Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ερωτήσεις σελ. 180) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ερωτήσεις σελ. 180)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 11.

Ερώτηση 1 — Πλεονέκτημα και μειονέκτημα Jacket

Ερώτηση: Ποιο είναι το πλεονέκτημα και ποιο το μειονέκτημα της στεφάνης Jacket;

Απάντηση:

• Η στεφάνη Jacket κατασκευάστηκε για πρώτη φορά από τον Land (1888) με την τεχνική του φύλλου πλατίνας, που εφαρμόζεται με μικρές αλλαγές μέχρι σήμερα. Το μεγάλο πλεονέκτημά της είναι το υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα που παρέχει, ιδιαίτερα στα μπροστινά δόντια (ολοκεραμική, χωρίς μεταλλικό σκελετό — πλήρης διέλευση φωτός). Τα μειονεκτήματά της είναι η ευθραυστότητα και η ελλειμματική εφαρμογή στον αυχένα (σελ. 169). Λόγω της πολυπλοκότητας των εργαστηριακών σταδίων και της άριστης απόδοσης των σύγχρονων ολοκεραμικών συστημάτων, η χρήση της έχει περιοριστεί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονέκτημα: υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερα στα πρόσθια δόντια. Μειονεκτήματα: ευθραυστότητα και ελλειμματική εφαρμογή στον αυχένα· (πολύπλοκα στάδια — περιορισμένη χρήση σήμερα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Μήτρα πλατίνας — όμορη σύνδεση

Ερώτηση: Περιγράψτε την κατασκευή της μήτρας από πλατίνα με την τεχνική της όμορης σύνδεσης.

Απάντηση:

• Εργαλεία: φύλλο πλατίνας πάχους 0,025 mm, ψαλίδι με αιχμηρά άκρα, ευθεία λαβίδα, ξύλινος στυλίσκος πορτοκαλιάς, εργαλείο επίστρωσης, νυστέρι, μήτρα εκτύπωσης, πλαστικό σφυρί. Υπάρχουν δύο τρόποι σύνδεσης-συρραφής του φύλλου: κατά μήκος της όμορης επιφάνειας (συχνότερος) ή κατά μήκος του μέσου της γλωσσικής. Όμορη σύνδεση — στάδια (σελ. 170-172, εικ. 11.2-11.11): 1. Κόβουμε το φύλλο πλατίνας σε σχήμα τραπεζίου. 2. Το στερεώνουμε στη μία όμορη επιφάνεια του κολοβώματος. 3. Το φύλλο περιτυλίγεται γύρω από το κολόβωμα και τα άκρα του πιέζονται με τη λαβίδα ώστε να κλείσουν στην αντίθετη όμορη επιφάνεια. 4. Κόβονται τα περισσεύματα παράλληλα με την όμορη επιφάνεια και το κοπτικό χείλος, αφήνοντας περιθώριο 2 mm σε καθεμιά πλευρά. 5. Κόβεται με γωνιώδη φορά η κοπτική στην αντίθετη της συρραφής όμορη επιφάνεια μέχρι το ύψος του κολοβώματος. 6. Κόβεται κατά 1 mm η μια πλευρά του φύλλου στην κοπτική και όμορη επιφάνεια. 7. Η μακρότερη πλευρά αναδιπλώνεται πάνω από τη βραχύτερη. 8. Κόβεται το πλεόνασμα στην κοπτική γωνία. 9. Η όμορη πτυχή διπλώνεται στο κολόβωμα. 10. Επίστρωση της πλατίνας πάνω στο κολόβωμα με το ειδικό εργαλείο, με φορά από την κοπτική προς το βάθρο. 11. Κόβεται η ποδιά της μήτρας σε μήκος 2 mm από την ακμή του βάθρου. Η μήτρα θερμαίνεται σε φλόγα Bunsen για να μαλακώσει όσο χρειάζεται — ή στον φούρνο πορσελάνης στους 1080 °C για ένα λεπτό — και είναι έτοιμη για το χτίσιμο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φύλλο πλατίνας 0,025 mm σε τραπέζιο → στερέωση στη μία όμορη → περιτύλιξη-κλείσιμο στην αντίθετη όμορη → κοπή περισσευμάτων με περιθώριο 2 mm → γωνιώδης κοπή κοπτικής → κοπή 1 mm μιας πλευράς → αναδίπλωση μακρότερης πάνω στη βραχύτερη → κοπή πλεονάσματος κοπτικής γωνίας → δίπλωμα όμορης πτυχής → επίστρωση από κοπτική προς βάθρο → κοπή ποδιάς 2 mm από την ακμή· θέρμανση σε Bunsen ή 1080 °C/1 λεπτό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Στάδια κατασκευής πυρήνα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα στάδια κατασκευής του πυρήνα;

Απάντηση:

• Η αντοχή της στεφάνης εξαρτάται από την υψηλή ποσότητα αλουμίνας στο υλικό του πυρήνα· επειδή η αλουμίνα είναι αδιαφανής, τοποθετείται σε λεπτό στρώμα προστομιακά και σε παχύ γλωσσικά για αντοχή. Για μέγιστη αντοχή η όπτηση του πυρήνα γίνεται σε δύο στάδια (σελ. 173-174). Πρώτη όπτηση: 1. Ανάμιξη του υλικού του πυρήνα με υγρό μοντελαρίσματος σε κρέμα παχιάς σύστασης, με ήπιες κινήσεις με τη γυάλινη σπάθη. 2. Βρέξιμο της μήτρας και άπλωμα με το μικρό πινέλο σε πάχος ~0,5 mm προστομιακά και μεγαλύτερο γλωσσικά (> 0,75 mm αν επιτρέπει ο χώρος)· επιπλέον υλικό στις όμορες επιφάνειες και κοπτικές γωνίες· συμπύκνωση με δόνηση, απορρόφηση υγρασίας. 3. Εφαρμογή του πυρήνα στον αυχένα με δημιουργία «τάφρου»: αφαιρείται το υλικό από την περιοχή του βόθρου (λεπτό πινέλο ή, καλύτερα, λεπτή λάμα) — η λεπτότερη δυνατή τάφρος μέχρι να αποκαλυφθεί το αυχενικό μέρος της πλατίνας στο βάθρο· ο πυρήνας απομακρύνεται από το κολόβωμα και ψήνεται κατά τον κατασκευαστή. Δεύτερη όπτηση: 1. Ο πυρήνας, αφού κρυώσει, τοποθετείται ξανά στο κολόβωμα για να καθίσει καλά — βεβαιωνόμαστε ότι η πλατίνα εφαρμόζει στο βάθρο και την ακμή του (πολύ σημαντικό για την εφαρμογή)· υγραίνεται και εφαρμόζεται υλικό πυρήνα: γεμίζεται η τάφρος και ενισχύεται η γλωσσική επιφάνεια· μετά την όπτηση καμία σχισμή. 2. Τροχίζεται η ποδιά του πυρήνα, ελέγχεται το κάθισμα, και ελέγχεται ότι υπάρχει χώρος 0,3 mm γλωσσικά για το σώμα. 3. Για εξατομικευμένη αισθητική ο πυρήνας μπορεί να βαφτεί με χρωστικές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυρήνας υψηλής αλουμίνας σε δύο οπτήσεις: 1η — παχιά κρέμα, ~0,5 mm προστομιακά/> 0,75 mm γλωσσικά, επιπλέον στις όμορες-κοπτικές, δόνηση, «τάφρος» στον αυχένα ως την πλατίνα, όπτηση· 2η — κάθισμα στο κολόβωμα (έλεγχος πλατίνας στο βάθρο), γέμισμα τάφρου, ενίσχυση γλωσσικής, όπτηση χωρίς σχισμές, τρόχισμα ποδιάς, χώρος 0,3 mm γλωσσικά, προαιρετικό βάψιμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Χτίσιμο του αυχένα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το χτίσιμο του αυχένα;

Απάντηση:

• Το χτίσιμο της στεφάνης (σώμα-κοπτική) αρχίζει από τον αυχένα (σελ. 174-175, εικ. 11.12): Αναμιγνύεται σε γυάλινη πλάκα η σκόνη της αυχενικής πορσελάνης με το υγρό μοντελαρίσματος ή με απεσταγμένο νερό, μέχρι να πάρει κρεμώδη μορφή. Ο πυρήνας διαβρέχεται και με το πινέλο τοποθετείται μικρή μάζα πορσελάνης στο αυχενικό τριτημόριο. Η μάζα διαμορφώνεται έτσι ώστε ο κύριος όγκος να βρίσκεται αυχενικά και να ελαττώνεται προς την κοπτική περιοχή (σταδιακή μετάβαση προς το σώμα). Στη συνέχεια συμπυκνώνεται η πορσελάνη με εργαλείο Lecron και χρησιμοποιείται απορροφητικό χαρτί για την απομάκρυνση της υγρασίας. Η αυχενική πορσελάνη (πιο κορεσμένη χρωματικά, ανθεκτική) αποδίδει την απόχρωση του αυχένα του φυσικού δοντιού· ακολουθεί το χτίσιμο του σώματος που ενώνεται με αυτήν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυχενική πορσελάνη σε κρεμώδη μορφή, ο πυρήνας διαβρέχεται, μικρή μάζα με πινέλο στο αυχενικό τριτημόριο με τον όγκο αυχενικά και μειούμενο προς την κοπτική, συμπύκνωση με εργαλείο Lecron και απορρόφηση υγρασίας με χαρτί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Χτίσιμο του σώματος

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το χτίσιμο του σώματος;

Απάντηση:

• Κατά τον ίδιο τρόπο γίνεται η ανάμιξη της σκόνης του σώματος της πορσελάνης και χτίζεται ο υπόλοιπος πυρήνας με την τεχνική του πινέλου. Σιγά σιγά αυξάνεται ο όγκος της πορσελάνης, αρχίζοντας από την κοπτική προς την προστομιακή, μέχρι να συναντήσει την αυχενική πορσελάνη και να ενωθεί μαζί της. Σε καθεμιά εφαρμογή η πορσελάνη δονείται και απορροφάται η υγρασία που περισσεύει. Ολοκληρώνεται το χτίσιμο σε όλες τις περιοχές, αποδίδοντας στη μύλη το ανατομικό της σχήμα. Όμως ο όγκος της δημιουργούμενης μύλης είναι μεγαλύτερος και σε ύψος κοπτικά περίπου 1 mm ψηλότερα των παρακείμενων δοντιών — για να αντισταθμιστεί η συρρίκνωση της πορσελάνης κατά την όπτηση (σελ. 175, εικ. 11.13). Ακολουθεί η λοξή αφαίρεση μέρους του κοπτικού τριτημορίου (μένει οδοντίνη ~0,5 mm) για την κοπτική πορσελάνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκόνη σώματος αναμιγμένη όπως ο αυχένας, χτίσιμο με πινέλο από την κοπτική προς την προστομιακή ως να ενωθεί με την αυχενική, δόνηση-απορρόφηση σε κάθε εφαρμογή, πλήρες ανατομικό σχήμα μύλης σε μεγαλύτερο όγκο και ~1 mm ψηλότερα κοπτικά (συρρίκνωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Χτίσιμο της κοπτικής

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το χτίσιμο της κοπτικής;

Απάντηση:

• Μετά την ολοκλήρωση του χτισίματος του σώματος αφαιρείται λοξά μέρος του κοπτικού τριτημορίου, αφήνοντας οδοντίνη πάχους γύρω στα 0,5 mm — για να μη δημιουργηθεί αισθητικό πρόβλημα στην τελική κατασκευή. Ο χώρος που δημιουργείται αναπληρώνεται με την κοπτική πορσελάνη (αδαμαντίνη) (σελ. 175-176). Βουρτσίζεται ελαφρά η πορσελάνη με το μεγάλο πινέλο — έτσι συμπυκνώνεται — και απομακρύνεται με απορροφητικό χαρτί η υγρασία στην επιφάνεια. Απομακρύνουμε τη στεφάνη από το κολόβωμα και προσθέτουμε υλικό στις όμορες επιφάνειες. Στη συνέχεια την τοποθετούμε στον φούρνο για όπτηση. Εάν γίνει μία όπτηση της στεφάνης, τα αποτελέσματα είναι πολύ καλά — απαιτεί όμως μεγάλη πείρα. Εάν γίνει δεύτερη όπτηση, υπάρχει κίνδυνος να χαλάσει η αισθητική λόγω υπερεκτίμησης της συρρίκνωσης, με ακαθόριστη υπερδόμηση της πορσελάνης — χάνονται λεπτά χρωματικά χαρακτηριστικά. Για δεύτερη όπτηση: βούρτσισμα της στεφάνης, καθαρισμός σε υπερήχους με απεσταγμένο νερό, πολύ καλή συμπύκνωση (εικ. 11.14 — μικρή αφαίρεση του κοπτικού χείλους στο ύψος των διπλανών). Ενσωμάτωση χαρακτηριστικών στιγμάτων: χρωστικές στη μάζα (χρώματα, κηλίδες, διαφάνειες) για φυσικότερη εμφάνιση και ταίριασμα με το διπλανό δόντι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοξή αφαίρεση του κοπτικού τριτημορίου του σώματος (οδοντίνη ~0,5 mm) και αναπλήρωση με κοπτική πορσελάνη (αδαμαντίνη), βούρτσισμα-συμπύκνωση με το μεγάλο πινέλο, όμορες εκτός κολοβώματος, όπτηση — ιδανικά μία (η δεύτερη κινδυνεύει από υπερδόμηση-απώλεια χρωματικών λεπτομερειών)· ενσωμάτωση χρωστικών-στιγμάτων στη μάζα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Διαμόρφωση και απομάκρυνση πλατίνας

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη διαμόρφωση της στεφάνης και την απομάκρυνση του φύλλου της πλατίνας;

Απάντηση:

• Αφού κρυώσει η στεφάνη, γίνεται προσεκτικά η προσαρμογή στα παρακείμενα δόντια στο εκμαγείο και η διαμόρφωσή της με δίσκους, τροχόλιθους και διαμάντια (σελ. 177-178): 1. Προσαρμόζονται οι όμορες επιφάνειες με τα διπλανά δόντια στο εκμαγείο εργασίας — με λεπτό χαρτί άρθρωσης αποκαλύπτουμε τις επαφές και τροχίζουμε μέχρι η στεφάνη να καθίσει σφιχτά στο κολόβωμά της. 2. Με διαμάντια διαμορφώνουμε το σχήμα στη γλωσσική επιφάνεια. 3. Διαμορφώνεται η προστομιακή επιφάνεια — προσοχή στη σωστή καμπυλότητα και τη συμμετρική κλίση όλων των επιπέδων και γωνιών. 4. Διαμορφώνονται οι φυσικές αύλακες και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της επιφάνειας. 5. Μετά τη διαμόρφωση και πριν από το γλασάρισμα απομακρύνεται το φύλλο της πλατίνας: με αιχμηρό εργαλείο αποκολλώνται τα άκρα του φύλλου, με τη βοήθεια αιμοστατικής λαβίδας στρίβονται και με ήπιες κινήσεις προς τα έξω αποκολλώνται από τα εσωτερικά τοιχώματα της στεφάνης. Η αποκόλληση διευκολύνεται πολύ, αν η στεφάνη τοποθετηθεί προηγουμένως για λίγα λεπτά σε νερό. 6. Επανελέγχεται η εφαρμογή της στεφάνης στο κολόβωμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαμόρφωση με δίσκους-τροχόλιθους-διαμάντια: όμορες με χαρτί άρθρωσης ως σφιχτό κάθισμα, γλωσσική, προστομιακή (καμπυλότητα, συμμετρία), αύλακες-μορφολογία· πριν το γλασάρισμα αφαίρεση της πλατίνας (αποκόλληση άκρων, στρίψιμο με αιμοστατική λαβίδα, ήπιες κινήσεις προς τα έξω, λίγα λεπτά σε νερό)· επανέλεγχος εφαρμογής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Πώς γίνεται η τοποθέτηση χρωστικών

Ερώτηση: Πως γίνεται η τοποθέτηση χρωστικών;

Απάντηση:

• Στάδια (σελ. 178): 1. Η στεφάνη, μετά τη δοκιμή της, αμμοβολείται με λεπτόκοκκο οξείδιο του αλουμινίου, καθαρίζεται με απεσταγμένο νερό και υπερήχους, στεγνώνεται και είναι έτοιμη για βάψιμο. 2. Αναμιγνύονται στην παλέτα των χρωμάτων μικρές ποσότητες των χρωστικών που θα χρησιμοποιηθούν με το ειδικό υγρό που συνιστά ο κατασκευαστής. 3. Η βαφή γίνεται με λεπτό πινέλο, προσπαθώντας να προσαρμόσουμε τη στεφάνη χρωματικά στα παρακείμενα δόντια. 4. Η στεφάνη στεγνώνεται μπροστά στον φούρνο σε θερμοκρασία όχι μεγαλύτερη των 593 °C· μετά το στέγνωμα τοποθετείται μέσα στον φούρνο, κλείνουμε την πόρτα και ανεβάζουμε τη θερμοκρασία στους 960 °C· η παραμονή στην τελική θερμοκρασία ρυθμίζεται να διαρκέσει 1-2 λεπτά. Η όλη διαδικασία γίνεται σε κανονική ατμόσφαιρα, χωρίς τη χρήση κενού. Ακολουθεί η εφυάλωση (γλάσο ή αυτοϋαλοποίηση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αμμοβολή με λεπτόκοκκο Al₂O₃, καθαρισμός με απεσταγμένο νερό-υπερήχους, στέγνωμα → ανάμιξη χρωστικών με το ειδικό υγρό στην παλέτα → βαφή με λεπτό πινέλο (ταίριασμα με διπλανά) → στέγνωμα μπροστά στον φούρνο ≤ 593 °C → όπτηση στους 960 °C για 1-2 λεπτά, χωρίς κενό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Γιατί γίνεται η τοποθέτηση χρωστικών

Ερώτηση: Γιατί γίνεται η τοποθέτηση χρωστικών;

Απάντηση:

• Η βαφή γίνεται για να αναπαραστήσει διάφορες υπάρχουσες καταστάσεις, όπως δυσχρωμίες από το κάπνισμα, χρωστικές από κατανάλωση καφέ, ρωγμές, από τριβές (σελ. 178, Ανακεφαλαίωση σελ. 179) — δηλαδή για να προσαρμοστεί χρωματικά η κεραμική στεφάνη στα παρακείμενα φυσικά δόντια του ασθενή, αποδίδοντας τις ιδιαιτερότητές τους (κηλίδες, ρωγμές αδαμαντίνης, αυχενικές αποχρώσεις, μεσοδόντια) ώστε να μη διακρίνεται ως τεχνητή. Αντίστοιχα, στο χτίσιμο του σώματος ενσωματώνονται χρωστικές στη μάζα («χαρακτηριστικά στίγματα»), γιατί η λεπτή χρήση χρωμάτων, κηλίδων και διαφανειών βελτιώνει τη φυσικότητα και συχνά είναι απαραίτητη για να ταιριάξει η στεφάνη με το διπλανό δόντι· ο πυρήνας επίσης μπορεί να βαφτεί για εξατομικευμένη αισθητική. Οι επιφανειακές χρωστικές, όπως και στη μεταλλοκεραμική, δίνουν μόνο περιορισμένες διορθώσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να αναπαρασταθούν υπάρχουσες καταστάσεις των φυσικών δοντιών — δυσχρωμίες καπνίσματος, χρωστικές καφέ, ρωγμές, τριβές — ώστε η στεφάνη να προσαρμοστεί χρωματικά στα παρακείμενα δόντια και να φαίνεται φυσική.

Κριτήρια αξιολόγησης: