Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 23) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 23)
Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.
Ερώτηση 1 — Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα πορσελάνης
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα της πορσελάνης;
Απάντηση:
- Πλεονεκτήματα της οδοντιατρικής πορσελάνης (σελ. 18): 1. Έχει μεγάλη βιοσυμβατότητα. 2. Έχει τη δυνατότητα να αποδίδει με μεγάλη ακρίβεια την απόχρωση των φυσικών δοντιών. 3. Είναι δυσθερμαγωγό υλικό, και έτσι λειτουργεί ως μονωτικό και προστατεύει το δόντι από τα θερμικά ερεθίσματα. 4. Το χρώμα της παραμένει σταθερό με την πάροδο του χρόνου. 5. Έχει μεγάλη σκληρότητα. 6. Έχει μεγάλη αντοχή στη σύνθλιψη (συμπίεση). Μειονεκτήματα: 1. Εμφανίζει μικρή αντοχή στην κάμψη και τον εφελκυσμό (ψαθυρό υλικό). 2. Η συρρίκνωσή της κατά την όπτηση είναι μεγάλη (γραμμική 11-15 %, κατ' όγκο 30-38 %). 3. Η μεγάλη σκληρότητά της μπορεί να προκαλέσει αποτριβή στους ανταγωνιστές, ειδικά όταν δεν προσεχθούν οι μασητικές επαφές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: βιοσυμβατότητα, ακριβής απόχρωση, δυσθερμαγωγό-μονωτικό, σταθερό χρώμα, μεγάλη σκληρότητα, μεγάλη αντοχή στη σύνθλιψη. Μειονεκτήματα: μικρή αντοχή σε κάμψη-εφελκυσμό, μεγάλη συρρίκνωση στην όπτηση, αποτριβή ανταγωνιστών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Σύνθεση της πορσελάνης
Ερώτηση: Ποια είναι η σύνθεση της πορσελάνης;
Απάντηση:
- Η οδοντιατρική πορσελάνη παράγεται με βιομηχανική επεξεργασία των φυσικών ορυκτών του πυριτίου και της αργίλου. Τα κυριότερα ορυκτά της είναι οι άστριοι, ο χαλαζίας, ο καολίνης, η άργιλος (αλουμίνα), τα αρτύματα κράσεως και οι χρωστικές ουσίες (σελ. 16). Ποσοτικά (Πίνακας σελ. 14): καολίνης 0-3 %, χαλαζίας 10-30 %, άστριος 70-80 % — ο άστριος είναι το κύριο συστατικό (άλας καλίου/λευκίτης ή νατρίου/αλβίτης), ο χαλαζίας (κρυσταλλικό SiO₂) αποτελεί τον σκελετό, ο καολίνης σήμερα ουσιαστικά δεν χρησιμοποιείται, η αλουμίνα (Al₂O₃) προστίθεται σε μικρές ποσότητες για αντοχή και αδιαφάνεια, τα αρτύματα κράσης (οξείδιο λιθίου, πυριτικό κάλιο, ανυδρίτης βόρακα, MgO, P₂O₅) ρυθμίζουν ΣΘΔ και τήξη, και οι χρωστικές (μεταλλικά οξείδια) δίνουν το χρώμα. Κυκλοφορεί ως σκόνη (κόκκοι 2-75 μm) που με νερό ή ειδικό υγρό γίνεται πολτός.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άστριος 70-80 % (κύριο — λευκίτης), χαλαζίας 10-30 % (σκελετός), καολίνης 0-3 %, αλουμίνα (μικρές ποσότητες), αρτύματα κράσης (Li₂O, πυριτικό K, βόρακας, MgO, P₂O₅) και χρωστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Οδοντιατρική vs κοινή πορσελάνη
Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η οδοντιατρική πορσελάνη από την κοινή πορσελάνη;
Απάντηση:
- Η οδοντιατρική πορσελάνη παρουσιάζει σημαντικές διαφορές από την κοινή στη σύνθεση (Πίνακας σελ. 14): καολίνης: οδοντιατρική 0-3 % — κοινή 40-60 %· χαλαζίας: 10-30 % και στις δύο· άστριος: οδοντιατρική 70-80 % — κοινή 15-35 %. Δηλαδή στην κοινή πορσελάνη το κύριο συστατικό είναι ο καολίνης (δίνει πλαστικότητα και αδιαφάνεια), ενώ στην οδοντιατρική ο καολίνης σήμερα δεν χρησιμοποιείται και κύριο συστατικό είναι ο άστριος (λευκίτης), που με την υαλώδη φάση του δίνει διαφάνεια, αντοχή και ρυθμίζει τον συντελεστή θερμικής διαστολής — απαραίτητα για την αισθητική απόδοση των δοντιών και τη συμβατότητα με τον μεταλλικό σκελετό. Επιπλέον η οδοντιατρική περιέχει αλουμίνα, αρτύματα κράσης και χρωστικές, απαιτεί πρώτες ύλες μεγάλης καθαρότητας (χαλαζίας χωρίς μεταλλικά οξείδια που αλλάζουν το χρώμα) και ψήνεται σε ειδικούς φούρνους κενού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαφέρει στη σύνθεση: κοινή = καολίνης 40-60 % (κύριο), άστριος 15-35 %· οδοντιατρική = καολίνης 0-3 % (ουσιαστικά απουσιάζει), άστριος 70-80 % (κύριο), συν αλουμίνα, αρτύματα κράσης, χρωστικές, με μεγάλη καθαρότητα για διαφάνεια-χρώμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Καολίνης
Ερώτηση: Τι είναι ο καολίνης και σε τι χρησιμεύει η παρουσία του στην πορσελάνη;
Απάντηση:
- Ο καολίνης είναι ορυκτό της αργίλου (ένυδρο πυριτικό αργίλιο) και αποτελεί το κύριο συστατικό των κοινών πορσελανών (40-60 %), όπου δίνει πλαστικότητα στον πολτό και αδιαφάνεια. Στις οδοντιατρικές πορσελάνες σήμερα δεν χρησιμοποιείται (σελ. 16) — περιέχεται μόνο σε ποσοστό 0-3 % (Πίνακας σελ. 14), γιατί λόγω της έντονης αδιαφάνειάς του θα κατέστρεφε τη διαφάνεια που απαιτεί η αισθητική απόδοση των δοντιών. Όπου υπάρχει σε μικρό ποσοστό, βοηθά στη συνεκτικότητα-πλαστικότητα του πολτού κατά το χτίσιμο, χωρίς όμως ουσιαστικό ρόλο στις σύγχρονες κεραμικές μάζες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ορυκτό της αργίλου (ένυδρο πυριτικό αργίλιο), κύριο συστατικό της κοινής πορσελάνης (πλαστικότητα, αδιαφάνεια)· στην οδοντιατρική πορσελάνη σήμερα δεν χρησιμοποιείται (0-3 %) λόγω της αδιαφάνειάς του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Χαλαζίας
Ερώτηση: Τι είναι ο χαλαζίας και σε τι χρησιμεύει η παρουσία του στην οδοντιατρική πορσελάνη;
Απάντηση:
- Ο χαλαζίας απαντά στη φύση με πολυάριθμες παραλλαγές και χημικά είναι κρυσταλλική μορφή του SiO₂. Αποτελεί τον σκελετό της πορσελάνης — σε αυτόν τον σκελετό εγκαθίστανται, αφού λιώσουν, τα άλλα συστατικά. Για οδοντιατρική χρήση απαιτείται χαλαζίας μεγάλου βαθμού καθαρότητας, επειδή οι προσμείξεις μεταλλικών οξειδίων επηρεάζουν σημαντικά το χρώμα του τελικού προϊόντος. Προστίθεται γιατί κάνει την πορσελάνη ανθεκτικότερη, ενώ λόγω του υψηλού σημείου τήξης του δεν επηρεάζεται από τις θερμοκρασίες επεξεργασίας, με αποτέλεσμα να διατηρείται το σχήμα των κατασκευών κατά τα στάδια της όπτησης. Ο χριστοβαλίτης, άλλη μορφή του χαλαζία, στην ίδια θερμοκρασία διαστέλλεται περισσότερο και χρησιμοποιείται ως ρυθμιστής της θερμικής διαστολής. Όλες οι μορφές του χαλαζία μεταβάλλουν τις φυσικές ιδιότητες· όσο μικρότερο το ποσοστό του, τόσο πιο διαφανής η πορσελάνη (σελ. 16). Ποσοστό 10-30 %.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κρυσταλλικό SiO₂ (10-30 %), ο σκελετός της πορσελάνης όπου εγκαθίστανται τα λιωμένα συστατικά· μεγάλη καθαρότητα· κάνει την πορσελάνη ανθεκτικότερη και, λόγω υψηλής τήξης, διατηρεί το σχήμα στην όπτηση· ο χριστοβαλίτης ρυθμίζει τη θερμική διαστολή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Χαλαζίας και διαφάνεια
Ερώτηση: Ποια είναι η σχέση του χαλαζία με τη διαφάνεια της πορσελάνης;
Απάντηση:
- Γενικά, όλες οι μορφές του χαλαζία είναι δυνατό να μεταβάλουν τις φυσικές ιδιότητες της πορσελάνης. Όσο μικρότερο είναι το ποσοστό του χαλαζία, τόσο πιο διαφανής είναι η πορσελάνη (σελ. 16) — δηλαδή η σχέση είναι αντίστροφη: ο χαλαζίας, ως κρυσταλλική (μη υαλώδης) φάση, σκεδάζει το φως και μειώνει τη διαφάνεια, ενώ η διαφάνεια οφείλεται στην υαλώδη φάση του αστρίου. Γι' αυτό οι μάζες που πρέπει να είναι διαφανείς (αδαμαντίνη, κοπτικές μάζες) περιέχουν ελάχιστο χαλαζία, ενώ οι μάζες σώματος και αδιαφάνειας περισσότερο· η επιλογή του ποσοστού χαλαζία είναι συμβιβασμός ανάμεσα στην αντοχή-διατήρηση σχήματος (που αυξάνει ο χαλαζίας) και στη διαφάνεια (που μειώνει).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντίστροφη σχέση: όσο μικρότερο το ποσοστό του χαλαζία, τόσο πιο διαφανής η πορσελάνη (ο κρυσταλλικός χαλαζίας μειώνει τη διαφάνεια, η υαλώδης φάση του αστρίου την αυξάνει).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Άστριος
Ερώτηση: Τι είναι ο άστριος και πώς σχετίζεται με τις οδοντιατρικές κεραμικές μάζες;
Απάντηση:
- Ο άστριος είναι το κύριο συστατικό των οδοντιατρικών κεραμικών μαζών (70-80 %). Χημικά είναι ένυδρο διπλό άλας του πυριτικού αργιλίου και στη φύση βρίσκεται ως ενώσεις με κάλιο, νάτριο ή ασβέστιο. Στην οδοντιατρική πορσελάνη χρησιμοποιείται το άλας καλίου (λευκίτης) — αυτός έχει τη μεγαλύτερη σημασία — ή το άλας νατρίου (αλβίτης) (σελ. 16-17). Σχέση με τις κεραμικές μάζες: κατά το ψήσιμο ο άστριος πυρακτώνεται και διασπάται χημικά (πυροχημική αντίδραση) σε μια υαλώδη φάση (άστριος που δεν διασπάστηκε, παραμένει πυρακτωμένος) και μια κρυσταλλική (ο διασπασμένος — λευκίτης). Η υαλώδης φάση δημιουργεί υαλώδες περίβλημα που συγκρατεί κατά την ψύξη όλα τα άλλα συστατικά, βοηθώντας στη διατήρηση του σχήματος των δοντιών και στην αντοχή της πορσελάνης, και είναι αυτή που προσδίδει τη διαφάνεια. Ο άστριος ρυθμίζει σε μεγάλο βαθμό τον συντελεστή θερμικής διαστολής της πορσελάνης. Είναι εύτηκτο συστατικό και, επειδή στην πυράκτωσή του πραγματοποιείται η υαλώδης φάση, χρησιμοποιείται και ως υλικό εφυαλώσεως. Στον λιωμένο άστριο διαλύονται μεγάλες ποσότητες χαλαζία, δημιουργώντας τη βάση για τις οδοντιατρικές κεραμικές μάζες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένυδρο διπλό άλας πυριτικού αργιλίου με K/Na/Ca — το κύριο συστατικό (λευκίτης, αλβίτης)· στο ψήσιμο δίνει υαλώδη (+ κρυσταλλική) φάση που συγκρατεί τα άλλα συστατικά, δίνει σχήμα-αντοχή-διαφάνεια, ρυθμίζει τον ΣΘΔ, χρησιμεύει ως εφυάλωμα και διαλύοντας χαλαζία σχηματίζει τη βάση των κεραμικών μαζών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Αλουμίνα
Ερώτηση: Τι είναι η αλουμίνα και σε τι χρησιμεύει στην οδοντιατρική πορσελάνη;
Απάντηση:
- Η αλουμίνα (Al₂O₃, άργιλος) είναι συστατικό της οδοντιατρικής πορσελάνης, έχει κρυσταλλική δομή και είναι το σκληρότερο και ανθεκτικότερο γνωστό οξείδιο του αργιλίου· προέρχεται από τον βωξίτη (σελ. 17). Χρήσεις: 1. Κατά την όπτηση γίνεται αδιαφανής και χρησιμοποιείται για να καλύψει το μεταλλικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο ψήνεται η πορσελάνη (στρώμα αδιαφάνειας — μεγάλη περιεκτικότητα σε αλουμίνα), αλλά και για να δώσει αδιαφάνεια στο ίδιο το υλικό. 2. Έχει πολύ καλές ιδιότητες: μεγάλη αντοχή στην αποτριβή και την προσβολή χημικών ουσιών, είναι ανθεκτική και δεν λιώνει ως 1500 °C — η υψηλή τήξη της διατηρεί σταθερό το υπόστρωμα πάνω στο οποίο ψήνεται η πορσελάνη. 3. Στη σκόνη προστίθενται μικρές ποσότητες αλουμίνας, για να γίνει το τελικό προϊόν ανθεκτικότερο (στα ολοκεραμικά συστήματα ο ενισχυμένος πυρήνας αλουμίνας έχει αντοχή στην κάμψη ως 8 φορές μεγαλύτερη — κεφ. 12).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Al₂O₃ από βωξίτη, κρυσταλλικό, το σκληρότερο-ανθεκτικότερο οξείδιο αργιλίου· γίνεται αδιαφανές στην όπτηση (καλύπτει το μέταλλο, δίνει αδιαφάνεια), αντέχει σε αποτριβή-χημικά, δεν λιώνει ως 1500 °C (σταθερό υπόστρωμα), και σε μικρές ποσότητες κάνει την πορσελάνη ανθεκτικότερη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Αρτύματα κράσης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα αρτύματα κράσης στην οδοντιατρική πορσελάνη;
Απάντηση:
- Αρτύματα κράσης ή μεσόχωρα είναι ουσίες οι οποίες προστίθενται στην οδοντιατρική πορσελάνη και αλλάζουν αισθητά τόσο τον συντελεστή θερμικής διαστολής όσο και τη θερμοκρασία τήξης. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται κυρίως το οξείδιο του λιθίου και το πυριτικό κάλιο, ο ανυδρίτης του βόρακα, το οξείδιο του μαγνησίου, το πεντοξείδιο του φωσφόρου κ.λπ. Οι ουσίες αυτές δεν ελαττώνουν την ανθεκτικότητα και τη διαλυτότητα της πορσελάνης (σελ. 17). Χάρη σε αυτά παράγονται π.χ. πορσελάνες χαμηλού σημείου τήξης (προσθήκη οξειδίου βορίου ή λιθίου) και ρυθμίζεται η συμβατότητα του ΣΘΔ της πορσελάνης με το κράμα (κρίσιμη για τον μεταλλοκεραμικό δεσμό — κεφ. 3). (Διαφορετική έννοια είναι τα «αρτύματα κράσεως» των κραμάτων στη χύτευση-συγκόλληση, που είναι αναγωγικά μέσα για τα οξείδια — κεφ. 7.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεσόχωρα που προστίθενται στην πορσελάνη και αλλάζουν αισθητά τον συντελεστή θερμικής διαστολής και τη θερμοκρασία τήξης — Li₂O, πυριτικό κάλιο, ανυδρίτης βόρακα, MgO, P₂O₅· δεν μειώνουν ανθεκτικότητα-διαλυτότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Μεταλλοκεραμική αποκατάσταση
Ερώτηση: Τι είναι η μεταλλοκεραμική αποκατάσταση;
Απάντηση:
- Οι κεραμικές οδοντικές προσθετικές αποκαταστάσεις χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Α. μεταλλοκεραμικές και Β. ολοκεραμικές. Μεταλλοκεραμική αποκατάσταση είναι μια ακίνητη αποκατάσταση που αποτελείται από έναν μεταλλικό σκελετό, πάνω στον οποίο γίνεται επικάλυψη πορσελάνης (σελ. 18, εικ. 1.2). Συνδυάζει την αντοχή και ακρίβεια του χυτού μεταλλικού σκελετού με την αισθητική της πορσελάνης· χρησιμοποιήθηκε από το 1950 (πορσελάνη σε σκελετό χρυσοκραμάτων — «ολικές χυτές στεφάνες με επικάλυψη πορσελάνης») και σήμερα οι μεταλλοκεραμικές αποκαταστάσεις είναι οι πιο δημοφιλείς λύσεις στην Ακίνητη Προσθετική. Τα μέρη της: μεταλλικός σκελετός, στρώμα οξειδίων (μεσόφαση) και στρώμα πορσελάνης (αδιαφάνεια, οδοντίνη, αδαμαντίνη, χρωστικές, εφυάλωση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακίνητη αποκατάσταση από μεταλλικό σκελετό με επικάλυψη πορσελάνης — συνδυάζει αντοχή μετάλλου και αισθητική πορσελάνης· η πιο δημοφιλής λύση της ακίνητης προσθετικής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Ολοκεραμική αποκατάσταση
Ερώτηση: Τι είναι η ολοκεραμική αποκατάσταση;
Απάντηση:
- Ολοκεραμική αποκατάσταση είναι μια ακίνητη αποκατάσταση που αποτελείται εξ ολοκλήρου από κεραμικά υλικά — δηλαδή στην περίπτωση των ολοκεραμικών και ο σκελετός αποτελείται από κεραμικό υλικό (σελ. 19, εικ. 1.3). Έχουμε ολοκεραμικές στεφάνες, γέφυρες, ένθετα και επένθετα (και προστομιακές όψεις — κεφ. 12). Ιστορικά η πρώτη ολοκεραμική στεφάνη ήταν η «Jacket crown» του Land (1888) σε μήτρα από φύλλο πλατίνας· σήμερα υπάρχουν σύγχρονα ολοκεραμικά συστήματα (ενισχυμένου πυρήνα Hi-Ceram/In-Ceram, υαλοκεραμικά Dicor/IPS-Empress) που βασίζονται σε ανθεκτικό κεραμικό πυρήνα, με άριστη αισθητική απόδοση, αλλά μικρότερη αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση από τις μεταλλοκεραμικές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακίνητη αποκατάσταση εξ ολοκλήρου από κεραμικά υλικά — και ο σκελετός κεραμικός· στεφάνες, γέφυρες, ένθετα, επένθετα (όψεις).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Στάδια όπτησης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα στάδια όπτησης της πορσελάνης;
Απάντηση:
- Η όπτηση της πορσελάνης γίνεται σε τρία στάδια (+ το τελικό της υαλοποίησης)· η θερμοκρασία κάθε σταδίου εξαρτάται από τον τύπο της πορσελάνης και τη θερμοκρασία τήξης της (σελ. 15-16). 1. Αρχικό στάδιο (στάδιο χαλαρού πλακούντα): αρχίζουν να λιώνουν οι οξείες γωνίες και οι αιχμές των κόκκων, που στρογγυλοποιούνται και ενώνονται με τους γειτονικούς → συγκόλληση των μεμονωμένων συστατικών· όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία η σύνδεση γίνεται ισχυρότερη· τα έγχρωμα συστατικά διαχέονται κατά την υγρή φάση δίνοντας το χρώμα. 2. Δεύτερο στάδιο (μέτριου πλακούντα): το λιωμένο συστατικό ρέει μεταξύ των κόκκων εξασφαλίζοντας πλήρη συνοχή· η συρρίκνωση είναι εμφανής, αλλά η επιφάνεια ανώμαλη με πόρους. 3. Τρίτο στάδιο (πυκνού πλακούντα): η θερμοκρασία ανεβαίνει πολύ, ολοκληρώνεται η συρρίκνωση και η επιφάνεια γίνεται ομαλή παρά τους μικρούς πόρους. 4. Τελικό στάδιο (υαλοποίησης): η πορσελάνη αποκτά στιλπνότητα και λείες επιφάνειες (να μην προσκολλώνται τροφές) — α) με προσθήκη εφυαλώματος (εύτηκτα γυαλιά «συντονισμένα» με τις κεραμικές μάζες, ιδίως ως προς τον ΣΘΔ) ή β) με υαλοποίηση της ίδιας της κεραμικής μάζας στη θερμοκρασία υαλοποίησης. Το νερό εξατμίζεται στην όπτηση και το κενό καλύπτεται από τους κόκκους — ο κύριος λόγος της συρρίκνωσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρία στάδια: χαλαρού πλακούντα (λιώνουν γωνίες-αιχμές, συγκόλληση κόκκων, διάχυση χρωμάτων), μέτριου πλακούντα (ροή, πλήρης συνοχή, εμφανής συρρίκνωση, πόροι), πυκνού πλακούντα (ολοκλήρωση συρρίκνωσης, ομαλή επιφάνεια)· τελικό στάδιο υαλοποίησης με εφυάλωμα ή αυτοϋαλοποίηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Μεταλλικός σκελετός
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το μεταλλικό σκελετό μιας μεταλλοκεραμικής εργασίας;
Απάντηση:
- Ο μεταλλικός σκελετός αποτελεί το σημαντικότερο μέρος μιας ακίνητης μεταλλοκεραμικής προσθετικής εργασίας, αφού πάνω του γίνεται η δόμηση και η όπτηση της πορσελάνης (σελ. 19-20, εικ. 1.4). Κατασκευάζεται με χύτευση από κράμα συμβατό με την πορσελάνη (ευγενές ή βασικό — κεφ. 2). Μια σωστή κατασκευή μεταλλικού σκελετού πρέπει να εκπληρώνει τις εξής προϋποθέσεις: 1. να εφαρμόζουν σωστά τα συγκρατήματα στα στηρίγματα, 2. να υπάρχει επαρκής στήριξη και πρόσφυση της πορσελάνης και 3. να γίνεται ανθεκτική σύνδεση των γεφυρωμάτων. Οι προϋποθέσεις αυτές εξασφαλίζονται με τον λεπτομερή και προσεκτικό σχεδιασμό του μεταλλικού σκελετού (κανόνες σχεδίασης στεφανών-γεφυρών, κεφ. 4) και με την κατάλληλη προετοιμασία πριν από την όπτηση της πορσελάνης (τροχισμός, αμμοβόληση, καθαρισμός, οξείδωση — κεφ. 8). Στην επιφάνειά του δημιουργείται το στρώμα οξειδίων (μεσόφαση) που εξασφαλίζει τον μεταλλοκεραμικό δεσμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σημαντικότερο μέρος — πάνω του γίνεται δόμηση-όπτηση της πορσελάνης· πρέπει να εφαρμόζουν τα συγκρατήματα στα στηρίγματα, να στηρίζει-προσφύεται η πορσελάνη και να συνδέει ανθεκτικά τα γεφυρώματα, με σωστό σχεδιασμό και προετοιμασία πριν την όπτηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Στρώμα οξειδίων ή μεσόφαση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το στρώμα οξειδίων μετάλλου ή μεσόφαση;
Απάντηση:
- Τα οξείδια δημιουργούνται στην επιφάνεια του μεταλλικού σκελετού κατά τη διάρκεια του κύκλου οξείδωσής του στον φούρνο πορσελάνης. Το στρώμα αυτό είναι πολύ σημαντικό για τη δημιουργία του μεταλλοκεραμικού δεσμού (σελ. 20). Η οξείδωση (θέρμανση του καθαρισμένου σκελετού στον φούρνο πορσελάνης με το κατάλληλο πρόγραμμα) δημιουργεί μια ελεγχόμενη στοιβάδα οξειδίων· τα οξείδια αυτά αντιδρούν με τα οξείδια της πορσελάνης σχηματίζοντας χημικό δεσμό — τον σημαντικότερο μηχανισμό του μεταλλοκεραμικού δεσμού (κεφ. 3). Για τη δημιουργία τους προστίθενται στα κράματα μικρές ποσότητες μη ευγενών μετάλλων (Fe, In, Cu, Sn, Ga). Το στρώμα δεν πρέπει να είναι ούτε πολύ παχύ (π.χ. υπερβολική οξείδωση Ni-Cr/Co-Cr → Cr₂O₃ που δεν επιτρέπει δεσμό) ούτε έντονα χρωματισμένο (επηρεάζει το χρώμα της πορσελάνης)· το ομοιόμορφο χρώμα μετά την οξείδωση είναι σημάδι επιτυχίας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξείδια που σχηματίζονται στην επιφάνεια του σκελετού κατά τον κύκλο οξείδωσης στον φούρνο πορσελάνης· πολύ σημαντικό για τον μεταλλοκεραμικό δεσμό (χημικός δεσμός με τα οξείδια της πορσελάνης)· πρέπει να είναι ελεγχόμενο σε πάχος και χρώμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Στρώμα αδιαφανούς πορσελάνης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το στρώμα αδιαφανούς πορσελάνης;
Απάντηση:
- Αδιαφανής πορσελάνη είναι μια μάζα με μεγάλη περιεκτικότητα σε αλουμίνα και διάφορες άλλες αδιαφανείς ουσίες. Έτσι καλύπτεται το σκούρο χρώμα του μεταλλικού σκελετού για καλύτερη αισθητική απόδοση (σελ. 20). Είναι το πρώτο στρώμα πορσελάνης που τοποθετείται πάνω στον οξειδωμένο σκελετό, συνήθως σε δύο επιστρώσεις (πρώτο λεπτόρρευστο-λεπτό ώστε να «φεγγίζει» το μέταλλο, δεύτερο για ολοκληρωτική κάλυψη — όψη «τσόφλι αυγού», ιδανικό πάχος ~0,2 mm — κεφ. 8). Σκοποί της: δημιουργία του μεταλλοκεραμικού δεσμού, εξουδετέρωση του σκούρου χρώματος του μετάλλου και αισθητική τελειότητα — το χρώμα της επηρεάζει καθοριστικά το τελικό χρώμα της στεφάνης. Κυκλοφορεί ως σκόνη-υγρό, πάστα ή σπρέι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μάζα με μεγάλη περιεκτικότητα σε αλουμίνα και αδιαφανείς ουσίες, που τοποθετείται πρώτη στον σκελετό (2 στρώματα, ~0,2 mm) για να καλύψει το σκούρο χρώμα του μετάλλου, να δημιουργήσει τον μεταλλοκεραμικό δεσμό και να καθορίσει το τελικό χρώμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Πορσελάνη εφυάλωσης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πορσελάνη εφυάλωσης;
Απάντηση:
- Η πορσελάνη εφυάλωσης είναι το εξωτερικό στρώμα πορσελάνης, που είναι υπεύθυνο για τη στιλπνότητα της επιφάνειας της πορσελάνης (σελ. 20). Τα υλικά εφυάλωσης είναι εύτηκτα γυαλιά «συντονισμένα» με τις κεραμικές μάζες ως προς ορισμένες ιδιότητες, ιδίως τον συντελεστή θερμικής διαστολής, ώστε να διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα το ευνοϊκό αποτέλεσμα (σελ. 16). Απλώνεται σε πολύ λεπτό στρώμα (γλάσο, χωρίς «λίμνες» στα βοθρία) και ψήνεται στην τελική όπτηση χωρίς κενό, συνήθως στη θερμοκρασία της πρώτης όπτησης (κεφ. 9). Σκοπός: στιλπνότητα και λάμψη ανάλογη των φυσικών δοντιών και λείες επιφάνειες, ώστε να μην προσκολλώνται τροφές. Εναλλακτικά η υαλοποίηση γίνεται χωρίς προσθήκη εφυαλώματος, με υαλοποίηση της ίδιας της κεραμικής μάζας στη θερμοκρασία υαλοποίησης (αυτοϋαλοποίηση) — προτιμάται από πολλούς, γιατί το γλάσο δίνει αφύσικη, μη ανθεκτική γυαλάδα. Στο στρώμα εφυάλωσης χρησιμοποιούνται και οι επιφανειακές χρωστικές (stains).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το εξωτερικό στρώμα (εύτηκτο γυαλί συντονισμένο κατά ΣΘΔ) που δίνει στιλπνότητα και λείες επιφάνειες· ψήνεται τελευταίο χωρίς κενό· εναλλακτικά αυτοϋαλοποίηση της ίδιας της μάζας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Στρώμα πορσελάνης οδοντίνης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το στρώμα πορσελάνης οδοντίνης;
Απάντηση:
- Το στρώμα πορσελάνης οδοντίνης ή σώμα τοποθετείται πάνω στην αδιαφάνεια, προσομοιάζει στη φυσική οδοντίνη και επηρεάζει το μέγεθος και το σχήμα του δοντιού (σελ. 20). Χτίζεται με το πινέλο (ή σπάτουλα) στο χρώμα που όρισε ο οδοντίατρος (ίδιο με την αδιαφάνεια, π.χ. Α3), ξεκινώντας από τον αυχένα της προστομιακής επιφάνειας, ώστε το δόντι να διαμορφωθεί σαν να αποτελείται μόνο από οδοντίνη στο μέγεθος του φυσικού· ακολουθεί δόνηση-συμπύκνωση και αφαίρεση μέρους της (κοπτικό-μέσο τριτημόριο, όμορες, γλωσσική, μασητική) για να δημιουργηθεί χώρος για την αδαμαντίνη — η οδοντίνη καλύπτει όλη την αδιαφάνεια σε ίσο περίπου στρώμα (κεφ. 8). Οι κατασκευαστές την προσφέρουν σε μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων, με τροποποιητές· υπάρχει και η αδιαφανής οδοντίνη (25 % πιο αδιαφανείς αποχρώσεις) για μεσοδόντια-αυχενικές περιοχές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το στρώμα «σώμα» πάνω στην αδιαφάνεια, που μιμείται τη φυσική οδοντίνη και καθορίζει μέγεθος-σχήμα· χτίζεται σε πλήρες μέγεθος και μετά αφαιρείται μέρος του για την αδαμαντίνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Στρώμα πορσελάνης αδαμαντίνης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το στρώμα πορσελάνης αδαμαντίνης;
Απάντηση:
- Το στρώμα πορσελάνης αδαμαντίνης υποκαθιστά τη φυσική αδαμαντίνη με τη χαρακτηριστική διαφάνεια που διαθέτει (σελ. 20). Είναι η πιο ημιδιαφανής κεραμική μάζα (ελάχιστος χαλαζίας, πολύ υαλώδης φάση) και τοποθετείται στις περιοχές από τις οποίες αφαιρέθηκε μέρος της οδοντίνης — προστομιακή, γλωσσική, μασητική ή κοπτικό χείλος — καλύπτοντας περίπου τα 2/3 του δοντιού και μειούμενη σταδιακά από το κοπτικό-μασητικό όριο προς τον αυχένα, όπως στο φυσικό δόντι (κεφ. 8). Το χρώμα της είναι ανάλογο της αδιαφάνειας και της οδοντίνης κατά τον κατασκευαστή. Δίνει την τελική μορφολογία και, με το πάχος και τον βαθμό διαφάνειάς της, καθορίζει τη φωτεινότητα του δοντιού· γι' αυτό στο κοπτικό τριτημόριο των προσθίων προβλέπεται μεγαλύτερο πάχος πορσελάνης (1,2-1,5 mm) για διαύγεια.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το εξωτερικό στρώμα που υποκαθιστά τη φυσική αδαμαντίνη με τη χαρακτηριστική διαφάνειά της· τοποθετείται όπου αφαιρέθηκε οδοντίνη, καλύπτει ~2/3 του δοντιού και λεπταίνει προς τον αυχένα, δίνοντας τελική μορφολογία και φωτεινότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Ταξινόμηση πορσελανών
Ερώτηση: Πώς ταξινομούνται οι οδοντιατρικές πορσελάνες;
Απάντηση:
- Οι οδοντιατρικές πορσελάνες διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση ή τον τρόπο επεξεργασίας τους (σελ. 21). Α. Ανάλογα με το σημείο τήξης: 1. πορσελάνες με υψηλό σημείο τήξης (1300 °C), 2. με μέτριο (1101-1300 °C), 3. με χαμηλό (850-1100 °C), 4. με πολύ χαμηλό (< 850 °C). Β. Ανάλογα με τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται: 1. πορσελάνες για κατασκευή στεφανών Jacket, 2. για κατασκευή ενθέτων, επενθέτων και όψεων, 3. διορθωτικές πορσελάνες, 4. κεραμικά χρώματα, 5. πορσελάνες για μεταλλοκεραμική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά σημείο τήξης: υψηλό 1300 °C, μέτριο 1101-1300, χαμηλό 850-1100, πολύ χαμηλό < 850. Κατά σκοπό: για στεφάνες Jacket, για ένθετα-επένθετα-όψεις, διορθωτικές, κεραμικά χρώματα, για μεταλλοκεραμική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
