Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 86) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 86)
Απαντήσεις στις 17 ερωτήσεις του κεφαλαίου 5.
Ερώτηση 1 — Εκμαγείο εργασίας
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε εκμαγείο εργασίας;
Απάντηση:
- Εκμαγείο εργασίας είναι αυτό που έχει τοποθετηθεί (αναρτηθεί) σε έναν αρθρωτήρα και αποτυπώνει ολόκληρο το οδοντικό τόξο. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως το εκμαγείο εργασίας αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του εργαστηρίου και του ασθενή (σελ. 71, εικ. 5.1). Κατασκευάζεται από υπέρσκληρη γύψο, συνήθως ως εκμαγείο με κινητά κολοβώματα, ώστε να μπορεί να αφαιρείται κάθε παρασκευασμένο δόντι με το κέρινο ομοίωμα ή τον σκελετό του και να ελέγχονται τα όρια και οι όμορες επιφάνειες· πάνω σε αυτό κατασκευάζεται το κέρινο ομοίωμα, δοκιμάζεται ο μεταλλικός σκελετός και δομείται η πορσελάνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το εκμαγείο που αποτυπώνει ολόκληρο το οδοντικό τόξο και είναι αναρτημένο σε αρθρωτήρα — ο συνδετικός κρίκος εργαστηρίου-ασθενή· συνήθως με κινητά κολοβώματα από υπέρσκληρη γύψο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Σκοπός εκμαγείου με κινητά κολοβώματα
Ερώτηση: Τι εξυπηρετεί το εκμαγείο εργασίας με κινητά κολοβώματα;
Απάντηση:
- Η μέθοδος είναι πολύ δημοφιλής, αφού επιτρέπει την παραμονή των κέρινων ομοιωμάτων ή του μεταλλικού σκελετού στα αντίστοιχα κολοβώματα κατά την απομάκρυνσή τους από το εκμαγείο εργασίας. Έτσι γίνεται σωστός έλεγχος των όμορων επιφανειών αλλά και των αυχενικών ορίων (σελ. 71-72) — το κολόβωμα με την εργασία του βγαίνει από το εκμαγείο και επιθεωρείται από όλες τις πλευρές (εικ. 5.2). Τα εκμαγεία με κινητά κολοβώματα βοηθούν επίσης κατά την επεξεργασία των μεταλλοκεραμικών εργασιών στο στάδιο τοποθέτησης της πορσελάνης, όπου η κεραμική μάζα — πριν την όπτηση — είναι ακόμη πολύ ρευστή (δόμηση ομόρων επιφανειών με το κολόβωμα εκτός εκμαγείου, κρατώντας το από την καρφίδα). Κατά την Ανακεφαλαίωση: επιτρέπει την επόπτευση της εργασίας από όλες τις γωνίες και την εύκολη διεξαγωγή της.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιτρέπει να αφαιρείται το κολόβωμα με το κέρινο ομοίωμα ή τον σκελετό του από το εκμαγείο → σωστός έλεγχος ομόρων επιφανειών και αυχενικών ορίων, επόπτευση από όλες τις γωνίες, και διευκόλυνση στο χτίσιμο της ρευστής πορσελάνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Προϋποθέσεις κινητού κολοβώματος
Ερώτηση: Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να εκπληρώνει ένα κινητό κολόβωμα;
Απάντηση:
- Το κινητό κολόβωμα, κατασκευασμένο από σκληρό υλικό (υπέρσκληρη γύψος) για να μην αποτρίβεται-σπάει, πρέπει κατά την επιστροφή του να βρίσκει εύκολα την αρχική του θέση (με «οδηγούς» αύλακες). Συγκεκριμένα, πρέπει να εκπληρώνει τις προϋποθέσεις (σελ. 72-73): 1. Να επιστρέφει στη μητρική θέση του με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. 2. Να παραμένει σταθερά στη θέση του ακόμη και εάν το εκμαγείο αναστραφεί. 3. Σε περίπτωση πολλών κολοβωμάτων, αυτά να έχουν τη δυνατότητα ταυτόχρονης απόσπασης, δηλαδή παράλληλη φορά ένθεσης. 4. Το εκμαγείο με τα κολοβώματα να παρουσιάζει ευκολία στην ανάρτησή του σε αρθρωτήρα. (Ανακεφαλαίωση: σταθερό, να αποσπάται εύκολα, να ξαναβρίσκει με ακρίβεια τη θέση του.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακριβής επιστροφή στη μητρική θέση, σταθερότητα ακόμη και με ανεστραμμένο εκμαγείο, παράλληλη φορά ένθεσης για ταυτόχρονη απόσπαση πολλών κολοβωμάτων, ευκολία ανάρτησης στον αρθρωτήρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Τεχνικές κινητών κολοβωμάτων
Ερώτηση: Ποιες τεχνικές χρησιμοποιούνται για την κατασκευή εκμαγείων με κινητά κολοβώματα;
Απάντηση:
- Για την κατασκευή εκμαγείων με κινητά κολοβώματα χρησιμοποιούνται δύο τεχνικές (σελ. 73): 1. Η τεχνική με τα συστήματα αξόνων (καρφίδων): α) η αυθαίρετη τοποθέτηση αξόνων (κλασική — οι άξονες τοποθετούνται εμπειρικά στο αποτύπωμα, συνήθως πριν το χύσιμο της γύψου, με καρφίτσες και συγκολλητικό κερί· υψηλό ποσοστό ανακρίβειας) και β) το σύστημα Pindex (οι άξονες τοποθετούνται μετά την πήξη, σε φρεάτια που ανοίγει ειδική συσκευή παραλληλισμού με τρύπανο και φωτεινή ακτίνα). 2. Η τεχνική με τα συστήματα χωρίς άξονες (με πλαστικά δισκάρια): Accu-Trac και Di-Lok — το δεύτερο στρώμα γύψου χύνεται σε συναρμολογούμενα πλαστικά δισκάρια με οδηγούς αύλακες (και μαγνήτη), εξασφαλίζοντας γρήγορη και ακριβή κατασκευή. Πιο αξιόπιστες θεωρούνται η Pindex και οι μέθοδοι χωρίς άξονες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συστήματα αξόνων (καρφίδων): αυθαίρετη τοποθέτηση αξόνων και σύστημα Pindex· συστήματα χωρίς άξονες (πλαστικά δισκάρια): Accu-Trac και Di-Lok.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Ανακρίβειες αυθαίρετης τοποθέτησης
Ερώτηση: Γιατί η αυθαίρετη τοποθέτηση αξόνων παρουσιάζει ανακρίβειες;
Απάντηση:
- Η χρήση των αξόνων με την τεχνική αυθαίρετης τοποθέτησης γενικά δεν θεωρείται μέθοδος ακρίβειας, εξαιτίας της κινητικότητας που παρουσιάζουν οι άξονες, ειδικά ως προς το οριζόντιο επίπεδο (σελ. 79). Οι άξονες τοποθετούνται εμπειρικά στο αποτύπωμα (με καρφίτσες που διαπερνούν το αποτυπωτικό υλικό και συγκολλητικό κερί) — χωρίς σύστημα παραλληλισμού, οπότε δεν εξασφαλίζεται η ακριβής θέση και η παραλληλότητά τους· η τοποθέτησή τους μετά το χύσιμο της γύψου είναι ακόμη πιο παρακινδυνευμένη (εικ. 5.3). Οι συνηθισμένοι χάλκινοι άξονες (καρότα) έχουν μεν το μικρότερο ποσοστό ανακρίβειας, αλλά δεν παρουσιάζουν ικανή αντίσταση σε δυνάμεις περιστροφής (γι' αυτό προτάθηκαν διπλοί άξονες). Επιπλέον, οι αποκλίσεις οφείλονται στην αποτριβή των γύψινων επιφανειών των φρεατίων και των κολοβωμάτων (στο Pindex παρεμβάλλονται πλαστικοί αγωγοί που δεν φθείρονται). Με προσεκτικούς χειρισμούς συνήθως δεν αποτυγχάνει, αλλά στην πράξη οι αποκλίσεις είναι μεγαλύτερες από τις αποδεκτές — μελέτες δείχνουν ότι παρουσιάζει τις μεγαλύτερες αποκλίσεις σε σύγκριση με τα άλλα συστήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λόγω της κινητικότητας των αξόνων (ιδίως στο οριζόντιο επίπεδο) που τοποθετούνται εμπειρικά χωρίς παραλληλισμό, της μικρής αντίστασης των καρότων σε περιστροφή και της αποτριβής των γύψινων φρεατίων-κολοβωμάτων· έχει τις μεγαλύτερες αποκλίσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Σύστημα Pindex
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το σύστημα Pindex;
Απάντηση:
- Στο Pindex οι άξονες τοποθετούνται μετά την πήξη της γύψου — το εκμαγείο κατασκευάζεται ανεξάρτητα από τους άξονες· σε δεύτερο χρόνο διανοίγονται φρεάτια στη βάση με σύστημα παραλληλισμού (σελ. 74-77). Η συσκευή Pindex (Whaledent) αποτελείται από τραπεζίδιο (πλατφόρμα) με κεντρική οπή από την οποία διέρχεται τρύπανο που ανοίγει φρεάτια σταθερής διαμέτρου από κάτω προς τα πάνω, και φωτεινή ακτίνα από το άνω μέρος, στη διεύθυνση του τρυπάνου, για έλεγχο της θέσης διάνοιξης. Στάδια: 1. υπέρσκληρη γύψος στο αποτύπωμα (άνω μισό εκμαγείου), υπερχείλιση ~20 mm, πήξη 1 ώρα (12-24 h για μέγιστη σκληρότητα)· 2. trimmer: βάση επίπεδη-λεία ώστε κάθε σημείο να ακουμπά στο τραπεζίδιο (παράλληλα φρεάτια), ύψος βάσης 10-15 mm από τα ελεύθερα ούλα· 3. δύο φρεάτια για κάθε κολόβωμα, νωδή περιοχή ή τμήμα χωρίς παρασκευασμένα δόντια, προσημείωση θέσεων με μολύβι στις μασητικές επιφάνειες· 4. εκμαγείο στο τραπεζίδιο ώστε η ακτίνα να σημαδεύει τη θέση, τρύπανο αργά με σταθερή πίεση, διάνοιξη 3-5 sec· 5. καθαρισμός φρεατίου με πεπιεσμένο αέρα, κοίλανση χειλέων, δοκιμή κάθε άξονα· 6. στεγνό εκμαγείο, μικρή ποσότητα κυανοακρυλικής κονίας στην άκρη κάθε άξονα, χωρίς υπερχείλιση· 7. ειδικός πλαστικός κύλινδρος στο προεξέχον τμήμα, λεπτό διαχωριστικό (έλαιο ή ειδικό — όχι βαζελίνη, μόνο στην περιοχή των κολοβωμάτων), μπάλα κεριού στην κορυφή κάθε άξονα· 8. εγκιβωτισμός με φύλλο κεριού, δεύτερο στρώμα γύψου που ενσωματώνει τους πλαστικούς κυλίνδρους, διαμόρφωση, διαχωρισμός κολοβωμάτων. Θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες μεθόδους (μεγαλύτερη σταθερότητα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα αξόνων όπου οι άξονες μπαίνουν μετά την πήξη σε φρεάτια που ανοίγει η συσκευή Pindex (τραπεζίδιο, τρύπανο από κάτω, φωτεινή ακτίνα) με απόλυτη παραλληλότητα· 8 στάδια: γύψος-πήξη, trimmer βάση 10-15 mm, 2 φρεάτια/κολόβωμα, διάνοιξη 3-5 s, καθαρισμός, κυανοακρυλική κονία, πλαστικοί κύλινδροι + διαχωριστικό, 2ο στρώμα γύψου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Pindex πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα
Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα του συστήματος Pindex;
Απάντηση:
- Πλεονεκτήματα (σελ. 77): 1. Η τοποθέτηση των αξόνων με απόλυτη παραλληλότητα, και συνεπώς η εύκολη και ταυτόχρονη μετακίνηση των κολοβωμάτων. 2. Σε αντίθεση με την τοποθέτηση αξόνων απευθείας σε γύψινο φρεάτιο, οι πλαστικοί αγωγοί (κύλινδροι) δεν φθείρονται, και συνεπώς η σταθερότητα των κολοβωμάτων διατηρείται αναλλοίωτη (τη μεγαλύτερη σταθερότητα στις μελέτες). Μειονεκτήματα: 1. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή και λεπτομέρεια στην εκτέλεση των σταδίων. 2. Η μεγάλη σταθερότητα των αξόνων — παρότι επιθυμητή — κάνει δύσκολη την αφαίρεση των κολοβωμάτων μετά τη διαμόρφωση του κέρινου ομοιώματος. 3. Μερικές φορές η ανάρτηση των εκμαγείων στον αρθρωτήρα φέρνει δυσκολίες, επειδή το δεύτερο στρώμα της γύψου αυξάνει σημαντικά τον συνολικό όγκο του εκμαγείου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) +: απόλυτη παραλληλότητα αξόνων (εύκολη-ταυτόχρονη μετακίνηση), πλαστικοί κύλινδροι που δεν φθείρονται → αναλλοίωτη σταθερότητα. −: απαιτεί μεγάλη προσοχή-λεπτομέρεια, δύσκολη αφαίρεση κολοβωμάτων λόγω σταθερότητας, δυσκολίες ανάρτησης από τον όγκο του 2ου στρώματος γύψου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Συστήματα άνευ αξόνων
Ερώτηση: Ποια συστήματα άνευ αξόνων γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Τα συστήματα χωρίς άξονες χρησιμοποιούν ειδικά πλαστικά δισκάρια στα οποία χύνεται το δεύτερο στρώμα γύψου (σελ. 77-79): Α. Το σύστημα Accu-Trac: κολόβωμα και βάση κατασκευάζονται σε έναν χρόνο με ένα ενιαίο χύσιμο· το δισκάριο έχει εσωτερικές αύλακες και εγκοπές στη βάση κάθε κολοβώματος για επαναπροσανατολισμό, και μαγνήτη για τη σύνδεση με τη γύψο ανάρτησης στον αρθρωτήρα· τα κολοβώματα χωρίζονται με σέγα μετά την αποσυναρμολόγηση. Β. Το σύστημα Di-Lok: παραπλήσιο του Accu-Trac — δισκάριο αποσυναρμολογούμενο σε τρία διαφορετικά τμήματα με εσωτερικές οδηγούς αύλακες· με το κλείδωμα ακρίβειας των τμημάτων εξασφαλίζεται η επανατοποθέτηση των κολοβωμάτων στην αρχική τους θέση. Πλεονεκτήματα: ελαχιστοποίηση χρόνου, ελεύθερη-ταυτόχρονη αφαίρεση κολοβωμάτων με τα κέρινα· μειονεκτήματα: μικρή κινητικότητα-αστάθεια από τον μαγνήτη, επιπρόσθετος όγκος περιφερικά. Στις μελέτες το Accu-Trac έδωσε τις μικρότερες αποκλίσεις, το Di-Lok ελαφρά μεγαλύτερες από το Pindex.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Accu-Trac (ένα χύσιμο σε πλαστικό δισκάριο με αύλακες-εγκοπές και μαγνήτη, σέγα) και Di-Lok (δισκάριο τριών τμημάτων με οδηγούς αύλακες και κλείδωμα ακρίβειας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Μέθοδος Accu-Trac
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μέθοδο Accu-Trac;
Απάντηση:
- Στη μέθοδο Accu-Trac το δεύτερο στρώμα της γύψου χύνεται σε ειδικά πλαστικά δισκάρια· το πρώτο και το δεύτερο στρώμα, δηλαδή το κολόβωμα και η βάση του, κατασκευάζονται σε έναν χρόνο, με ένα ενιαίο χύσιμο της γύψου. Το πλαστικό δισκάριο είναι εφοδιασμένο με εσωτερικές αύλακες και εγκοπές στη βάση κάθε κολοβώματος για τον εύκολο επαναπροσανατολισμό του στην αρχική θέση, και με μαγνήτη για τη σύνδεσή του με τη γύψο ανάρτησης στον αρθρωτήρα (σελ. 77-78, εικ. 5.10). Στάδια: 1. Υπέρσκληρη γύψος στο αποτύπωμα ώστε η βάση να έχει ύψος τουλάχιστον 20 mm· μετά την πήξη διαμόρφωση στο trimmer σε ύψος 15 mm και παρειογλωσσικό εύρος ~10 mm, ώστε το εκμαγείο να εφαρμόζει χαλαρά στο δισκάριο. 2. Δημιουργία αυλάκων στη βάση· συναρμολόγηση του δισκαρίου, χύσιμο γύψου, τοποθέτηση στον δονητή· εφαρμογή του εκμαγείου μέσα στο δισκάριο με τα αυχενικά όρια ~5 mm από το χείλος· αφαίρεση περισσειών, πήξη. 3. Αποσυναρμολόγηση του δισκαρίου και διαχωρισμός των κολοβωμάτων με την ειδική σέγα. Στις μελέτες έδωσε τις μικρότερες αποκλίσεις· μειονεκτήματα των χωρίς άξονες: αστάθεια από τον μαγνήτη, επιπρόσθετος όγκος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα χωρίς άξονες: κολόβωμα και βάση με ένα χύσιμο υπέρσκληρης γύψου σε πλαστικό δισκάριο με οδηγούς αύλακες-εγκοπές και μαγνήτη· εκμαγείο 15 mm ύψος/10 mm εύρος, όρια 5 mm από το χείλος, διαχωρισμός με σέγα· οι μικρότερες αποκλίσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Χωρίς άξονες πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα
Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα των συστημάτων κατασκευής κινητών κολοβωμάτων χωρίς άξονες;
Απάντηση:
- Πλεονεκτήματα των συστημάτων άνευ αξόνων (σελ. 79): 1. Η ελαχιστοποίηση του χρόνου εργασίας (κολόβωμα και βάση σε ένα χύσιμο, χωρίς διάνοιξη φρεατίων-άξονες). 2. Η δυνατότητα ελεύθερης και ταυτόχρονης αφαίρεσης των κολοβωμάτων μαζί με τα κέρινα ομοιώματα μετά την αποσυναρμολόγηση των τμημάτων του δισκαρίου. Μειονεκτήματα: 1. Η σύνδεση του δισκαρίου με τον αρθρωτήρα μέσω του μαγνήτη παρέχει μικρή κινητικότητα και αστάθεια στο αναρτημένο δισκάριο. 2. Τα δισκάρια δίνουν στην εργασία επιπρόσθετο όγκο — ιδιαίτερα περιφερικά. Οι αποκλίσεις τους οφείλονται κυρίως στην αποτριβή των γύψινων επιφανειών των φρεατίων-κολοβωμάτων· παρ' όλα αυτά θεωρούνται, μαζί με το Pindex, οι πιο αξιόπιστες μέθοδοι (Accu-Trac οι μικρότερες αποκλίσεις).
Σύνοψη: (ενδεικτική) +: ελαχιστοποίηση χρόνου εργασίας, ελεύθερη-ταυτόχρονη αφαίρεση κολοβωμάτων με τα κέρινα ομοιώματα. −: μικρή κινητικότητα-αστάθεια από τη μαγνητική σύνδεση με τον αρθρωτήρα, επιπρόσθετος όγκος (περιφερικά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Αξιολόγηση συστημάτων
Ερώτηση: Πώς θα αξιολογούσατε τα όσα συστήματα κατασκευής κινητών κολοβωμάτων χρησιμοποιούνται;
Απάντηση:
- Κατά την § 5.1.3 (σελ. 79): Η αυθαίρετη τοποθέτηση αξόνων γενικά δεν θεωρείται μέθοδος ακρίβειας, εξαιτίας της κινητικότητας των αξόνων (ειδικά στο οριζόντιο επίπεδο)· με προσεκτικούς χειρισμούς δεν αποτυγχάνει, αλλά στην πράξη οι αποκλίσεις είναι μεγαλύτερες από τις αποδεκτές — μελέτες δείχνουν ότι παρουσιάζει τις μεγαλύτερες αποκλίσεις σε σύγκριση με τα άλλα. Οι μικρότερες αποκλίσεις μετρήθηκαν στο σύστημα Accu-Trac, ενώ τη μεγαλύτερη σταθερότητα επέδειξε το σύστημα Pindex. Το Di-Lok εμφάνισε αποκλίσεις ελαφρά μεγαλύτερες από το Pindex. Οι αποκλίσεις οφείλονται κυρίως — εκτός από το Pindex, όπου παρεμβάλλονται οι πλαστικοί αγωγοί — στην αποτριβή των γύψινων επιφανειών των φρεατίων και των κολοβωμάτων. Συμπέρασμα (Ανακεφαλαίωση): πιο αξιόπιστη μέθοδος θεωρείται η Pindex και οι μέθοδοι χωρίς άξονες· η επιλογή σταθμίζει ακρίβεια-σταθερότητα (Pindex) έναντι ταχύτητας-ευκολίας (Accu-Trac/Di-Lok), με τα μειονεκτήματα καθεμιάς (δυσκολία αφαίρεσης-ανάρτησης στο Pindex, αστάθεια μαγνήτη-όγκος στα δισκάρια). Ανεξάρτητα από τη μέθοδο, ακολουθεί η διαμόρφωση των κολοβωμάτων (αποκάλυψη ορίων, μολύβι, βερνίκι).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυθαίρετη τοποθέτηση: όχι ακρίβεια, οι μεγαλύτερες αποκλίσεις· Accu-Trac: οι μικρότερες αποκλίσεις· Pindex: η μεγαλύτερη σταθερότητα· Di-Lok: λίγο μεγαλύτερες αποκλίσεις από Pindex· αποκλίσεις κυρίως από αποτριβή γύψινων επιφανειών· πιο αξιόπιστες Pindex και συστήματα χωρίς άξονες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Κέρινο ομοίωμα μεταλλικού σκελετού
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε κέρινο ομοίωμα μεταλλικού σκελετού;
Απάντηση:
- Το κέρινο ομοίωμα του μεταλλικού σκελετού κατασκευάζεται πάνω στα κινητά κολοβώματα και αποτελεί ακριβές αντίγραφο (σε κερί) του μεταλλικού σκελετού της μεταλλοκεραμικής εργασίας (Ανακεφαλαίωση, σελ. 85) — αυτό που, μετά την επένδυση με πυρόχωμα, την αποκήρωση και τη χύτευση, θα αντικατασταθεί από το κράμα. Κατασκευάζεται από ειδικό κερί (σκληρό, μέτριο, μαλακό) διαφορετικού χρώματος από το κολόβωμα: αρχικά κατασκευάζεται η βάση (καλύπτρα) του ομοιώματος, πάνω σε κολόβωμα με βερνίκι και διαχωριστικό, στη συνέχεια δομείται το ομοίωμα της τελικής μορφής της εργασίας και έπειτα, με ειδικά εργαλεία, υποσκάπτεται (απόξεση) στις περιοχές που θα τοποθετηθεί η αισθητική επίστρωση της πορσελάνης· έτσι απομένει το κέρινο ομοίωμα του μεταλλικού σκελετού, που πρέπει να διέπεται από τους κανόνες σχεδίασης σκελετού στεφάνης-γέφυρας (κεφ. 4).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ακριβές κέρινο αντίγραφο του μεταλλικού σκελετού, κατασκευασμένο πάνω στα κινητά κολοβώματα (βάση-καλύπτρα → ομοίωμα τελικής μορφής → απόξεση όπου θα μπει πορσελάνη), που με τη χύτευση θα αντικατασταθεί από το κράμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Τεχνικές κατασκευής βάσης (καλύπτρας)
Ερώτηση: Ποιες τεχνικές γνωρίζετε για την κατασκευή της βάσης (καλύπτρας) του κέρινου ομοιώματος;
Απάντηση:
- Το κολόβωμα (ήδη με βερνίκι) επαλείφεται με διαχωριστικό υγρό, ώστε το κερί να μην κολλήσει, και κατασκευάζεται η βάση (καλύπτρα) του κέρινου ομοιώματος που έρχεται σε άμεση επαφή με το κολόβωμα. Μέθοδοι (σελ. 80): 1. Βύθιση του κολοβώματος σε λιωμένο μαλακό κερί 90 °C, ώστε να καλυφθεί από στρώμα κεριού πάχους ~0,5 mm (κεριέρα). 2. Περιτύλιξη του κολοβώματος με φύλλο μαλακού κεριού πάχους 0,3-0,5 mm και αφαίρεση των περισσευμάτων. 3. Σταδιακή μεταφορά και ενστάλαξη λιωμένου κεριού στο κολόβωμα με λεπτό εργαλείο, με ταυτόχρονη διαμόρφωση για ισοπαχές στρώμα. 4. Πλαστική καλύπτρα αντί για κερί: θερμαίνεται και εφαρμόζεται στο κολόβωμα υπό αρνητική πίεση· πολύ διαδεδομένη, αφού εφοδιάζει το ομοίωμα με σταθερή και άθραυστη βάση, προϋποθέτει όμως δεξιοτεχνία, καθώς συνδυάζει ανομοιογενή υλικά (και ελαχιστοποιεί τα προβλήματα εφαρμογής από την πίεση της απόξεσης). Πάνω σε αυτή τη βάση κατασκευάζεται το κέρινο ομοίωμα του σκελετού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βύθιση σε λιωμένο μαλακό κερί 90 °C (~0,5 mm)· περιτύλιξη με φύλλο κεριού 0,3-0,5 mm· σταδιακή ενστάλαξη λιωμένου κεριού· πλαστική καλύπτρα θερμαινόμενη υπό αρνητική πίεση (σταθερή-άθραυστη βάση, πολύ διαδεδομένη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Έκταση επίστρωσης στο κέρινο
Ερώτηση: Πώς καταδεικνύουμε στο κέρινο ομοίωμα την έκταση της επίστρωσης πορσελάνης που θα καλύψει το μεταλλικό σκελετό;
Απάντηση:
- Για τη στεφάνη κατασκευάζεται αρχικά ένα ομοίωμα της τελικής εμφάνισης της εργασίας (όπως στις ολικές χυτές στεφάνες), με αυχενικό όριο και όλο το ομοίωμα από σκληρό κερί. Στη συνέχεια, στις περιοχές που θα καλυφθούν από πορσελάνη, γίνεται απόξεση του κέρινου ομοιώματος έτσι, ώστε να επιτευχθεί σταδιακά μια περιφερική λέπτυνσή του (εικ. 5.11) — μόνο έτσι δημιουργείται ομαλή μετάβαση από το μέταλλο στην πορσελάνη και το επιθυμητό σχήμα του σκελετού. Η έκταση της αφαίρεσης του κεριού αντιπροσωπεύει την έκταση επίστρωσης της πορσελάνης, η οποία υπαγορεύεται από τους κανόνες σχεδίασης του σκελετού (κεφ. 4). Πρακτικά: στην αρχή σχεδιάζονται στο κέρινο ομοίωμα τα όρια της περιοχής που θα υποσκαφτεί· η αφαίρεση γίνεται με ειδικά μαχαιρίδια και κοχλιάρια· στις περιοχές της πορσελάνης αφαιρείται ισοπαχές στρώμα κεριού ~1 mm, στο κοπτικό άκρο των προσθίων ~1,5 mm (διαύγεια)· το αποληκτικό όριο της ένωσης διαμορφώνεται κάθετο στην εξωτερική επιφάνεια· η απόφαση για μεταλλικές συγκλεισιακές-μεσοδόντιες επαφές επηρεάζει το σχήμα της υποσκαφής (σελ. 81-82).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χτίζοντας πρώτα την πλήρη κέρινη στεφάνη και αφαιρώντας (απόξεση με μαχαιρίδια-κοχλιάρια) ισοπαχές στρώμα ~1 mm (1,5 mm κοπτικά) στις περιοχές που θα δεχθούν πορσελάνη, με προσχεδιασμένα όρια υποσκαφής και κάθετη ένωση — η έκταση αφαίρεσης = έκταση επίστρωσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Μειονεκτήματα απόξεσης
Ερώτηση: Ποια είναι τα μειονεκτήματα που παρουσιάζει η κατασκευή κέρινου ομοιώματος με απόξεση;
Απάντηση:
- Η μέθοδος κατασκευής του κέρινου ομοιώματος με απόξεση με μαχαιρίδιο (χτίσιμο πλήρους στεφάνης και αφαίρεση κεριού) παρουσιάζει τα ακόλουθα μειονεκτήματα (σελ. 83): 1. Το κερί που παραμένει αποκτά τάσεις, τις οποίες απελευθερώνει αργότερα (στρέβλωση του ομοιώματος). 2. Η πίεση που ασκείται κατά την απόξεση δημιουργεί προβλήματα εφαρμογής, τα οποία ελαχιστοποιούνται με τη χρήση πλαστικής καλύπτρας (σταθερή-άθραυστη βάση). 3. Η μέθοδος είναι χρονοβόρα. Παρ' όλα αυτά προτιμάται από την άμεση ενστάλαξη κεριού στο κολόβωμα, που δεν κρίνεται ακριβής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κερί που μένει αποκτά τάσεις που απελευθερώνονται αργότερα· η πίεση της απόξεσης προκαλεί προβλήματα εφαρμογής (μειώνονται με πλαστική καλύπτρα)· είναι χρονοβόρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Σύγκλειση και αυχενικά όρια στο κέρινο
Ερώτηση: Πώς διευθετούμε τη σύγκλειση και τα αυχενικά όρια στο κέρινο ομοίωμα του σκελετού;
Απάντηση:
- Σύγκλειση: η απόφαση για μεταλλικές συγκλεισιακές ή μεσοδόντιες επαφές επηρεάζει το σχήμα της υποσκαφής. Εάν οι συγκλεισιακές επαφές είναι σε μέταλλο, τότε η σύγκλειση θα τελειοποιηθεί στο κέρινο πρόπλασμα· αλλιώς θα πρέπει να γίνει κατά τη δόμηση της πορσελάνης (σελ. 82). Στις γέφυρες το συγκλεισιακό σχήμα τελειοποιείται σε κεντρική σχέση και κατά τις πλαγιολισθήσεις-προολισθήσεις. Αυχενικά όρια: αν η σχεδίαση προβλέπει μεταλλικό σιρίτι, παραμένει αντίστοιχα ένα κέρινο σιρίτι ύψους 0,3-0,5 mm και εύρους 1 mm, ώστε να υπάρχει αρκετός όγκος κεριού για να χυτευθεί το όριο· το μεταλλικό σιρίτι θα μειωθεί κατά την κατεργασία του σκελετού και θα αποκτήσει εύρος ~0,3 mm και αυχενομασητικό ύψος ανάλογο με το είδος της αυχενικής παρασκευής. Εάν τα όρια είναι χωρίς σιρίτι, το κέρινο ομοίωμα καταλήγει στο αυχενικό όριο παρασκευής, αφήνοντας χώρο για την επίστρωση πορσελάνης. Το αυχενικό όριο διαμορφώνεται εξολοκλήρου από σκληρό κερί· το πάχος του ομοιώματος ελέγχεται με μετρητή και διατηρείται 0,3-0,5 mm ανάλογα με το κράμα· οξείες γωνίες, ανωμαλίες, οπές, αύλακες λειαίνονται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύγκλειση: αν οι επαφές είναι σε μέταλλο τελειοποιείται στο κερί, αλλιώς στη δόμηση της πορσελάνης. Όρια: με σιρίτι → κέρινο σιρίτι 0,3-0,5 mm ύψος × 1 mm εύρος (→ 0,3 mm μετά την κατεργασία)· χωρίς σιρίτι → το κερί καταλήγει στο όριο παρασκευής αφήνοντας χώρο για πορσελάνη· σκληρό κερί, πάχος 0,3-0,5 mm.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Στόχοι τελικής διαμόρφωσης
Ερώτηση: Κατά την τελική διαμόρφωση του κέρινου ομοιώματος ποιοι βασικοί στόχοι θα έχουν επιτευχθεί;
Απάντηση:
- Τελειώνοντας τη διαμόρφωση του κέρινου ομοιώματος, δύο σημαντικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί (σελ. 83): 1. Η ομοιόμορφη αποκοπή κεριού — ισοπαχής αφαίρεση (~1 mm, 1,5 mm κοπτικά) στις περιοχές της πορσελάνης, ώστε ο σκελετός να έχει ομοιόμορφο πάχος (0,3-0,5 mm) και η υπερκείμενη πορσελάνη να είναι ισοπαχής και υποστηριζόμενη. 2. Η συνέχεια και η ανατομική ορθότητα των περιφερικών ορίων της ένωσης πορσελάνης-μετάλλου — η ένωση κάθετη στην εξωτερική επιφάνεια, συνεχής και σε σωστή ανατομική θέση (μακριά από συγκλεισιακές επαφές), με σωστά σχεδιασμένο σιρίτι ή όριο. Παράλληλα το ομοίωμα έχει ομαλές επιφάνειες και κυρτώσεις (χωρίς οξείες γωνίες, ανωμαλίες, οπές, αύλακες) και τηρεί τους κανόνες σχεδίασης σκελετού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ομοιόμορφη αποκοπή του κεριού (ισοπαχής σκελετός-πορσελάνη) και η συνέχεια-ανατομική ορθότητα των περιφερικών ορίων της ένωσης πορσελάνης-μετάλλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
