικά του υγρού καθαρισμού, γιατί αυτός «μπορεί να προκαλέσει διάλυση των βαφών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν από οποιαδήποτε επέμβαση αποκατάστασης προηγούνται η καταγραφή των βασικών στοιχείων αναγνώρισης του αντικειμένου στο βιβλίο εισαγωγής του εργαστηρίου, δηλαδή κωδικός αριθμός, ημερομηνία παραλαβής, ιδιοκτήτης, προέλευση και είδος αντικειμένου, ο λεπτομερής οπτικός έλεγχος όπου προσδιορίζονται τα υλικά και οι μέθοδοι κατασκευής και εντοπίζονται οι φθορές με την έκταση και τις αιτίες τους, η συμπλήρωση δελτίου συντήρησης, όπου ο συντηρητής είναι υποχρεωμένος να καταγράψει και τα υλικά και τις μεθόδους που χρησιμοποίησε, η φωτογράφηση του αντικειμένου και η μικροσκοπική χημική εξέταση. Τα στάδια συντήρησης του υφάσματος είναι δέκα: απολύμανση και απεντόμωση, αφαίρεση παλαιών επεμβάσεων, επιφανειακός καθαρισμός, έλεγχος διαλυτότητας των βαφών, στερέωση των βαφών, υγρός καθαρισμός, λεύκανση, στεγνός καθαρισμός με διαλύτες, υποστήριξη και στερέωση του έργου, και έκθεση ή φύλαξη του έργου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο υγρός καθαρισμός του υφάσματος

Ερώτηση: Ο υγρός καθαρισμός ή το πλύσιμο θεωρείται ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την απομάκρυνση των επικαθίσεων και της σκόνης. Γιατί, ποιους κινδύνους ενέχει και πώς πραγματοποιείται;

Απάντηση:

• ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΣ (σελ. 117): «διότι η δράση του νερού επάνω στις ίνες του υφάσματος βοηθά στο να μαλακώσουν και να «ανοίξουν», αφήνοντας τη βρομιά να φύγει πιο εύκολα. Είναι, επίσης, ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για τη βελτίωση του βαθμού οξύτητας (pH) του υφάσματος.»
• ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ: «Παρ' όλα αυτά μπορεί να προκαλέσει διάλυση των βαφών και αλλαγή στις διαστάσεις του αντικειμένου. Για τον λόγο αυτό ο υγρός καθαρισμός πρέπει πάντα να γίνεται με την επίβλεψη ή με την καθοδήγηση ενός έμπειρου συντηρητή.»
• ΠΩΣ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙΤΑΙ:

    ΛΕΚΑΝΗ       λευκή φωτογραφική λεκάνη για ΜΙΚΡΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ έργα, ή
                 ειδικά κατασκευασμένη λεκάνη ΑΠΟ ΑΝΟΞΕΙΔΩΤΟ ΥΛΙΚΟ,
                 ΟΧΙ ΠΟΛΥ ΒΑΘΙΑ
    ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ   φύλλο ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟΥ ή ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ή ειδικά
                 κατασκευασμένο ΤΕΛΑΡΟ
    ΤΟΥΛΙ        «Πολλές φορές κρίνεται απαραίτητη η προστασία ΚΑΙ ΤΗΣ
                 ΠΑΝΩ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ του έργου με ΛΕΠΤΟ ΤΟΥΛΙ. Έτσι, δε θα
                 υπάρχει κίνδυνος να μετακινηθούν από τη θέση τους
                 φθαρμένα τμήματα του υφάσματος, όταν αργότερα
                 χρησιμοποιηθεί βούρτσα ή σπόγγος για τον καθαρισμό.»
    ΘΕΣΗ         «το έργο να βρίσκεται ΠΑΝΤΑ ΣΕ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΘΕΣΗ»
    ΝΕΡΟ         ΠΑΝΤΑ ΑΠΙΟΝΙΣΜΕΝΟ, ύψος 5 ΕΚΑΤΟΣΤΑ από τον πυθμένα
    ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ  ΔΕΝ πρέπει να υπερβαίνει τους 30 °C, «ιδιαίτερα όταν
                 πρόκειται για ΜΑΛΛΙΝΟ ύφασμα, διότι ΣΥΡΡΙΚΝΩΝΟΝΤΑΙ οι
                 ίνες του»
    ΧΡΟΝΟΣ       10 ΛΕΠΤΑ «για να μαλακώσουν οι ίνες», με αλλαγή νερού

• ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ — ΠΟΤΕ ΕΠΙΛΕΓΕΤΑΙ: ο υγρός καθαρισμός είναι ένας από τους τρεις τρόπους (επιφανειακός, υγρός, «στεγνός»)· «δεν είναι απαραίτητο να εφαρμοστούν και οι τρεις τρόποι καθαρισμού». Η επιλογή γίνεται με βάση την κατάσταση διατήρησης του αντικειμένου, το είδος του λεκέ, τη διαλυτότητα των βαφών, το pH του υφάσματος, το είδος του αντικειμένου και τον υπάρχοντα εξοπλισμό του εργαστηρίου. ⚠️ Και για τους τρεις ισχύει ο θεμελιώδης κανόνας: «ο καθαρισμός είναι μη αντιστρεπτή μέθοδος, δηλαδή ό,τι αφαιρεθεί από το αντικείμενο δεν μπορεί να επανατοποθετηθεί σ' αυτό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο υγρός καθαρισμός θεωρείται ο πιο αποτελεσματικός τρόπος, γιατί η δράση του νερού επάνω στις ίνες τις βοηθά να μαλακώσουν και να ανοίξουν, αφήνοντας τη βρομιά να φύγει πιο εύκολα, και επειδή είναι ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για τη βελτίωση του βαθμού οξύτητας του υφάσματος. Μπορεί όμως να προκαλέσει διάλυση των βαφών και αλλαγή στις διαστάσεις του αντικειμένου, γι' αυτό πρέπει πάντα να γίνεται με την επίβλεψη ή την καθοδήγηση έμπειρου συντηρητή. Πραγματοποιείται με εμβαπτισμό του έργου σε λευκή φωτογραφική λεκάνη για μικρά έργα ή σε ειδικά κατασκευασμένη λεκάνη από ανοξείδωτο υλικό, όχι πολύ βαθιά. Πριν εμβαπτιστεί, το έργο υποστηρίζεται με φύλλο πολυαιθυλενίου, πολυεστερική μεμβράνη ή ειδικό τελάρο, και πολλές φορές προστατεύεται και η πάνω επιφάνειά του με λεπτό τούλι, ώστε να μη μετακινηθούν φθαρμένα τμήματα όταν χρησιμοποιηθεί βούρτσα ή σπόγγος. Το έργο πρέπει να βρίσκεται πάντα σε οριζόντια θέση, το νερό είναι πάντα απιονισμένο με ύψος πέντε εκατοστών από τον πυθμένα, η θερμοκρασία του δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 30 βαθμούς Κελσίου, ιδιαίτερα σε μάλλινο ύφασμα γιατί συρρικνώνονται οι ίνες του, και το ύφασμα παραμένει μέσα στο νερό για δέκα λεπτά ώστε να μαλακώσουν οι ίνες.

Κριτήρια αξιολόγησης: