Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 160) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 160)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 9.

Ερώτηση 1 — Στάδια από χύτευση ως τελική όπτηση

Ερώτηση: Ποια είναι τα επιμέρους στάδια (επιγραμματικά) για την κατασκευή μιας μεταλλοκεραμικής εργασίας από το στάδιο της χύτευσης μέχρι την τελική όπτηση της πορσελάνης;

Απάντηση:

• Επιγραμματικά (κεφ. 8-9, Ανακεφαλαίωση σελ. 147-148, 159): 1. Αφαίρεση του χυτού από τον δακτύλιο και καθαρισμός από το πυρόχωμα (αμμοβολή χαλαζία ή υδροφθορικό οξύ-υπέρηχοι). 2. Κοπή αγωγών, λείανση με carbides, εφαρμογή-έλεγχοι στο εκμαγείο, παχυμέτρηση, αποστολή στον οδοντίατρο για κλινικό έλεγχο. 3. Τροχισμός της επιφάνειας με τροχόλιθους Al₂O₃, αμμοβόληση με Al₂O₃ μιας χρήσης, ξέπλυμα, καθαρισμός με ατμό/υπερήχους (από εδώ μόνο λαβίδα). 4. Οξείδωση στον φούρνο πορσελάνης (ομοιόμορφο χρώμα). 5. Πρώτο στρώμα αδιαφάνειας (λεπτόρρευστο) και όπτηση· δεύτερο στρώμα αδιαφάνειας και όπτηση («τσόφλι αυγού»). 6. Δόμηση οδοντίνης στο εκμαγείο, δόνηση-συμπύκνωση, αφαίρεση μέρους οδοντίνης. 7. Δόμηση αδαμαντίνης, όμορες εκτός εκμαγείου, χωρισμός δοντιών (γέφυρα). 8. Πρώτη όπτηση. 9. Εφαρμογή, όμορες-σύγκλειση, τροχισμός, αμμοβολή 50 μm, καθαρισμός, προσθήκες → δεύτερη (διορθωτική) όπτηση. 10. Εφαρμογή, τελική διαμόρφωση, καθαρισμός → δοκιμή μπισκότου στον οδοντίατρο (τυχόν τρίτη όπτηση). 11. Χρώση-εφυάλωση: αμμοβολή 50 μm, γλάσο, επιφανειακές χρωστικές, τελική όπτηση χωρίς κενό (ή αυτοϋαλοποίηση). Ακολουθεί η λείανση-στίλβωση των μεταλλικών μερών (κεφ. 10).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καθαρισμός χυτού → κοπή αγωγών-λείανση-εφαρμογή-κλινικός έλεγχος → τροχισμός-αμμοβόληση-καθαρισμός → οξείδωση → 2 στρώματα αδιαφάνειας με οπτήσεις → οδοντίνη-συμπύκνωση-αφαίρεση → αδαμαντίνη → 1η όπτηση → κατεργασία-προσθήκες → 2η όπτηση → δοκιμή μπισκότου → χρώση-εφυάλωση (τελική όπτηση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Παράμετροι χρώματος

Ερώτηση: Ποιες παραμέτρους χρησιμοποιούμε για την περιγραφή ενός χρώματος;

Απάντηση:

• Το χρώμα δημιουργείται στον εγκέφαλο από τη συνεργασία της φωτεινής πηγής, της ακτινοβολίας που τροποποιείται από τα αντικείμενα και του ματιού. Για την περιγραφή ενός χρώματος χρησιμοποιούνται τρεις παράμετροι (σελ. 152): 1. Η χροιά (hue) — αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο μήκος κύματος του φωτός για κάθε χρώμα· ουσιαστικά αυτό που αποκαλούμε «χρώμα» (π.χ. κόκκινο)· τα τρία βασικά χρώματα, από τα οποία αναπαράγονται όλα τα υπόλοιπα, είναι το κόκκινο, το πράσινο και το μπλε. 2. Η χρωματική πυκνότητα ή ένταση (chroma) — αφορά τη δύναμη της χροιάς, δηλαδή την ποσότητα της παρουσίας του βασικού χρώματος, το πόσο πυκνό ή ζωντανό είναι (π.χ. μπλε του ουρανού, μπλε της θάλασσας). 3. Ο τόνος ή φωτεινότητα (value) — η ιδιότητα που μας πληροφορεί πόσο φωτεινό ή σκοτεινό είναι το χρώμα· τα σκοτεινά (μικρή φωτεινότητα) πλησιάζουν το μαύρο, τα φωτεινά (μεγάλη) το λευκό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χροιά (hue — μήκος κύματος, το «χρώμα»· βασικά κόκκινο-πράσινο-μπλε), χρωματική πυκνότητα/ένταση (chroma — ποσότητα-ζωντάνια της χροιάς), τόνος/φωτεινότητα (value — φωτεινό ή σκοτεινό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Παράγοντες χρώματος φυσικών δοντιών

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν το χρώμα των φυσικών δοντιών;

Απάντηση:

• Το χρώμα των φυσικών δοντιών είναι αποτέλεσμα ενός σύνθετου φαινομένου αντανάκλασης, απορρόφησης, διάθλασης και διάχυσης του φωτός. Τα διάφορα τμήματα του δοντιού έχουν διαφορετικό βαθμό απορροφητικότητας-διάθλασης· η απορροφητική ικανότητα του πολφού διαφέρει από της οδοντίνης και της αδαμαντίνης — αν και στο κέντρο, επηρεάζει το χρώμα προσθέτοντας μια ελαφριά ρόδινη απόχρωση. Άλλοι παράγοντες (σελ. 152): i. η σχέση των ελεύθερων ούλων με τη φυσική αδαμαντίνη· ii. η ηλικία των δοντιών· iii. οι ενδοδοντικές θεραπείες, λευκάνσεις ή εμφράξεις των δοντιών· iv. οι διατροφικές συνήθειες του ασθενή (κάπνισμα, καφές, κόκκινο κρασί κ.λπ.)· v. οι αποτριβές ή τα κατάγματα των δοντιών κ.λπ. Υπεύθυνος για τον καθορισμό του χρώματος της εργασίας είναι ο οδοντίατρος, με βάση το χρώμα των φυσικών δοντιών και ένα χρωματολόγιο (Α κόκκινο-καφέ, Β κόκκινο-κίτρινο, C γκρίζο, D κόκκινο-γκρίζο) ή ηλεκτρονική συσκευή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντανάκλαση-απορρόφηση-διάθλαση-διάχυση στους ιστούς (πολφός → ρόδινη απόχρωση), σχέση ελεύθερων ούλων-αδαμαντίνης, ηλικία, ενδοδοντικές θεραπείες-λευκάνσεις-εμφράξεις, διατροφικές συνήθειες (κάπνισμα, καφές, κρασί), αποτριβές-κατάγματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Παράγοντες χρώματος και σχήματος εργασίας

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται το χρώμα και το σχήμα μιας μεταλλοκεραμικής προσθετικής εργασίας;

Απάντηση:

• Η αισθητική της εργασίας εξαρτάται κυρίως από το χρώμα και το σχήμα (σελ. 154). Το τελικό χρώμα εξαρτάται, εκτός από τις αποχρώσεις των κεραμικών μαζών, από: 1. Το χρώμα του μεταλλικού σκελετού, το πάχος αλλά και την ίδια την ύπαρξή του — περιορίζει το βάθος της ημιδιαφάνειας, αυξάνει την αντανάκλαση, προκαλεί απότομη αλλαγή φωτεινότητας μεταξύ κοπτικού τριτημορίου και μύλης· ανάλογα τα μεσοδόντια σε γέφυρα· συχνά γκρίζα σκιά στα ούλα. 2. Την καλυπτική ικανότητα της αδιαφάνειας. 3. Την υγρασία του πολτού και τη συμπύκνωσή του. 4. Την τεχνική δόμησης, το πρόγραμμα όπτησης (θερμοκρασία, κενό κ.λπ.), τον αριθμό των οπτήσεων και την αξιοπιστία του φούρνου. 5. Την επεξεργασία της επιφάνειας της πορσελάνης (τροχισμός, αμμοβόληση κ.λπ.). 6. Την τεχνική και τη θερμοκρασία εφυάλωσης (με ή χωρίς γλάσο, με ή χωρίς επιφανειακές χρωστικές). Το σχήμα το καθορίζουν κυρίως: 1. Το πλάτος των τριγώνων αυτοκαθαρισμού. 2. Το τριτημόριο στο οποίο βρίσκονται τα σημεία επαφής. 3. Η κυρτότητα μεταξύ αυχενικού, μέσου και κοπτικού-μασητικού τριτημορίου. 4. Το προστομιακό πλάτος που ορίζουν οι ομοροκοπτικές-ομορομασητικές δίεδρες γωνίες. 5. Το χειλεογλωσσικό ή παρειογλωσσικό πλάτος. 6. Η επιφανειακή δομή (επάλληλες γραμμές, παραγωγικές αύλακες κ.λπ.). Επιπλέον: ιδιαιτερότητες των δοντιών κάθε ασθενή, οπτική κυριαρχία των κεντρικών τομέων της άνω γνάθου, ομοιομορφία των ημιμορίων, αρμονία δοντιών-χειλιών· μέτρο σύγκρισης τα φυσικά, ιδίως τα γειτονικά, δόντια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρώμα: μεταλλικός σκελετός (χρώμα-πάχος-ύπαρξη), καλυπτικότητα αδιαφάνειας, υγρασία-συμπύκνωση πολτού, τεχνική δόμησης-πρόγραμμα-αριθμός οπτήσεων-φούρνος, επεξεργασία επιφάνειας, τεχνική-θερμοκρασία εφυάλωσης. Σχήμα: τρίγωνα αυτοκαθαρισμού, τριτημόριο σημείων επαφής, κυρτότητα τριτημορίων, προστομιακό πλάτος, χειλεογλωσσικό πλάτος, επιφανειακή δομή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Έγχρωμα μεταλλικά οξείδια

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα έγχρωμα μεταλλικά οξείδια, τα οποία προσθέτουν οι κατασκευαστές για το χρωματισμό των κεραμικών μαζών;

Απάντηση:

• Οι κατασκευαστές προσφέρουν τις σκόνες κυρίως της αδιαφάνειας και της οδοντίνης (και σε περιορισμένη έκταση της αδαμαντίνης) σε μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων, φωτεινότητας και ημιδιαφάνειας, μαζί με τροποποιητές χρώματος και επιφανειακές χρωστικές. Για τον χρωματισμό των κεραμικών μαζών προσθέτουν σε αυτές ορισμένα έγχρωμα μεταλλικά οξείδια, τα οποία πρέπει να αντέχουν στις υψηλές θερμοκρασίες των οπτήσεων (σελ. 155-156). Αυτά κυρίως είναι: του σιδήρου = κόκκινο· του χρωμίου = πράσινο· του κοβαλτίου = μπλε· του ιριδίου = μαύρο· του αργύρου = πορτοκαλί· του νικελίου = γκρι· του χρυσού = πορφυρό· του κασσιτέρου = λευκό· του τιτανίου = γκρίζο-κίτρινο· του μαγγανίου = βιολετί. Οι επιφανειακές χρωστικές (stains) έχουν επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε μεταλλικά οξείδια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμοανθεκτικά οξείδια που χρωματίζουν τις μάζες: Fe κόκκινο, Cr πράσινο, Co μπλε, Ir μαύρο, Ag πορτοκαλί, Ni γκρι, Au πορφυρό, Sn λευκό, Ti γκρίζο-κίτρινο, Mn βιολετί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Επιφανειακή χρώση

Ερώτηση: Πώς γίνεται η επιφανειακή χρώση των κεραμικών μαζών; Τι σκοπό εξυπηρετεί;

Απάντηση:

• Μετά την επιτυχή δοκιμή μπισκότου (και τυχόν αφαίρεση μάζας), η εργασία αμμοβολείται με Al₂O₃ μιας χρήσης 50 μm, ξεπλένεται, καθαρίζεται σε ατμό/υπερήχους και απλώνεται πολύ λεπτό στρώμα γλάσου. Επιφανειακή χρώση: ανακατεύουμε επιφανειακές χρωστικές (stains — υψηλή περιεκτικότητα σε μεταλλικά οξείδια) με γλυκερίνη. Με αυτές, χρησιμοποιώντας ένα λεπτό πινέλο, αλείφουμε ορισμένα σημεία, ανάλογα με το ποια θέλουμε να τονίσουμε και σύμφωνα με τις ιδιαίτερες χρωματικές απαιτήσεις. Αυτά τα σημεία είναι μεσοδόντια διαστήματα, όμορες επιφάνειες, αύλακες, βοθρία, αυχενικές περιοχές, ρωγμές και κηλίδες που θέλουμε να αποδώσουμε στην αδαμαντίνη κ.λπ. (σελ. 157, εικ. 9.5). Ακολουθεί η τελική όπτηση (θερμοκρασία πρώτης όπτησης, χωρίς κενό). Σκοπός: να αποδοθούν οι φυσικές χρωματικές ιδιαιτερότητες των δοντιών (δυσχρωμίες καπνίσματος-καφέ, ρωγμές, κηλίδες, τονισμός αυχένα-μεσοδοντίων) και να γίνουν μικρές διορθώσεις του τελικού χρώματος. Πρέπει όμως να ξεκαθαρίσουμε ότι η δυνατότητα διόρθωσης του χρώματος με τις επιφανειακές χρωστικές (μακιγιάζ) είναι πολύ περιορισμένη· το «παιχνίδι του χρώματος» έχει χαθεί ή κερδηθεί στα προηγούμενα στάδια (μεταλλικός σκελετός, χρώματα κεραμικών μαζών κ.ά.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιφανειακές χρωστικές (μεταλλικά οξείδια) αναμιγμένες με γλυκερίνη, με λεπτό πινέλο σε μεσοδόντια, όμορες, αύλακες, βοθρία, αυχενικές περιοχές, ρωγμές-κηλίδες, πάνω στο γλάσο πριν την τελική όπτηση· σκοπός η απόδοση φυσικών χρωματικών ιδιαιτεροτήτων και μικρές διορθώσεις — δυνατότητα πολύ περιορισμένη («μακιγιάζ»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Εφυάλωση

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εφυάλωση της πορσελάνης ; Για ποιο σκοπό γίνεται;

Απάντηση:

• Πώς: μετά τη δοκιμή μπισκότου, αμμοβολή της κεραμικής επιφάνειας με Al₂O₃ μιας χρήσης 50 μm, ξέπλυμα, καθαρισμός με ατμό ή υπερήχους· ανάμιξη υγρού και σκόνης γλάσου (Glaze) ή γλάσο σε υγρή μορφή· με λεπτό πινέλο απλώνουμε πολύ λεπτό στρώμα γλάσου — προσοχή να μη δημιουργηθούν «λίμνες γλάσου» στα βοθρία (διαταραχή σύγκλεισης)· τοποθέτηση επιφανειακών χρωστικών με γλυκερίνη· τελική όπτηση κατά τον κατασκευαστή, συνήθως στη θερμοκρασία της πρώτης όπτησης χωρίς κενό (παρουσία αέρα), γιατί οποιαδήποτε αλλοίωση διαστάσεων-μορφολογίας από συρρίκνωση είναι ανεπιθύμητη (σελ. 156-157). Η επιφανειακή εφυάλωση (υαλοποίηση ή γλασάρισμα) μπορεί να γίνει και χωρίς προσθήκη γλάσου, με υαλοποίηση της ίδιας της κεραμικής μάζας σε κατάλληλη θερμοκρασία υαλοποίησης — αυτοϋαλοποίηση ή αυτογλασάρισμα· προτείνεται από πολλούς, γιατί η τεχνική με γλάσο δίνει αφύσικη γυαλάδα που δεν είναι ανθεκτική στον χρόνο. Σκοπός: να αποκτήσει η πορσελάνη στιλπνότητα και λάμψη ανάλογη με εκείνη των φυσικών δοντιών, καθώς και λείες επιφάνειες, ώστε να αποφεύγεται η προσκόλληση υπολειμμάτων τροφών και άλλων ουσιών. Η εφυάλωση επηρεάζεται από την ταχύτητα ανόδου της θερμοκρασίας και τα επίπεδα των προηγούμενων οπτήσεων· το υποτονικό γυάλισμα αποφεύγεται (σχηματισμός οδοντικής πλάκας), ενώ το υπερβολικό κάνει την πορσελάνη να μοιάζει με κουφέτο και καταστρέφει τα ανατομικά γνωρίσματα της μύλης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αμμοβολή 50 μm, καθαρισμός, πολύ λεπτό στρώμα γλάσου (όχι λίμνες), χρωστικές, τελική όπτηση στη θερμοκρασία της 1ης χωρίς κενό — ή αυτοϋαλοποίηση της μάζας στη θερμοκρασία υαλοποίησης (προτιμάται). Σκοπός: στιλπνότητα-λάμψη σαν των φυσικών δοντιών και λείες επιφάνειες χωρίς κατακράτηση τροφών· ούτε υποτονικό (πλάκα) ούτε υπερβολικό («κουφέτο»).

Κριτήρια αξιολόγησης: