Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ερωτήσεις σελ. 194) – ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ερωτήσεις σελ. 194)
Απαντήσεις στις 21 ερωτήσεις του κεφαλαίου 12 (Q14 ενδεικτική σύνθεση).
Ερώτηση 1 — Στόχος ολοκεραμικών
Ερώτηση: Ποιο στόχο επιχειρούν να εκπληρώσουν οι ολοκεραμικές εργασίες;
Απάντηση:
- Οι προσπάθειες για την εξάλειψη των μειονεκτημάτων της στεφάνης Jacket (ευθραυστότητα, ελλειμματική εφαρμογή) οδήγησαν την έρευνα στην ανάπτυξη νέων μεθόδων ενίσχυσης της πορσελάνης. Ο απώτερος στόχος ήταν η δημιουργία μιας κεραμικής μάζας με όχι μόνο υψηλή αισθητική απόδοση και αποδοχή από τους ιστούς, αλλά και ικανοποιητική αντοχή, ώστε να επιτρέπει και την κατασκευή μικρών γεφυρών (σελ. 181). Επειδή όλα τα κεραμικά είναι ψαθυρά και η αντοχή τους στη συμπίεση είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι στον εφελκυσμό, η έρευνα κατευθύνθηκε στην ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της αντοχής στις συμπιεστικές δυνάμεις — αποτέλεσμα ποικίλα ολοκεραμικά συστήματα. Γενικότερα (Ανακεφαλαίωση): οι ολοκεραμικές εργασίες δημιουργήθηκαν για καλύτερη αισθητική απόδοση, ιδιαίτερα στις πρόσθιες περιοχές, σε σύγκριση με τις μεταλλοκεραμικές — εξαλείφοντας το χρώμα-σκιά του μεταλλικού σκελετού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεραμική μάζα με υψηλή αισθητική και βιοσυμβατότητα ΚΑΙ ικανοποιητική αντοχή (ώστε να γίνονται και μικρές γέφυρες) — καλύτερη αισθητική από τις μεταλλοκεραμικές, ιδίως πρόσθια, χωρίς τα μειονεκτήματα της Jacket.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Ορισμός ολοκεραμικών συστημάτων
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε ολοκεραμικά συστήματα;
Απάντηση:
- Η έρευνα οδήγησε σε ποικίλα ολοκεραμικά συστήματα, που το καθένα βασίζεται σε διαφορετική τεχνοτροπία (ενισχυμένος πυρήνας αλουμίνας, υαλοκεραμικά χυτεύσιμα ή υπό πίεση κ.λπ.). Ανεξάρτητα από την τεχνοτροπία τους, ως ολοκεραμικά συστήματα ορίζουμε το σύνολο των ειδικών κατασκευών που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από κεραμικά υλικά με ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά και ιδιότητες (σελ. 181). Δηλαδή κάθε σύστημα = συγκεκριμένα κεραμικά υλικά + η τεχνική κατασκευής τους, χωρίς μεταλλικό σκελετό. Οι ολοκεραμικές εργασίες που κατασκευάζονται με αυτά ταξινομούνται σε στεφάνες ολικής κάλυψης, γέφυρες μερικής-ολικής κάλυψης, ένθετα-επένθετα και προστομιακές όψεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των ειδικών κατασκευών που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από κεραμικά υλικά με ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά και ιδιότητες (υλικό + τεχνική), ανεξάρτητα από την τεχνοτροπία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Ταξινόμηση ολοκεραμικών εργασιών
Ερώτηση: Πώς θα ταξινομούσατε τις ολοκεραμικές εργασίες;
Απάντηση:
- Σήμερα οι ολοκεραμικές εργασίες ταξινομούνται σε (σελ. 181): • Ολοκεραμικές στεφάνες ολικής κάλυψης (καλύπτουν πλήρως τη μύλη τροχισμένου δοντιού — Hi-Ceram, In-Ceram, Dicor, μικτή, IPS-Empress). • Ολοκεραμικές γέφυρες μερικής ή ολικής κάλυψης (μερικής: γλωσσική, προστομιακή, όμορη, μικτή κάλυψη· ολικής: συνήθως In-Ceram). • Ολοκεραμικά ένθετα και επένθετα (χυτεύσιμα, οπτούμενα σε πυρόχωμα/πλατίνα, ηλεκτρονικά). • Ολοκεραμικές προστομιακές όψεις (IPS-Empress, τεχνική βαφής).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στεφάνες ολικής κάλυψης· γέφυρες μερικής ή ολικής κάλυψης· ένθετα και επένθετα· προστομιακές όψεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα ολοκεραμικών
Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα των ολοκεραμικών εργασιών;
Απάντηση:
- Γενικά πλεονεκτήματα (σελ. 182): • Άριστη αισθητική απόδοση. • Απαίτηση μικρού χρόνου θεραπείας στο οδοντιατρείο. • Εξαιρετική βιοσυμβατότητα. • Αντοχή στην αποτριβή. • Πολύ καλή εφαρμογή στο αυχενικό όριο. • Μικρότερος συντελεστής θερμικής διαστολής από αυτόν των οδοντικών ιστών. Μειονεκτήματα: • Μικρότερη αντοχή στις δυνάμεις εφελκυσμού και διάτμησης (ψαθυρότητα — περιορίζει τις γέφυρες). • Απαίτηση μεγάλης ακρίβειας στη διαδικασία κατασκευής, τόσο από τον οδοντίατρο όσο και από το εργαστήριο. • Υψηλό κόστος εργασίας. Η βαρύτητα αυτών των χαρακτηριστικών ποικίλλει ανάλογα με το είδος της ολοκεραμικής κατασκευής (Ανακεφαλαίωση: κύρια μειονεκτήματα η μειωμένη αντοχή που δεν επιτρέπει ευρεία χρήση σε γέφυρες, και η πολύπλοκη διαδικασία που αυξάνει το κόστος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) +: άριστη αισθητική, μικρός χρόνος στο ιατρείο, εξαιρετική βιοσυμβατότητα, αντοχή στην αποτριβή, πολύ καλή αυχενική εφαρμογή, ΣΘΔ μικρότερος των οδοντικών ιστών. −: μικρότερη αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση, απαίτηση μεγάλης ακρίβειας (ιατρείο-εργαστήριο), υψηλό κόστος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Ολοκεραμική στεφάνη ολικής κάλυψης
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε ολοκεραμική στεφάνη ολικής κάλυψης;
Απάντηση:
- Πρόκειται για μια στεφάνη που καλύπτει πλήρως τη μύλη ενός τροχισμένου δοντιού και είναι κατασκευασμένη ολοκληρωτικά από κεραμικά υλικά (σελ. 182). Για πολλά χρόνια ο μόνος διαθέσιμος τύπος ήταν η στεφάνη Jacket· παρόλο που παραγκωνίστηκε από τη μεταλλοκεραμική στεφάνη, η αισθητική της απόδοση διατήρησε ζωντανό το κλινικό και ερευνητικό ενδιαφέρον. Έτσι η εμφάνιση των νέων ολοκεραμικών στεφανών εφοδιάζει τον οδοντίατρο με εξαιρετικές εναλλακτικές λύσεις, όταν πρώτος στόχος είναι η αισθητική. Οι σύγχρονες ολοκεραμικές στεφάνες περιγράφονται μέσα από τα κυριότερα συστήματα: ενισχυμένου πυρήνα (Hi-Ceram, In-Ceram) και υαλοκεραμικά (Dicor, μικτή υαλοκεραμική, IPS-Empress).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στεφάνη που καλύπτει πλήρως τη μύλη τροχισμένου δοντιού και είναι εξ ολοκλήρου από κεραμικά υλικά — παλιά μόνο η Jacket, σήμερα Hi-Ceram, In-Ceram, Dicor, μικτή, IPS-Empress· εναλλακτική όταν πρώτος στόχος η αισθητική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Συχνότερα ολοκεραμικά συστήματα
Ερώτηση: Ποια είναι τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα ολοκεραμικά συστήματα;
Απάντηση:
- Κατά την Ανακεφαλαίωση (σελ. 193): από τα συστήματα αυτά, εκείνα που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι το σύστημα ενισχυμένου πυρήνα, που βρίσκει εφαρμογή στις τεχνικές Hi-Ceram και In-Ceram, και το υαλοκεραμικό σύστημα, με αντιπροσωπευτική τη μικτή υαλοκεραμική τεχνική και τις τεχνικές Dicor και IPS-Empress. Ενισχυμένος πυρήνας: κεραμικός πυρήνας πλούσιος σε κρυστάλλους αλουμίνας (Hi-Ceram ως 50 %, In-Ceram 85 % με σύντηξη και διήθηση γυαλιού) με επίστρωση πορσελάνης αστρίου. Υαλοκεραμικά («χυτεύσιμα»): βασίζονται στην ελεγχόμενη κρυστάλλωση του γυαλιού — Dicor (χύτευση ολόκληρης στεφάνης), μικτή (πυρήνας Dicor + στρώματα), IPS-Empress (ενέσιμη χύτευση υπό θερμότητα-πίεση, ενίσχυση με λευκίτη). Αν και όλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν, υπάρχουν ενδείξεις για κάθε σύστημα ξεχωριστά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύστημα ενισχυμένου πυρήνα (Hi-Ceram, In-Ceram) και το υαλοκεραμικό σύστημα (μικτή υαλοκεραμική, Dicor, IPS-Empress).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Σύστημα ενισχυμένου πυρήνα
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το σύστημα ενισχυμένου πυρήνα;
Απάντηση:
- Η τεχνική στηρίζεται στην κατασκευή κεραμικού πυρήνα με μεγάλη περιεκτικότητα σε κρυστάλλους αλουμίνας· πάνω στον πυρήνα γίνεται η όπτηση του σώματος με τη διαφάνεια της κλασικής πορσελάνης αστρίου (σελ. 182-183). Η αλουμίνα (οξείδιο του αργιλίου) είναι γνωστό κεραμικό υλικό με αντοχή στην κάμψη μέχρι και 8 φορές μεγαλύτερη από της οδοντιατρικής πορσελάνης· είχε χρησιμοποιηθεί και παλιότερα ως ενισχυτικό με διασπορά των κρυστάλλων της μέσα στην υαλώδη μήτρα. Έτσι αυξάνεται πολύ η αντοχή της εργασίας στην κάμψη και η μέθοδος αποκτά μεγάλες προοπτικές. Αντί της αλουμίνας έχει χρησιμοποιηθεί και η μαγνησία (οξείδιο του μαγνησίου) με ανάλογα αποτελέσματα (εικ. 12.1). Εφαρμογές: Hi-Ceram — πυρήνας με αλουμίνα ως 50 % (αντοχή κάμψης +25 %), ΣΘΔ πυρήνα ≈ σώματος, δόμηση σταδιακά κατά την επίστρωση· μεμονωμένες στεφάνες ολικής κάλυψης πρόσθια-οπίσθια, διόρθωση με τρόχισμα χωρίς χρωματική απώλεια. In-Ceram — δύο στάδια: υπερ-ενισχυμένος πυρήνας λεπτόκοκκης αλουμίνας 85 % με σύντηξη, και διήθηση με λιωμένο γυαλί → πυρήνας χωρίς πόρους, μεγάλη αντοχή σε διατμητικές τάσεις· στεφάνες, ένθετα, επένθετα, μικρού μήκους γέφυρες (και ολικής κάλυψης). Τα ένθετα του συστήματος οπτούνται σε εκμαγεία πυροχώματος ή φύλλο πλατίνας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεραμικός πυρήνας με μεγάλη περιεκτικότητα σε κρυστάλλους αλουμίνας (αντοχή κάμψης ως 8× της πορσελάνης· εναλλακτικά μαγνησία) και επίστρωση σώματος από πορσελάνη αστρίου· εφαρμογές Hi-Ceram (αλουμίνα ως 50 %) και In-Ceram (85 % + διήθηση γυαλιού).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Στεφάνη Hi-Ceram
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη στεφάνη Hi-Ceram;
Απάντηση:
- Η μέθοδος του ενισχυμένου πυρήνα βρίσκει εφαρμογή στο σύστημα Hi-Ceram, το οποίο χρησιμοποιείται για κατασκευή μεμονωμένων στεφανών ολικής κάλυψης τόσο στα πρόσθια όσο και στα οπίσθια δόντια. Έχει όλα τα πλεονεκτήματα των ολοκεραμικών εργασιών, ενώ δίνει τη δυνατότητα διόρθωσης με τρόχισμα χωρίς σημαντική χρωματική απώλεια. Στο σύστημα αυτό η ενίσχυση του πυρήνα με αλουμίνα φθάνει και το 50 % σε περιεκτικότητα, αυξάνοντας έτσι την αντοχή του πυρήνα στην κάμψη ως και 25 %. Ο πυρήνας παρουσιάζει συντελεστή διαστολής παρόμοιο με αυτόν του σώματος της πορσελάνης, ώστε να είναι συμβατός για τη δόμησή της. Η δόμηση γίνεται σταδιακά κατά την επίστρωση (σελ. 183, εικ. 12.2). Το Hi-Ceram χρησιμοποιείται κυρίως και για τα ένθετα που οπτούνται σε εκμαγεία πυροχώματος (ή φύλλο πλατίνας) — η κατηγορία με τα περισσότερα πλεονεκτήματα (απλή τεχνική, διαστρωματική τοποθέτηση → καλή χρωματική απόδοση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα ενισχυμένου πυρήνα με αλουμίνα ως 50 % (αντοχή κάμψης +25 %), ΣΘΔ πυρήνα ≈ σώματος, σταδιακή δόμηση· για μεμονωμένες στεφάνες ολικής κάλυψης πρόσθια και οπίσθια, με δυνατότητα διόρθωσης με τρόχισμα χωρίς χρωματική απώλεια· και ένθετα οπτούμενα σε πυρόχωμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Στεφάνη In-Ceram
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη στεφάνη In-Ceram;
Απάντηση:
- Παρεμφερές με το Hi-Ceram είναι το σύστημα In-Ceram, το οποίο επιτελείται όμως σε δύο στάδια. Αρχικά σχηματίζεται ένας υπερ-ενισχυμένος πυρήνας από λεπτόκοκκη αλουμίνα περιεκτικότητας 85 % με σύντηξη. Σε δεύτερο στάδιο ο πυρήνας αυτός διηθείται με λιωμένο γυαλί, με αποτέλεσμα έναν υψηλής αντοχής πυρήνα δίχως πόρους και με μεγάλη αντοχή στις διατμητικές τάσεις. Αυτό το σύστημα προορίζεται για στεφάνες, ένθετα, επένθετα, αλλά και για μικρού μήκους γέφυρες (σελ. 184). Είναι το σύστημα που χρησιμοποιείται συνήθως για τις ολοκεραμικές γέφυρες ολικής κάλυψης (υπερενισχυμένος πυρήνας αλουμίνας υψηλής αντοχής, με ολοκληρωτική κάλυψη της μύλης των συγκρατημάτων — σελ. 188). Πάνω στον πυρήνα ψήνεται το σώμα από πορσελάνη αστρίου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα ενισχυμένου πυρήνα σε δύο στάδια: πυρήνας λεπτόκοκκης αλουμίνας 85 % με σύντηξη, μετά διήθηση με λιωμένο γυαλί → πυρήνας χωρίς πόρους, υψηλής αντοχής σε διάτμηση· για στεφάνες, ένθετα, επένθετα και μικρές γέφυρες (ολικής κάλυψης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Υαλοκεραμικό σύστημα
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το υαλοκεραμικό σύστημα;
Απάντηση:
- Τα υαλοκεραμικά συστήματα είναι μια νέα ομάδα κεραμικών. Ονομάζονται και χυτεύσιμα, γιατί η κατασκευή τους βασίζεται στη χύτευση ολόκληρης της στεφάνης και όχι κατά στρώματα, όπως συνήθως συμβαίνει. Η ανάπτυξη του συστήματος στηρίχθηκε στο φαινόμενο της κρυστάλλωσης του γυαλιού κατά τη διαδικασία κατασκευής του. Εάν η φάση κρυστάλλωσης διεξάγεται σε ελεγχόμενες συνθήκες, τότε παράγονται υαλοκεραμικά προϊόντα, που με κατάλληλη διεργασία σχηματοποιούν το υαλοκεραμικό υλικό. Η ιδιαίτερη αυτή κρυστάλλωση του γυαλιού είναι υπεύθυνη για την αυξημένη αντοχή, τη σκληρότητα και την ημιδιαφάνεια του υλικού (σελ. 184). Αντιπροσωπευτικές μέθοδοι: Dicor (χυτεύεται μετά την εξάχνωση του κέρινου ομοιώματος — ισχυρό, σκληρότητα ≈ αδαμαντίνης, καλή αυχενική εφαρμογή, λίγη πλάκα, αλλά ημιδιαφανές), η μικτή υαλοκεραμική στεφάνη (πυρήνας Dicor + επιστρώσεις κεραμικού) και το IPS-Empress (ενέσιμη χύτευση με θερμότητα-πίεση, πορσελάνη αστρίου ενισχυμένη με λευκίτη). Χρησιμοποιούνται για στεφάνες, χυτεύσιμα ένθετα (Dicor, Empress) και όψεις (Empress).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Νέα ομάδα «χυτεύσιμων» κεραμικών: χύτευση ολόκληρης της στεφάνης, με βάση την ελεγχόμενη κρυστάλλωση του γυαλιού που δίνει αντοχή, σκληρότητα, ημιδιαφάνεια· αντιπρόσωποι Dicor, μικτή υαλοκεραμική, IPS-Empress.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Στεφάνη Dicor
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη στεφάνη Dicor;
Απάντηση:
- Το σύστημα Dicor είναι αντιπροσωπευτική υαλοκεραμική μέθοδος· βασικό χαρακτηριστικό του κεραμικού είναι ότι χυτεύεται μετά την εξάχνωση του κέρινου ομοιώματος (τεχνική χαμένου κεριού). Η στεφάνη Dicor χρησιμοποιείται σε πρόσθιες και οπίσθιες ολικές καλύψεις με καλά αποτελέσματα. Οι έρευνες δείχνουν πως είναι από τα ισχυρότερα διαθέσιμα κεραμικά υλικά· παρουσιάζει σκληρότητα παρόμοια με αυτή της αδαμαντίνης. Παράλληλα η αυχενική εφαρμογή της είναι πολύ καλή και κατορθώνει να συσσωρεύσει τη λιγότερη μικροβιακή πλάκα από οποιοδήποτε άλλο υλικό. Αισθητικά, η στεφάνη Dicor επηρεάζεται από τους υποκείμενους ιστούς εξαιτίας της ημιδιαφάνειας του υλικού — γι' αυτό παρουσιάζει αδυναμία να φθάσει σε υψηλή αισθητική απόδοση. Το πρόβλημα μπορεί να διορθωθεί είτε με επιφανειακή εφυάλωση στρώματος χρωμάτων πορσελάνης, είτε με χρήση ανάλογου χρώματος κονίας φωσφορικού ψευδαργύρου για τη συγκόλλησή της. Η χρήση του υλικού για μικρού μήκους γέφυρες παραμένει σε ερευνητικό επίπεδο (σελ. 184-185, εικ. 12.3). Χρησιμοποιείται και στα χυτεύσιμα ένθετα, και ως πυρήνας της μικτής υαλοκεραμικής στεφάνης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χυτεύσιμο υαλοκεραμικό (χύτευση μετά εξάχνωση του κεριού) για πρόσθιες-οπίσθιες ολικές καλύψεις: από τα ισχυρότερα κεραμικά, σκληρότητα ≈ αδαμαντίνης, πολύ καλή αυχενική εφαρμογή, η λιγότερη πλάκα· αισθητική αδυναμία λόγω ημιδιαφάνειας (διόρθωση με επιφανειακή εφυάλωση χρωμάτων ή έγχρωμη κονία φωσφορικού ψευδαργύρου)· γέφυρες σε ερευνητικό επίπεδο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Μικτή υαλοκεραμική στεφάνη
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μικτή υαλοκεραμική στεφάνη;
Απάντηση:
- Ένας άλλος τύπος είναι η μικτή υαλοκεραμική στεφάνη. Η τεχνική της στηρίζεται στην κατασκευή ενός εσωτερικού πυρήνα από υλικό Dicor, στο οποίο στοιβάζεται κατά στρώματα κεραμικό υλικό. Επειδή χρησιμοποιούνται δύο διαφορετικά υλικά, η στεφάνη παίρνει το όνομα «μικτή». Έτσι επιτυγχάνεται συνδυασμός των ιδιοτήτων των δύο μεθόδων, αφού η ημιδιαφάνεια του υλικού Dicor αντισταθμίζεται από τα αισθητικά πλεονεκτήματα των επιστρώσεων πορσελάνης. Προσοχή όμως θα δοθεί ώστε τα δύο υλικά να είναι συμβατά μεταξύ τους ως προς τον συντελεστή διαστολής, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος μικρορωγμών και καταγμάτων. Η χρήση της μεθόδου περιορίζεται σε μεμονωμένες στεφάνες ολικής κάλυψης (σελ. 185). Είναι μία από τις αντιπροσωπευτικές τεχνικές του υαλοκεραμικού συστήματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στεφάνη με εσωτερικό πυρήνα Dicor και επιστρώσεις κεραμικού κατά στρώματα («μικτή» — δύο υλικά): συνδυάζει την αντοχή του Dicor με την αισθητική των επιστρώσεων (αντιστάθμιση ημιδιαφάνειας)· απαιτεί συμβατότητα ΣΘΔ (αλλιώς μικρορωγμές-κατάγματα)· μόνο μεμονωμένες στεφάνες ολικής κάλυψης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Στεφάνη IPS-Empress
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη στεφάνη IPS-Empress;
Απάντηση:
- Το σύστημα IPS-Empress ανήκει στα υαλοκεραμικά. Η κατασκευή στηρίζεται στην τεχνική θερμότητας και πίεσης: μετά την εξάχνωση του κέρινου ομοιώματος γίνεται ενέσιμη χύτευση κεραμικού υλικού σε ειδικό φούρνο υπό πίεση. Το κεραμικό στη βάση του είναι πορσελάνη αστρίου, ενώ η κρυσταλλική φάση του αποτελείται κυρίως από κρυστάλλους αλάτων καλίου (κυρίως λευκίτη). Ο λευκίτης ενισχύει την αντοχή της πορσελάνης, επειδή οι κρύσταλλοί του εμφανίζουν διαφορετικό συντελεστή θερμικής διαστολής από αυτόν του υαλώδους υποστρώματος· από τη διαφορά αυτή αναπτύσσονται θλιπτικές (συμπιεστικές) τάσεις στην κατασκευή και αυξάνεται η αντοχή της. Η τεχνική είναι γνωστή από τη βιομηχανική παραγωγή γυαλιού (ψύξη με ρεύμα αέρα: η επιφάνεια στερεοποιείται γρήγορα, το εσωτερικό μένει υπό τάση — η συμπίεση της επιφάνειας αποτρέπει μικρορωγμές και κατάγματα)· η αυξημένη αντοχή του IPS-Empress οφείλεται στην ανομοιογένεια της δομής του (σελ. 185-186, εικ. 12.4). Δύο τρόποι χρωματικής απόδοσης: • το χρώμα βάφεται εκ των υστέρων, μετά την όπτηση (τεχνική βαφής)· • οι στεφάνες διαμορφώνονται από κεραμική μάζα σε χρώμα οδοντίνης και επικαλύπτονται σε δεύτερο στάδιο με μάζα αδαμαντίνης (τεχνική διαμόρφωσης στρωμάτων). Χρησιμοποιείται για στεφάνες, χυτεύσιμα ένθετα και είναι το σύστημα προτίμησης για τις προστομιακές όψεις (μόνο τεχνική βαφής).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υαλοκεραμικό με ενέσιμη χύτευση υπό θερμότητα-πίεση μετά την εξάχνωση του κεριού· βάση πορσελάνη αστρίου με κρυσταλλική φάση λευκίτη, που λόγω διαφορετικού ΣΘΔ δημιουργεί θλιπτικές τάσεις και αυξάνει την αντοχή (ανομοιογένεια δομής)· χρωματισμός με τεχνική βαφής ή διαμόρφωσης στρωμάτων· στεφάνες, ένθετα, όψεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Αξιολόγηση ολοκεραμικών συστημάτων
Ερώτηση: Πώς θα αξιολογούσατε τα ολοκεραμικά συστήματα;
Απάντηση:
- Το βιβλίο δεν έχει ξεχωριστή παράγραφο αξιολόγησης· η απάντηση συντίθεται από τις § 12.2-12.6 και την Ανακεφαλαίωση (ενδεικτική).
- Γενικά: Όλα τα ολοκεραμικά συστήματα προσφέρουν άριστη αισθητική, βιοσυμβατότητα, αντοχή στην αποτριβή, καλή αυχενική εφαρμογή και μικρό χρόνο στο ιατρείο, αλλά υστερούν σε αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση (ψαθυρά), απαιτούν μεγάλη ακρίβεια από οδοντίατρο και εργαστήριο και έχουν υψηλό κόστος· η βαρύτητα κάθε χαρακτηριστικού ποικίλλει ανά είδος κατασκευής (σελ. 182). Ανά σύστημα: Hi-Ceram — αξιόπιστο για μεμονωμένες στεφάνες πρόσθια-οπίσθια, διορθώνεται με τρόχισμα, απλή διαστρωματική τεχνική (η κατηγορία ενθέτων με τα περισσότερα πλεονεκτήματα)· In-Ceram — ο ισχυρότερος πυρήνας (85 % αλουμίνα + γυαλί, χωρίς πόρους, αντοχή σε διάτμηση) → το μόνο για μικρές γέφυρες ολικής κάλυψης, στεφάνες, ένθετα· Dicor — από τα ισχυρότερα κεραμικά, σκληρότητα αδαμαντίνης, άριστη αυχενική εφαρμογή, ελάχιστη πλάκα, αλλά αισθητικά περιορισμένο λόγω ημιδιαφάνειας (χρειάζεται χρώση ή έγχρωμη κονία) και γέφυρες μόνο ερευνητικά· μικτή υαλοκεραμική — διορθώνει την αισθητική του Dicor με επιστρώσεις, αλλά απαιτεί συμβατότητα ΣΘΔ και περιορίζεται σε μεμονωμένες στεφάνες· IPS-Empress — ενισχυμένο με λευκίτη, ακριβής ενέσιμη χύτευση, δύο τρόποι χρωματισμού, ιδανικό για όψεις και ένθετα, αλλά τα χυτεύσιμα-ηλεκτρονικά συστήματα έχουν υψηλό κόστος εξοπλισμού που εμποδίζει τη μαζική εφαρμογή (σελ. 190). Οι γέφυρες γενικά δεν έχουν γίνει πλήρως αποδεκτές (οι οδοντίατροι προτιμούν μεταλλοκεραμικές για την αντοχή· λεπτές-χρονοβόρες διαδικασίες), ενώ οι όψεις είναι αξιόπιστες και συντηρητικές. Συμπέρασμα (Ανακεφαλαίωση): αν και όλα τα συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν, υπάρχουν ενδείξεις για κάθε σύστημα ξεχωριστά· οι ενδείξεις και η πορεία των ερευνών υπόσχονται μελλοντική ελαχιστοποίηση των μειονεκτημάτων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: κοινά πλεονεκτήματα (αισθητική, βιοσυμβατότητα, αποτριβή, εφαρμογή) και κοινά μειονεκτήματα (ψαθυρότητα σε εφελκυσμό-διάτμηση, ακρίβεια, κόστος)· Hi-Ceram για μεμονωμένες στεφάνες-ένθετα, In-Ceram ο ισχυρότερος (μικρές γέφυρες), Dicor ισχυρό αλλά ημιδιαφανές, μικτή διορθώνει την αισθητική, IPS-Empress για όψεις-ένθετα (ακριβός εξοπλισμός)· κάθε σύστημα με τις δικές του ενδείξεις, με προοπτική μείωσης των μειονεκτημάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ενδεικτική σύνθεση — το βιβλίο δεν έχει ξεχωριστή παράγραφο αξιολόγησης.
Ερώτηση 15 — Γέφυρες μερικής κάλυψης
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε ολοκεραμικές γέφυρες μερικής κάλυψης και πώς ταξινομούνται;
Απάντηση:
- Ολοκεραμικές γέφυρες = γέφυρες που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από ένα ολοκεραμικό σύστημα· διακρίνονται σε μερικής και ολικής κάλυψης (εφαρμογή προς το παρόν σε μικρές πρόσθιες γέφυρες με δύο συγκρατήματα και ένα ενδιάμεσο). Οι ολοκεραμικές γέφυρες μερικής κάλυψης δεν καλύπτουν ολόκληρη τη μύλη των συγκρατημάτων, αλλά μόνο κάποια επιφάνειά της. Έτσι, ανάλογα με την περιοχή τροχισμού του δοντιού που έχει γίνει στο οδοντιατρείο, διακρίνουμε (σελ. 188): 1. Γλωσσική κάλυψη — όταν δεν έχουμε αυστηρή σύγκλειση και οι προστομιακές επιφάνειες δεν παρουσιάζουν προβλήματα. 2. Προστομιακή κάλυψη — σε περιπτώσεις αυστηρής σύγκλεισης ή όταν κρίνεται απαραίτητη η βελτίωση της αισθητικής των προστομιακών επιφανειών. 3. Όμορη κάλυψη — σε άρτια αισθητικά δόντια, μόνο οι όμορες περιοχές των δοντιών κοντά στο κενό· η έκταση από 0,5 mm πάνω από τα ούλα ως 0,5 mm από την όμορη κοπτική γωνία, με επέκταση 2-3 mm γλωσσικά για αύξηση της συγκράτησης. 4. Μικτή κάλυψη — συνδυασμός των παραπάνω. (Οι ολικής κάλυψης γίνονται συνήθως με In-Ceram και καλύπτουν ολοκληρωτικά τη μύλη.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γέφυρες που καλύπτουν μόνο κάποια επιφάνεια της μύλης των συγκρατημάτων· κατά την περιοχή τροχισμού: γλωσσική (χαλαρή σύγκλειση), προστομιακή (αυστηρή σύγκλειση ή αισθητική), όμορη (0,5 mm από ούλα ως 0,5 mm από κοπτική γωνία, 2-3 mm γλωσσικά), μικτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα ολοκεραμικών γεφυρών
Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα των ολοκεραμικών γεφυρών;
Απάντηση:
- Πλεονεκτήματα (σελ. 188): • Σταθερότητα στη χρωματική απόδοση, την υφή της επιφάνειας και στον έλεγχο του χρώματος. • Αντίσταση στην αποτριβή. • Εξαιτίας του χημικού και μικρομηχανικού δεσμού συγκόλλησης έχουμε υψηλή αντοχή στις δυνάμεις εφελκυσμού και διάτμησης. Μειονεκτήματα (σελ. 188-189): • Πριν συγκολληθούν είναι πολύ εύθραυστες — μετά την κόλληση όμως εμφανίζουν μεγάλη αντοχή. • Σε τυχόν εμφάνιση κινητικότητας των συγκρατημάτων είναι άγνωστη και αμφίβολη η κλινική συμπεριφορά τους. • Η διαδικασία είναι χρονοβόρα — ιδιαίτερα αυτή του χρωματισμού. Γι' αυτό (και λόγω τεχνικών δυσκολιών) η κλινική εφαρμογή τους δεν έχει γίνει πλήρως αποδεκτή — οι οδοντίατροι προτιμούν κατά κανόνα τις μεταλλοκεραμικές για την αντοχή τους· εφαρμόζονται σε μικρές γέφυρες προσθίων με δύο συγκρατήματα και ένα γεφύρωμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) +: σταθερότητα χρωματικής απόδοσης-υφής-ελέγχου χρώματος, αντίσταση στην αποτριβή, υψηλή αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση χάρη στον χημικό-μικρομηχανικό δεσμό της συγκόλλησης. −: πολύ εύθραυστες πριν τη συγκόλληση, άγνωστη-αμφίβολη συμπεριφορά σε κινητικότητα συγκρατημάτων, χρονοβόρα διαδικασία (χρωματισμός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Ένθετες και επένθετες
Ερώτηση: Ποιες ολοκεραμικές εργασίες ονομάζουμε ένθετες και ποιες επένθετες;
Απάντηση:
- Η δυνατότητα των κεραμικών να αντικαταστήσουν το αμάλγαμα και τον χρυσό στις εμφράξεις οπισθίων δοντιών πραγματώνεται με τα ένθετα και επένθετα (σελ. 189-190). Ένθετη έμφραξη είναι η ακίνητη κατασκευή που τοποθετείται σε προπαρασκευασμένη κοιλότητα της μύλης του δοντιού για την αποκατάσταση μιας περιορισμένης σε έκταση, αλλά κατά βάθος φθοράς των οδοντικών ιστών. Η ένθετη ολοκεραμική έμφραξη — ή, όπως συνηθίζεται, κεραμικό ένθετο — είναι μια ένθετη έμφραξη κατασκευασμένη εξ ολοκλήρου από κάποιο ολοκεραμικό σύστημα (εικ. 12.6). Επένθετη ονομάζουμε μια πιο εκτεταμένη ένθετη έμφραξη, που καλύπτει ολόκληρη τη μασητική επιφάνεια και ορισμένες φορές και τμήμα των αξονικών επιφανειών του δοντιού· κατά τον ίδιο τρόπο το κεραμικό επένθετο είναι κατασκευασμένο ολοκληρωτικά από κεραμικά υλικά. Έναντι των σύνθετων ρητινών υπερτερούν στην αντίσταση στην αποτριβή, υστερούν στην ευκολία· η μασητική σχεδίαση γίνεται στον αρθρωτήρα (τελείωση και ενδοστοματικά) και συγκολλώνται με αδροποίηση και σύνθετη ρητίνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένθετη: ακίνητη ολοκεραμική κατασκευή σε προπαρασκευασμένη κοιλότητα της μύλης για περιορισμένη σε έκταση αλλά βαθιά φθορά (κεραμικό ένθετο). Επένθετη: πιο εκτεταμένη, καλύπτει όλη τη μασητική επιφάνεια και ενίοτε τμήμα των αξονικών (κεραμικό επένθετο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Ταξινόμηση ενθέτων
Ερώτηση: Πώς ταξινομούνται τα ένθετα;
Απάντηση:
- Τα κεραμικά ένθετα διακρίνονται, ανάλογα με τη μέθοδο κατασκευής τους, σε τρεις κατηγορίες (σελ. 190): 1. Τα χυτεύσιμα ολοκεραμικά ένθετα — για την κατασκευή τους χρησιμοποιούνται τα συστήματα Dicor και IPS-Empress. 2. Τα οπτούμενα σε εκμαγεία πυροχώματος (ή φύλλο πλατίνας) — γι' αυτά χρησιμοποιείται κυρίως το σύστημα Hi-Ceram. 3. Τα ηλεκτρονικά κατασκευασμένα ένθετα (CAD/CAM). Σχόλιο: το υψηλό κόστος εξοπλισμού για την πρώτη και την τρίτη κατηγορία αποκλείει τη μαζική κλινική εφαρμογή τους· η δεύτερη κατηγορία, τα οπτούμενα σε πυροχωμάτινα υλικά, έχει τα περισσότερα πλεονεκτήματα, αφού απλουστεύεται η τεχνική κατασκευής και η διαστρωματική τοποθέτηση της πορσελάνης εξασφαλίζει ικανοποιητική χρωματική απόδοση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά μέθοδο κατασκευής: χυτεύσιμα (Dicor, IPS-Empress), οπτούμενα σε εκμαγεία πυροχώματος ή φύλλο πλατίνας (κυρίως Hi-Ceram — τα περισσότερα πλεονεκτήματα), ηλεκτρονικά κατασκευασμένα· 1η και 3η με ακριβό εξοπλισμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Ολοκεραμικές προστομιακές όψεις
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε ολοκεραμικές προστομιακές όψεις;
Απάντηση:
- Πρόκειται για ολοκεραμικές κατασκευές που σχεδιάζονται έτσι ώστε να υποκαταστήσουν την προστομιακή επιφάνεια ενός δοντιού ύστερα από κατάλληλο τροχισμό της στο οδοντιατρείο (εικ. 12.7). Οι ολοκεραμικές όψεις αποτελούν σήμερα την εναλλακτική προσθετική λύση για συντηρητικές αποκαταστάσεις της προστομιακής επιφάνειας, όταν παλιότερα η μόνη λύση ήταν οι στεφάνες ολικής κάλυψης — μάλιστα θα πρέπει να προτιμούνται, όταν υπάρχει δυνατότητα επιλογής. Απαιτούν σημαντικά συντηρητικότερη αφαίρεση οδοντικών ιστών, μόνο 0,5-0,7 mm. Για την κατασκευή τους προτιμούμε το σύστημα IPS-Empress· για τη χρωματική τους απόδοση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο η τεχνική της βαφής και όχι της διαμόρφωσης στρωμάτων, εξαιτίας της πιθανής μείωσης της αντοχής. Συγκολλώνται στο δόντι με πολυμεριζόμενη σύνθετη ρητίνη, αφού προηγηθεί αδροποίηση των δύο επιφανειών (σελ. 191).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ολοκεραμικές κατασκευές που υποκαθιστούν την προστομιακή επιφάνεια ενός δοντιού μετά από τροχισμό της — συντηρητική εναλλακτική των στεφανών ολικής κάλυψης (αφαίρεση μόνο 0,5-0,7 mm)· IPS-Empress, τεχνική βαφής, συγκόλληση με σύνθετη ρητίνη μετά αδροποίηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 20 — Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα όψεων
Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα των όψεων πορσελάνης;
Απάντηση:
- Οι δημοσιεύσεις και η κλινική εμπειρία δείχνουν ότι οι ολοκεραμικές όψεις είναι αξιόπιστο είδος αποκατάστασης. Πλεονεκτήματα (σελ. 192): • Αποδίδουν καλύτερα τη μορφολογία και την αισθητική του δοντιού. • Έχουν πολύ καλή συγκράτηση με το δόντι. • Εμφανίζουν συντελεστή αποτριβής παρόμοιο με αυτόν της αδαμαντίνης. • Έχουν αντοχή στον εφελκυσμό και τη διάτμηση. • Αν και εύθραυστες εντός στόματος, παρουσιάζουν υψηλή αντοχή μετά τη συγκόλλησή τους. • Εμφανίζουν πολύ καλή συμπεριφορά σε σχέση με τους περιοδοντικούς ιστούς. • Απαιτούν ελάχιστη αποκοπή οδοντικής ουσίας (0,5-0,7 mm), και συνεπώς ενέχουν ελάχιστους κινδύνους για τον πολφό. Μειονεκτήματα: • Απαιτούν χρονοβόρα εργαστηριακή εργασία με ακρίβεια στους χειρισμούς. • Είναι ιδιαίτερα εύθραυστες εκτός στόματος. • Παρουσιάζουν πιθανή δυσκολία κατά τη συγκόλληση. • Το κόστος τους είναι αυξημένο. Κρίνεται αναγκαία η εμπειρία οδοντιάτρου και οδοντοτεχνίτη για μακροπρόθεσμη επιτυχία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) +: καλύτερη μορφολογία-αισθητική, πολύ καλή συγκράτηση, αποτριβή ≈ αδαμαντίνης, αντοχή σε εφελκυσμό-διάτμηση, υψηλή αντοχή μετά τη συγκόλληση, πολύ καλή περιοδοντική συμπεριφορά, ελάχιστη αποκοπή ιστών (ασφάλεια πολφού). −: χρονοβόρα-ακριβής εργαστηριακή εργασία, πολύ εύθραυστες εκτός στόματος, πιθανή δυσκολία συγκόλλησης, αυξημένο κόστος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 21 — Επιλογή συστήματος ανά εργασία
Ερώτηση: Ποιο σύστημα θα επιλέγατε για να κατασκευάσετε: (α) ολοκεραμική στεφάνη ολικής κάλυψης, (β) ολοκεραμική γέφυρα, (γ) ολοκεραμική ένθετη έμφραξη, (δ) προστομιακή όψη πορσελάνης;
Απάντηση:
- Απάντηση με βάση τις ενδείξεις που δίνει το βιβλίο για κάθε σύστημα (§ 12.3-12.6):
- (α) Ολοκεραμική στεφάνη ολικής κάλυψης: όλα τα συστήματα έχουν ένδειξη — Hi-Ceram για μεμονωμένες στεφάνες πρόσθια και οπίσθια (διορθώνεται με τρόχισμα, απλή τεχνική), In-Ceram όταν απαιτείται ο ισχυρότερος πυρήνας, Dicor για ισχυρή στεφάνη με άριστη αυχενική εφαρμογή (με χρώση ή έγχρωμη κονία για την ημιδιαφάνεια), μικτή υαλοκεραμική για συνδυασμό αντοχής Dicor και αισθητικής επιστρώσεων, IPS-Empress για αισθητικές στεφάνες με βαφή ή στρώματα. (β) Ολοκεραμική γέφυρα: In-Ceram — προορίζεται και για μικρού μήκους γέφυρες και «γι' αυτές (ολικής κάλυψης) συνήθως χρησιμοποιείται το ολοκεραμικό σύστημα In-Ceram με υπερενισχυμένο πυρήνα αλουμίνας υψηλής αντοχής» (σελ. 188)· το Dicor για γέφυρες παραμένει σε ερευνητικό επίπεδο· εφαρμογή σε μικρές πρόσθιες γέφυρες με δύο συγκρατήματα και ένα ενδιάμεσο. (γ) Ολοκεραμική ένθετη έμφραξη: κατά προτίμηση Hi-Ceram (οπτούμενο σε εκμαγείο πυροχώματος ή φύλλο πλατίνας — η κατηγορία με τα περισσότερα πλεονεκτήματα: απλή τεχνική, διαστρωματική χρωματική απόδοση, χωρίς ακριβό εξοπλισμό)· εναλλακτικά χυτεύσιμα Dicor ή IPS-Empress (ή In-Ceram, ή ηλεκτρονικά) αν υπάρχει ο εξοπλισμός. (δ) Προστομιακή όψη πορσελάνης: IPS-Empress — «για την κατασκευή τους προτιμούμε το σύστημα IPS-Empress», με χρωματισμό μόνο με την τεχνική της βαφής (όχι στρωμάτων, λόγω μείωσης αντοχής) και συγκόλληση με σύνθετη ρητίνη μετά αδροποίηση (σελ. 191).
Σύνοψη: (ενδεικτική) (α) Στεφάνη: Hi-Ceram/In-Ceram (ενισχυμένος πυρήνας) ή υαλοκεραμικά Dicor/μικτή/IPS-Empress κατά τις απαιτήσεις αντοχής-αισθητικής· (β) γέφυρα: In-Ceram (υπερενισχυμένος πυρήνας αλουμίνας)· (γ) ένθετο: Hi-Ceram οπτούμενο σε πυρόχωμα (ή χυτεύσιμα Dicor/IPS-Empress)· (δ) όψη: IPS-Empress με τεχνική βαφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
