Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Πολλαπλασιασμός της Αμπέλου (σελ. 77) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Πολλαπλασιασμός της Αμπέλου

Αναλυτικές απαντήσεις στις 14 ερωτήσεις της σελ. 77 του βιβλίου «Αμπελουργία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

---

Γιατί ο εγγενής πολλαπλασιασμός δεν δίνει φυτά για αμπελώνα

Ερώτηση: Γιατί δε χρησιμοποιείται ο εγγενής πολλαπλασιασμός στην παραγωγή φυτών αμπέλου για την εγκατάσταση παραγωγικού αμπελώνα;

Απάντηση:

• Τι είναι ο εγγενής πολλαπλασιασμός. «Ο εγγενής πολλαπλασιασμός στην άμπελο, όπως και σε όλα τα καλλιεργούμενα φυτά, γίνεται με γίγαρτα (σπέρματα), τα οποία σε κατάλληλες συνθήκες βλαστάνουν και δίνουν νέα φυτά.»
• Ο λόγος — η ανομοιομορφία. «Τα φυτά που προκύπτουν από τη βλάστηση των γιγάρτων είναι διαφορετικά μεταξύ τους αλλά και από το φυτό που πάρθηκαν τα γίγαρτα.» Το βιβλίο το επαναλαμβάνει και αναλυτικότερα: «Τα φυτά αμπέλου (σπορόφυτα) που προκύπτουν από τη βλάστηση των γιγάρτων διαφέρουν από τους γονείς σε πολλά χαρακτηριστικά, ακόμα και στην περίπτωση αυτογονιμοποίησης.»
• Σε τι αφορούν οι διαφορές. Οι διαφορές αυτές αφορούν τη ζωηρότητα και την παραγωγικότητα των φυτών, καθώς και την ποιότητα των αμπελουργικών προϊόντων — δηλαδή ακριβώς τα χαρακτηριστικά που πρέπει να είναι σταθερά και γνωστά εκ των προτέρων σε έναν παραγωγικό αμπελώνα.
• Το συμπέρασμα του βιβλίου. «Έτσι με τον εγγενή πολλαπλασιασμό δεν παράγονται ομοιόμορφα φυτά για φύτευση παραγωγικού αμπελώνα.»
• Πού χρησιμοποιείται τελικά. «Χρησιμοποιείται μόνο για πειραματικούς σκοπούς και για τη δημιουργία νέων ποικιλιών αμπέλου», δηλαδή «εφαρμόζεται μόνο στα ερευνητικά προγράμματα βελτίωσης της αμπέλου». Ακριβώς η γενετική ποικιλομορφία που είναι μειονέκτημα για τον παραγωγό είναι πλεονέκτημα για τον βελτιωτή.
• Επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 75). «Ο εγγενής πολλαπλασιασμός με γίγαρτα χρησιμοποιείται μόνο για πειραματικούς σκοπούς και όχι στην αμπελουργική πράξη, λόγω της ανομοιομορφίας των παραγόμενων φυτών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί δεν παράγονται ομοιόμορφα φυτά. Τα σπορόφυτα που προκύπτουν από τη βλάστηση των γιγάρτων είναι διαφορετικά μεταξύ τους και από το μητρικό φυτό, ακόμα και στην περίπτωση αυτογονιμοποίησης, και οι διαφορές αφορούν τη ζωηρότητα, την παραγωγικότητα και την ποιότητα των αμπελουργικών προϊόντων. Ένας παραγωγικός αμπελώνας απαιτεί ομοιόμορφα φυτά γνωστής ποικιλίας, γι' αυτό ο εγγενής πολλαπλασιασμός χρησιμοποιείται μόνο για πειραματικούς σκοπούς και στα ερευνητικά προγράμματα βελτίωσης, για τη δημιουργία νέων ποικιλιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση δεν είναι «γιατί τα γίγαρτα δεν βλαστάνουν»: βλαστάνουν, αλλά δίνουν ανομοιόμορφα φυτά.
• Τόνισε τη φράση «ακόμα και στην περίπτωση αυτογονιμοποίησης» — δείχνει ότι η ανομοιομορφία δεν οφείλεται μόνο στη σταυρεπικονίαση.
• Ο εγγενής πολλαπλασιασμός δεν είναι άχρηστος: είναι το εργαλείο της βελτίωσης και της δημιουργίας νέων ποικιλιών.

---

Πότε χρησιμοποιείται η καταβολάδα

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ο πολλαπλασιασμός με καταβολάδα;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Καταβολάδα ονομάζεται η κληματίδα (ή τμήμα κληματίδας) που, χωρίς να αποκοπεί από το μητρικό πρέμνο, κάμπτεται και τοποθετείται μέσα στο έδαφος προς ριζοβόληση.»
• Οι δύο περιπτώσεις που δίνει το βιβλίο. «Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις κάλυψης κενών θέσεων με φυτά σε παλιούς αμπελώνες ή μητρικούς αμπελώνες υποκειμένων.»
• Γιατί μόνο εκεί. Η μέθοδος δεσμεύει το μητρικό πρέμνο για δύο χρόνια (τόσο διαρκεί μέχρι τον αποχωρισμό) και δίνει ένα μόνο νέο φυτό ανά κληματίδα, σε θέση γειτονική του μητρικού. Δεν προσφέρεται για μαζική παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού ούτε για την εγκατάσταση νέου αμπελώνα.
• Η τεχνική σε συντομία. Μεγάλου μήκους κληματίδα κάμπτεται μέσα σε αυλάκι βάθους 20-30 εκατοστών, που ανοίγεται στη θέση του νέου φυτού, ώστε δύο μόνο οφθαλμοί να εξέχουν (Εικ. 4.1). Πριν την κάλυψη αφαιρούνται οι οφθαλμοί από το σημείο έκφυσης μέχρι την επιφάνεια του εδάφους, και το αυλάκι καλύπτεται με υγρό χώμα για να ευνοηθεί η ριζοβολία.
• Χρόνος. «Ο πιο κατάλληλος χρόνος εφαρμογής της μεθόδου είναι ο χειμώνας, λίγο πριν την έναρξη της βλάστησης», και ο αποχωρισμός του νέου φυτού γίνεται μετά από δύο χρόνια.
• Η ιστορική της θέση. «Πριν από την προσβολή της αμπέλου από τη φυλλοξήρα, ο αγενής πολλαπλασιασμός γινόταν με μόσχευμα και καταβολάδα» — σήμερα η καταβολάδα έχει περιοριστεί σε συμπληρωματικό ρόλο.
• ⚠️ Προσοχή στην ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ της σελ. 75 γράφει ότι η καταβολάδα «μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο στις περιπτώσεις κάλυψης κενών θέσεων σε παλαιό αμπελώνα», παραλείποντας τους μητρικούς αμπελώνες υποκειμένων που αναφέρει το κύριο κείμενο της σελ. 62.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πολλαπλασιασμός με καταβολάδα χρησιμοποιείται «στις περιπτώσεις κάλυψης κενών θέσεων με φυτά σε παλιούς αμπελώνες ή σε μητρικούς αμπελώνες υποκειμένων». Δεν χρησιμοποιείται για την εγκατάσταση νέου παραγωγικού αμπελώνα, γιατί δίνει ένα μόνο φυτό ανά κληματίδα, γειτονικά του μητρικού πρέμνου, και απαιτεί δύο χρόνια μέχρι τον αποχωρισμό του νέου φυτού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι περιπτώσεις είναι δύο, όχι μία: παλιοί αμπελώνες και μητρικοί αμπελώνες υποκειμένων.
• Μην ξεχάσεις ότι η κληματίδα δεν αποκόπτεται από το μητρικό πρέμνο — αυτό ακριβώς διαφοροποιεί την καταβολάδα από το μόσχευμα.

---

Οι κατηγορίες μοσχευμάτων υποκειμένων

Ερώτηση: Σε τι διακρίνονται τα μοσχεύματα υποκειμένων που διατίθενται στους αμπελουργούς για την φύτευση αμπελώνα; Περιγράψτε τα πλήρως.

Απάντηση:

• Ο ορισμός του μοσχεύματος. «Μόσχευμα αμπέλου είναι τμήμα βλαστού ή κληματίδας που έχει τουλάχιστον έναν οφθαλμό.» Τα μοσχεύματα «διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τη μορφή και τον προορισμό της χρήσης τους».

• α) Μοσχεύματα ριζοβόλησης. «Προέρχονται από το ακραίο τμήμα των κληματίδων των πρέμνων των υποκειμένων.» Έχουν μήκος 50-55 εκατοστά και διάμετρο κορυφής 4-6,5 χιλιοστά. «Ριζοβολούνται στο φυτώριο και δίνουν τα έριζα απλά μοσχεύματα, τα οποία φυτεύονται στην οριστική τους θέση στον αμπελώνα και εμβολιάζονται αργότερα με «εμβολιασμό επί τόπου».» Δεματοποιούνται σε δέματα των 200 τεμαχίων.

• β) Εμβολιάσιμα μοσχεύματα. «Προέρχονται από το μεσαίο και κατώτερο τμήμα των κληματίδων και επιλέγονται κατά τη διαδικασία τεμαχισμού των κληματίδων.» Έχουν μήκος 40-45 εκατοστά και διάμετρο κορυφής 6,5-11 χιλιοστά. «Αφού εμβολιαστούν με την επιθυμητή ποικιλία vinifera με επιτραπέζιο εμβολιασμό, υπόκεινται στη διαδικασία συγκόλλησης εμβολίου - υποκειμένου. Μετά φυτεύονται στο φυτώριο για ριζοβόληση.» Δεματοποιούνται σε δέματα των 100 τεμαχίων.

• Το τελικό προϊόν. «Μετά τη δημιουργία και ανάπτυξη των ριζών ονομάζονται έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα και διατίθενται στους αμπελουργούς. Αποτελούν την ολοκληρωμένη μορφή μοσχευμάτων για την εγκατάσταση παραγωγικού αμπελώνα.»

• Συγκριτικός πίνακας.

  	Ριζοβόλησης	Εμβολιάσιμα
  Τμήμα κληματίδας	Ακραίο	Μεσαίο και κατώτερο
  Μήκος	50-55 εκ.	40-45 εκ.
  Διάμετρος κορυφής	4-6,5 χιλ.	6,5-11 χιλ.
  Πότε εμβολιάζονται	Μετά τη φύτευση, «επί τόπου»	Πριν τη ριζοβόληση, επιτραπέζια
  Τελικό προϊόν	Έριζα απλά μοσχεύματα	Έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα
  Δέματα	200 τεμάχια	100 τεμάχια

• Πού καταλήγουν και τα δύο. «Τα μοσχεύματα ριζοβολούνται είτε σε υπαίθριο φυτώριο ή σε θερμοκήπιο με συνθήκες υδρονέφωσης και διατίθενται στους αμπελουργούς γυμνόριζα ή σε ειδικά δοχεία με υπόστρωμα.»

• ⚠️ Δύο παρατηρήσεις στα νούμερα. (α) Τα δύο εύρη διαμέτρου επικαλύπτονται ακριβώς στα 6,5 χιλιοστά, που ανήκει και στις δύο κατηγορίες. (β) Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ της σελ. 75 δίνει για τα μοσχεύματα ριζοβόλησης διάμετρο 4-6 χιλιοστά, όχι 4-6,5.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μοσχεύματα υποκειμένων διακρίνονται σε δύο κατηγορίες (Εικ. 4.2). α) Μοσχεύματα ριζοβόλησης: προέρχονται από το ακραίο τμήμα των κληματίδων, έχουν μήκος 50-55 εκατοστά και διάμετρο κορυφής 4-6,5 χιλιοστά, ριζοβολούνται στο φυτώριο και δίνουν τα έριζα απλά μοσχεύματα, που φυτεύονται στην οριστική τους θέση και εμβολιάζονται αργότερα «επί τόπου». β) Εμβολιάσιμα μοσχεύματα: προέρχονται από το μεσαίο και κατώτερο τμήμα των κληματίδων, έχουν μήκος 40-45 εκατοστά και διάμετρο κορυφής 6,5-11 χιλιοστά, εμβολιάζονται πρώτα με επιτραπέζιο εμβολιασμό, συγκολλούνται και μετά φυτεύονται στο φυτώριο για ριζοβόληση· τότε γίνονται έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα, που αποτελούν την ολοκληρωμένη μορφή για την εγκατάσταση παραγωγικού αμπελώνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η κρίσιμη διαφορά είναι η σειρά των πράξεων: στα ριζοβόλησης πρώτα ρίζες, μετά εμβόλιο· στα εμβολιάσιμα πρώτα εμβόλιο, μετά ρίζες.
• Η ερώτηση ζητά «περιγράψτε τα πλήρως»: δώσε προέλευση, διαστάσεις, πορεία και τελικό προϊόν για κάθε κατηγορία.
• Τα εμβολιοφόρα μοσχεύματα δεν είναι μοσχεύματα υποκειμένων — είναι μοσχεύματα ποικιλιών vinifera που δίνουν τα εμβόλια.

---

Κριτήρια επιλογής μοσχευμάτων και εμβολιοφόρων κληματίδων

Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής των μοσχευμάτων υποκειμένων και των εμβολιοφόρων μοσχευμάτων; Αιτιολογήστε τη χρησιμοποίηση του κάθε κριτηρίου.

Απάντηση:

• Α. Τα τρία κριτήρια για τα πρέμνα των υποκειμένων (σελ. 63). «Κριτήρια επιλογής των πρέμνων των υποκειμένων αμπέλου από τα οποία θα ληφθούν τα μοσχεύματα είναι η υγεία, η καλή ξυλοποίηση και η κανονική ζωηρότητα.»
• 1. Υγεία — αιτιολόγηση. «Θεωρείται αυτονόητο ότι αποκλείονται πρέμνα με ιώσεις ή πρέμνα προσβεβλημένα από άλλες ασθένειες.» Το μόσχευμα αναπαράγει πιστά το μητρικό φυτό, άρα μεταφέρει και τα παθογόνα· οι ιώσεις μάλιστα δεν θεραπεύονται και θα εγκατασταθούν μόνιμα στον νέο αμπελώνα.
• 2. Καλή ξυλοποίηση — αιτιολόγηση. «Η καλή ξυλοποίηση σχετίζεται με την αυξημένη συγκέντρωση υδατανθράκων στις κληματίδες, που ευνοεί την καλή ριζοβολία των μοσχευμάτων. Η συνθήκη αυτή πρέπει να συνδυάζεται και με χαμηλή περιεκτικότητα αζωτούχων ουσιών στις κληματίδες.» Οι αποθησαυριστικές ουσίες είναι η ενέργεια που θα χρησιμοποιήσει το μόσχευμα για να βγάλει ρίζες πριν αποκτήσει φύλλα. Γι' αυτό «η κατάσταση θρέψης του μητρικού φυτού επηρεάζει την ικανότητα ριζοβόλησης των μοσχευμάτων που λαμβάνονται από αυτό».
• 3. Κανονική ζωηρότητα — αιτιολόγηση. Το βιβλίο το αιτιολογεί στη σελ. 66: «Πρέμνα πολύ ζωηρά ή καχεκτικά δίνουν μοσχεύματα που έχουν μικρό ποσοστό επιτυχίας στον εμβολιασμό.» Τα πολύ ζωηρά έχουν κληματίδες πλούσιες σε άζωτο και φτωχά ξυλοποιημένες, τα καχεκτικά δεν έχουν αρκετά αποθέματα.
• Β. Τα κριτήρια για τις εμβολιοφόρες κληματίδες (σελ. 66). «Η επιλογή των κατάλληλων κληματίδων, από τις οποίες θα ληφθούν τα εμβόλια, πρέπει να αρχίσει από το προηγούμενο του εμβολιασμού έτος.»
• 1. Τα ίδια κριτήρια για τα πρέμνα. «Πρώτα επιλέγονται τα κατάλληλα πρέμνα με τα ίδια κριτήρια που χρησιμοποιούνται στην επιλογή των πρέμνων των υποκειμένων αμπέλου» — δηλαδή υγεία, καλή ξυλοποίηση, κανονική ζωηρότητα.
• 2. Πρέμνα στην παραγωγική τους περίοδο — αιτιολόγηση. «Τα πρέμνα που βρίσκονται στην παραγωγική τους περίοδο είναι τα πλέον κατάλληλα για τη λήψη εμβολίων. Πρέμνα τα οποία είναι νεαρά δεν έχουν καλά ξυλοποιημένες κληματίδες, με αποτέλεσμα αυτές να είναι φτωχές σε αποθησαυριστικές ουσίες. Αυτό επηρεάζει αρνητικά την επιτυχία του εμβολιασμού.»
• 3. Αποκλεισμός προβληματικών πρέμνων. Αποκλείονται και τα πρέμνα με υπερβολική παραγωγή ή στα οποία εφαρμόστηκε αυστηρό χλωρό κλάδεμα — και στις δύο περιπτώσεις οι κληματίδες εξαντλούνται σε αποθέματα.
• 4. Υγιείς κληματίδες, μέτριου πάχους, με κανονικά μεσογονάτια — αιτιολόγηση. «Οι κληματίδες από τις οποίες θα ληφθούν τα εμβόλια θα πρέπει να είναι υγιείς, να είναι μέτριου πάχους και να έχουν μεσογονάτια διαστήματα κανονικού μήκους (στο πλαίσιο της ποικιλίας), πράγμα το οποίο δείχνει την καλή και ισορροπημένη ανάπτυξή τους.»
• 5. Καλή ξυλοποίηση μέσα στο πρέμνο. «Η καλή ξυλοποίηση είναι σημαντικό κριτήριο για την επιλογή των εμβολιοφόρων κληματίδων ανάμεσα στις κληματίδες ενός πρέμνου.»
• 6. Μικρός όγκος εντεριώνης — αιτιολόγηση. «Πρέπει να αναζητούνται κληματίδες με μικρό όγκο εντεριώνης, γιατί αυτή πολλές φορές δημιουργεί τεχνικές δυσκολίες στην προετοιμασία των εμβολίων για εμβολιασμό.» Η εντεριώνη είναι μαλακός ιστός: όσο μεγαλύτερη, τόσο λιγότερο ξύλο υπάρχει για να γίνει καθαρή τομή και σταθερή συγκόλληση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τα μοσχεύματα υποκειμένων τα κριτήρια είναι τρία: α) υγεία — αποκλείονται πρέμνα με ιώσεις ή άλλες ασθένειες, γιατί το μόσχευμα αναπαράγει πιστά το μητρικό φυτό και μεταφέρει τα παθογόνα· β) καλή ξυλοποίηση — σημαίνει αυξημένη συγκέντρωση υδατανθράκων και χαμηλή περιεκτικότητα αζωτούχων ουσιών, που ευνοούν την καλή ριζοβολία· γ) κανονική ζωηρότητα — γιατί πρέμνα πολύ ζωηρά ή καχεκτικά δίνουν μοσχεύματα με μικρό ποσοστό επιτυχίας. Για τις εμβολιοφόρες κληματίδες ισχύουν τα ίδια κριτήρια για τα πρέμνα, και επιπλέον: επιλέγονται πρέμνα στην παραγωγική τους περίοδο (τα νεαρά έχουν κληματίδες φτωχές σε αποθησαυριστικές ουσίες), αποκλείονται πρέμνα με υπερβολική παραγωγή ή αυστηρό χλωρό κλάδεμα, και οι κληματίδες πρέπει να είναι υγιείς, μέτριου πάχους, με μεσογονάτια κανονικού μήκους (δείγμα ισορροπημένης ανάπτυξης), καλά ξυλοποιημένες και με μικρό όγκο εντεριώνης, γιατί η εντεριώνη δυσκολεύει τεχνικά την προετοιμασία των εμβολίων. Η επιλογή πρέπει να αρχίζει από το προηγούμενο του εμβολιασμού έτος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά ρητά αιτιολόγηση κάθε κριτηρίου — μην αρκεστείς στην απαρίθμηση.
• Πρόσεξε τη σύνδεση υδατάνθρακες ↑ / άζωτο ↓: είναι το κλειδί και για τη ριζοβολία και για τη συγκόλληση.
• Τα κριτήρια των εμβολιοφόρων περιλαμβάνουν τα τρία των υποκειμένων και προσθέτουν ακόμη τέσσερα.

---

Πώς διατηρούνται τα μοσχεύματα

Ερώτηση: Πώς διατηρούνται τα μοσχεύματα της αμπέλου;

Απάντηση:

• Ο σκοπός της διατήρησης. «Οι διαδικασίες και συνθήκες διατήρησης έχουν σκοπό την προφύλαξη των μοσχευμάτων από την αφυδάτωση, την ασφυξία και την πρώιμη έκπτυξη των οφθαλμών, καθώς επίσης και την προστασία τους από προσβολές παρασίτων, ιδίως του Βοτρύτη (Botrytis cinerea).»

• Πρώτο βήμα — δεματοποίηση. «Πριν τα μοσχεύματα οδηγηθούν στους χώρους διατήρησης, συσκευάζονται σε δέματα των 200 τεμαχίων για τα μοσχεύματα ριζοβόλησης και των 100 τεμαχίων για τα εμβολιάσιμα. Η δεματοποίηση εκτελείται με μηχανήματα, τα οποία τοποθετούν δύο ή τρία σύρματα ή πλαστικές ταινίες (Εικ. 4.3).»

• Το κύριο πρόβλημα — η αφυδάτωση. «Η αφυδάτωση των μοσχευμάτων είναι το κύριο πρόβλημα κατά τη διάρκεια της διατήρησής τους. Η περιεκτικότητα των μοσχευμάτων σε νερό μπορεί να μειωθεί πολύ γρήγορα. Απώλεια νερού σε ποσοστό 15% της αρχικής περιεκτικότητας δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη βλάστηση και τη ριζοβόληση.»

• Οι άριστες συνθήκες. «Για την ελαχιστοποίηση της απώλειας νερού από τα μοσχεύματα είναι απαραίτητη η διατήρησή τους σε θερμοκρασία +1 °C, με σχετική υγρασία 100% και επαρκή αερισμό.» Οι σύγχρονες φυτωριακές μονάδες διαθέτουν ψυκτικό θάλαμο.

• Αν δεν υπάρχει ψυκτικός θάλαμος. «Τα μοσχεύματα ριζοβόλησης τοποθετούνται σε δεξαμενή με νερό μέχρι την πλήρη ενυδάτωσή τους και ακολούθως τοποθετούνται σε τάφρους για τη διατήρησή τους.»

• Τα εμβολιάσιμα μοσχεύματα. «Μπορούν να συντηρηθούν σε κιβώτια στρωμάτωσης με τύρφη και ακολούθως να τοποθετηθούν σε ψυχρές αποθήκες. Σε τακτικά χρονικά διαστήματα πρέπει να διαβρέχονται, ώστε να διατηρείται η υγρασία τους όσο καλύτερα γίνεται (Εικ. 4.4).»

• Οι εμβολιοφόρες κληματίδες. «Στρωματώνονται με τύρφη, πριονίδι ξύλου ή περλίτη σε χώρους με υψηλή σχετική υγρασία, επαρκή αερισμό και χαμηλή θερμοκρασία.» Εναλλακτικά, οι εμβολιοφόρες κληματίδες μήκους 60 εκατοστών διατηρούνται με ενυδάτωση σε δεξαμενή με νερό για 24 ώρες και, στη συνέχεια, τοποθετούνται «σε πλαστικούς σάκους, με τα υλικά στρωμάτωσης, και διατηρούνται σε ψυκτικούς θαλάμους, σε θερμοκρασία +1 °C».

• Συγκεντρωτικά.

  Υλικό	Τρόπος διατήρησης
  Όλα	Δεματοποίηση (200 / 100 τεμ.) και διατήρηση στους +1 °C, 100% υγρασία, επαρκή αερισμό
  Ριζοβόλησης, χωρίς ψύξη	Δεξαμενή νερού μέχρι πλήρη ενυδάτωση → τάφροι
  Εμβολιάσιμα	Κιβώτια στρωμάτωσης με τύρφη → ψυχρές αποθήκες, με τακτική διαβροχή
  Εμβολιοφόρες κληματίδες	Στρωμάτωση με τύρφη, πριονίδι ή περλίτη, σε υψηλή υγρασία και χαμηλή θερμοκρασία
  Εμβολιοφόρες 60 εκ.	24ωρη ενυδάτωση → πλαστικοί σάκοι με υλικά στρωμάτωσης → ψυκτικοί θάλαμοι +1 °C

• Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 75). «Τα μοσχεύματα, μέχρι την χρησιμοποίησή τους, μπορούν να αποθηκευθούν με στρωμάτωση σε τύρφη κάτω από κατάλληλες συνθήκες (+1 °C θερμοκρασία, 100% υγρασία), για να μην αφυδατωθούν.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μοσχεύματα δεματοποιούνται πρώτα (δέματα των 200 τεμαχίων τα ριζοβόλησης και των 100 τα εμβολιάσιμα, με δύο ή τρία σύρματα ή πλαστικές ταινίες) και μετά οδηγούνται στους χώρους διατήρησης. Σκοπός είναι η προφύλαξη από αφυδάτωση, ασφυξία και πρώιμη έκπτυξη των οφθαλμών και η προστασία από παράσιτα, ιδίως τον Βοτρύτη. Το κύριο πρόβλημα είναι η αφυδάτωση — απώλεια 15% του αρχικού νερού δημιουργεί σοβαρά προβλήματα — γι' αυτό απαιτείται ψυκτικός θάλαμος στους +1 °C, με σχετική υγρασία 100% και επαρκή αερισμό. Όταν δεν υπάρχει ψυκτικός θάλαμος, τα μοσχεύματα ριζοβόλησης μπαίνουν σε δεξαμενή με νερό μέχρι πλήρη ενυδάτωση και μετά σε τάφρους· τα εμβολιάσιμα συντηρούνται σε κιβώτια στρωμάτωσης με τύρφη και σε ψυχρές αποθήκες, με τακτική διαβροχή· οι εμβολιοφόρες κληματίδες στρωματώνονται με τύρφη, πριονίδι ή περλίτη σε χώρους με υψηλή υγρασία, επαρκή αερισμό και χαμηλή θερμοκρασία, ή ενυδατώνονται 24 ώρες και μπαίνουν σε πλαστικούς σάκους με υλικά στρωμάτωσης, σε ψυκτικούς θαλάμους στους +1 °C.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην ξεχάσεις ότι πριν από κάθε διατήρηση προηγείται η δεματοποίηση — είναι μέρος της απάντησης.
• Το βιβλίο δίνει διαφορετικό τρόπο για κάθε κατηγορία υλικού· η πλήρης απάντηση τους καλύπτει όλους.
• Το 15% απώλειας νερού είναι το νούμερο-κλειδί της ερώτησης.

---

Οι προϋποθέσεις επιτυχίας του εμβολιασμού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που ισχύουν για την επιτυχία ενός εμβολιασμού;

Απάντηση:

• Το βιβλίο δίνει πέντε προϋποθέσεις στην παράγραφο 4.2.3.2 (σελ. 66-67).

• α. Βοτανική συγγένεια εμβολίου - υποκειμένου. «Η ύπαρξη βοτανικής συγγένειας μεταξύ του εμβολίου και του υποκειμένου είναι απαραίτητη και αναγκαία προϋπόθεση για την επιτυχία του εμβολιασμού. Κατά κανόνα, ο εμβολιασμός είναι επιτυχημένος μεταξύ των ειδών και ποικιλιών του υπογένους Euvitis.» Ενδεικτικά συμπτώματα έλλειψης συγγένειας και αδυναμίας αρμονικής συμβίωσης είναι: α) η αδυναμία συγκόλλησης, β) το υπερβολικό εξόγκωμα στο σημείο ένωσης, γ) η χλωρωτική βλάστηση του εμβολίου (Εικ. 4.7). Επιπλέον, «οι διαφορές στη ζωηρότητα και τον χρόνο βλάστησης εμβολίου - υποκειμένου επηρεάζουν αρνητικά τη συμβίωση». Το βιβλίο τονίζει ότι τα συμπτώματα αυτά δείχνουν έλλειψη αρμονικής συμβίωσης «ακόμα και όταν δεν παρατηρηθεί αποκόλληση του εμβολίου από το υποκείμενο».

• β. Ηλικία εμβολίου - υποκειμένου. «Η επιτυχία του εμβολιασμού είναι μεγαλύτερη όσο μικρότερης ηλικίας είναι τα προς εμβολιασμό τμήματα του φυτού.»

• γ. Πολικότητα εμβολίου - υποκειμένου. «Όταν εκτελείται ο εμβολιασμός, το εμβόλιο πρέπει να τοποθετείται στο υποκείμενο με τη σωστή διεύθυνση, δηλαδή η βάση του εμβολίου πρέπει να βρίσκεται πάντα προς τα κάτω. Εάν αντιστραφεί η τοποθέτηση του εμβολίου, τότε ο εμβολιασμός δε θα είναι επιτυχής.»

• δ. Μηχανική σταθερότητα των δύο τμημάτων. «Η μηχανική σταθερότητα εμβολίου - υποκειμένου εξασφαλίζει καλή συγκόλληση. Επιτυγχάνεται με το δέσιμο των δύο τμημάτων με διάφορα υλικά, έτσι ώστε τα τμήματα να βρίσκονται σε διαρκή επαφή, χωρίς να υπάρχει κενός χώρος μεταξύ τους.»

• ε. Συνθήκες περιβάλλοντος. «Η θερμοκρασία επηρεάζει καθοριστικά την ταχύτητα συγκόλλησης εμβολίου - υποκειμένου και την ποιότητα του συγκολλητικού ιστού. Θερμοκρασία μεταξύ 25 και 28 °C θεωρείται ικανοποιητική για την καλή συγκόλληση. Επίσης, για την κανονική ανάπτυξη του συγκολλητικού ιστού και την επιτυχημένη συγκόλληση χρειάζεται υψηλή σχετική υγρασία (μεγαλύτερη του 90%).»

• Σύνοψη.

  Προϋπόθεση	Τι απαιτεί
  α. Βοτανική συγγένεια	Απαραίτητη και αναγκαία· εντός του υπογένους Euvitis
  β. Ηλικία	Όσο μικρότερη, τόσο μεγαλύτερη η επιτυχία
  γ. Πολικότητα	Η βάση του εμβολίου πάντα προς τα κάτω
  δ. Μηχανική σταθερότητα	Δέσιμο σε διαρκή επαφή, χωρίς κενό
  ε. Συνθήκες περιβάλλοντος	25-28 °C και σχετική υγρασία > 90%

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι προϋποθέσεις είναι πέντε: α) η βοτανική συγγένεια εμβολίου - υποκειμένου, που είναι «απαραίτητη και αναγκαία» και κατά κανόνα υπάρχει μεταξύ των ειδών και ποικιλιών του υπογένους Euvitis — η έλλειψή της φαίνεται από την αδυναμία συγκόλλησης, το υπερβολικό εξόγκωμα στο σημείο ένωσης και τη χλωρωτική βλάστηση του εμβολίου· β) η ηλικία, καθώς «η επιτυχία είναι μεγαλύτερη όσο μικρότερης ηλικίας είναι τα προς εμβολιασμό τμήματα»· γ) η πολικότητα, δηλαδή η βάση του εμβολίου να βρίσκεται πάντα προς τα κάτω, αλλιώς ο εμβολιασμός δε θα είναι επιτυχής· δ) η μηχανική σταθερότητα, που επιτυγχάνεται με το δέσιμο των δύο τμημάτων σε διαρκή επαφή χωρίς κενό χώρο· και ε) οι συνθήκες περιβάλλοντος, δηλαδή θερμοκρασία 25-28 °C και σχετική υγρασία μεγαλύτερη του 90%.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι προϋποθέσεις είναι πέντε και το βιβλίο τις αριθμεί α έως ε — μην παραλείψεις καμία.
• Η βοτανική συγγένεια είναι η μόνη που χαρακτηρίζεται «απαραίτητη και αναγκαία».
• Δώσε και τα τρία συμπτώματα έλλειψης συγγένειας: αδυναμία συγκόλλησης, εξόγκωμα, χλωρωτική βλάστηση.

---

Εμβολιασμός νεαρών και ηλικιωμένων πρέμνων

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι τρόποι εμβολιασμού νεαρών και ηλικιωμένων πρέμνων υποκειμένων; Δώστε συνοπτικά όλες τις ενέργειες πριν, στην διάρκεια και μετά τον εμβολιασμό.

Απάντηση:

• Οι δύο κυριότεροι τρόποι «επί τόπου». Το βιβλίο περιγράφει τον σχιστό εμβολιασμό με πλήρη σχισμή (για νεαρά και για ηλικιωμένα πρέμνα) και τον ημιμαγιόρκιο εμβολιασμό (ενοφθαλμισμό) για τα νεαρά πρέμνα. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το συνοψίζει: «Τα έρριζα απλά μοσχεύματα που φυτεύονται το χειμώνα ... εμβολιάζονται «επί τόπου» στον αμπελώνα με σχιστό εμβολιασμό την άνοιξη (εμβολιασμός ανοίξεως) ή με ημιμαγιόρκιο εμβολιασμό (ενοφθαλμισμός) στο τέλος καλοκαιριού - αρχές φθινοπώρου (θερινός εμβολιασμός). Ηλικιωμένα πρέμνα υποκειμένων εμβολιάζονται με σχιστό εμβολιασμό την άνοιξη.»

• Α. ΣΧΙΣΤΟΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΝΕΑΡΑ ΠΡΕΜΝΑ — ΠΡΙΝ. Τα έρριζα απλά μοσχεύματα φυτεύονται στην οριστική τους θέση νωρίς τον χειμώνα και ο εμβολιασμός γίνεται την άνοιξη (Μάρτιο - Απρίλιο) του επόμενου χρόνου· σε ζωηρά υποκείμενα (όπως το R110) η φύτευση γίνεται νωρίς την άνοιξη και ο εμβολιασμός μέσα - τέλη Μαΐου. Προετοιμασία υποκειμένου: με το κλαδευτικό ψαλίδι (ή αμπελουργικό πριόνι αν η διάμετρος είναι μεγάλη) κόβεται ο κορμός τουλάχιστον 5 εκατοστά πάνω από το έδαφος, 1-2 μέρες πριν τον εμβολιασμό, «για να απομακρυνθούν οι χυμοί που βγαίνουν από την τομή (δάκρυα), οι οποίοι δυσκολεύουν τη συγκόλληση». Με τον σχίστη ή το εμβολιαστήρι γίνεται σχισμή ακριβώς πάνω στη μεγαλύτερη διάμετρο της τομής, με βάθος ανάλογο με το μήκος του εμβολίου και τέλος λίγο πάνω από τον κόμβο (Εικ. 4.8). Προετοιμασία εμβολίου: σχήμα σφήνας που εφάπτεται καλά στη σχισμή· τα εμβόλια ετοιμάζονται εκ των προτέρων, τοποθετούνται σε μικρά δοχεία με νερό και μεταφέρονται στον αμπελώνα.

• Α. ΣΧΙΣΤΟΣ — ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ. Ο εμβολιαστής επιλέγει το κατάλληλο εμβόλιο για κάθε φυτό, με κριτήριο κυρίως τη διάμετρο των δύο μερών. Το εμβόλιο τοποθετείται στη σχισμή «με τέτοιο τρόπο ώστε να έλθουν σε επαφή οι καμβιακοί ιστοί υποκειμένου και εμβολίου» και ο εμβολιασμός δένεται με χόρτο (ράφια) ή πλαστική ταινία. Αμέσως μετά, υποκείμενο και εμβόλιο καλύπτονται με κώνο χώματος, ώστε το εμβόλιο να βρίσκεται 3-5 εκατοστά κάτω από την επιφάνεια και να προστατεύεται από αφυδάτωση· ο χώρος γύρω από τη ζώνη ένωσης γεμίζεται με υγρή ποταμίσια άμμο ή τύρφη.

• Α. ΣΧΙΣΤΟΣ — ΜΕΤΑ. «Μετά την έκπτυξη του οφθαλμού του εμβολίου απομακρύνεται το χώμα, κόβονται τυχόν ρίζες του εμβολίου και βλαστοί του υποκειμένου.» Αν ο εμβολιασμός αποτύχει, «μπορεί να επαναληφθεί μετά από έναν μήνα, αρκεί να υπάρχουν εμβόλια σε καλή κατάσταση».

• Β. ΣΧΙΣΤΟΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΠΡΕΜΝΑ. «Ακολουθείται η ίδια μεθοδολογία που περιγράφεται στον σχιστό εμβολιασμό νεαρών πρέμνων. Όμως, λόγω της μεγάλης διαμέτρου του υποκειμένου, χρησιμοποιούνται δύο εμβόλια σε μορφή σφήνας, τα οποία τοποθετούνται στις άκρες της σχισμής. Η τοποθέτηση γίνεται με ελαφρά κλίση προς τα έξω, με τρόπο ώστε ο φλοιός του υποκειμένου να εξέχει λίγο και ο οφθαλμός του εμβολίου «να βλέπει» προς τα έξω» (Εικ. 4.9).

• Γ. ΗΜΙΜΑΓΙΟΡΚΙΟΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ — ΠΡΙΝ. Γίνεται «επί τόπου» στον αμπελώνα, μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου, με κοιμώμενο οφθαλμό (θερινός εμβολιασμός). Προετοιμασία υποκειμένου: λίγες μέρες πριν γίνεται κλάδεμα και η βλάστηση περιορίζεται στο μισό της αρχικής· αν υπάρχει δυνατότητα, ακολουθεί άρδευση. Το υποκείμενο πρέπει να έχει διάμετρο τουλάχιστον 1 εκατοστό στο ύψος του εμβολιασμού και το σημείο εμβολιασμού να βρίσκεται τουλάχιστον 5 εκατοστά πάνω από το έδαφος. Προετοιμασία εμβολίων: οι οφθαλμοί πρέπει να είναι πλήρως ανεπτυγμένοι· από τις κληματίδες αφαιρούνται οι έλικες και τα φύλλα, διατηρείται μόνο μέρος των μίσχων και οι κληματίδες τοποθετούνται σε υγρό και δροσερό μέρος.

• Γ. ΗΜΙΜΑΓΙΟΡΚΙΟΣ — ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ. «Ο εμβολιασμός γίνεται με ενοφθαλμισμό, μετά την εκτέλεση της κατάλληλης τομής» (Εικ. 4.10). Μετά την τοποθέτηση του εμβολίου γίνεται το δέσιμο και καλύπτεται ο κορμός του πρέμνου με το εμβόλιο, με κώνο χώματος ύψους 10-20 εκατοστών.

• Γ. ΗΜΙΜΑΓΙΟΡΚΙΟΣ — ΜΕΤΑ. «Η συγκόλληση εμβολίου και υποκειμένου γίνεται σε διάστημα 4 περίπου εβδομάδων, αλλά ο οφθαλμός παραμένει σε λήθαργο μέχρι την επόμενη άνοιξη. Τότε γίνεται ο έλεγχος του εμβολιασμού. Στην περίπτωση επιτυχίας, ο οφθαλμός έχει διογκωθεί και είναι πράσινου χρώματος. Στη συνέχεια κόβεται ο κορμός του υποκειμένου 5 εκατοστά περίπου πάνω από το σημείο εμβολιασμού. Μετά τον έλεγχο καλύπτεται ξανά με χώμα το σημείο εμβολιασμού.» Μετά την έκπτυξη αρχίζουν οι καλλιεργητικές φροντίδες. Σε αποτυχία, «το φυτό επανεμβολιάζεται αμέσως (άνοιξη) με σχιστό εμβολιασμό και η τομή γίνεται λίγο παρακάτω από την τομή του ενοφθαλμισμού».

• Συγκεντρωτικός πίνακας.

  	Σχιστός (νεαρά)	Σχιστός (ηλικιωμένα)	Ημιμαγιόρκιος
  Εποχή	Μάρτιος - Απρίλιος (ή μέσα-τέλη Μαΐου για ζωηρά)	Άνοιξη	Μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου
  Οφθαλμός	Άμεσης ανάπτυξης	Άμεσης ανάπτυξης	Κοιμώμενος
  Αριθμός εμβολίων	Ένα	Δύο, στις άκρες της σχισμής	Ένα (ενοφθαλμισμός)
  Κάλυψη	Κώνος χώματος, εμβόλιο 3-5 εκ. κάτω	Ομοίως	Κώνος χώματος 10-20 εκ.
  Συγκόλληση	Την ίδια άνοιξη	Την ίδια άνοιξη	4 εβδομάδες, έκπτυξη επόμενη άνοιξη

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι τρόποι «επί τόπου» είναι ο σχιστός εμβολιασμός με πλήρη σχισμή και ο ημιμαγιόρκιος εμβολιασμός (ενοφθαλμισμός)· τα ηλικιωμένα πρέμνα εμβολιάζονται με σχιστό την άνοιξη. Σχιστός σε νεαρά πρέμνα: πριν — φύτευση νωρίς τον χειμώνα, εμβολιασμός Μάρτιο - Απρίλιο, κοπή του κορμού 5 εκατοστά πάνω από το έδαφος 1-2 μέρες νωρίτερα (για να φύγουν τα δάκρυα), σχισμή πάνω στη μεγαλύτερη διάμετρο, εμβόλιο σε σχήμα σφήνας έτοιμο εκ των προτέρων σε δοχεία με νερό· κατά τη διάρκεια — επιλογή εμβολίου με βάση τη διάμετρο, επαφή των καμβιακών ιστών, δέσιμο με ράφια ή πλαστική ταινία και κάλυψη με κώνο χώματος ώστε το εμβόλιο να είναι 3-5 εκατοστά κάτω από την επιφάνεια, με υγρή ποταμίσια άμμο ή τύρφη γύρω από τη ζώνη ένωσης· μετά — μετά την έκπτυξη απομάκρυνση του χώματος και κοπή των ριζών του εμβολίου και των βλαστών του υποκειμένου, με δυνατότητα επανάληψης μετά από έναν μήνα σε αποτυχία. Σε ηλικιωμένα πρέμνα ισχύει η ίδια μεθοδολογία, αλλά λόγω της μεγάλης διαμέτρου χρησιμοποιούνται δύο εμβόλια στις άκρες της σχισμής, με ελαφρά κλίση προς τα έξω. Ημιμαγιόρκιος: πριν — κλάδεμα στο μισό της βλάστησης και άρδευση, υποκείμενο διαμέτρου τουλάχιστον 1 εκατοστού και σημείο εμβολιασμού 5 εκατοστά πάνω από το έδαφος, εμβόλια με πλήρως ανεπτυγμένους οφθαλμούς, χωρίς έλικες και φύλλα· κατά τη διάρκεια — ενοφθαλμισμός, δέσιμο και κώνος χώματος 10-20 εκατοστών· μετά — συγκόλληση σε 4 εβδομάδες, λήθαργος μέχρι την επόμενη άνοιξη, έλεγχος (ο οφθαλμός διογκωμένος και πράσινος), κοπή του κορμού 5 εκατοστά πάνω από το σημείο εμβολιασμού και νέα κάλυψη με χώμα· σε αποτυχία, επανεμβολιασμός αμέσως την άνοιξη με σχιστό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά τρεις φάσεις (πριν, κατά τη διάρκεια, μετά) για κάθε τρόπο — οργάνωσε την απάντηση σε πίνακα ή σε τρεις παραγράφους.
• Η διαφορά νεαρών / ηλικιωμένων στον σχιστό είναι ένα εμβόλιο έναντι δύο και η κλίση προς τα έξω.
• Στον ημιμαγιόρκιο ο έλεγχος γίνεται την επόμενη άνοιξη, όχι αμέσως — ο οφθαλμός είναι κοιμώμενος.

---

Εμβολιασμός σε σύγχρονη αμπελοφυτωριακή μονάδα

Ερώτηση: Πώς μπορούν να εμβολιασθούν τα μοσχεύματα υποκειμένων σε μια σύγχρονη αμπελοφυτωριακή μονάδα; Δώστε τους τρόπους και τον απαραίτητο εξοπλισμό που απαιτείται.

Απάντηση:

• Το πλαίσιο — ο επιτραπέζιος εμβολιασμός. «Επιτραπέζιοι εμβολιασμοί. Εκτελούνται στα εμβολιάσιμα μοσχεύματα των υποκειμένων σε πάγκους, με εμβολιαστικές μηχανές ή με το χέρι, στους κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους μικρών ή μεγάλων αμπελοφυτωριακών μονάδων» (σελ. 65-66).

• Τρόπος 1 — με το χέρι: ο αγγλικός εμβολιασμός. «Είναι εμβολιασμός ανοίξεως. Ονομάζεται και επιτραπέζιος εμβολιασμός, γιατί γίνεται στον ειδικό χώρο του φυτωρίου για εμβολιασμούς με το χέρι ή με εμβολιαστική μηχανή. Ανάλογα με το μήκος της σχισμής, διακρίνεται σε βραχείας και μακράς τομής (Εικ. 4.11). Ο μακράς τομής εφαρμόζεται συνήθως στον επί τόπου εμβολιασμό, ενώ ο βραχείας στον επιτραπέζιο.»

• Τρόπος 2 — με εμβολιαστικές μηχανές. «Η ίδια διαδικασία προετοιμασίας των μοσχευμάτων ακολουθείται για την εκτέλεση και των άλλων επιτραπέζιων εμβολιασμών που γίνονται με εμβολιαστικές μηχανές (τύπου ωμέγα, τύπου δια γυγγλισμών).» ⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ της σελ. 75 γράφει «δια γιγγλυσμών» — δύο ορθογραφίες στο ίδιο βιβλίο.

• Η προετοιμασία των μοσχευμάτων. «Πριν τον εμβολιασμό τα μοσχεύματα τοποθετούνται στο νερό για 48 ώρες, ώστε να ενυδατωθούν. Στη συνέχεια αφαιρούνται όλοι οι οφθαλμοί και ανανεώνεται η τομή της βάσης των μοσχευμάτων, πολύ κοντά στον τελευταίο κόμβο. Για την αφαίρεση των οφθαλμών μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ειδικές μηχανές.»

• Η προετοιμασία των εμβολίων. «Οι εμβολιοφόρες κληματίδες διαβρέχονται για λίγες ώρες και έπειτα τεμαχίζονται σε εμβόλια ενός οφθαλμού. Το μήκος του μεσογονατίου πάνω από τον οφθαλμό είναι 2-3 εκατοστά και κάτω από τον οφθαλμό περίπου 7 εκατοστά.»

• Η εκτέλεση. «Μετά την εκτέλεση των ελλειπτικών τομών και των γλωσσίδων στο εμβόλιο και το υποκείμενο, ακολουθεί η συναρμολόγησή τους και το δέσιμο. Στη συνέχεια τα εμβολιασμένα μοσχεύματα τοποθετούνται για συγκόλληση» στον θερμοθάλαμο.

• Ο απαραίτητος εξοπλισμός — η υποδομή της μονάδας (σελ. 70). «Σε αμπελοφυτωριακές μονάδες επιχειρηματικού τύπου πρέπει να υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για την παραγωγή μεγάλου αριθμού μοσχευμάτων με επιτυχή συγκόλληση. Η υποδομή αυτή περιλαμβάνει:

  • α. Έναν χώρο κλειστό για την εκτέλεση των εμβολιασμών, με τραπέζια στα οποία τοποθετούνται τα μοσχεύματα και τις εμβολιαστικές μηχανές (αν υπάρχουν).
  • β. Δεξαμενή νερού για την ενυδάτωση των μοσχευμάτων των υποκειμένων και των εμβολιοφόρων κληματίδων.
  • γ. Το κτίριο του θερμοθάλαμου, το οποίο αποτελείται από τον κυρίως θερμοθάλαμο, τον θερμοθάλαμο εξοικείωσης και το σύστημα θέρμανσης των θαλάμων.
  • δ. Τους χώρους αποθήκευσης των κιβωτίων και των υλικών στρωμάτωσης.»

• Και ο επόμενος κρίκος. Μετά τον εμβολιασμό, τα μοσχεύματα στρωματώνονται σε κιβώτια (ξύλινα 80X60X55 εκ. ή πλαστικά 48X33X30 εκ.) με ξανθιά τύρφη και τοποθετούνται στον θερμοθάλαμο στους 28 °C, με 95-100% υγρασία μέσα στα κιβώτια και έως 75% στον χώρο· μετά από τρεις περίπου εβδομάδες ακολουθεί ο θάλαμος εξοικείωσης και το φυτώριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα εμβολιάσιμα μοσχεύματα των υποκειμένων εφαρμόζεται ο επιτραπέζιος εμβολιασμός, σε πάγκους, είτε με το χέρι, με την τεχνική του αγγλικού εμβολιασμού (βραχείας τομής για τον επιτραπέζιο), είτε με εμβολιαστικές μηχανές τύπου ωμέγα ή τύπου δια γυγγλισμών. Προηγείται ενυδάτωση των μοσχευμάτων για 48 ώρες, αφαίρεση όλων των οφθαλμών και ανανέωση της τομής της βάσης κοντά στον τελευταίο κόμβο· οι εμβολιοφόρες κληματίδες διαβρέχονται και τεμαχίζονται σε εμβόλια ενός οφθαλμού (2-3 εκατοστά πάνω και περίπου 7 κάτω από τον οφθαλμό). Ακολουθούν ελλειπτικές τομές και γλωσσίδες, συναρμολόγηση και δέσιμο. Ο απαραίτητος εξοπλισμός της μονάδας είναι: α) κλειστός χώρος εμβολιασμών με τραπέζια και τις εμβολιαστικές μηχανές, β) δεξαμενή νερού για την ενυδάτωση μοσχευμάτων και εμβολιοφόρων κληματίδων, γ) το κτίριο του θερμοθάλαμου (κυρίως θερμοθάλαμος, θάλαμος εξοικείωσης, σύστημα θέρμανσης) και δ) χώροι αποθήκευσης των κιβωτίων και των υλικών στρωμάτωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά δύο πράγματα: τους τρόπους (με το χέρι / με μηχανές) και τον εξοπλισμό (τα τέσσερα α-δ της σελ. 70).
• Μην ξεχάσεις τη 48ωρη ενυδάτωση και την αφαίρεση όλων των οφθαλμών του υποκειμένου — είναι υποχρεωτικά βήματα.
• Ο αγγλικός εμβολιασμός είναι ο εμβολιασμός «με το χέρι»· οι μηχανές κάνουν τομές ωμέγα ή δια γυγγλισμών.

---

Η εποχή των εμβολιασμών και η επίδρασή της

Ερώτηση: Ποια εποχή γίνονται οι εμβολιασμοί στον αμπελώνα και στα μοσχεύματα και πώς αυτή επηρεάζει τον τρόπο του εμβολιασμού;

Απάντηση:

• Η γενική διάκριση. «Οι εμβολιασμοί, ανάλογα με την εποχή που γίνονται, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες» (σελ. 65):

  • α. Εμβολιασμοί ανοίξεως — γίνονται την άνοιξη με οφθαλμό «άμεσης ανάπτυξης», «γιατί αναπτύσσεται το ίδιο έτος που γίνεται ο εμβολιασμός». Τα εμβόλια προέρχονται από ξυλοποιημένες κληματίδες του προηγούμενου έτους, που διατηρήθηκαν μετά το κλάδεμα.
  • β. Θερινοί εμβολιασμοί (ή ενοφθαλμισμοί) — εκτελούνται στο τέλος του καλοκαιριού ή στην αρχή του φθινοπώρου με «κοιμώμενο οφθαλμό», ο οποίος «θα εκπτυχθεί την επόμενη άνοιξη». Τα εμβόλια κόβονται τη στιγμή του εμβολιασμού.
  • γ. Πράσινοι εμβολιασμοί — εκτελούνται στο τέλος της άνοιξης μέχρι την αρχή του καλοκαιριού· το εμβόλιο προέρχεται από πράσινο ή ελαφρώς ξυλοποιημένο βλαστό και ο οφθαλμός αναπτύσσεται το ίδιο έτος.

• Α. Στον αμπελώνα («επί τόπου»). Οι δύο εποχές δίνουν δύο διαφορετικές μεθόδους:

  Εποχή	Μέθοδος	Οφθαλμός
  Άνοιξη (Μάρτιος - Απρίλιος)	Σχιστός εμβολιασμός με πλήρη σχισμή	Άμεσης ανάπτυξης
  Μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου	Ημιμαγιόρκιος (ενοφθαλμισμός)	Κοιμώμενος

  Το βιβλίο το λέει ρητά: «Ο σχιστός εμβολιασμός είναι, δηλαδή, εμβολιασμός ανοίξεως με οφθαλμό άμεσης ανάπτυξης» και ο ημιμαγιόρκιος «ανήκει δηλαδή στην κατηγορία των θερινών εμβολιασμών».

• Πώς η εποχή καθορίζει την τεχνική στον σχιστό. Επειδή γίνεται την άνοιξη, όταν το φυτό κινεί τους χυμούς του, απαιτείται η κοπή του κορμού 1-2 μέρες πριν, «για να απομακρυνθούν οι χυμοί που βγαίνουν από την τομή (δάκρυα), οι οποίοι δυσκολεύουν τη συγκόλληση». Επειδή ο οφθαλμός είναι άμεσης ανάπτυξης, τα εμβόλια πρέπει να προέρχονται από κληματίδες του προηγούμενου έτους που διατηρήθηκαν — γι' αυτό έχει σημασία η διατήρηση των εμβολιοφόρων κληματίδων στους +1 °C.

• Πώς η εποχή καθορίζει την τεχνική στον ημιμαγιόρκιο. Επειδή γίνεται στο τέλος του καλοκαιριού, τα εμβόλια κόβονται τη στιγμή του εμβολιασμού από τα κατάλληλα πρέμνα, με τους οφθαλμούς πλήρως ανεπτυγμένους, και «η επιλογή των εμβολίων αυτή την εποχή γίνεται καλύτερα». Επειδή ο οφθαλμός είναι κοιμώμενος, η συγκόλληση γίνεται σε 4 εβδομάδες αλλά ο οφθαλμός παραμένει σε λήθαργο μέχρι την επόμενη άνοιξη, οπότε ο έλεγχος και η κοπή του κορμού του υποκειμένου μετατίθενται για την επόμενη άνοιξη.

• Η επίδραση του χρόνου φύτευσης στον αμπελώνα. «Τα έρριζα απλά μοσχεύματα φυτεύονται στην οριστική τους θέση στον αμπελώνα νωρίς τον χειμώνα και ο εμβολιασμός γίνεται την άνοιξη (Μάρτιο - Απρίλιο) του επόμενου χρόνου. Σε περιπτώσεις που τα υποκείμενα είναι ζωηρά (όπως το R110), αυτά φυτεύονται νωρίς την άνοιξη και εμβολιάζονται αργά την ίδια άνοιξη (μέσα - τέλη Μαΐου).»

• Β. Στα μοσχεύματα (επιτραπέζιος εμβολιασμός). Ο αγγλικός εμβολιασμός είναι εμβολιασμός ανοίξεως και γίνεται στον ειδικό χώρο του φυτωρίου. Η εποχή του καθορίζεται από τον χρόνο κοπής των κληματίδων: «Ο καταλληλότερος χρόνος κοπής των κληματίδων, για τις συνθήκες της χώρας μας, είναι το τρίμηνο Ιανουάριου - Μαρτίου» — πρακτικά «η κοπή των εμβολιοφόρων κληματίδων συμπίπτει με το χειμερινό κλάδεμα καρποφορίας των πρέμνων». Επειδή ο εμβολιασμός γίνεται σε κομμένο, κοιμώμενο υλικό και όχι πάνω στο ζωντανό πρέμνο, η συγκόλληση δεν μπορεί να βασιστεί στο περιβάλλον και απαιτεί τον θερμοθάλαμο στους 28 °C.

• Γ. Οι πράσινοι εμβολιασμοί. Συνδέονται με τα χλωρά μοσχεύματα, τα οποία «λαμβάνονται από τη βλάστηση της τρέχουσας περιόδου (πράσινα μοσχεύματα) και ριζοβολούνται, αφού εμβολιασθούν (πράσινος εμβολιασμός), σε συνθήκες υδρονέφωσης» — δηλαδή η εποχή επιβάλλει και το περιβάλλον (υδρονέφωση), γιατί το πράσινο υλικό αφυδατώνεται πολύ εύκολα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι εμβολιασμοί διακρίνονται κατά την εποχή σε ανοίξεως (με οφθαλμό άμεσης ανάπτυξης, από ξυλοποιημένες κληματίδες του προηγούμενου έτους), θερινούς ή ενοφθαλμισμούς (τέλος καλοκαιριού - αρχή φθινοπώρου, με κοιμώμενο οφθαλμό που εκπτύσσεται την επόμενη άνοιξη, με εμβόλια που κόβονται τη στιγμή του εμβολιασμού) και πράσινους (τέλος άνοιξης - αρχή καλοκαιριού, από πράσινο ή ελαφρώς ξυλοποιημένο βλαστό). Στον αμπελώνα, η άνοιξη (Μάρτιος - Απρίλιος, ή μέσα - τέλη Μαΐου για ζωηρά υποκείμενα όπως το R110) επιβάλλει τον σχιστό εμβολιασμό, με κοπή του κορμού 1-2 μέρες πριν για να φύγουν τα δάκρυα· το τέλος του καλοκαιριού (μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου) επιβάλλει τον ημιμαγιόρκιο (ενοφθαλμισμό) με κοιμώμενο οφθαλμό, όπου η συγκόλληση γίνεται σε 4 εβδομάδες αλλά ο έλεγχος και η κοπή του υποκειμένου γίνονται την επόμενη άνοιξη. Στα μοσχεύματα, ο αγγλικός (επιτραπέζιος) εμβολιασμός είναι εμβολιασμός ανοίξεως και εξαρτάται από την κοπή των κληματίδων το τρίμηνο Ιανουαρίου - Μαρτίου, που συμπίπτει με το χειμερινό κλάδεμα καρποφορίας· επειδή γίνεται σε κομμένο υλικό, η συγκόλληση απαιτεί θερμοθάλαμο στους 28 °C.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση έχει δύο σκέλη: εποχές στον αμπελώνα και εποχές στα μοσχεύματα.
• Ο σύνδεσμος εποχής και μεθόδου είναι ο τύπος του οφθαλμού: άμεσης ανάπτυξης την άνοιξη, κοιμώμενος το τέλος του καλοκαιριού.
• Μην μπερδέψεις τον χρόνο κοπής των κληματίδων (Ιανουάριος - Μάρτιος) με τον χρόνο εμβολιασμού στον αμπελώνα (Μάρτιος - Απρίλιος).

---

Τα πλεονεκτήματα του ενοφθαλμισμού

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του εμβολιασμού με ενοφθαλμισμό;

Απάντηση:

• Το πλαίσιο. Πρόκειται για τον ημιμαγιόρκιο εμβολιασμό, που γίνεται «επί τόπου» στον αμπελώνα στο τέλος του καλοκαιριού - αρχές φθινοπώρου (μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου) με κοιμώμενο οφθαλμό, και ανήκει στους θερινούς εμβολιασμούς.

• Τα τρία πλεονεκτήματα κατά λέξη (σελ. 69). «Τα πλεονεκτήματα του εμβολιασμού με ενοφθαλμισμό «επί τόπου» είναι:

  • α. Αυξημένα ποσοστά επιτυχίας και δημιουργία ομοιόμορφων αμπελώνων.
  • β. Πρώιμη έκπτυξη των οφθαλμών και ζωηρότερη ανάπτυξη των νεαρών φυτών.
  • γ. Η επιλογή των εμβολίων αυτή την εποχή γίνεται καλύτερα.»

• Γιατί αυξημένα ποσοστά επιτυχίας. Ο εμβολιασμός γίνεται σε φυτό που βρίσκεται σε πλήρη δραστηριότητα, με το κάμβιο ενεργό· επιπλέον τα εμβόλια «κόβονται τη στιγμή του εμβολιασμού από τα κατάλληλα πρέμνα», άρα δεν έχουν υποστεί αποθήκευση ούτε αφυδάτωση. Το αποτέλεσμα, η ομοιομορφία του αμπελώνα, είναι ουσιώδες, γιατί όλα τα πρέμνα ξεκινούν ταυτόχρονα και με το ίδιο δυναμικό.

• Γιατί πρώιμη έκπτυξη και ζωηρότερη ανάπτυξη. Η συγκόλληση έχει ήδη ολοκληρωθεί από το φθινόπωρο (σε 4 περίπου εβδομάδες) και ο οφθαλμός απλώς περιμένει σε λήθαργο. Έτσι, την επόμενη άνοιξη ο οφθαλμός εκπτύσσεται αμέσως, ενώ στον σχιστό εμβολιασμό της άνοιξης πρέπει πρώτα να γίνει η συγκόλληση και μετά να ξεκινήσει η βλάστηση — δηλαδή χάνεται ένα μέρος της βλαστικής περιόδου.

• Γιατί καλύτερη επιλογή εμβολίων. Τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο οι κληματίδες βρίσκονται πάνω στο πρέμνο και είναι ορατή η πραγματική τους κατάσταση: το βιβλίο απαιτεί οι οφθαλμοί να είναι πλήρως ανεπτυγμένοι και οι κληματίδες υγιείς, μέτριου πάχους, με μεσογονάτια κανονικού μήκους.

• Το αντίβαρο — το μειονέκτημα. «Από τα μειονεκτήματα, το πλέον σοβαρό είναι η μηχανική σταθερότητα λόγω της πλάγιας θέσης του εμβολιασμού.» Και σε περίπτωση αποτυχίας «το φυτό επανεμβολιάζεται αμέσως (άνοιξη) με σχιστό εμβολιασμό», με την τομή λίγο παρακάτω από την τομή του ενοφθαλμισμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλεονεκτήματα του εμβολιασμού με ενοφθαλμισμό «επί τόπου» είναι τρία: α) αυξημένα ποσοστά επιτυχίας και δημιουργία ομοιόμορφων αμπελώνων· β) πρώιμη έκπτυξη των οφθαλμών και ζωηρότερη ανάπτυξη των νεαρών φυτών, αφού η συγκόλληση έχει ολοκληρωθεί ήδη από το φθινόπωρο και ο κοιμώμενος οφθαλμός εκπτύσσεται αμέσως την επόμενη άνοιξη· γ) η επιλογή των εμβολίων γίνεται καλύτερα αυτή την εποχή, γιατί τα εμβόλια κόβονται τη στιγμή του εμβολιασμού από τα κατάλληλα πρέμνα, με πλήρως ανεπτυγμένους οφθαλμούς. Ως μειονέκτημα, το πλέον σοβαρό είναι η μηχανική σταθερότητα, λόγω της πλάγιας θέσης του εμβολιασμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα πλεονεκτήματα είναι ακριβώς τρία και το βιβλίο τα αριθμεί α, β, γ.
• Καλό είναι να αναφέρεις και το μειονέκτημα (μηχανική σταθερότητα), γιατί αποτελεί το άμεσο συμπλήρωμα της παραγράφου στο βιβλίο.

---

Οι τύποι των φυτωρίων αμπέλου και ο εξοπλισμός τους

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι τύποι των φυτωρίων αμπέλου και ποιος είναι ο εξοπλισμός που πρέπει να διαθέτουν;

Απάντηση:

• Το βιβλίο διακρίνει δύο τύπους φυτωρίου (παράγραφος 4.2.4): το υπαίθριο φυτώριο (4.2.4.1) και το φυτώριο σε θερμοκήπιο με υδρονέφωση (4.2.4.2)· περιγράφει επιπλέον και την παραγωγή έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων σε δοχεία (4.2.4.3).

• Α. ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΦΥΤΩΡΙΟ — τι δέχεται. «Στο φυτώριο τοποθετούνται για ριζοβόληση τα απλά μοσχεύματα και τα εμβολιασμένα και συγκολλημένα στον θερμοθάλαμο μοσχεύματα» (Εικ. 4.12). «Επειδή τα μοσχεύματα των υποκειμένων ριζοβολούν δύσκολα και τα εμβολιασμένα μοσχεύματα είναι ευαίσθητα, το φυτώριο πρέπει να προσφέρει τις πιο ευνοϊκές συνθήκες για ριζοβόληση.»

• Α. Απαιτήσεις τοποθεσίας και εδάφους. Τοποθεσίες χωρίς παγετούς και ψυχρά ρεύματα αέρα· έδαφος που ευνοεί τη ριζοβόληση, με χαμηλή περιεκτικότητα σε ενεργό ανθρακικό ασβέστιο και απαλλαγμένο από παθογόνα και φορείς ιώσεων. «Πρέπει, επίσης, να αποφεύγεται η εγκατάσταση φυτωρίου σε έδαφος όπου υπήρχε πριν αμπελώνας.»

• Α. Ο εξοπλισμός και η προετοιμασία. Όργωμα 50-60 εκ., δεύτερο όργωμα 15 εκ. και φρεζάρισμα· λίπανση με 20 μονάδες καλίου και 15 μονάδες φωσφόρου πριν το βαθύ όργωμα και 15 μονάδες αζώτου και 2 τόνους κοπριάς μετά την κατεργασία. Η φύτευση γίνεται Μάρτιο - Μάιο, σε αυλάκια (βάθος 25 εκ., πλάτος 15 εκ., απόσταση 0,8 μ.) ή σε σαμάρια, με τη βοήθεια φυτευτηρίου. Χρειάζονται ακόμη άρδευση (μία μετά τη φύτευση και άλλες 5 στη βλαστική περίοδο), μηχανήματα ή εργαλεία σκαλίσματος για τα ζιζάνια και μηχανήματα εκρίζωσης (Εικ. 4.14) και δεματοποίησης (Εικ. 4.15).

• Β. ΦΥΤΩΡΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΜΕ ΥΔΡΟΝΕΦΩΣΗ — ο εξοπλισμός. «Το θερμοκήπιο το οποίο πρόκειται να χρησιμοποιηθεί ως φυτώριο μοσχευμάτων αμπέλου πρέπει να είναι εξοπλισμένο με σύστημα υδρονέφωσης και μηχανισμό ρύθμισης της λειτουργίας της.» Η εγκατάσταση υδρονέφωσης περιλαμβάνει:

  • α) το σύστημα παροχής νερού με σταθερή πίεση,
  • β) το δίκτυο διανομής του νερού,
  • γ) τους ειδικούς εκτοξευτήρες για τη δημιουργία των σταγονιδίων, τοποθετημένους σε σειρά στους σωλήνες διανομής,
  • δ) το σύστημα ρύθμισης της διαβροχής των μοσχευμάτων.

• Β. Η ρύθμιση της διαβροχής. Με ηλεκτρονικό χρονοδιακόπτη, «ο οποίος ελέγχει τη συχνότητα και τη διάρκεια των καταιονισμών του νερού όλο το 24ωρο», ή με «ηλεκτρονικό φύλλο», που «ρυθμίζει τη συχνότητα και τη διάρκεια της διαβροχής ανάλογα με την εξάτμιση του νερού από τα μοσχεύματα»· αποτελείται από δύο ηλεκτρόδια σε μικρή απόσταση, μέσα σε επιφάνεια από υλικό κακού αγωγού του ηλεκτρισμού, και τοποθετείται ανάμεσα στα μοσχεύματα.

• Β. Οι συνθήκες και τα μέσα ριζοβολίας. Η θερμοκρασία στον χώρο του φυτωρίου κατά τη ριζοβολία πρέπει να είναι 27-28 °C. «Η ριζοβολία των μοσχευμάτων μπορεί να γίνει σε ειδικά δοχεία, σε ειδικά διαμορφωμένα υποστρώματα, τα οποία τοποθετούνται σε πάγκους - ριζωτήρια και στο έδαφος του φυτωρίου.»

• Γ. Παραγωγή σε δοχεία. Χρειάζονται δοχεία από τύρφη, κυτταρίνη (jiffipots), πεπιεσμένο χαρτί με διάτρητες πλευρές ή μαύρο ανθεκτικό πλαστικό με οπές στον πυθμένα, και υπόστρωμα ελαφρύ, με καλό αερισμό και καλή υδατοϊκανότητα (π.χ. 50% τύρφη + 50% ασβεστολιθική άμμος· 70% τύρφη + 30% περλίτης ή ελαφρόπετρα).

• Σύνοψη.

  Τύπος	Βασικός εξοπλισμός
  Υπαίθριο φυτώριο	Κατάλληλη τοποθεσία και έδαφος, άροτρο και φρέζα, λιπάσματα, φυτευτήρι, αρδευτικό δίκτυο, μηχανήματα εκρίζωσης και δεματοποίησης
  Θερμοκήπιο με υδρονέφωση	Σύστημα υδρονέφωσης (παροχή με σταθερή πίεση, δίκτυο διανομής, εκτοξευτήρες, ρύθμιση διαβροχής), χρονοδιακόπτης ή ηλεκτρονικό φύλλο, πάγκοι - ριζωτήρια, θερμοκρασία 27-28 °C

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τύποι είναι δύο: το υπαίθριο φυτώριο και το φυτώριο σε θερμοκήπιο με υδρονέφωση (και, ως παραλλαγή, η παραγωγή έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων σε δοχεία). Το υπαίθριο φυτώριο πρέπει να βρίσκεται σε τοποθεσία χωρίς παγετούς και ψυχρά ρεύματα αέρα, με έδαφος χαμηλό σε ενεργό ανθρακικό ασβέστιο και απαλλαγμένο από παθογόνα και φορείς ιώσεων (και όχι εκεί όπου υπήρχε πριν αμπελώνας)· απαιτεί άροτρο και φρέζα (όργωμα 50-60 εκ., δεύτερο όργωμα 15 εκ., φρεζάρισμα), λιπάσματα (20 μονάδες καλίου, 15 φωσφόρου, 15 αζώτου, 2 τόνοι κοπριάς ανά στρέμμα), φυτευτήρι για τη φύτευση σε αυλάκια ή σαμάρια, αρδευτικό σύστημα και μηχανήματα εκρίζωσης και δεματοποίησης. Το φυτώριο σε θερμοκήπιο πρέπει να είναι εξοπλισμένο με σύστημα υδρονέφωσης και μηχανισμό ρύθμισης της λειτουργίας του: α) παροχή νερού με σταθερή πίεση, β) δίκτυο διανομής, γ) ειδικούς εκτοξευτήρες για τα σταγονίδια, δ) σύστημα ρύθμισης της διαβροχής, με ηλεκτρονικό χρονοδιακόπτη ή «ηλεκτρονικό φύλλο»· η θερμοκρασία κατά τη ριζοβολία πρέπει να είναι 27-28 °C και η ριζοβολία μπορεί να γίνει σε δοχεία και υποστρώματα πάνω σε πάγκους - ριζωτήρια ή στο έδαφος του φυτωρίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι τύποι είναι δύο — μην μπερδέψεις το φυτώριο με τον θερμοθάλαμο, που είναι χώρος συγκόλλησης, όχι ριζοβολίας.
• Για το υπαίθριο, ο «εξοπλισμός» περιλαμβάνει και τις απαιτήσεις τοποθεσίας και εδάφους.
• Τα τέσσερα μέρη της εγκατάστασης υδρονέφωσης είναι το πιο βαθμολογήσιμο σημείο της απάντησης.

---

Τι επιτυγχάνεται με τον θερμοθάλαμο

Ερώτηση: Τι επιτυγχάνεται με την τεχνική του θερμοθαλάμου;

Απάντηση:

• Ο σκοπός. «Η τεχνική αυτή έχει σκοπό να εξασφαλίσει τις καλύτερες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και αερισμού, ώστε να γίνει καλύτερα η συγκόλληση εμβολίου και υποκειμένου. Η τεχνική αυτή αφορά τα εμβολιάσιμα μοσχεύματα, τα οποία εμβολιάζονται με επιτραπέζιο εμβολιασμό» (σελ. 70).

• Τι ακριβώς εξασφαλίζεται — οι ελεγχόμενες συνθήκες. «Τα κιβώτια στρωμάτωσης με τα εμβολιασμένα μοσχεύματα τοποθετούνται στον θερμοθάλαμο, για τη συγκόλληση εμβολίου - υποκειμένου σε ελεγχόμενες ευνοϊκές συνθήκες»:

  Παράγοντας	Τιμή
  Άριστη θερμοκρασία	28 °C, «για γρήγορη και καλή συγκόλληση»
  Σχετική υγρασία στον χώρο	δεν πρέπει να υπερβαίνει το 75%
  Σχετική υγρασία μέσα στα κιβώτια	95-100%
  Αερισμός και φωτισμός	Κατάλληλοι — «ευνοείται η συγκόλληση»

  Η λειτουργικότητα των θερμοθαλάμων «εξασφαλίζεται με τη δυνατότητα διαμόρφωσης των κατάλληλων συνθηκών θερμοκρασίας, υγρασίας, φωτισμού και αερισμού».

• Πώς συνδέεται με τις προϋποθέσεις επιτυχίας. Οι τιμές αυτές είναι ακριβώς οι συνθήκες που το ίδιο το βιβλίο έχει ορίσει ως προϋπόθεση ε (συνθήκες περιβάλλοντος): «Θερμοκρασία μεταξύ 25 και 28 °C θεωρείται ικανοποιητική για την καλή συγκόλληση» και «χρειάζεται υψηλή σχετική υγρασία (μεγαλύτερη του 90%)». Ο θερμοθάλαμος τις παράγει τεχνητά, αντί να τις περιμένει από το περιβάλλον.

• Το χρονικό αποτέλεσμα. «Κατά τη διάρκεια της παραμονής των μοσχευμάτων στον θερμοθάλαμο, ελέγχεται περιοδικά η πορεία συγκόλλησης. Μετά από τρεις περίπου εβδομάδες διακόπτεται η θέρμανση και τα κιβώτια οδηγούνται στον θάλαμο εξοικείωσης», όπου μένουν μερικές ημέρες σε θερμοκρασία 5 °C χαμηλότερη· στη συνέχεια μεταφέρονται στο φυτώριο για ριζοβόληση.

• Ο κίνδυνος της υπέρβασης. «Τα μοσχεύματα δεν πρέπει να παραμένουν στον θερμοθάλαμο περισσότερο χρονικό διάστημα από αυτό που απαιτείται για την καλή συγκόλληση. Σε περιπτώσεις που το χρονικό διάστημα παρατείνεται, προκαλείται πρώιμη έκπτυξη ριζών, έντονη βλάστηση των οφθαλμών και αυξάνονται οι κίνδυνοι από μηχανικές βλάβες.»

• Η συνολική αποτίμηση του βιβλίου. «Η μέθοδος του θερμοθάλαμου έφερε βελτιώσεις στην παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού στην άμπελο. Παρουσιάζει, όμως, μειονεκτήματα, όπως το υψηλό κόστος των εγκαταστάσεων και της λειτουργίας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις παρουσιάζονται χαμηλά ποσοστά επιτυχίας.»

• Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 75). «Οι ελεγχόμενες συνθήκες του θερμοθαλάμου (28 °C θερμοκρασία και 95-100% σχετική υγρασία στα κιβώτια στρωμάτωσης) επιτρέπουν την καλή συγκόλληση εμβολίου - υποκειμένου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με την τεχνική του θερμοθαλάμου εξασφαλίζονται οι καλύτερες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και αερισμού, ώστε να γίνει καλύτερα η συγκόλληση εμβολίου και υποκειμένου στα εμβολιάσιμα μοσχεύματα που εμβολιάστηκαν με επιτραπέζιο εμβολιασμό. Οι ελεγχόμενες συνθήκες είναι: άριστη θερμοκρασία 28 °C, σχετική υγρασία στον χώρο μέχρι 75% και μέσα στα κιβώτια 95-100%, με κατάλληλο αερισμό και φωτισμό. Η πορεία της συγκόλλησης ελέγχεται περιοδικά και, μετά από τρεις περίπου εβδομάδες, διακόπτεται η θέρμανση και τα κιβώτια περνούν στον θάλαμο εξοικείωσης (5 °C χαμηλότερα για μερικές ημέρες) και έπειτα στο φυτώριο. Η μέθοδος «έφερε βελτιώσεις στην παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού», αλλά έχει και μειονεκτήματα: υψηλό κόστος εγκαταστάσεων και λειτουργίας και, σε πολλές περιπτώσεις, χαμηλά ποσοστά επιτυχίας. Αν η παραμονή παραταθεί, προκαλείται πρώιμη έκπτυξη ριζών, έντονη βλάστηση και κίνδυνος μηχανικών βλαβών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ο θερμοθάλαμος εξυπηρετεί τη συγκόλληση, όχι τη ριζοβολία — η ριζοβολία γίνεται στο φυτώριο.
• Οι δύο τιμές υγρασίας (75% στον χώρο, 95-100% στα κιβώτια) είναι διαφορετικές — μην τις συγχέεις.
• Η πλήρης απάντηση αναφέρει και τα μειονεκτήματα της μεθόδου, που δίνει ρητά το βιβλίο.

---

Η στρωμάτωση των εμβολιασμένων μοσχευμάτων

Ερώτηση: Πώς γίνεται η στρωμάτωση των εμβολιασμένων μοσχευμάτων;

Απάντηση:

• Πότε γίνεται. «Μετά τον εμβολιασμό, τα μοσχεύματα στρωματώνονται στα κιβώτια με τα κατάλληλα υλικά στρωμάτωσης και τοποθετούνται στον θερμοθάλαμο» (σελ. 70).

• Τα κιβώτια. «Για τη στρωμάτωση χρησιμοποιούνται ξύλινα ή πλαστικά κιβώτια.

  	Ξύλινα	Πλαστικά
  Υλικό	Ανθεκτικό ξύλο	Πλαστικό
  Διαστάσεις	80X60X55 εκ.	48X33X30 εκ.
  Κατασκευή	Σανίδες πάχους 2,5 εκ., που απέχουν 1 εκ. μεταξύ τους «για να στραγγίζει το νερό»· η μικρότερη πλευρά είναι κινητή, «για την ευκολότερη τοποθέτηση των μοσχευμάτων»	Οπές στον πυθμένα
  Χωρητικότητα	1000-1200 μοσχεύματα	800 μοσχεύματα

• Το υλικό στρωμάτωσης. «Ως υλικό στρωμάτωσης χρησιμοποιείται η ξανθιά τύρφη, η οποία, λόγω της μεγάλης υδατοχωρητικότητάς της, είναι πολύ καλό υλικό για στρωμάτωση.»

• Η διαδικασία βήμα-βήμα. «Το κιβώτιο τοποθετείται με κλίση, με τη βοήθεια κατάλληλου υποστηρίγματος, στην μικρότερη πλευρά (η κινητή πλευρά έχει αφαιρεθεί) και καλύπτεται με υγρή τύρφη. Τα μοσχεύματα τοποθετούνται το ένα δίπλα στο άλλο, με τη βάση τους προς τα κάτω και την άκρη με το εμβόλιο προς τα πάνω. Οι στρώσεις των μοσχευμάτων εναλλάσσονται με στρώσεις τύρφης, μέχρι να γεμίσει το κιβώτιο. Στη συνέχεια τοποθετείται η κινητή πλευρά και το κιβώτιο τοποθετείται στην κανονική του θέση.»

• Το τελικό βήμα — η κάλυψη των εμβολίων. «Μετά καλύπτονται οι κορυφές των μοσχευμάτων που φέρουν το εμβόλιο με το υλικό στρωμάτωσης, σε πάχος 2-3 εκατοστά. Αυτό πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή, γιατί πρέπει να εξασφαλιστούν οι ευνοϊκότερες συνθήκες στο τμήμα του μοσχεύματος που φέρει το εμβόλιο.»

• Η εναλλακτική — η παραφίνωση. «Πολύ συχνά, στα φυτώρια αμπέλου, για να βοηθηθεί η συγκόλληση εμβολίου - υποκειμένου, τα μοσχεύματα, πριν την στρωμάτωση, εμβαπτίζονται σε λιωμένο κερί (παραφίνωση) και έτσι εμποδίζεται η αφυδάτωση. Τα παραφινωμένα μοσχεύματα δεν χρειάζονται κάλυψη με υλικό στρωμάτωσης στην κορυφή τους.»

• Τι ακολουθεί. Τα κιβώτια οδηγούνται στον θερμοθάλαμο, όπου η άριστη θερμοκρασία είναι 28 °C, η σχετική υγρασία μέσα στα κιβώτια 95-100% και στον χώρο έως 75%.

• ⚠️ Παρατήρηση αριθμητικής. Ο όγκος του ξύλινου κιβωτίου είναι 80 × 60 × 55 = 264.000 κ.εκ. και του πλαστικού 48 × 33 × 30 = 47.520 κ.εκ., δηλαδή 5,6 φορές μικρότερος· όμως η χωρητικότητα πέφτει μόνο από 1000-1200 σε 800 μοσχεύματα (1,25 φορές). Ο όγκος ανά μόσχευμα βγαίνει 220-264 κ.εκ. στα ξύλινα και μόλις 59 κ.εκ. στα πλαστικά — εσωτερική ασυνέπεια του βιβλίου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά τον εμβολιασμό, τα μοσχεύματα στρωματώνονται σε ξύλινα κιβώτια 80X60X55 εκατοστών (σανίδες πάχους 2,5 εκ. που απέχουν 1 εκ. για να στραγγίζει το νερό, με κινητή τη μικρότερη πλευρά, χωρητικότητας 1000-1200 μοσχευμάτων) ή σε πλαστικά 48X33X30 εκατοστών (με οπές στον πυθμένα, χωρητικότητας 800). Υλικό στρωμάτωσης είναι η ξανθιά τύρφη, λόγω της μεγάλης υδατοχωρητικότητάς της. Το κιβώτιο τοποθετείται με κλίση στη μικρότερη πλευρά, αφού αφαιρεθεί η κινητή πλευρά, και καλύπτεται με υγρή τύρφη. Τα μοσχεύματα μπαίνουν το ένα δίπλα στο άλλο, με τη βάση προς τα κάτω και την άκρη με το εμβόλιο προς τα πάνω, και οι στρώσεις μοσχευμάτων εναλλάσσονται με στρώσεις τύρφης μέχρι να γεμίσει το κιβώτιο. Έπειτα τοποθετείται η κινητή πλευρά, το κιβώτιο γυρίζει στην κανονική του θέση και οι κορυφές με το εμβόλιο καλύπτονται με υλικό στρωμάτωσης πάχους 2-3 εκατοστών, «με ιδιαίτερη προσοχή», ώστε να εξασφαλιστούν οι ευνοϊκότερες συνθήκες στο τμήμα που φέρει το εμβόλιο. Τα παραφινωμένα μοσχεύματα δεν χρειάζονται αυτή την κάλυψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η φορά των μοσχευμάτων είναι ουσιώδης: βάση κάτω, εμβόλιο πάνω — συνδέεται με την πολικότητα.
• Μην ξεχάσεις ότι η κινητή πλευρά αφαιρείται πρώτα και επανατοποθετείται στο τέλος.
• Τα 2-3 εκατοστά κάλυψης των κορυφών και η εξαίρεση των παραφινωμένων μοσχευμάτων είναι το σημείο που ξεχνιέται συχνότερα.

---

Τα πλεονεκτήματα του φυτωρίου σε θερμοκήπιο

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του φυτωρίου σε θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Η γενική διατύπωση του βιβλίου. «Το θερμοκήπιο επιτρέπει τη διαμόρφωση καλύτερων συνθηκών για τη ριζοβολία των μοσχευμάτων, αλλά και για την προστασία τους από αντίξοες συνθήκες (χαμηλές θερμοκρασίες, άνεμοι κ.λπ.)» (σελ. 73, Εικ. 4.16).
• 1. Ελεγχόμενες συνθήκες ριζοβολίας. Η θερμοκρασία στον χώρο του φυτωρίου, στη διάρκεια της ριζοβολίας, διατηρείται στους 27-28 °C — κάτι που στο υπαίθριο φυτώριο δεν είναι δυνατό.
• 2. Μείωση της διαπνοής και προστασία από την αφυδάτωση. «Με την υδρονέφωση επιτυγχάνεται η μείωση της διαπνοής των φυτικών ιστών, γιατί με τη συχνά επαναλαμβανόμενη διαβροχή διατηρείται η υγρασία σε υψηλά επίπεδα όχι μόνο στον χώρο του φυτωρίου αλλά και στην επιφάνεια των μοσχευμάτων.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το επιβεβαιώνει: «Η υδρονέφωση μειώνει τη διαπνοή των μοσχευμάτων, προστατεύοντάς τα από την αφυδάτωση.»
• 3. Δροσισμός των ιστών. «Οι βλαστοί και τα φύλλα των μοσχευμάτων καλύπτονται από ένα λεπτό στρώμα νερού. Με την εξάτμιση του νερού αυτού, η θερμοκρασία των φυτικών ιστών παραμένει σε χαμηλότερα επίπεδα από τον αέρα του φυτωρίου» — ώστε το μόσχευμα να μην καταπονείται παρά την υψηλή θερμοκρασία του χώρου.
• 4. Ταχύτητα. «Μετά από χρονικό διάστημα 5 εβδομάδων τα μοσχεύματα έχουν αναπτύξει καλό ριζικό σύστημα.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το συνοψίζει: «Σε θερμοκήπιο με υδρονέφωση μπορούν να παραχθούν έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, τα οποία διατίθενται για φύτευση μέχρι τέλος Μαΐου.» Στο υπαίθριο φυτώριο, αντίθετα, η φύτευση γίνεται Μάρτιο - Μάιο και η εκρίζωση τον χειμώνα — δηλαδή απαιτείται ολόκληρη η βλαστική περίοδος.
• 5. Αυτοματοποιημένος έλεγχος. Η διαβροχή ρυθμίζεται με ηλεκτρονικό χρονοδιακόπτη, «ο οποίος ελέγχει τη συχνότητα και τη διάρκεια των καταιονισμών του νερού όλο το 24ωρο», ή με «ηλεκτρονικό φύλλο», που προσαρμόζει τη διαβροχή ανάλογα με την εξάτμιση.
• 6. Ευελιξία στα μέσα ριζοβολίας. «Η ριζοβολία των μοσχευμάτων μπορεί να γίνει σε ειδικά δοχεία, σε ειδικά διαμορφωμένα υποστρώματα, τα οποία τοποθετούνται σε πάγκους - ριζωτήρια και στο έδαφος του φυτωρίου.»
• Ο απαραίτητος εγκλιματισμός. Το πλεονέκτημα συνοδεύεται από μια υποχρέωση: μετά τις 5 εβδομάδες τα μοσχεύματα «μεταφέρονται εκτός θερμοκηπίου, στη σκιά για λίγες ημέρες, ώστε να εγκλιματιστούν» (Εικ. 4.17), πριν διατεθούν για φύτευση τέλη Απριλίου - αρχές Μαΐου.
• ⚠️ Μικρή ασυνέπεια του βιβλίου. Η σελ. 74 λέει ότι «η φύτευση στην οριστική θέση γίνεται τέλη Απριλίου - αρχές Μαΐου», ενώ η ΠΕΡΙΛΗΨΗ της σελ. 75 λέει ότι τα μοσχεύματα διατίθενται για φύτευση «μέχρι τέλος Μαΐου».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φυτώριο σε θερμοκήπιο «επιτρέπει τη διαμόρφωση καλύτερων συνθηκών για τη ριζοβολία των μοσχευμάτων, αλλά και για την προστασία τους από αντίξοες συνθήκες (χαμηλές θερμοκρασίες, άνεμοι)». Συγκεκριμένα: α) η θερμοκρασία ελέγχεται και διατηρείται στους 27-28 °C· β) με την υδρονέφωση μειώνεται η διαπνοή των φυτικών ιστών και τα μοσχεύματα προστατεύονται από την αφυδάτωση, αφού η υγρασία μένει υψηλή και στην επιφάνειά τους· γ) το λεπτό στρώμα νερού πάνω σε βλαστούς και φύλλα, με την εξάτμισή του, κρατά τη θερμοκρασία των ιστών χαμηλότερη από τον αέρα του φυτωρίου· δ) η ριζοβολία είναι πολύ ταχύτερη — σε 5 εβδομάδες τα μοσχεύματα έχουν καλό ριζικό σύστημα και είναι έτοιμα για φύτευση, ενώ στο υπαίθριο φυτώριο απαιτείται ολόκληρη η βλαστική περίοδος· ε) η διαβροχή ρυθμίζεται αυτόματα, με ηλεκτρονικό χρονοδιακόπτη ή «ηλεκτρονικό φύλλο»· στ) η ριζοβολία μπορεί να γίνει σε δοχεία, υποστρώματα, πάγκους - ριζωτήρια ή στο έδαφος. Απαιτείται όμως εγκλιματισμός στη σκιά για λίγες ημέρες πριν τη φύτευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση αφορά το φυτώριο σε θερμοκήπιο, όχι τον θερμοθάλαμο — άλλη εγκατάσταση, άλλος σκοπός.
• Το κεντρικό πλεονέκτημα είναι η μείωση της διαπνοής μέσω της υδρονέφωσης και όχι απλώς «περισσότερο νερό».
• Ανάφερε και τον απαραίτητο εγκλιματισμό στη σκιά μετά την έξοδο από το θερμοκήπιο.

---