Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 149-150) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 149-150)
Απαντήσεις στις 18 ερωτήσεις του κεφαλαίου 8.
Ερώτηση 1 — Καθαρισμός χυτού από πυρόχωμα
Ερώτηση: Πώς γίνεται ο αποτελεσματικός καθαρισμός του χυτού από το πυρόχωμα;
Απάντηση:
- Μετά τη χύτευση και ψύξη αφαιρούμε το χυτό από τον δακτύλιο με ήπιους χειρισμούς και αιχμηρό εργαλείο (τα κράματα υψηλού Pd αποψύχονται πρώτα αργά σε θερμοκρασία δωματίου) και ξύνουμε το πυρόχωμα με μαχαιράκι μέχρι να αποκαλυφθεί ο σκελετός — η χρήση σφυριού ή πένσας μπορεί να στρεβλώσει το χυτό, ιδιαίτερα στις μεγάλες γέφυρες. Ο αποτελεσματικός καθαρισμός του χυτού από το πυρόχωμα γίνεται με δύο τρόπους: α) αμμοβολή με κόκκους χαλαζία — θέλει προσοχή, γιατί ανάλογα με την πίεση αφαιρείται μικρή ποσότητα κράματος· β) τοποθέτηση του σκελετού σε πλαστικό δοχείο που περιέχει υδροφθορικό οξύ και βύθιση του δοχείου σε λουτρό με υπερήχους για 10 λεπτά (εικ. 8.1) (σελ. 115). Ακολουθεί πλύσιμο σε τρεχούμενο νερό και μετά κοπή των αγωγών με δίσκους, λείανση με φρέζες carbides (αγωγοί, φυσαλίδες, οξείδια, πόροι, υπολείμματα πυροχώματος), δοκιμή στα κολοβώματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξύσιμο με μαχαιράκι (όχι σφυρί-πένσα) και μετά α) αμμοβολή με κόκκους χαλαζία (προσοχή στην αφαίρεση κράματος) ή β) υδροφθορικό οξύ σε πλαστικό δοχείο μέσα σε λουτρό υπερήχων για 10 λεπτά· πλύσιμο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Αμμοβόληση με οξείδια αλουμινίου
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αμμοβόληση του μεταλλικού σκελετού με οξείδια του αλουμινίου; Για ποιο σκοπό γίνεται;
Απάντηση:
- Μετά τον τροχισμό της επιφάνειας που θα δεχθεί την πορσελάνη με τροχόλιθους οξειδίων αλουμινίου (προς μία κατεύθυνση, χωρίς πτυχές, χωρίς οξύαιχμες γωνίες), κρατώντας τον σκελετό με αιμοστατική λαβίδα, τον αμμοβολούμε με οξείδια του αλουμινίου μιας χρήσης (σελ. 118-119). Το μέγεθος των κόκκων, η πίεση, η γωνία αμμοβόλησης και η απόσταση καθορίζονται από τον κατασκευαστή — ενδεικτικά για τα ευγενή κράματα κόκκοι 110-125 μm και πίεση 2-3 bar, για τα βασικά 250 μm και 4-6 bar. Στη συνέχεια ξέπλυμα με νερό και καθαρισμός με ατμό ή σε οργανικό διάλυμα (αιθυλική ακετόνη) σε υπερήχους, ώστε να απομακρυνθούν όλα τα ξένα σώματα και οι ουσίες που εμποδίζουν τη διαβροχή· από εκεί και μετά ο σκελετός δεν αγγίζεται με τα χέρια. Σκοπός: η δημιουργία επιφανειακής τραχύτητας, που, όπως γνωρίζουμε, επηρεάζει τον μεταλλοκεραμικό δεσμό — η μικρομηχανική συγκράτηση: αύξηση της διαβροχής (μεγαλύτερη επιφάνεια), πρόσθετη δύναμη από τη μηχανική συναρμογή της πορσελάνης, μεγαλύτερος χώρος για τον χημικό δεσμό (κεφ. 3)· παράλληλα καθαρίζει την επιφάνεια από οξείδια-ρύπους. Πρέπει να γίνεται πάντοτε με αχρησιμοποίητα οξείδια, γιατί τα χρησιμοποιημένα μολύνουν την επιφάνεια. Η ίδια αμμοβολή (50 μm) γίνεται και στην πορσελάνη μετά την πρώτη όπτηση και πριν την εφυάλωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αμμοβολή με αχρησιμοποίητα οξείδια αλουμινίου (κόκκοι-πίεση-γωνία-απόσταση κατά τον κατασκευαστή: ευγενή 110-125 μm/2-3 bar, βασικά 250 μm/4-6 bar), με λαβίδα, μετά τον τροχισμό και πριν τον καθαρισμό-οξείδωση· σκοπός η επιφανειακή τραχύτητα (μικρομηχανική συγκράτηση, διαβροχή, χώρος για χημικό δεσμό) και ο καθαρισμός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Οξείδωση σκελετού
Ερώτηση: Για ποιο σκοπό και με ποια διαδικασία γίνεται η οξείδωση του μεταλλικού σκελετού;
Απάντηση:
- Οξείδωση είναι η θέρμανση του μεταλλικού σκελετού στον ειδικό φούρνο όπτησης της πορσελάνης, με σκοπό τη δημιουργία μιας κατά το δυνατόν ελεγχόμενης στοιβάδας οξειδίων· τα οξείδια αυτά συμβάλλουν αποφασιστικά στη δημιουργία του μεταλλοκεραμικού δεσμού (χημικός δεσμός — κεφ. 3) (σελ. 119). Διαδικασία: ο σκελετός είναι τροχισμένος, αμμοβολημένος, καθαρισμένος σε ατμό/υπερήχους και δεν αγγίζεται με τα χέρια. α) Κρατώντας τον σκελετό με τη λαβίδα, τον τοποθετούμε πάνω σε ειδικούς στυλίσκους (εικ. 8.6). β) Ρυθμίζουμε το αντίστοιχο πρόγραμμα οξείδωσης για τον συγκεκριμένο τύπο κράματος, τοποθετούμε τους στυλίσκους στην ειδική θέση του φούρνου και θέτουμε το πρόγραμμα σε λειτουργία. Η ρύθμιση περιλαμβάνει την προθέρμανση (αν απαιτείται) και τον χρόνο παραμονής σε αυτή, τον ρυθμό ανόδου, την τελική θερμοκρασία και την ύπαρξη ή όχι αέρα — πάντα κατά τις οδηγίες του κατασκευαστή. Μετά την έξοδο από τον φούρνο περιμένουμε ομοιόμορφο χρώμα του σκελετού, σημάδι επιτυχίας (εικ. 8.7)· ανομοιόμορφο χρώμα δηλώνει ακάθαρτα εργαλεία, πόρους-ξένα σώματα ή ανάμιξη κραμάτων. Εναλλακτικές: ορισμένοι κατασκευαστές συνιστούν στρώσιμο συγκολλητικού παράγοντα (bonding agent) και ψήσιμό του χωρίς ξεχωριστή οξείδωση (π.χ. τιτάνιο), ή ειδική βαφή χρυσού (Deckgold, Blendgold) σε όλη την επιφάνεια ή μόνο στον αυχένα, για εξουδετέρωση του σκούρου χρώματος και κίτρινη απόχρωση· ορισμένα νέα κράματα παραλείπουν τελείως την οξείδωση. Υπερβολική οξείδωση σε Ni-Cr/Co-Cr → Cr₂O₃ που δεν επιτρέπει δεσμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκοπός: ελεγχόμενη στοιβάδα οξειδίων για τον μεταλλοκεραμικό (χημικό) δεσμό. Διαδικασία: καθαρός σκελετός με λαβίδα σε στυλίσκους → πρόγραμμα οξείδωσης ανά κράμα (προθέρμανση-χρόνος, ρυθμός ανόδου, τελική θερμοκρασία, με/χωρίς αέρα) στον φούρνο πορσελάνης → ομοιόμορφο χρώμα = επιτυχία· εναλλακτικά bonding agent ή βαφή χρυσού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Εργαλεία δόμησης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την ανάμιξη, μεταφορά, χτίσιμο της πορσελάνης, καθώς και για τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την αφαίρεση πορσελάνης και τη διαμόρφωση της μορφολογίας του δοντιού;
Απάντηση:
- Εκτός από τον φούρνο πορσελάνης και την κασετίνα με τις πορσελάνες, χρησιμοποιούνται εργαλεία-συσκευές κατά χρήση (σελ. 121-124): α) Εργαλεία για την ανάμιξη της σκόνης με το υγρό: μια γυάλινη ή κεραμική πλάκα, μια ανοξείδωτη ή γυάλινη σπάθη και μια σύριγγα για την τοποθέτηση ελεγχόμενης ποσότητας υγρού πάνω στη σκόνη (εικ. 8.10). β) Εργαλεία για τη μεταφορά και το χτίσιμο: κυρίως πινέλα διαφόρων μεγεθών, σπάτουλες, απορροφητικά χαρτιά για την απομάκρυνση της περίσσειας υγρασίας από την πορσελάνη, και σφουγγάρια ή ειδικές πετσέτες για τον καθαρισμό των εργαλείων (εικ. 8.11). γ) Εργαλεία για την αφαίρεση της πορσελάνης και τη διαμόρφωση της μορφολογίας: κυρίως ειδικά μαχαιράκια (λεπίδες), νυστέρια ή ειδικά ξυραφάκια· για τη μορφολογία διάφορα μυτερά εργαλεία σκαλίσματος — πολλοί κεραμίστες χρησιμοποιούν, ειδικά στη μασητική επιφάνεια, μικροεργαλεία της ενδοδοντίας (εικ. 8.12). δ) Συσκευή δόνησης της πορσελάνης (υπέρηχοι). Επιπλέον χρειάζονται η αιμοστατική λαβίδα (προτιμάται με κάμψη) για το κράτημα του σκελετού και οι ειδικοί στυλίσκοι για την εισαγωγή της εργασίας στον φούρνο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάμιξη: γυάλινη/κεραμική πλάκα, ανοξείδωτη ή γυάλινη σπάθη, σύριγγα υγρού. Μεταφορά-χτίσιμο: πινέλα διαφόρων μεγεθών, σπάτουλες, απορροφητικά χαρτιά, σφουγγάρια/πετσέτες. Αφαίρεση-διαμόρφωση: μαχαιράκια-λεπίδες, νυστέρια, ξυραφάκια, μυτερά εργαλεία σκαλίσματος, μικροεργαλεία ενδοδοντίας· συν συσκευή δόνησης, αιμοστατική λαβίδα, στυλίσκοι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Συσκευή δόνησης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη συσκευή δόνησης της πορσελάνης;
Απάντηση:
- Τώρα τελευταία μια γιαπωνέζικη εταιρεία κυκλοφόρησε συσκευή δόνησης-συμπύκνωσης της πορσελάνης, η λειτουργία της οποίας στηρίζεται στους υπερήχους. Η συσκευή έχει ένα μικρό τραπεζάκι που δονείται· η ένταση της δόνησης ρυθμίζεται από διακόπτη. Ρυθμίζουμε πρώτα την ένταση που επιθυμούμε και μετά ακουμπάμε τη λαβίδα με την προσθετική εργασία στο τραπεζάκι που δονείται. Κάθε τόσο απομακρύνουμε το περίσσευμα υγρασίας με απορροφητικό χαρτί. Με αυτόν τον τρόπο ελέγχουμε πλήρως το ποσοστό υγρασίας που παραμένει στην εργασία, αποφεύγοντας τη μεγάλη συρρίκνωση. Επίσης, με την ελεγχόμενη δόνηση περιορίζουμε τους κινδύνους να «τρέξει» η πορσελάνη κατά τη δόνηση (σελ. 123-124, εικ. 8.13). Χωρίς τη συσκευή, η δόνηση γίνεται σύροντας εργαλείο με ρηχές εγκοπές κάθετα πάνω στη λαβίδα (αδιαφάνεια) ή με ελαφρύ χτύπημα της βάσης του εκμαγείου στον πάγκο (οδοντίνη). Η συμπύκνωση πλησιάζει τους κόκκους, μειώνει τη συρρίκνωση και αποτρέπει φυσαλίδες στην όπτηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συσκευή υπερήχων (γιαπωνέζικη) με δονούμενο τραπεζάκι και ρυθμιζόμενη ένταση: ακουμπάμε τη λαβίδα με την εργασία, απορροφούμε κατά διαστήματα την υγρασία → πλήρης έλεγχος υγρασίας, μικρότερη συρρίκνωση, χωρίς «τρέξιμο» της πορσελάνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Σκοποί αδιαφάνειας
Ερώτηση: Με ποιους σκοπούς τοποθετούμε την αδιαφανή πορσελάνη (αδιαφάνεια);
Απάντηση:
- Μετά την οξείδωση ακολουθεί η τοποθέτηση της αδιαφανούς πορσελάνης. Οι σκοποί που πετυχαίνουμε τοποθετώντας την αδιαφάνεια είναι: 1. η δημιουργία του μεταλλοκεραμικού δεσμού (η αδιαφάνεια, λεπτόρρευστη στο πρώτο στρώμα, διαβρέχει τον οξειδωμένο σκελετό και τα οξείδιά της αντιδρούν με τα οξείδια του μετάλλου)· 2. η εξουδετέρωση του έντονου σκούρου χρώματος του μεταλλικού σκελετού (μάζα πλούσια σε αλουμίνα)· 3. η αισθητική τελειότητα της προσθετικής εργασίας — πρέπει να γνωρίζουμε ότι το χρώμα της αδιαφάνειας επηρεάζει καθοριστικά το τελικό χρώμα της στεφάνης (σελ. 124). Κυκλοφορεί σε σκόνη-υγρό, πάστα ή σπρέι· τοποθετείται σε δύο στρώματα (πρώτο λεπτό-λεπτόρρευστο ώστε να φεγγίζει το μέταλλο, δεύτερο για ολοκληρωτική κάλυψη, ψημένο σε χαμηλότερη θερμοκρασία — όψη «τσόφλι αυγού»), ιδανικό πάχος ~0,2 mm.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δημιουργία του μεταλλοκεραμικού δεσμού, εξουδετέρωση του σκούρου χρώματος του σκελετού, αισθητική τελειότητα (το χρώμα της καθορίζει το τελικό χρώμα)· δύο στρώματα, ~0,2 mm.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Δόνηση-συμπύκνωση οδοντίνης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη δόνηση -συμπύκνωση της πορσελάνης - οδοντίνης;
Απάντηση:
- Η δόνηση-συμπύκνωση, σύμφωνα με τους περισσότερους κατασκευαστές, γίνεται μετά την ολοκλήρωση της τοποθέτησης της πορσελάνης-οδοντίνης (αφού διαμορφωθεί το δόντι σαν να αποτελείται μόνο από οδοντίνη). Η συμπύκνωση, εκτός των άλλων (πλησίασμα κόκκων, μείωση συρρίκνωσης), βοηθά στο να μη δημιουργούνται φυσαλίδες αέρα μέσα στη μάζα της πορσελάνης κατά την όπτηση. Η δόνηση γίνεται συνήθως με ελαφρύ χτύπημα της βάσης του εκμαγείου πάνω στον πάγκο εργασίας ή με τη συσκευή δόνησης. Για να συμπυκνωθεί η πορσελάνη χωρίς να μετακινηθεί, το νερό που εμφανίζεται στην επιφάνεια κατά τη συμπύκνωση πρέπει να απορροφάται πριν «τρέξει» — η απορρόφηση από τη στιγμή που έχει μετακινηθεί η πορσελάνη δεν έχει νόημα. Αν η αρχική περιεκτικότητα σε νερό είναι υψηλή, η δόνηση πρέπει να είναι απαλή, αποφεύγοντας τη μετακίνηση της πορσελάνης· όταν μικρές ποσότητες νερού εμφανιστούν στην επιφάνεια, επιβάλλεται να απορροφηθούν σταδιακά (σελ. 130). Ακολουθεί η αφαίρεση μέρους της οδοντίνης για την αδαμαντίνη· μετά και την αδαμαντίνη γίνεται ξανά ελαφριά δόνηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γίνεται μετά την ολοκλήρωση της οδοντίνης, με ελαφρύ χτύπημα της βάσης του εκμαγείου ή τη συσκευή δόνησης· συμπυκνώνει τους κόκκους και αποτρέπει φυσαλίδες στην όπτηση· το νερό που ανεβαίνει απορροφάται πριν «τρέξει», απαλή δόνηση αν ο πολτός είναι υγρός, σταδιακή απορρόφηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Πρώτη όπτηση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πρώτη όπτηση της πορσελάνης (οδοντίνης και αδαμαντίνης);
Απάντηση:
- Μετά τη δόμηση οδοντίνης-αδαμαντίνης (μέγεθος ~15 % μεγαλύτερο, διαμόρφωση μασητικής, όμορες με το κολόβωμα εκτός εκμαγείου), η στεφάνη αποσπάται με μαχαιράκι, πέφτει από χαμηλό ύψος σε μαλακό χαρτί, πιάνεται με τη λαβίδα και τοποθετείται στον ειδικό στυλίσκο (εικ. 8.25). Πρώτη όπτηση: παίρνουμε τον στυλίσκο με τη στεφάνη και τον μεταφέρουμε στην ειδική θέση του φούρνου, θέτοντας σε λειτουργία το κατάλληλο πρόγραμμα όπτησης — που περιλαμβάνει θερμοκρασία προθέρμανσης, χρόνο στεγνώματος, ρυθμό ανόδου, τελική θερμοκρασία και χρόνο παραμονής, ύπαρξη-έναρξη-λήξη κενού και ρυθμό απόψυξης, κατά τον κατασκευαστή. Μετά την όπτηση μια καλή μέθοδος πιστοποίησης του σωστού ψησίματος είναι η οπτική παρατήρηση: εάν η επιφάνεια της πορσελάνης έχει μια ελαφριά λάμψη (είναι ελαφρώς γυαλισμένη), η όπτηση ήταν σωστή (σελ. 134). Ακολουθεί η κατεργασία της στεφάνης (εφαρμογή, όμορες με καρμπόν, σύγκλειση, τροχισμός, αμμοβολή 50 μm, προσθήκες) και η δεύτερη-διορθωτική όπτηση σε 5-10 °C χαμηλότερη θερμοκρασία. Σε γέφυρα ελέγχεται επιπλέον το τμήμα προς τη νωδή περιοχή και χωρίζονται τα μεσοδόντια με διαμαντένιους δίσκους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η στεφάνη σε στυλίσκο μπαίνει στον φούρνο με το κατάλληλο πρόγραμμα (προθέρμανση, στέγνωμα, άνοδος, τελική θερμοκρασία-χρόνος, κενό, απόψυξη)· σωστή όπτηση = ελαφριά λάμψη της επιφάνειας· ακολουθεί κατεργασία και διορθωτική όπτηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Κατεργασία μετά την πρώτη όπτηση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την κατεργασία της στεφάνης μετά την πρώτη όπτηση (οδοντίνης και αδαμαντίνης);
Απάντηση:
- Περιλαμβάνει τα στάδια (σελ. 134-135): α) Εφαρμογή της στεφάνης στο κολόβωμα χωρίς άσκηση πίεσης· καρμπόν μεταξύ στεφάνης και ομόρων επιφανειών των διπλανών δοντιών και ελαφρύς τροχισμός εναλλάξ εγγύς-άπω· για τον τροχισμό της πορσελάνης διαμάντια ή φρέζες carbides πυριτίου — οι τραχείς τροχολιθάκια αποφεύγονται (δημιουργούν αποτριβές που δύσκολα αφαιρούνται)· έλεγχος και της εσωτερικής επιφάνειας, αφαίρεση πορσελάνης που δυσκολεύει την εφαρμογή. β) Έλεγχος σύγκλεισης με τους ανταγωνιστές σε κεντρική σύγκλειση και πλάγιες κινήσεις με καρμπόν — εντοπισμός περιοχών για αφαίρεση ή προσθήκη. γ) Τροχισμός της μασητικής επιφάνειας ή του κοπτικού χείλους — τελική διαμόρφωση της στεφάνης (δύσκολη στο στάδιο της δόμησης) (εικ. 8.26). δ) Κρατώντας τη στεφάνη με τη λαβίδα, αμμοβολή με οξείδια αλουμινίου μιας χρήσης 50 μm — από εδώ όχι άγγιγμα με τα χέρια· ξέπλυμα και καθαρισμός στον ατμό ή σε υπερήχους. ε) Τοποθέτηση στο κολόβωμα και προσθήκη οδοντίνης ή/και αδαμαντίνης στις περιοχές που εντοπίστηκαν. στ) Αφαίρεση από το κολόβωμα, στυλίσκος, δεύτερη ή διορθωτική όπτηση κατά τον κατασκευαστή — συνήθως 5-10 °C χαμηλότερη από την πρώτη· η επιφάνεια πρέπει να είναι και πάλι ελαφρά γυαλισμένη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εφαρμογή χωρίς πίεση και τροχισμός ομόρων με καρμπόν (διαμάντια/carbides, όχι τραχείς τροχόλιθοι)· έλεγχος σύγκλεισης κεντρικά-πλάγια· τροχισμός μασητικής/κοπτικού· αμμοβολή Al₂O₃ 50 μm, ξέπλυμα, ατμός/υπέρηχοι· προσθήκη οδοντίνης-αδαμαντίνης όπου χρειάζεται· δεύτερη (διορθωτική) όπτηση 5-10 °C χαμηλότερα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Κατεργασία μετά τη δεύτερη όπτηση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την κατεργασία της στεφάνης μετά τη δεύτερη (διορθωτική) όπτηση;
Απάντηση:
- Μετά τη δεύτερη όπτηση γίνεται εφαρμογή στο κολόβωμα και έλεγχος της στεφάνης κατά τα γνωστά (όμορες με καρμπόν, σύγκλειση σε κεντρική και πλάγιες κινήσεις, εσωτερική επιφάνεια). Ακολουθεί η τελική διαμόρφωση της στεφάνης με τον απαραίτητο τροχισμό (διαμάντια, carbides — μασητική μορφολογία, όμορες, αυχένας). Στη συνέχεια την ξεπλένουμε καλά, την καθαρίζουμε με ατμό ή υπερήχους και τη στέλνουμε στον γιατρό για δοκιμή στο στόμα, στο λεγόμενο στάδιο του μπισκότου ή δοκιμή μπισκότου (σελ. 135-136). Εάν μετά τη δεύτερη όπτηση δεν έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα, η διαδικασία της δόμησης-όπτησης επαναλαμβάνεται για τρίτη φορά, προκειμένου να ολοκληρωθεί η μορφολογική διαμόρφωση, πριν σταλεί για δοκιμή. Μετά τη δοκιμή, αν χρειάζονται προσθήκες, επαναλαμβάνεται η κατεργασία-δόμηση-όπτηση· αν η δοκιμή είναι επιτυχημένη, ακολουθεί (μετά τυχόν αφαίρεση μάζας) το στάδιο χρώσης-εφυάλωσης (κεφ. 9).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εφαρμογή-έλεγχος στο κολόβωμα, τελική διαμόρφωση με τροχισμό, ξέπλυμα, καθαρισμός με ατμό/υπερήχους και αποστολή στον οδοντίατρο για δοκιμή μπισκότου· αν το αποτέλεσμα δεν είναι επιθυμητό, τρίτη δόμηση-όπτηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Σειρά χτισίματος σε γέφυρα
Ερώτηση: Με ποια σειρά χτίζουμε την πορσελάνη στα δόντια, όταν κατασκευάζουμε μια γέφυρα;
Απάντηση:
- Το χτίσιμο σε γέφυρα, κατά τους περισσότερους κατασκευαστές, στηρίζεται στους κανόνες (σελ. 137): α) Ολοκληρώνουμε το χτίσιμο, για παράδειγμα, της πορσελάνης-οδοντίνης σε ένα δόντι πριν προχωρήσουμε στο επόμενο (εικ. 8.28). β) Ολοκληρώνουμε το χτίσιμο της οδοντίνης σε όλα τα δόντια, αφαιρούμε ποσότητα οδοντίνης από όλα τα δόντια, πριν προχωρήσουμε στο χτίσιμο της αδαμαντίνης. γ) Για το χτίσιμο της πορσελάνης στο γεφύρωμα ξεκινούμε από το τμήμα του γεφυρώματος που βρίσκεται απέναντι από το νωδό τμήμα και συνεχίζουμε στον αυχένα της προστομιακής επιφάνειας. δ) Όσον αφορά τη σειρά των δοντιών: ορισμένοι προτείνουν να ξεκινούμε από το εγγύς δόντι και να συνεχίζουμε κανονικά στο επόμενο· άλλοι, για καλύτερο έλεγχο της υγρασίας, το χτίσιμο δόντι παρά δόντι — π.χ. σε γέφυρα από 13 έως 23 με τη σειρά 13, 11, 22, 12, 21, 23· ορισμένοι πάλι ξεκινούν από τα δύο ακραία δόντια και συνεχίζουν προς το μέσο της γέφυρας, π.χ. 13, 23, 12, 22, 11, 21. Προηγουμένως τοποθετείται διαχωριστικό (ή βρεγμένο ριζόχαρτο) και στη νωδή περιοχή του εκμαγείου, και ο έλεγχος της σύγκλεισης είναι σχολαστικός πριν και μετά την όπτηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ολοκλήρωση της οδοντίνης δόντι-δόντι· οδοντίνη σε όλα, αφαίρεση από όλα, μετά αδαμαντίνη· γεφύρωμα από το τμήμα προς τη νωδή περιοχή προς τον προστομιακό αυχένα· σειρά δοντιών: από το εγγύς διαδοχικά, ή δόντι παρά δόντι (13, 11, 22, 12, 21, 23), ή από τα ακραία προς το μέσο (13, 23, 12, 22, 11, 21).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Γέφυρα μετά την αδαμαντίνη
Ερώτηση: Ποια είναι η συγκεκριμένη διαδικασία που ακολουθούμε σε μια γέφυρα μετά την ολοκλήρωση της δόμησης της πορσελάνης - αδαμαντίνης και την αφαίρεση της εργασίας μας από το εκμαγείο;
Απάντηση:
- Μετά και τη δόμηση της πορσελάνης-αδαμαντίνης και την αφαίρεση της γέφυρας από το εκμαγείο, συμπληρώνουμε με πορσελάνη, εκτός από τις όμορες επιφάνειες, και το τμήμα του γεφυρώματος που είναι απέναντι από τη νωδή περιοχή (όπου το εκμαγείο δεν επέτρεπε πρόσβαση). Στη συνέχεια με ένα ξυράφι ή λεπίδα χωρίζουμε τα δόντια μεταξύ τους, τοποθετώντας τη λεπίδα στα μεσοδόντια διαστήματα, μέχρι να ακουμπήσει στην αδιαφάνεια (εικ. 8.29). Προσέχουμε ώστε ο χωρισμός να αφορά όλες τις επιφάνειες των μεσοδόντιων διαστημάτων κυκλικά (προστομιακά, μασητικά, γλωσσικά και απέναντι από τη νωδή περιοχή) (σελ. 138) — ο διαχωρισμός ως την αδιαφάνεια με βρεγμένο νυστέρι αποτρέπει κατάγματα παράλληλα με τον επιμήκη άξονα (σελ. 142). Ακολουθεί η πρώτη όπτηση· μετά από αυτήν, εκτός από τον έλεγχο ομόρων, εφαρμογής στα κολοβώματα και σύγκλεισης, ελέγχουμε και το τμήμα του γεφυρώματος απέναντι από τη νωδή περιοχή (τροχισμός με διαμάντι) και με διαμαντένιους δίσκους διαμορφώνουμε τα μεσοδόντια διαστήματα, χωρίζοντας τα δόντια (εικ. 8.30-8.31).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμπλήρωση με πορσελάνη των ομόρων επιφανειών και του τμήματος του γεφυρώματος απέναντι από τη νωδή περιοχή, και χωρισμός των δοντιών με ξυράφι/λεπίδα στα μεσοδόντια ως την αδιαφάνεια, κυκλικά (προστομιακά, μασητικά, γλωσσικά, νωδή)· μετά την όπτηση έλεγχος νωδής πλευράς και μεσοδόντια με διαμαντένιους δίσκους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Αδιαφανής οδοντίνη
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αδιαφανή οδοντίνη;
Απάντηση:
- Επειδή συχνά το χρώμα του Opaque κυριαρχεί υπερβολικά και αλλάζει την απόχρωση της αποκατάστασης σε ορισμένες περιοχές, συνιστάται η κάλυψη αυτών των περιοχών με αδιαφανή οδοντίνη (opaque dentine). Η αδιαφανής οδοντίνη περιέχει κατά 25 % πιο αδιαφανείς αποχρώσεις από την κοινή οδοντίνη — και αυτό γιατί το υλικό είναι πιο ομοιογενές. Χρησιμοποιείται κυρίως στα μεσοδόντια, στις αυχενικές περιοχές, αλλά και στις περιοχές των γεφυρωμάτων που βρίσκονται απέναντι από το νωδό τμήμα. Εάν υπάρχει έλλειψη χώρου, μπορούμε πάνω από την αδιαφανή οδοντίνη να μη χτίσουμε κοινή οδοντίνη, αλλά να περάσουμε κατευθείαν στην αδαμαντίνη (σελ. 139, εικ. 8.32). Είναι μία από τις παραλλαγές της βασικής τεχνικής που προτείνουν οι εταιρίες για καλύτερα αισθητικά αποτελέσματα (μαζί με pre-opaque, Wash Opaque, κεραμικό αυχενικό βάθρο, τροποποιητές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεραμική μάζα οδοντίνης με 25 % πιο αδιαφανείς αποχρώσεις (πιο ομοιογενής), για κάλυψη περιοχών όπου κυριαρχεί το χρώμα της αδιαφάνειας: μεσοδόντια, αυχενικές περιοχές, γεφυρώματα προς τη νωδή· σε έλλειψη χώρου ακολουθεί κατευθείαν αδαμαντίνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Τροποποιητές χρώματος
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τους τροποποιητές χρώματος;
Απάντηση:
- Για να πετύχουμε καλύτερα αισθητικά αποτελέσματα, οι διάφορες εταιρίες προτείνουν τους λεγόμενους τροποποιητές χρώματος (modifiers). Με αυτούς τροποποιούμε την εσωτερική χρωματική δομή του δοντιού ανάλογα με τις ιδιαίτερες αισθητικές απαιτήσεις. Υπάρχουν οι τροποποιητές αδιαφάνειας, οδοντίνης και αδαμαντίνης (σελ. 140). Πρόκειται για έγχρωμες κεραμικές μάζες (πορτοκαλί, καστανό, κίτρινο, μπλε, γκρι κ.λπ.) που αναμιγνύονται ή ενσωματώνονται στα αντίστοιχα στρώματα κατά τη δόμηση — δηλαδή δρουν εσωτερικά, σε αντίθεση με τις επιφανειακές χρωστικές (stains) που εφαρμόζονται στο στάδιο της χρώσης-εφυάλωσης και επιτρέπουν μόνο περιορισμένες επιφανειακές διορθώσεις («μακιγιάζ», κεφ. 9). Οι κατασκευαστές προσφέρουν τις σκόνες αδιαφάνειας-οδοντίνης σε μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων, φωτεινότητας και ημιδιαφάνειας, μαζί με τους τροποποιητές, ώστε σε συνδυασμό με τις επιφανειακές χρωστικές να επιτυγχάνεται το σωστό χρώμα (σελ. 155-156).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έγχρωμες κεραμικές μάζες (modifiers) αδιαφάνειας, οδοντίνης και αδαμαντίνης, με τις οποίες τροποποιείται η εσωτερική χρωματική δομή του δοντιού κατά τη δόμηση, για εξατομικευμένη αισθητική — σε αντίθεση με τις επιφανειακές χρωστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Φυσαλίδες και ρωγμές στην αδιαφάνεια
Ερώτηση: Πού οφείλονται οι φυσαλίδες και οι ρωγμές στο στρώμα της αδιαφάνειας;
Απάντηση:
- Φυσαλίδες στο στρώμα της αδιαφάνειας — αιτίες (σελ. 141): i. πόροι στον μεταλλικό σκελετό, ii. λάθη κατά τη χύτευση, iii. λανθασμένη αμμοβόληση, iv. μολυσμένη μεταλλική επιφάνεια (ακάθαρτα εργαλεία, άγγιγμα με τα δάκτυλα), v. πρόσληψη υδρογόνου, οξυγόνου ή άνθρακα στη μεταλλική επιφάνεια, vi. πολύ σύντομος χρόνος στεγνώματος της αδιαφάνειας ή πολύ υψηλή θερμοκρασία προθέρμανσης: ορισμένα υγρά ανάμιξης και πάστες περιέχουν γλυκερίνη ή άλλες οργανικές ενώσεις (για μεγαλύτερο χρόνο εργασίας) — η γλυκερίνη εξαχνώνεται στους 400 °C· αν ο χρόνος στεγνώματος είναι πολύ σύντομος ή η προθέρμανση πολύ υψηλή και υπάρχουν υπολείμματά της, εμφανίζονται φυσαλίδες ή αποκολλήσεις. Ρωγμές στην επιφάνεια της αδιαφάνειας — αιτίες (εικ. 8.33): i. χοντρό στρώμα αδιαφάνειας (ιδανικό ~0,2 mm), ii. δημιουργία «λιμνών» στα βοθρία, iii. απότομο στέγνωμα της αδιαφάνειας κ.λπ. Πρόληψη: καθαρός σκελετός χωρίς πόρους, σωστή αμμοβόληση με νέα οξείδια, λεπτό-λεπτόρρευστο πρώτο στρώμα, τήρηση του προγράμματος όπτησης (χρόνος στεγνώματος, προθέρμανση) του κατασκευαστή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσαλίδες: πόροι σκελετού, λάθη χύτευσης, λανθασμένη αμμοβόληση, μολυσμένη επιφάνεια, πρόσληψη H/O/C, πολύ σύντομο στέγνωμα ή υψηλή προθέρμανση (γλυκερίνη εξαχνώνεται στους 400 °C). Ρωγμές: χοντρό στρώμα, «λίμνες» στα βοθρία, απότομο στέγνωμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Κατάγματα στην κεραμική μάζα
Ερώτηση: Πού οφείλονται τα κατάγματα στην κεραμική μάζα (μετά την πρώτη ή τη δεύτερη όπτηση);
Απάντηση:
- Κατάγματα στην κεραμική μάζα (εικ. 8.34) — αιτίες (σελ. 142): i. ανομοιόμορφο ή υπερβολικό πάχος του στρώματος της κεραμικής μάζας, οξύαιχμες γωνίες στον μεταλλικό σκελετό (εστίες συγκέντρωσης τάσεων)· ii. ασυμφωνία των συντελεστών θερμικής διαστολής κράματος-πορσελάνης (διαφορά > 0,5×10⁻⁶/°C — και επανειλημμένες οπτήσεις ή βραδεία ψύξη που αυξάνουν τον ΣΘΔ της πορσελάνης)· iii. πολύ μικρό πάχος μεταλλικού σκελετού (ελαστική παραμόρφωση)· iv. ανεπαρκής μεταλλοκεραμικός δεσμός· v. ανάμειξη κεραμικών μαζών διαφόρων κατασκευαστών κ.λπ. Επίσης η ταχεία ψύξη δημιουργεί τάσεις στη μάζα της πορσελάνης που οδηγούν αργότερα σε ξεφλουδίσματα. Για την αποφυγή καταγμάτων παράλληλα με τον επιμήκη άξονα του δοντιού, ο διαχωρισμός στα μεσοδόντια διαστήματα (σε γέφυρα) πρέπει να γίνεται μέχρι και την αδιαφάνεια, με βρεγμένο νυστέρι ή λεπίδα. Καθοριστική η ακριβής τήρηση των οδηγιών των κατασκευαστών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανομοιόμορφο/υπερβολικό πάχος πορσελάνης και οξύαιχμες γωνίες σκελετού, ασυμφωνία ΣΘΔ κράματος-πορσελάνης, πολύ λεπτός σκελετός, ανεπαρκής δεσμός, ανάμειξη μαζών διαφορετικών κατασκευαστών· (ταχεία ψύξη)· στις γέφυρες διαχωρισμός μεσοδοντίων ως την αδιαφάνεια με βρεγμένο νυστέρι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Προβλήματα επικάλυψης τιτανίου
Ερώτηση: Ποια είναι τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην προσπάθεια επικάλυψης του τιτανίου με κοινές οδοντιατρικές πορσελάνες;
Απάντηση:
- Στην προσπάθεια επικάλυψης του τιτανίου με κεραμικές μάζες παρουσιάστηκαν δύο σοβαρά προβλήματα (σελ. 143): 1. Το τιτάνιο στους 882,5 °C αλλάζει μορφή (αλλοτροπική μεταβολή) με άμεση επίδραση στις ιδιότητές του αλλά και στον μεταλλοκεραμικό δεσμό· επίσης υφίσταται ταχύτατη οξείδωση σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 800 °C (παχύ στρώμα οξειδίων που μειώνει την αντοχή του δεσμού). Συνεπώς οι κεραμικές μάζες για το τιτάνιο πρέπει να έχουν θερμοκρασία όπτησης γύρω στους 800 °C· η όπτηση όμως των περισσότερων οδοντιατρικών πορσελανών γίνεται περίπου στους 960 °C — άρα είναι ακατάλληλες. 2. Το τιτάνιο έχει χαμηλό συντελεστή θερμικής διαστολής 9,6×10⁻⁶, ενώ οι κοινές πορσελάνες 12-14×10⁻⁶ — άρα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν (ασυμφωνία → κατάγματα). Λύση: οι εταιρίες κατασκεύασαν νέες κεραμικές μάζες χωρίς ή με πολύ μικρό μέρος λευκίτη (ο λευκίτης αυξάνει τη διαστολή)· αντί αυτού πολλαπλοί κρύσταλλοι οξειδίου του αλουμινίου, ζιρκονίου και ψευδαργύρου. Ενδεικτικές θερμοκρασίες όπτησης: συγκολλητικός παράγοντας (bonding agent) 820 °C, αδιαφάνεια 750 °C, πρώτη-δεύτερη όπτηση 740 °C, γλάσο 740 °C.
Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Αλλαγή μορφής του Ti στους 882,5 °C και ταχύτατη οξείδωση > 800 °C → όπτηση απαιτείται ~800 °C, ενώ οι κοινές πορσελάνες ψήνονται ~960 °C· 2) ΣΘΔ Ti 9,6×10⁻⁶ έναντι 12-14×10⁻⁶ των κοινών πορσελανών. Λύση: μάζες χωρίς λευκίτη με κρυστάλλους Al-Zr-Zn οξειδίων, όπτηση 740-820 °C.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Πλεονεκτήματα γαλβανοκεραμικής
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της γαλβανοκεραμικής στεφάνης;
Απάντηση:
- Η γαλβανοκεραμική (τελευταία δέκα χρόνια, στεφάνες και μικρές γέφυρες) στηρίζεται στην κατασκευή μεταλλικού σκελετού από καθαρό χρυσό με συσκευή γαλβανισμού (ηλεκτρόλυση σε διάλυμα χρυσού 99,99 %), χωρίς επένδυση με πυρόχωμα και χύτευση — καλύπτρα 0,2-0,3 mm σε ~5 ώρες πάνω σε κολόβωμα με αγώγιμο βερνίκι αργύρου. Πλεονεκτήματα (σελ. 145): 1. Άριστη βιοσυμβατότητα, λόγω της παρουσίας του χρυσού και της αντοχής του στη διάβρωση και την οξείδωση. 2. Πολύ καλή εφαρμογή στα όρια της παρασκευής — ο χώρος μεταξύ στεφάνης και κολοβώματος είναι γύρω στα 18 μm. 3. Η παρουσία του χρυσού με το απαλό κίτρινο χρώμα δίνει την αίσθηση της φυσικής απόχρωσης στις κεραμικές μάζες. 4. Μείωση της κατακράτησης οδοντικής πλάκας. 5. Χρησιμοποίηση πάντοτε καθαρού χρυσού και για πρώτη φορά — χωρίς επαναχύτευση κώνων και αγωγών (αφού δεν γίνεται χύτευση). 6. Δεν απαιτούνται ειδικές πορσελάνες για την επικάλυψη (και η δόμηση γίνεται χωρίς στάδιο οξείδωσης). Μειονέκτημα: δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς κλινικές μελέτες για την αντοχή στο στόμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άριστη βιοσυμβατότητα (καθαρός χρυσός, αντοχή διάβρωσης-οξείδωσης), πολύ καλή εφαρμογή ορίων (~18 μm), φυσική απόχρωση από το απαλό κίτρινο του χρυσού, μείωση πλάκας, πάντα καθαρός χρυσός χωρίς επαναχύτευση, χωρίς ειδικές πορσελάνες (και χωρίς οξείδωση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
