Λύσεις — Κεφάλαιο 4 (Ερωτήσεις σελ. 69) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 4 (Ερωτήσεις σελ. 69)
Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις του κεφαλαίου 4.
Ερώτηση 1 — Εργαστηριακά στάδια
Ερώτηση: Ποια είναι τα εργαστηριακά στάδια κατασκευής μιας μεταλλοκεραμικής εργασίας;
Απάντηση:
- Εκτός από τις διαδικασίες του οδοντιάτρου, απαιτείται μια σειρά εργασιών στο εργαστήριο — τα εργαστηριακά στάδια κατασκευής (σελ. 41): 1. Η κατασκευή των εκμαγείων, που αποτελούν αντίγραφα των δοντιών και των ούλων και χρησιμεύουν για τη σχεδίαση και εκτέλεση της εργασίας (εκμαγείο με κινητά κολοβώματα). 2. Η ανάρτηση των εκμαγείων στον αρθρωτήρα για τη σωστή απόδοση της λειτουργίας των γνάθων. 3. Η κατασκευή του κέρινου ομοιώματος του σκελετού. 4. Η διαδικασία αποκήρωσης, προθέρμανσης και χύτευσης, κατά την οποία το κέρινο ομοίωμα αντικαθίσταται από κατάλληλο κράμα (μεσολαβεί η τοποθέτηση αγωγών και η επένδυση με πυρόχωμα). 5. Η κατεργασία του μεταλλικού σκελετού για την υποδοχή της κεραμικής μάζας και η δόμηση, όπτηση και στίλβωση (χρώση-εφυάλωση) της πορσελάνης. 6. Η λείανση και στίλβωση του μεταλλικού σκελετού της εργασίας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκμαγεία (κινητά κολοβώματα) → ανάρτηση σε αρθρωτήρα → κέρινο ομοίωμα σκελετού → αποκήρωση-προθέρμανση-χύτευση → κατεργασία σκελετού και δόμηση-όπτηση-στίλβωση πορσελάνης → λείανση-στίλβωση μεταλλικού σκελετού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Συμπίεση, εφελκυσμός, διάτμηση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις δυνάμεις συμπίεσης, εφελκυσμού και διάτμησης; Πώς σχετίζονται με το μεταλλικό σκελετό και την κεραμική κάλυψή του;
Απάντηση:
- Οι μασητικές δυνάμεις διακρίνονται σε δυνάμεις συμπίεσης, που ασκούνται κατά τη σύνθλιψη της τροφής με το κλείσιμο του στόματος, και δυνάμεις εφελκυσμού, κατά το άνοιγμα όταν υπάρχει τροφή (σελ. 42). Οι δυνάμεις όμως ασκούνται και υπό γωνία: αναλύονται σε μία κάθετη (συμπίεσης) και μία οριζόντια, που καλείται δύναμη διάτμησης· οι λοξές δυνάμεις έχουν διατμητική ικανότητα και οι δυνάμεις διάτμησης προκαλούν θραύσεις τόσο στα δόντια όσο και στις προσθετικές εργασίες. Σχέση με σκελετό-πορσελάνη: τα μέταλλα έχουν ελαστικότητα, ενώ η πορσελάνη είναι ανθεκτική στη συμπίεση αλλά έχει χαμηλή αντοχή στην κάμψη και είναι ψαθυρή. Όταν ένα υλικό κάμπτεται, η κυρτή του επιφάνεια δέχεται εφελκυσμό — οι δυνάμεις εφελκυσμού σπάνε την πορσελάνη. Το στρώμα πορσελάνης που είναι προσκολλημένο στον σκελετό δεν μπορεί να ακολουθήσει την ελαστική παραμόρφωση του μετάλλου και σπάει (εικ. 4.4-4.5)· η παραμόρφωση αυξάνει με το μήκος της γέφυρας και μειώνεται με το πάχος. Γι' αυτό ο σκελετός σχεδιάζεται με ακαμψία, οι δυνάμεις συστολής ελέγχονται ώστε η πορσελάνη να μένει σε συμπίεση, και το σχήμα του υποστηρίζει φύματα-κοπτικές γωνίες κατά της διάτμησης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμπίεση (κλείσιμο-σύνθλιψη), εφελκυσμός (άνοιγμα με τροφή), διάτμηση (οριζόντια συνιστώσα λοξών δυνάμεων → θραύσεις)· το μέταλλο παραμορφώνεται ελαστικά, η ψαθυρή πορσελάνη αντέχει στη συμπίεση αλλά σπάει από εφελκυσμό στην κάμψη, γιατί δεν ακολουθεί την ελαστική παραμόρφωση του σκελετού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Νόμος των δοκών
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το νόμο των δοκών;
Απάντηση:
- Όσο αυξάνει το μήκος μιας γέφυρας (περισσότερα γεφυρώματα) τόσο μεγαλώνει η ελαστική της παραμόρφωση, και όσο μειώνεται το πάχος τόσο μεγαλύτερη η κάμψη. Αυτά συνοψίζονται στον νόμο των δοκών (σελ. 45, εικ. 4.11): • Η μείωση του πλάτους της δοκού κατά 1/2 μειώνει την αντοχή της κατά 1/2. • Η μείωση του ύψους της δοκού κατά 1/2 μειώνει την αντοχή της στο 1/8. • Ο διπλασιασμός του μήκους της δοκού μειώνει την αντοχή της στο 1/8. Εφαρμογές: στα γεφυρώματα και τους συνδέσμους η μείωση του όγκου του σκελετού πρέπει να γίνεται κατά πλάτος (παρειογλωσσικά) και όχι καθ' ύψος (αυχενομασητικά) (σελ. 47)· η ενίσχυση ενός συνδέσμου γίνεται κατά την παρειογλωσσική διάσταση (οπίσθιες γέφυρες), και στις πρόσθιες και προς τις δύο κατευθύνσεις· όσο αυξάνει ο αριθμός των γεφυρωμάτων απαιτείται ισχυρότερος σύνδεσμος (σελ. 64).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μείωση πλάτους κατά ½ → αντοχή ½· μείωση ύψους κατά ½ → αντοχή 1/8· διπλασιασμός μήκους → αντοχή 1/8. Συνέπεια: μείωση όγκου σκελετού παρειογλωσσικά και όχι αυχενομασητικά, ενίσχυση συνδέσμων σε μακριές γέφυρες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Παράγοντες αντοχής σκελετού
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η αντοχή του μεταλλικού σκελετού;
Απάντηση:
- Δεν είναι υπερβολή ότι η αντοχή της μεταλλοκεραμικής εργασίας εξαρτάται κυρίως από την αντοχή του μεταλλικού σκελετού, ιδιαίτερα στις γέφυρες. Η αντοχή αυτή σχετίζεται βασικά με τις εξής παραμέτρους (σελ. 45-46): 1. Τον τύπο του κράματος (τα σύγχρονα κράματα έχουν υψηλή μηχανική αντοχή· τα βασικά μεγαλύτερο μέτρο ελαστικότητας από τα χρυσοκράματα και το τιτάνιο). 2. Το περίγραμμα των στηριγμάτων, δηλαδή το πόσο ψηλά και φαρδιά είναι — καθορίζει τον διαθέσιμο χώρο-όγκο μετάλλου (και διαμορφώνεται από το τρόχισμα του οδοντιάτρου). 3. Τη σχεδίαση της μεταλλοκεραμικής εργασίας — το θέμα του κεφαλαίου: σχήμα και πάχος του σκελετού (νόμος δοκών: το ύψος επηρεάζει την αντοχή στην 3η δύναμη), ομοιόμορφη πορσελάνη, θέση επαφών, όρια, ισχυρά συγκρατήματα και σύνδεσμοι, τύπος-έκταση γεφυρωμάτων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον τύπο του κράματος, το περίγραμμα των στηριγμάτων (ύψος-πλάτος) και τη σχεδίαση της εργασίας (σχήμα, πάχος, νόμος δοκών, σύνδεσμοι, γεφυρώματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Ακαμψία σκελετού
Ερώτηση: Τι εννοούμε, όταν λέμε πως ένας μεταλλικός σκελετός εμφανίζει ακαμψία;
Απάντηση:
- Ο σκελετός πρέπει να ικανοποιεί μηχανικές (όσο πιο παχύς) και αισθητικές (όσο πιο λεπτός) απαιτήσεις· ένας λεπτός σκελετός θα ήταν εύκαμπτος, η ευκαμψία όμως δεν είναι επιθυμητή, γιατί αυτό που χρειάζεται μια ακίνητη αποκατάσταση είναι η αντίσταση στην παραμόρφωση. Η αντίσταση αυτή (ακαμψία) υποδηλώνει πως ο σκελετός δεν στρεβλώνει και δεν λυγίζει, δηλαδή δεν αλλάζει σχήμα κάτω από τις μασητικές δυνάμεις (σελ. 47) — ώστε η ψαθυρή πορσελάνη, που δεν μπορεί να ακολουθήσει την ελαστική παραμόρφωση του μετάλλου, να μη σπάσει. Την ακαμψία εξασφαλίζουν τα σύγχρονα κράματα με υψηλή μηχανική αντοχή (μεγάλο μέτρο ελαστικότητας), το κατάλληλο σχήμα του σκελετού (το σημαντικότερο στοιχείο — σχήμα ανάλογο της τελικής μορφής, χωρίς ανωμαλίες), το επαρκές πάχος και η εφαρμογή του νόμου των δοκών (ιδίως στα γεφυρώματα και τους συνδέσμους: μείωση όγκου παρειογλωσσικά, όχι αυχενομασητικά). Είναι η πρώτη αρχή σχεδίασης («αρχή της ακαμψίας» στην Ανακεφαλαίωση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ότι έχει υψηλή αντίσταση στην παραμόρφωση — δεν στρεβλώνει και δεν λυγίζει (δεν αλλάζει σχήμα) υπό τις μασητικές δυνάμεις, ώστε να μη σπάσει η ψαθυρή πορσελάνη· επιτυγχάνεται με κράμα, σχήμα, πάχος και νόμο δοκών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Προβλήματα από δυνάμεις συστολής
Ερώτηση: Τι προβλήματα φέρνουν στη μεταλλοκεραμική εργασία οι δυνάμεις συστολής;
Απάντηση:
- Το μέταλλο κατά τη χύτευση βρίσκεται σε διαστολή· επειδή κατά την ψύξη συστέλλεται γρηγορότερα και περισσότερο από την πορσελάνη (στο μεταλλοκεραμικό σύμπλεγμα), ασκούνται αντίθετες δυνάμεις στα δύο υλικά: συμπίεση στην πορσελάνη και εφελκυσμός στο μέταλλο — αυτό καθαυτό είναι επιθυμητό (η πορσελάνη αντέχει στη συμπίεση). Το πρόβλημα: όταν αυξάνεται το πάχος της πορσελάνης, τότε στα εξωτερικά της στρώματα αναπτύσσονται δυνάμεις εφελκυσμού, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ρωγμών που καταλήγουν σε θραύση ακόμη και ύστερα από μικρή μηχανική επιβάρυνση κατά τη μάσηση (σελ. 47-48, εικ. 4.12). Έτσι ένα λεπτό στρώμα κεραμικού είναι ίσως ανθεκτικότερο από ένα παχύ. Έλεγχος: στρώματα πορσελάνης (αδιαφανής, οδοντίνη, αδαμαντίνη, εφυάλωση) με διαδοχικά ελαφρά χαμηλότερους συντελεστές θερμικής διαστολής, ώστε τα φαινόμενα εφελκυσμού να έχουν μικρότερη ένταση στις θερμοκρασιακές αλλαγές· ομοιόμορφο και όχι υπερβολικό πάχος πορσελάνης (0,7-2 mm, ~1 mm)· εναρμόνιση ΣΘΔ κράματος-πορσελάνης (διαφορά ≤ 0,5×10⁻⁶/°C).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μέταλλο συστέλλεται περισσότερο-γρηγορότερα → συμπίεση στην πορσελάνη, εφελκυσμός στο μέταλλο· σε παχιά πορσελάνη τα εξωτερικά στρώματα μπαίνουν σε εφελκυσμό → ρωγμές-θραύση με μικρή μασητική φόρτιση· έλεγχος με λεπτά ομοιόμορφα στρώματα διαδοχικά χαμηλότερου ΣΘΔ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Διαφάνεια στη μεταλλοκεραμική
Ερώτηση: Πώς εξασφαλίζουμε διαφάνεια στη μεταλλοκεραμική εργασία;
Απάντηση:
- Αρχή της αισθητικής: η πορσελάνη επιτρέπει τη διέλευση και τη διάχυση του φωτός από τη μάζα της — το αισθητικό της πλεονέκτημα. Πρέπει λοιπόν ο μεταλλικός σκελετός να μη διακρίνεται κάτω από την επικάλυψη πορσελάνης, ιδιαίτερα στις όμορες και κοπτικές περιοχές, όπου παρεμποδίζει τη διέλευση του φωτός, προκαλώντας αισθητικό πρόβλημα. Με κατάλληλη σχεδίαση επιτυγχάνεται μίμηση της διαφάνειας της αδαμαντίνης τόσο στις στεφάνες όσο και στις γέφυρες (σελ. 48, εικ. 4.13). Πρακτικά: 1. ο σκελετός δεν εκτείνεται στις όμορες επιφάνειες και οι μεσοδόντιες επαφές των προσθίων γίνονται σε πορσελάνη (σκελετός ως τα μεσοδόντια → σκοτεινόχρωμες περιοχές)· 2. επιλέγονται οι σχεδιάσεις κάλυψης της γλωσσικής επιφάνειας Α ή Β (εικ. 4.18) που επιτρέπουν το φως στις όμορες περιοχές — υποχρεωτικά στα πρόσθια· 3. στο κοπτικό τριτημόριο των προσθίων αυξάνεται το πάχος της πορσελάνης σε 1,2-1,5 mm (στο κέρινο ομοίωμα αφαιρείται ~1,5 mm) για διαύγεια· 4. στις πρόσθιες γέφυρες ο σύνδεσμος τοποθετείται αυχενικότερα για να μην ανακόπτει το φως· 5. ομοιόμορφο πάχος πορσελάνης (ανομοιομορφία → διαφορές διαφάνειας-χρώματος)· 6. όρια χωρίς ορατό σιρίτι (τοξοειδής λοξοτόμηση, βάθρο 90° χωρίς σιρίτι, ολοκεραμικά όρια) στις αισθητικές περιοχές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με σχεδίαση που δεν αφήνει τον σκελετό να διακρίνεται: σκελετός εκτός ομόρων-κοπτικών περιοχών, μεσοδόντιες επαφές προσθίων σε πορσελάνη, σχέδια Α/Β γλωσσικής, πάχος 1,2-1,5 mm στο κοπτικό, σύνδεσμοι αυχενικότερα στα πρόσθια, ομοιόμορφο πάχος, όρια χωρίς ορατό σιρίτι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Περιορισμός διατμητικών δυνάμεων
Ερώτηση: Πώς περιορίζουμε τις βλαπτικές επιδράσεις των διατμητικών δυνάμεων;
Απάντηση:
- Οι διατμητικές δυνάμεις (οριζόντια συνιστώσα των λοξών μασητικών δυνάμεων) προκαλούν θραύσεις· δεν αποφεύγονται, αλλά με κατάλληλο σχεδιασμό περιορίζουμε ή εμποδίζουμε τις βλαπτικές επιδράσεις τους (σελ. 42 — «αντίσταση στη διάτμηση», αρχή σχεδίασης). Μέτρα: 1. Το σχήμα του σκελετού ανάλογο της τελικής μορφής της στεφάνης, ώστε να δρα ως διανομέας δυνάμεων προς όλες τις κατευθύνσεις — να ακολουθεί και να υποστηρίζει τα φύματα και τις κοπτικές γωνίες, βοηθώντας την πορσελάνη να αντισταθεί στις δυνάμεις διάτμησης (μη υποστηριζόμενο κεραμικό φύμα σπάει από FΔ — εικ. 4.15). 2. Επιφάνειες λείες, χωρίς οξύαιχμες γωνίες-υποσκαφές-οπές (εστίες συγκέντρωσης δυνάμεων → αποφολίδωση). 3. Η ένωση μετάλλου-πορσελάνης κάθετη στην εξωτερική επιφάνεια και οι συγκλεισιακές επαφές μακριά από την ένωση (1,5-2 mm), χωρίς διαδρομή των ανταγωνιστών κατά μήκος της. 4. Συγκλεισιακές επαφές κατά προτίμηση σε μέταλλο. 5. Ομοιόμορφη, υποστηριζόμενη, όχι παχιά πορσελάνη και ακαμψία του σκελετού (πάχος, νόμος δοκών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με σχεδιασμό: σκελετός με σχήμα της τελικής στεφάνης που υποστηρίζει φύματα-κοπτικές γωνίες (διανομέας δυνάμεων), λείες επιφάνειες χωρίς εστίες συγκέντρωσης, κάθετη ένωση μετάλλου-πορσελάνης, επαφές 1,5-2 mm από την ένωση (κατά προτίμηση σε μέταλλο), ομοιόμορφη υποστηριζόμενη πορσελάνη, άκαμπτος σκελετός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Περιοδόντιο και ακίνητες εργασίες
Ερώτηση: Πώς σχετίζεται η υγεία των περιοδοντικών ιστών με τις ακίνητες προσθετικές εργασίες;
Απάντηση:
- Αρχή του σεβασμού του περιοδοντίου (σελ. 49): 1. Σχετίζεται με την ακριβή επέκταση των ορίων του μεταλλικού σκελετού μέχρι τα αυχενικά όρια παρασκευής του δοντιού, χωρίς να επεκτείνεται ή να υπολείπεται από αυτά· αν επεκτείνεται, πιέζει τους περιοδοντικούς ιστούς προκαλώντας συνεχές τραύμα και φλεγμονή· αν υπολείπεται, δεν προστατεύει εμφρακτικά το δόντι. 2. Η σωστή λείανση του αυχενικού ορίου παίζει σημαντικό ρόλο — η φλεγμονή είναι μεγαλύτερη γύρω από αδρά και ανώμαλα όρια. Παλιότερα θεωρούσαν ότι η φλεγμονή οφείλεται σε μηχανικό ερεθισμό· τώρα έχει αποδειχθεί πως οφείλεται στην αυξημένη εναπόθεση οδοντικής πλάκας και τρυγίας (πέτρας), που ευνοούν οι μικροεσοχές των αδρών ορίων. 3. Η καλή εφαρμογή στον αυχένα αποτελεί τον βιολογικό φραγμό του στηρίγματος (σελ. 56)· η κακή εφαρμογή συγκρατημάτων ευνοεί κατακράτηση βακτηριακής πλάκας με προσβολή του περιοδοντίου (σελ. 60). 4. Το μεταλλικό σιρίτι, αν καλύπτεται υποουλικά, προκαλεί περιοδοντικά προβλήματα → προτιμάται στο ύψος των ούλων ή ελαφρά υποουλικά, αλλιώς άλλη σχεδίαση (σελ. 57, 59). 5. Στα γεφυρώματα: πολύ καλή λείανση-στίλβωση των επιφανειών προς τον βλεννογόνο (αδρή → ερεθισμός, τρυγία), επιλογή τύπου που καθαρίζεται (υγιεινό, παραλλαγής εφιππίου χωρίς γλωσσική επαφή), σωστή μέτρηση ύψους (όχι πίεση στον βλεννογόνο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα όρια πρέπει να φτάνουν ακριβώς στα αυχενικά όρια παρασκευής (επέκταση → τραύμα-φλεγμονή, υπόλειψη → όχι προστασία), να είναι καλά λειασμένα (αδρά όρια → πλάκα-τρυγία → φλεγμονή), το σιρίτι στο ύψος των ούλων, τα γεφυρώματα στιλβωμένα και καθαριζόμενα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Κατασκευαστικά χαρακτηριστικά στεφάνης
Ερώτηση: Αναφέρετε επιγραμματικά τα κύρια κατασκευαστικά χαρακτηριστικά μιας στεφάνης.
Απάντηση:
- Ο μεταλλικός σκελετός της στεφάνης καλείται να αντισταθμίσει τα ανεπιθύμητα χαρακτηριστικά της πορσελάνης (αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση), να εξασφαλίσει σωστή εφαρμογή και να μην παρεμβαίνει αισθητικά. Για να ικανοποιηθούν αυτές οι απαιτήσεις πρέπει να δοθεί σημασία στα παρακάτω κατασκευαστικά χαρακτηριστικά (σελ. 49): 1. Το σχήμα του μεταλλικού σκελετού. 2. Το πάχος του μεταλλικού σκελετού και της κεραμικής κάλυψης. 3. Τις θέσεις των συγκλεισιακών και μεσοδόντιων επαφών. 4. Την έκταση της επίστρωσης πορσελάνης. 5. Τη σχεδίαση των ορίων της.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σχήμα του σκελετού· πάχος σκελετού και κεραμικής κάλυψης· θέσεις συγκλεισιακών και μεσοδόντιων επαφών· έκταση επίστρωσης πορσελάνης· σχεδίαση των ορίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Σχήμα σκελετού και μακροζωία
Ερώτηση: Πώς επηρεάζει το σχήμα του μεταλλικού σκελετού μιας στεφάνης τη μακροζωία της;
Απάντηση:
- Το πιο σημαντικό στοιχείο που επηρεάζει την αντίσταση ενός υλικού στην παραμόρφωση είναι το σχήμα του — το σχήμα που θα δοθεί στο χρυσόκραμα σε σχέση με τις δυνάμεις έχει μεγαλύτερη σημασία από το πάχος ή ακόμη και τη σκληρότητά του (ισοπαχή φύλλα χρυσού: ο σωλήνας και το κυματιστό αντέχουν περισσότερο από το επίπεδο — εικ. 4.14). Το σχήμα βοηθά στην άμβλυνση των τάσεων της μάσησης, ανακουφίζοντας την πορσελάνη από υπερβολική δύναμη (σελ. 49-51). Κανόνες: 1. Ο σκελετός πρέπει να έχει σχήμα ανάλογο της τελικής μορφής της στεφάνης, για να δρα ως διανομέας δυνάμεων προς όλες τις κατευθύνσεις — να ακολουθεί και να υποστηρίζει τα φύματα και τις κοπτικές γωνίες· λανθασμένη σχεδίαση (μη υποστηριζόμενο κεραμικό φύμα) → θραύση από διάτμηση (εικ. 4.15). 2. Οι επιφάνειες που δέχονται πορσελάνη λείες, χωρίς οξύαιχμες γωνίες, ανωμαλίες, υποσκαφές ή οπές, που δρουν ως τοπικές εστίες συγκέντρωσης δυνάμεων → ελαστική παραμόρφωση του μετάλλου τοπικά → αποφολίδωση (ξεφλούδισμα) ή θραύση του κεραμικού· αν μια έντονη εξοχή είναι αναπόφευκτη, δημιουργούνται κοντά της και άλλες παρόμοιες (μεμονωμένες εξοχές έχουν δυσμενέστερες συνέπειες). 3. Στο αποληκτικό όριο η ένωση μετάλλου-πορσελάνης κάθετη στην εξωτερική επιφάνεια και ποτέ υπό γωνία — αλλιώς κίνδυνος αποφολίδωσης από συγκέντρωση δυνάμεων και έκθεση της πορώδους αδιαφάνειας στο στόμα (εικ. 4.16). Έτσι το σωστό σχήμα εξασφαλίζει ακαμψία, προστασία της πορσελάνης από διάτμηση-εφελκυσμό και μακροζωία της στεφάνης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σχήμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας αντίστασης στην παραμόρφωση (πάνω από πάχος-σκληρότητα)· σκελετός ανάλογος της τελικής μορφής που υποστηρίζει φύματα-κοπτικές γωνίες, λείες επιφάνειες χωρίς εστίες συγκέντρωσης δυνάμεων, κάθετη ένωση μετάλλου-πορσελάνης → αποφυγή αποφολίδωσης-θραύσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Πάχος στεφάνης
Ερώτηση: Ποιο θα πρέπει να είναι το πάχος μιας στεφάνης;
Απάντηση:
- Πάχος μεταλλικού σκελετού (στις περιοχές που καλύπτονται από πορσελάνη — εξαρτάται από το κράμα, σελ. 52): ελάχιστο όριο 0,3 mm· μπορεί να μειωθεί σε 0,2 mm ή λιγότερο για βασικό κράμα (αλλά τα σκουρόχρωμα οξείδιά τους απαιτούν παχύτερη αδιαφάνεια)· για τα κράματα χρυσού προτιμότερο 0,5 mm, για τα παλλαδίου ενδιάμεσες τιμές. Δεν υπάρχει ανώτατο όριο — το ορίζει η αισθητική απόδοση (σε δόντι κατεστραμμένο από τερηδόνα-κάταγμα ο σκελετός μπορεί να έχει 2-3 mm)· η ποσότητα μετάλλου καθορίζεται με στόχο ισοπαχές, ομοιόμορφο στρώμα πορσελάνης. Πάχος πορσελάνης: στο ελάχιστο που δίνει αισθητικό αποτέλεσμα (η αύξηση μειώνει την αντοχή, λεπτό-ομοιόμορφο ανθεκτικότερο)· επιθυμητό ~1 mm, απόλυτα κατώτατο 0,7 mm, ανώτατο 2 mm· για μεγαλύτερη διαφάνεια στο κοπτικό τριτημόριο των προσθίων 1,2-1,5 mm. Ομοιομορφία πάχους: αισθητικά (διαφάνεια-χρώμα) και κατασκευαστικά (ομοιόμορφη απόψυξη χωρίς τάσεις-ρωγμές). Συνοψίζοντας: το ολικό πάχος της μεταλλοκεραμικής 1,2-1,3 mm, στο κοπτικό τριτημόριο 1,5-1,6 mm — όπου εφικτό, η αύξηση επιθυμητή. Έλεγχος με συνεχή παχυμέτρηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκελετός: ελάχιστο 0,3 mm (0,2 βασικά, 0,5 χρυσοκράματα, παλλαδίου ενδιάμεσα), χωρίς ανώτατο· πορσελάνη ~1 mm (0,7-2), κοπτικό προσθίων 1,2-1,5· ολικό 1,2-1,3 mm, κοπτικό 1,5-1,6 mm· ομοιόμορφο πάχος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Θέση συγκλεισιακών επαφών
Ερώτηση: Πού θα τοποθετούσατε τις συγκλεισιακές επαφές σε μια στεφάνη;
Απάντηση:
- Για επαφή σε μέταλλο χρειάζεται χώρος 1-1,5 mm· για επαφή σε πορσελάνη διάκενο 2 mm στα οπίσθια και 1,5 mm στα πρόσθια (σελ. 53). Η πορσελάνη, λόγω μεγάλης σκληρότητας, προκαλεί αποτριβή στους ανταγωνιστές (αδαμαντίνη, αμάλγαμα, ρητίνη, χυτό χρυσού) — αποτριπτική ικανότητα ως 40 φορές του χρυσού. Έτσι, σωστό είναι οι συγκλεισιακές επαφές να δημιουργούνται πάνω σε μέταλλο, όταν αυτό είναι δυνατόν· αλλιώς σε πορσελάνη. Πρέπει να αποφεύγονται συγκλεισιακές επαφές επάνω ή κοντά στην ένωση μετάλλου-πορσελάνης — οι επαφές να απέχουν 1,5 ή, καλύτερα, 2 mm από την ένωση (εικ. 4.17: Α σύγκλειση σε πορσελάνη, Β στο όριο — αποφεύγεται, Γ σε μέταλλο). Δεν πρέπει να παρατηρείται διαδρομή των ανταγωνιστών κατά μήκος της ένωσης (να μη «γλιστρούν» στις κινήσεις της γνάθου). Στα πρόσθια: αν οι επαφές είναι στο κοπτικό ημιμόριο, η πορσελάνη μπορεί να εκταθεί σε όλη τη γλωσσική επιφάνεια με σύγκλειση σε πορσελάνη· αν στο αυχενικό ημιμόριο, προτιμάται σύγκλειση σε μέταλλο (σελ. 55). Στα οπίσθια μεγαλύτερη δυνατότητα επαφών σε μέταλλο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά προτίμηση σε μέταλλο (χώρος 1-1,5 mm), αλλιώς σε πορσελάνη (2 mm οπίσθια, 1,5 πρόσθια — αποτριβή ανταγωνιστών ως 40× του χρυσού)· ποτέ πάνω ή κοντά στην ένωση μετάλλου-πορσελάνης (1,5-2 mm μακριά) και χωρίς διαδρομή ανταγωνιστών κατά μήκος της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Σχεδίαση μεσοδόντιων επαφών
Ερώτηση: Πώς θα σχεδιάζατε τις μεσοδόντιες επαφές μιας στεφάνης;
Απάντηση:
- Στα πρόσθια δόντια οι μεσοδόντιες επαφές θα πρέπει να βρίσκονται σε πορσελάνη. Σε ορισμένες περιπτώσεις — όπου η αισθητική το απαιτεί — σε πορσελάνη θα πρέπει να βρίσκονται και οι εγγύς μεσοδόντιες επαφές οπισθίων δοντιών. Όταν ο μεταλλικός σκελετός εκτείνεται ως τις μεσοδόντιες θέσεις, έχουμε απώλεια της αδιαφάνειας και δημιουργία σκοτεινόχρωμων περιοχών (ανακόπτεται η διέλευση του φωτός στις όμορες — αρχή αισθητικής). Οι άπω μεσοδόντιες επαφές των οπισθίων δοντιών μπορούν να είναι μεταλλικές, αν και τεχνικά η προσθήκη πορσελάνης είναι πιο εύκολη και γρήγορη από τη συγκόλληση μετάλλου σε δεύτερο χρόνο. Σε περίπτωση που οι μεσοδόντιες επαφές γίνονται με πορσελάνη, πρέπει η κατάλληλη σχεδίαση του υποκείμενου σκελετού να τις υποβαστάζει (σελ. 53-54, εικ. 4.19-4.20). Στο κέρινο ομοίωμα η απόφαση για μεταλλικές ή πορσελάνινες μεσοδόντιες επαφές καθορίζει το σχήμα της υποσκαφής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόσθια: σε πορσελάνη (και εγγύς οπισθίων όταν το απαιτεί η αισθητική — σκελετός ως τα μεσοδόντια δίνει σκοτεινόχρωμες περιοχές)· άπω οπισθίων: μπορούν μεταλλικές· πορσελάνινες επαφές πάντα υποβασταζόμενες από τον σκελετό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Έκταση επίστρωσης πορσελάνης
Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η έκταση που θα δοθεί στην επίστρωση πορσελάνης μιας στεφάνης;
Απάντηση:
- Η έκταση του σκελετού που θα καλύπτεται από πορσελάνη ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση και εξαρτάται από (σελ. 54): 1. Τις αισθητικές απαιτήσεις της περίπτωσης. 2. Τη διάταξη των δοντιών στα οδοντικά τόξα και ιδιαίτερα τη θέση του δοντιού που θα δεχθεί τη στεφάνη (πρόσθιο-οπίσθιο, άνω-κάτω). 3. Τις συγκλεισιακές σχέσεις με τους ανταγωνιστές (θέση επαφών — κοπτικό ή αυχενικό ημιμόριο, επαφές σε μέταλλο ή πορσελάνη). 4. Τις διαστάσεις των δοντιών (διαθέσιμος χώρος για σκελετό + πορσελάνη). Επίσης καθορίζεται από το είδος-θέση των μεσοδόντιων επαφών (Ανακεφαλαίωση). Στο κέρινο ομοίωμα η έκταση αφαίρεσης του κεριού αντιπροσωπεύει την έκταση της επίστρωσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τις αισθητικές απαιτήσεις, τη διάταξη των δοντιών και τη θέση του δοντιού, τις συγκλεισιακές σχέσεις με τους ανταγωνιστές και τις διαστάσεις των δοντιών (και τις μεσοδόντιες επαφές).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Επίστρωση σε πρόσθιες-οπίσθιες στεφάνες
Ερώτηση: Πώς θα σχεδιάζατε την επίστρωση πορσελάνης σε πρόσθιες και οπίσθιες μεταλλοκεραμικές στεφάνες;
Απάντηση:
- Πρόσθια δόντια (ειδικά άνω): τον μεγαλύτερο ρόλο παίζει η αισθητική → η χειλική (προστομιακή) επιφάνεια πάντα καλυμμένη από πορσελάνη (δέχεται τις λιγότερες δυνάμεις)· οι διαφορές αφορούν τη γλωσσική επιφάνεια (εικ. 4.18): σχέδιο Α — και η γλωσσική από πορσελάνη (το πιο «αισθητικό»)· Β και Γ — επαφές σε μέταλλο (συγκλεισιακά καλύτερα). Όταν οι επαφές είναι στο κοπτικό ημιμόριο, η πορσελάνη εκτείνεται σε όλη τη γλωσσική με σύγκλειση σε πορσελάνη· όταν στο αυχενικό ημιμόριο, προτιμάται σύγκλειση σε μέταλλο. Μόνο οι σχεδιάσεις Α και Β επιτρέπουν τη διέλευση του φωτός στις όμορες περιοχές, υπερτερούν αισθητικά και οπωσδήποτε επιλέγονται για πρόσθια δόντια· μεσοδόντιες επαφές σε πορσελάνη. Οπίσθια δόντια: ίδιες αρχές, μεγαλύτερη ελευθερία (μικρότερες αισθητικές απαιτήσεις) → μεγαλύτερη δυνατότητα τοποθέτησης των συγκλεισιακών επαφών σε μέταλλο· βασικοί τρόποι κάλυψης εικ. 4.19 (μεσοδόντιες επαφές σε πορσελάνη — η σχεδίαση Α, πλήρης κάλυψη, μόνο με ιδιαίτερες αισθητικές απαιτήσεις) και παραλλαγές εικ. 4.20 με μεταλλικές μεσοδόντιες επαφές (άπω, ή και εγγύς όπου δεν απαιτείται αισθητική) (σελ. 54-56). Σε όλες τις περιπτώσεις: επαφές 1,5-2 mm από την ένωση, ένωση κάθετη, ομοιόμορφο πάχος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόσθια: χειλική πάντα πορσελάνη· γλωσσική κατά σχέδια Α (όλη πορσελάνη — σύγκλειση σε πορσελάνη αν επαφές κοπτικά) ή Β (επαφές σε μέταλλο αν αυχενικά)· μόνο Α/Β επιτρέπουν φως στις όμορες· μεσοδόντιες σε πορσελάνη. Οπίσθια: ίδιες αρχές με περισσότερη ελευθερία, επαφές συχνότερα σε μέταλλο, μεσοδόντιες (ιδίως άπω) μεταλλικές· πλήρης κάλυψη μόνο για αισθητική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Κολάρο (σιρίτι)
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το κολάρο (σιρίτι) του μεταλλικού σκελετού;
Απάντηση:
- Στη μεταλλοκεραμική δεν είναι σπάνιες ρωγμές στο αυχενικό τριτημόριο της πορσελάνης εξαιτίας των δυνάμεων κατά τη συγκόλληση και της ελαστικότητας του λεπτού μεταλλικού σκελετού του αυχένα. Ως αντίσταση στις δυνάμεις που προξενούν την αυχενική παραμόρφωση, ενισχύεται το αυχενικό όριο του σκελετού με τον σχηματισμό ενός κολάρου (σιρίτι) περιφερικά (εικ. 4.21)· μηχανικό ανάλογο: το άνω χείλος των πλαστικών ποτηριών μιας χρήσης που έχει υποστεί κάμψη. Το σιρίτι δίνει την απαραίτητη αντοχή στην παραμόρφωση στα όρια της στεφάνης, όμως είναι ιδιαίτερα αντιαισθητικό. Προσπάθειες να καλυφθεί με υποουλική τοποθέτηση προξένησαν έντονα περιοδοντικά προβλήματα. Έτσι επιχειρήθηκε κάλυψη του σιριτιού με πορσελάνη και, για να μην αυξηθεί υπερβολικά το αυχενικό πάχος, προτάθηκαν σχεδιασμοί που μειώνουν το πάχος του σιριτιού — ακολουθώντας την ανατομικότητα της παρασκευής (λοξοτομημένο βάθρο 90°: σιρίτι ακάλυπτο, οπίσθια/γλωσσικά· τοξοειδής λοξοτόμηση: σιρίτι καλυμμένο με πορσελάνη, μικρό ορατό όριο· βάθρο 90° χωρίς σιρίτι) (σελ. 56-59). Στο κέρινο ομοίωμα διαμορφώνεται κέρινο σιρίτι ύψους 0,3-0,5 mm και εύρους 1 mm, που μετά τη χύτευση λεπταίνει σε εύρος ~0,3 mm (κεφ. 5). Περιοδοντικά προτιμάται το μεταλλικό σιρίτι στο ύψος των ούλων ή ελαφρά υποουλικά· αν δεν είναι αισθητικά αποδεκτό, άλλη σχεδίαση και όχι υποουλική επέκταση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιφερική ενίσχυση του αυχενικού ορίου του σκελετού (ανάλογο: χείλος πλαστικού ποτηριού) κατά της αυχενικής παραμόρφωσης και των ρωγμών· αντιαισθητικό — υποουλική κάλυψη βλάπτει το περιοδόντιο → σχεδιασμοί που το καλύπτουν με πορσελάνη ή το λεπταίνουν· προτιμάται στο ύψος των ούλων ή ελαφρά υποουλικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Σχεδιασμοί αυχενικών ορίων
Ερώτηση: Αναφέρετε τους πιο συνηθισμένους σχεδιασμούς αυχενικών ορίων στεφανών.
Απάντηση:
- Οι σχεδιασμοί υπαγορεύονται από την ανατομικότητα της παρασκευής του δοντιού στο ιατρείο (σελ. 57-59): Α. Λοξοτομημένο βάθρο 90°: όταν το κολόβωμα έχει λοξοτομημένο βάθρο, ο σκελετός συνοδεύεται από σιρίτι με πάχος τουλάχιστον όσο η λοξοτόμηση· επειδή δεν μπορεί να καλυφθεί από πορσελάνη, χρησιμοποιείται όπου η αισθητική δεν είναι προτεραιότητα (οπίσθια δόντια, γλωσσικές επιφάνειες)· εύκολα καλή εφαρμογή και αντοχή στις δυνάμεις παραμόρφωσης. Β. Τοξοειδής λοξοτόμηση: επιτρέπει να καλυφθεί το μεταλλικό σιρίτι από πορσελάνη, ώστε μόνο ένα μικρό μεταλλικό όριο να είναι ορατό· αισθητικά αποδεκτό ακόμη και σε πρόσθιες περιοχές, με καλή επεξεργασία του κέρινου ομοιώματος και προσεκτική επικάλυψη. Γ. Βάθρο 90° χωρίς σιρίτι: η πορσελάνη και ο σκελετός εκτείνονται μέχρι το βάθρο· αναγκαίος καλός σχεδιασμός για ομοιόμορφο πάχος πορσελάνης στα όρια — ιδανικό πάχος πορσελάνης αυχενικά 0,7-1 mm, όχι > 1 mm· πολύ καλά αισθητικά αποτελέσματα, αλλά επαναφέρει το πρόβλημα της ελαστικής παραμόρφωσης των λεπτών μεταλλικών ορίων. Δ. Ολοκεραμικά όρια — μπορούν να είναι και υπερουλικά· με τις νέες ανθεκτικές αυχενικές πορσελάνες όλο και καλύτερα (κεραμικό αυχενικό βάθρο: ο σκελετός υπολείπεται 0,5 mm από το όριο — κεφ. 8). Από άποψη περιοδοντίου προτιμάται το μεταλλικό σιρίτι στο ύψος των ούλων ή ελαφρά υποουλικά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοξοτομημένο βάθρο 90° (ακάλυπτο σιρίτι, οπίσθια-γλωσσικά, καλή εφαρμογή-αντοχή)· τοξοειδής λοξοτόμηση (σιρίτι καλυμμένο με πορσελάνη, μικρό ορατό όριο, και πρόσθια)· βάθρο 90° χωρίς σιρίτι (πορσελάνη ως το βάθρο 0,7-1 mm, άριστη αισθητική, λεπτά όρια)· ολοκεραμικά όρια (και υπερουλικά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Παράγοντες συγκράτησης γέφυρας
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες ευνοούν την συγκράτηση μιας γέφυρας;
Απάντηση:
- Οι παράγοντες που ευνοούν τη συγκράτηση μιας γέφυρας (σελ. 60): 1. Η εφαρμογή των συγκρατημάτων — ο σπουδαιότερος παράγοντας, σχετίζεται και με την προπαρασκευή του δοντιού· κακή εφαρμογή → αν όχι καταστροφή του δοντιού, τουλάχιστον πρόωρη διάλυση της κονίας προσκόλλησης, κατακράτηση βακτηριακής πλάκας με προσβολή του περιοδοντίου, και συσσώρευση τάσεων που προκαλούν κατάγματα κατά τη συγκόλληση ή τη μάσηση. 2. Η αντοχή της κατασκευής — ανάλογη με την έκτασή της και την αντοχή του κράματος. 3. Η εσωτερική επιφάνεια των συγκρατημάτων — η συνάφεια με το δόντι στήριξης ευνοείται όταν αδροποιείται ελαφρά. 4. Η έκταση των γεφυρωμάτων — με την αύξηση του μήκους τους αυξάνει η δυνατότητα ελαστικής ή μόνιμης παραμόρφωσης ή και θραύσης. 5. Ο τύπος της γέφυρας — η συμπεριφορά μιας σταθερής γέφυρας είναι από μηχανική άποψη καλύτερη από οποιονδήποτε άλλο τύπο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εφαρμογή των συγκρατημάτων (ο σπουδαιότερος), αντοχή της κατασκευής (έκταση, κράμα), ελαφρά αδροποιημένη εσωτερική επιφάνεια συγκρατημάτων, μικρή έκταση γεφυρωμάτων, τύπος γέφυρας (σταθερή = καλύτερη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
