Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Καλλιεργητικές Φροντίδες (σελ. 126) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Καλλιεργητικές Φροντίδες (σελ. 126) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Καλλιεργητικές Φροντίδες

Αναλυτικές απαντήσεις στις 17 ερωτήσεις της σελ. 126 του βιβλίου «Αμπελουργία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Ορισμός και διάκριση του κλαδέματος

Ερώτηση: Ορισμός και διάκριση του κλαδέματος της αμπέλου.

Απάντηση:

Η σημασία του. «Το κλάδεμα της αμπέλου αποτελεί την πιο σημαντική επέμβαση στη ζωή των πρέμνων. Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι αμπελουργός θεωρείται εκείνος που ξέρει να κλαδεύει.»
Ο ορισμός. «Με τον όρο κλάδεμα αποδίδεται η εξαίρεση ζωντανών οργάνων ή τμημάτων του πρέμνου, όπως είναι οι βραχίονες, οι κληματίδες, οι βλαστοί, τα φύλλα, οι ταξιανθίες, οι ταξικαρπίες ή τμήματα αυτών.»
Η πρώτη διάκριση — εποχή και μορφή οργάνων. «Το κλάδεμα της αμπέλου διακρίνεται, ανάλογα με την εποχή που γίνεται και τη μορφή των οργάνων που δέχονται την επέμβαση, σε χειμωνιάτικο ή ξηρό κλάδεμα και σε θερινό ή χλωρό κλάδεμα.»
Η δεύτερη διάκριση — επιδιωκόμενος στόχος. «Με κριτήριο τον επιδιωκόμενο στόχο, το χειμωνιάτικο κλάδεμα διακρίνεται σε κλάδεμα μόρφωσης και κλάδεμα καρποφορίας.»
Το χειμωνιάτικο: γίνεται «κατά τη χειμερινή ανάπαυση των πρέμνων, στα ξυλοποιημένα τμήματά τους, όπως είναι οι βραχίονες και οι κληματίδες».
Το χλωρό: «οι αμπελοκομικές επεμβάσεις στα πράσινα τμήματα των πρέμνων κατά το χρονικό διάστημα από την έναρξη της βλάστησης μέχρι την ωρίμανση των σταφυλιών» — βλαστολόγημα, κορυφολόγημα, ξεφύλλισμα, χαραγή, αραίωμα φορτίου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ορισμός: κλάδεμα είναι η εξαίρεση ζωντανών οργάνων ή τμημάτων του πρέμνου — βραχιόνων, κληματίδων, βλαστών, φύλλων, ταξιανθιών, ταξικαρπιών ή τμημάτων τους. Αποτελεί «την πιο σημαντική επέμβαση στη ζωή των πρέμνων». Διακρίνεται, ανάλογα με την εποχή και τη μορφή των οργάνων που δέχονται την επέμβαση, σε χειμωνιάτικο ή ξηρό (στα ξυλοποιημένα τμήματα, κατά τη χειμερινή ανάπαυση) και σε θερινό ή χλωρό (στα πράσινα τμήματα, από την έναρξη της βλάστησης μέχρι την ωρίμανση). Με κριτήριο τον επιδιωκόμενο στόχο, το χειμωνιάτικο διακρίνεται περαιτέρω σε κλάδεμα μόρφωσης και κλάδεμα καρποφορίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η διάκριση έχει δύο επίπεδα: πρώτα εποχή/όργανα (ξηρό-χλωρό), μετά στόχος (μόρφωσης-καρποφορίας).
Ο ορισμός τονίζει το «ζωντανών»: η αφαίρεση ξηρών τμημάτων δεν είναι κλάδεμα.

Οι σκοποί του χειμωνιάτικου κλαδέματος μόρφωσης

Ερώτηση: Σκοποί χειμωνιάτικου κλαδέματος μόρφωσης.

Απάντηση:

Ο κύριος σκοπός. «Με το χειμωνιάτικο κλάδεμα μόρφωσης επιδιώκεται να δοθεί στο πρέμνο το κατάλληλο σχήμα μόρφωσης, ώστε σε συνδυασμό με το σύστημα υποστύλωσης να μπορεί, αξιοποιώντας τις κλιματικές δυνατότητες μιας περιοχής και τις ιδιότητες της καλλιεργούμενης ποικιλίας, να παράγει για πολλά χρόνια αμπελουργικά προϊόντα ποιότητας σε ικανοποιητικές ποσότητες.»
Η φωτοσυνθετική αιτιολόγηση. «Όσο πιο καλή είναι η διάταξη του φυλλώματος και των βλαστών στον χώρο τόσο μεγαλύτερη φυλλική επιφάνεια θα δέχεται την ηλιακή ακτινοβολία, επομένως η φωτοσύνθεση θα είναι πιο έντονη.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το επαναλαμβάνει: το σχήμα «συμβάλλει στη καλύτερη διάταξη του φυλλώματος και, επομένως, στην αύξηση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας του φυτού».
Ο χρόνος που απαιτείται. «Για να πάρει την τελική μορφή κάθε σχήμα μόρφωσης χρειάζονται τρία ως τέσσερα χρόνια, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο φυτικό υλικό» — κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ «γίνεται στα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του φυτού».
Τα σχήματα που εξυπηρετεί. «Τα κυριότερα σχήματα (συστήματα) μόρφωσης είναι το κυπελλοειδές, το γραμμικό και η κρεβατίνα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το χειμωνιάτικο κλάδεμα μόρφωσης επιδιώκεται να δοθεί στο πρέμνο το κατάλληλο σχήμα μόρφωσης, ώστε — σε συνδυασμό με το σύστημα υποστύλωσης και αξιοποιώντας τις κλιματικές δυνατότητες της περιοχής και τις ιδιότητες της ποικιλίας — να μπορεί να παράγει για πολλά χρόνια αμπελουργικά προϊόντα ποιότητας σε ικανοποιητικές ποσότητες. Η αιτιολόγηση είναι φωτοσυνθετική: όσο καλύτερη η διάταξη του φυλλώματος και των βλαστών στον χώρο, τόσο μεγαλύτερη φυλλική επιφάνεια δέχεται ηλιακή ακτινοβολία και τόσο εντονότερη είναι η φωτοσύνθεση. Κάθε σχήμα χρειάζεται τρία ως τέσσερα χρόνια για να πάρει την τελική του μορφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κλάδεμα μόρφωσης γίνεται μία φορά στη ζωή του πρέμνου (τα πρώτα 3-4 χρόνια), σε αντίθεση με το ετήσιο κλάδεμα καρποφορίας.
Ο στόχος του δεν είναι η παραγωγή αυτής της χρονιάς, αλλά η ικανότητα παραγωγής για δεκαετίες.

Οι σκοποί του χειμωνιάτικου κλαδέματος καρποφορίας

Ερώτηση: Σκοποί χειμωνιάτικου κλαδέματος καρποφορίας.

Απάντηση:

Τι καθορίζει. «Το κλάδεμα αυτό γίνεται κάθε χειμώνα και καθορίζει τον αριθμό των παραγωγικών μονάδων ανά βραχίονα και τον αριθμό των λανθανόντων οφθαλμών ανά παραγωγική μονάδα — με άλλα λόγια το ύψος του φορτίου (αριθμός σταφυλιών) που θα έχει κάθε πρέμνο στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου.»
Η ισορροπία. «Με το ετήσιο αυτό κλάδεμα επιδιώκεται και η διατήρηση μιας ισορροπίας μεταξύ της βλάστησης και της καρποφορίας, ώστε τα φυτά να παράγουν ικανοποιητική ποσότητα σταφυλιών καλής ποιότητας για μεγάλο αριθμό χρόνων.»
Γιατί έχει σημασία η μακροβιότητα. «Ως γνωστόν η καλλιέργεια της αμπέλου είναι πολυετής και συχνά η παραγωγική ζωή των πρέμνων ξεπερνά τα 50 χρόνια.»
Οι απαιτήσεις. «Το ετήσιο χειμωνιάτικο κλάδεμα καρποφορίας απαιτεί γνώσεις, εμπειρία και δεξιοτεχνία.» Το ακλάδευτο πρέμνο έχει «έναν μεγάλο αριθμό κληματίδων»· ο αμπελουργός εξαιρεί τις περισσότερες από τη βάση τους και κρατά «λίγες μόνο, συνήθως μία ανά βραχίονα», τις οποίες συντέμνει σε λίγους οφθαλμούς.
Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Προσδιορίζεται ο αριθμός των παραγωγικών μονάδων και των οφθαλμών που θα δώσουν βλάστηση και παραγωγή, ώστε να υπάρχει ισορροπία και να μπορεί το φυτό να παράγει για μεγάλο χρονικό διάστημα (πάνω από 50 χρόνια) καλής ποιότητας σταφύλια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ετήσιο χειμωνιάτικο κλάδεμα καρποφορίας καθορίζει τον αριθμό των παραγωγικών μονάδων ανά βραχίονα και τον αριθμό των λανθανόντων οφθαλμών ανά παραγωγική μονάδα — δηλαδή το ύψος του φορτίου (τον αριθμό των σταφυλιών) που θα έχει κάθε πρέμνο στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Παράλληλα επιδιώκεται η διατήρηση ισορροπίας μεταξύ της βλάστησης και της καρποφορίας, ώστε τα φυτά να παράγουν ικανοποιητική ποσότητα σταφυλιών καλής ποιότητας για μεγάλο αριθμό χρόνων — καθώς «η παραγωγική ζωή των πρέμνων ξεπερνά συχνά τα 50 χρόνια». Απαιτεί γνώσεις, εμπειρία και δεξιοτεχνία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κλάδεμα καρποφορίας ρυθμίζει την ποσότητα της φετινής σοδειάς· το κλάδεμα μόρφωσης τη δομή του φυτού.
Η ισορροπία βλάστησης-καρποφορίας είναι ο λόγος που το πρέμνο αντέχει πάνω από 50 χρόνια.

Κυπελλοειδή και γραμμικά σχήματα

Ερώτηση: Ποιες οι κυριότερες διαφορές μεταξύ των κυπελλοειδών και των γραμμικών σχημάτων μόρφωσης των πρέμνων;

Απάντηση:

Δομή — κυπελλοειδές. «Αποτελεί την απλούστερη μορφή σχήματος» και αποτελείται από κορμό (από λίγα εκατοστά μέχρι 1,5 μέτρο), βραχίονες (3 για τις οινοποιίας έως 12 για τις σταφιδοποιίας) και παραγωγικές μονάδες.
Δομή — γραμμικό. «Είναι περισσότερο σύνθετο. Έχει κατακόρυφο τμήμα κορμού και οριζόντιο τμήμα κορμού» — μονόπλευρο αν ο οριζόντιος κορμός είναι προς τη μία πλευρά, αμφίπλευρο αν είναι και στις δύο. Οι βραχίονες βρίσκονται στο πάνω μέρος των οριζόντιων κορμών.
Υποστύλωση — η κρίσιμη διαφορά. «Τα γραμμικά σχήματα, σε αντίθεση με τα κυπελλοειδή, απαιτούν συλλογική υποστύλωση» — κατακόρυφοι πάσσαλοι ανά 3ο ή 5ο πρέμνο και τρία συνήθως οριζόντια σύρματα σε απλή ή διπλή σειρά, με αντηρίδες στους ακραίους πασσάλους.
Τα πλεονεκτήματα των γραμμικών. «Πλεονεκτούν έναντι των κυπελλοειδών ως προς την καλύτερη διάταξη του φυλλώματος στον χώρο, προσδίδουν μεγαλύτερη δύναμη στα πρέμνα για περισσότερη παραγωγή σταφυλιών, επιτρέπουν την εκμηχάνιση των καλλιεργητικών φροντίδων και την καλύτερη φυτοπροστασία και βελτιώνουν την ποιότητα των σταφυλιών εξασφαλίζοντας την καλύτερη έκθεσή τους στις ηλιακές ακτίνες.»
Τα μειονεκτήματα των γραμμικών. «Μειονεκτούν ως προς τα κύπελλα, γιατί απαιτούν συλλογική υποστύλωση, αυξημένο κόστος εγκατάστασης και μεγάλη εμπειρία των αμπελουργών.»
Πού επιλέγεται το καθένα. Χαμηλά κυπελλοειδή για ποικιλίες οινοποιίας μικρής ή μέτριας παραγωγικότητας που δίνουν οίνους ποιότητας, και σε ξηρά, πτωχά, ελαφρά, χαλικώδη εδάφη. Γραμμικά για ζωηρές και παραγωγικές επιτραπέζιες ποικιλίες, σε γόνιμα, βαθιά και δροσερά εδάφη, σε βορειότερες χώρες με περιορισμένη ηλιοφάνεια και σε μεγάλους αμπελώνες με πλήρη εκμηχάνιση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κυπελλοειδές είναι «η απλούστερη μορφή σχήματος», με κορμό, βραχίονες και παραγωγικές μονάδες, ενώ το γραμμικό είναι «περισσότερο σύνθετο», με κατακόρυφο και οριζόντιο τμήμα κορμού (μονόπλευρο ή αμφίπλευρο). Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι τα γραμμικά απαιτούν συλλογική υποστύλωση — πασσάλους ανά 3ο ή 5ο πρέμνο και τρία συνήθως σύρματα — ενώ τα κυπελλοειδή όχι. Τα γραμμικά πλεονεκτούν στην καλύτερη διάταξη του φυλλώματος στον χώρο, προσδίδουν μεγαλύτερη δύναμη στα πρέμνα για περισσότερη παραγωγή, επιτρέπουν την εκμηχάνιση και καλύτερη φυτοπροστασία και βελτιώνουν την ποιότητα με καλύτερη έκθεση στις ηλιακές ακτίνες· μειονεκτούν όμως, γιατί απαιτούν συλλογική υποστύλωση, αυξημένο κόστος εγκατάστασης και μεγάλη εμπειρία των αμπελουργών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η συλλογική υποστύλωση είναι ταυτόχρονα η αιτία των πλεονεκτημάτων και το κόστος των γραμμικών.
Τα σημαντικά πλεονεκτήματα των γραμμικών «είναι η αιτία της μεγάλης διάδοσής τους σε όλες τις αμπελουργικές χώρες».

Κριτήρια επιλογής των σχημάτων μόρφωσης

Ερώτηση: Ποια τα κυριότερα κριτήρια επιλογής των σχημάτων μόρφωσης;

Απάντηση:

Η γενική δήλωση. «Η επιλογή του ενός ή του άλλου συστήματος μόρφωσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την παραγωγή μιας ποικιλίας σε ένα συγκεκριμένο εδαφοκλιματικό περιβάλλον. Τα κριτήρια … είναι βιολογικά (ποικιλία αμπέλου), εδαφοκλιματικά, οικονομικά, καθώς και τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε συστήματος.»
α) Βιολογικά — η ποικιλία. «Οι ιδιότητες της ποικιλίας (ζωηρότητα, παραγωγικότητα, πρωιμότητα) και τα ειδικά χαρακτηριστικά των σταφυλιών (μήκος, μέγεθος, χρώμα) σε συνδυασμό με τον προορισμό χρήσης της παραγωγής.» Ποικιλίες οινοποιίας μικρής ή μέτριας παραγωγικότητας για οίνους ποιότητας → χαμηλά κυπελλοειδή· ζωηρές και παραγωγικές επιτραπέζιες → γραμμικό ή κρεβατίνα.
β) Κλίμα. «Η θερμοκρασία, η ηλιοφάνεια και η υγρασία επηρεάζουν τόσο τα χαρακτηριστικά του σκελετού (ύψος κορμού, αριθμός βραχιόνων) όσο και τη διάταξη του φυλλώματος.» Για την Ελλάδα κύρια κριτήρια είναι η υγρασία (ξηρές περιοχές) και η θερμοκρασία (περιοχές με ανοιξιάτικους παγετούς)· η ηλιοφάνεια αφορά την προστασία από τα εγκαύματα, ενώ σε βορειότερες χώρες με περιορισμένη ηλιοφάνεια επιλέγονται γραμμικά.
Το ύψος του κορμού. Σε περιοχές με όψιμους ανοιξιάτικους παγετούς πρέπει να είναι μεγάλο, «για την αποφυγή καταστροφής του φυλλώματος και των σταφυλιών από τις χαμηλές θερμοκρασίες»· σε θερμές ξηρές περιοχές χωρίς άρδευση, μικρό, «για τον περιορισμό των απωλειών της εδαφικής υγρασίας».
γ) Έδαφος. «Η γονιμότητα και η υδατοϊκανότητα, καθώς και οι φυσικές και μηχανικές ιδιότητες.» Γόνιμα, βαθιά και δροσερά εδάφη με μεγάλη ικανότητα συγκράτησης υγρασίας «ευνοούν την ανάπτυξη και παραγωγικότητα … και επιβάλλουν υψηλά σχήματα (γραμμικά, κρεβατίνες)»· ξηρά, πτωχά, ελαφρά, χαλικώδη «κατευθύνουν στην παραγωγή αμπελουργικών προϊόντων ποιότητας και, επομένως, στην επιλογή χαμηλών και μικρού όγκου σχημάτων».
δ) Οικονομικά και εκμηχάνιση. «Η εφαρμογή νέων μεθόδων και τεχνικών … εξαρτάται από τις οικονομικές δυνατότητες του αμπελουργού, το μέγεθος και τη μορφή του αμπελώνα. Σε μεγάλου μεγέθους αμπελώνες με πλήρη εκμηχάνιση των καλλιεργητικών φροντίδων (κλάδεμα, φυτοπροστασία, καλλιέργεια εδάφους, ακόμη και μηχανικός τρυγητός) είναι κατάλληλα τα σχήματα εκείνα (κυρίως γραμμικά) που διευκολύνουν τις εργασίες αυτές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κριτήρια είναι βιολογικά (ποικιλία), εδαφοκλιματικά, οικονομικά, καθώς και τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε συστήματος. Από την ποικιλία μετρούν η ζωηρότητα, η παραγωγικότητα και η πρωιμότητα, τα χαρακτηριστικά των σταφυλιών και ο προορισμός χρήσης: οινοποιίας μικρής ή μέτριας παραγωγικότητας για οίνους ποιότητας → χαμηλά κυπελλοειδή· ζωηρές παραγωγικές επιτραπέζιες → γραμμικό ή κρεβατίνα. Από το κλίμα, η θερμοκρασία, η ηλιοφάνεια και η υγρασία — στην Ελλάδα κύρια η υγρασία και η θερμοκρασία· με όψιμους ανοιξιάτικους παγετούς ο κορμός πρέπει να είναι ψηλός, σε θερμές ξηρές περιοχές χωρίς άρδευση χαμηλός. Από το έδαφος, γόνιμα, βαθιά και δροσερά επιβάλλουν υψηλά σχήματα, ενώ ξηρά, πτωχά, ελαφρά, χαλικώδη οδηγούν σε χαμηλά και μικρού όγκου. Από τα οικονομικά, σε μεγάλους αμπελώνες με πλήρη εκμηχάνιση επιλέγονται κυρίως γραμμικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το ίδιο κριτήριο — η ξηρασία — δίνει χαμηλό κορμό (λιγότερες απώλειες υγρασίας) και χαμηλό σχήμα (ποιότητα).
Η εκμηχάνιση, και ιδίως ο μηχανικός τρυγητός, είναι σήμερα ο βασικός λόγος επιλογής γραμμικών.

Κριτήρια επιλογής του συστήματος κλαδέματος καρποφορίας

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα κριτήρια επιλογής του συστήματος κλαδέματος καρποφορίας;

Απάντηση:

Η γενική δήλωση. «Για την επιλογή του ενός ή του άλλου συστήματος κλαδέματος καρποφορίας λαμβάνονται υπόψη η ποικιλία, το κλίμα και το έδαφος.»
α) Η ποικιλία — η γονιμότητα των οφθαλμών. «Από τις ιδιότητες της καλλιεργούμενης ποικιλίας το σπουδαιότερο ρόλο … παίζει η γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών.»
Το παράδειγμα της Σουλτανίνας. «Η ποικιλία Σουλτανίνα δεν έχει γόνιμους τους τρεις πρώτους λανθάνοντες οφθαλμούς που βρίσκονται στη βάση της κληματίδας. Επομένως, για να παράγει σταφύλια, πρέπει να εφαρμοσθεί κλάδεμα μακρό ή μεικτό.»
Το αντίθετο παράδειγμα. «Αντίθετα, οι ποικιλίες Κορινθιακή Σταφίδα, Σαββατιανό κ.ά., που έχουν γόνιμο και τον τυφλό οφθαλμό, δέχονται κλάδεμα βραχύ και μάλιστα αυστηρό (ένας έως δύο οφθαλμοί ανά παραγωγική μονάδα).»
β) Το κλίμα. «Από τους κλιματικούς παράγοντες, η θερμοκρασία και η κατανομή των βροχοπτώσεων επηρεάζουν το κλάδεμα καρποφορίας, ιδιαίτερα στους μη αρδευόμενους αμπελώνες. Σε ξηρές και θερμές περιοχές συνιστάται βραχύ κλάδεμα καρποφορίας, ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία της βλάστησης προς το φορτίο.»
γ) Το έδαφος. «Και από τους εδαφικούς παράγοντες, η ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί υγρασία και να την αποδίδει στην κρίσιμη για το πρέμνο περίοδο προσδιορίζει το κλάδεμα καρποφορίας. Σε υγρά εδάφη, συνήθως, εφαρμόζεται μακρό κλάδεμα καρποφορίας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λαμβάνονται υπόψη η ποικιλία, το κλίμα και το έδαφος. Από την ποικιλία, «το σπουδαιότερο ρόλο παίζει η γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών»: η Σουλτανίνα, που «δεν έχει γόνιμους τους τρεις πρώτους λανθάνοντες οφθαλμούς της βάσης της κληματίδας», απαιτεί μακρό ή μεικτό κλάδεμα, ενώ η Κορινθιακή Σταφίδα και το Σαββατιανό, «που έχουν γόνιμο και τον τυφλό οφθαλμό», δέχονται βραχύ και μάλιστα αυστηρό, με έναν έως δύο οφθαλμούς. Από το κλίμα, η θερμοκρασία και η κατανομή των βροχοπτώσεων, ιδίως στους μη αρδευόμενους αμπελώνες: σε ξηρές και θερμές περιοχές συνιστάται βραχύ, «ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία της βλάστησης προς το φορτίο». Από το έδαφος, η ικανότητα συγκράτησης υγρασίας: σε υγρά εδάφη εφαρμόζεται συνήθως μακρό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κλειδί είναι η γονιμότητα των οφθαλμών της βάσης: αν οι πρώτοι οφθαλμοί είναι άγονοι, το βραχύ κλάδεμα δεν θα δώσει σταφύλια.
Και το ξηρό κλίμα και το βραχύ κλάδεμα υπηρετούν τον ίδιο σκοπό: λιγότερο φορτίο για τη διαθέσιμη υγρασία.

Η παραγωγική μονάδα

Ερώτηση: Τι είναι η παραγωγική μονάδα;

Απάντηση:

Ο ορισμός. «Το τμήμα της κληματίδας που παραμένει στον βραχίονα και περιέχει κάποιο αριθμό λανθανόντων οφθαλμών ονομάζεται παραγωγική μονάδα.»
Πώς προκύπτει. «Το ακλάδευτο πρέμνο (Εικ. 6.14) έχει έναν μεγάλο αριθμό κληματίδων. Από αυτές ο αμπελουργός θα εξαιρέσει τις περισσότερες από τη βάση τους και θα κρατήσει λίγες μόνο, συνήθως μία ανά βραχίονα, τις οποίες θα συντμήσει σε λίγους οφθαλμούς.»
Τα ονόματά της ανά σύστημα. Στο βραχύ κλάδεμα «η παραγωγική μονάδα περιέχει μέχρι τρεις καρποφόρους οφθαλμούς και ονομάζεται κεφαλή»· στο μακρό «έχει από 4-15 οφθαλμούς και ονομάζεται αμολυτή».
Η θέση της στο σχήμα. Στο κυπελλοειδές οι παραγωγικές μονάδες βρίσκονται στους βραχίονες, «το μήκος των οποίων εξαρτάται από το σύστημα του κλαδέματος καρποφορίας»· στο γραμμικό οι βραχίονες βρίσκονται «στο πάνω μέρος των οριζόντιων κορμών και φέρουν τις παραγωγικές μονάδες»· στην κρεβατίνα «οι βραχίονες και οι παραγωγικές μονάδες» στηρίζονται «στο οριζόντιο πλέγμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραγωγική μονάδα είναι «το τμήμα της κληματίδας που παραμένει στον βραχίονα και περιέχει κάποιο αριθμό λανθανόντων οφθαλμών». Προκύπτει από το κλάδεμα καρποφορίας: από τον μεγάλο αριθμό κληματίδων του ακλάδευτου πρέμνου ο αμπελουργός εξαιρεί τις περισσότερες από τη βάση τους και κρατά «λίγες μόνο, συνήθως μία ανά βραχίονα», τις οποίες συντέμνει σε λίγους οφθαλμούς. Ονομάζεται κεφαλή στο βραχύ κλάδεμα (μέχρι τρεις οφθαλμούς) και αμολυτή στο μακρό (4-15 οφθαλμούς).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η παραγωγική μονάδα είναι περσινή κληματίδα — από τους λανθάνοντες οφθαλμούς της θα βγουν οι φετινοί καρποφόροι βλαστοί.
Ο αριθμός των μονάδων επί τους οφθαλμούς τους δίνει το φορτίο του πρέμνου.

Βραχύ, μεικτό και μακρό κλάδεμα καρποφορίας

Ερώτηση: Τι είναι το βραχύ, το μεικτό και το μακρό κλάδεμα καρποφορίας;

Απάντηση:

Το κριτήριο. «Τα συστήματα του ετήσιου χειμωνιάτικου κλαδέματος καρποφορίας, με κριτήριο τον αριθμό των λανθανόντων οφθαλμών, διακρίνονται σε βραχύ, μακρύ και μικτό.» ⚠️ Η λεζάντα της Εικ. 6.15 και όλο το υπόλοιπο κεφάλαιο γράφουν «μακρό» και «μεικτό».
Βραχύ. «Κατά το βραχύ κλάδεμα καρποφορίας η παραγωγική μονάδα περιέχει μέχρι τρεις καρποφόρους οφθαλμούς και ονομάζεται κεφαλή.»
Μακρό. «Κατά το μακρό κλάδεμα καρποφορίας η παραγωγική μονάδα έχει από 4-15 οφθαλμούς και ονομάζεται αμολυτή.»
Μεικτό. «Όταν σε έναν βραχίονα ή σε ένα πρέμνο υπάρχουν και αμολυτές και κεφαλές, το κλάδεμα ονομάζεται μεικτό. Κατά κανόνα στο μεικτό κλάδεμα καρποφορίας η αμολυτή βρίσκεται σε υψηλότερο σημείο από την κεφαλή» (Εικ. 6.15).
Η ετήσια ανανέωση σε καθένα. Βραχύ: «εξαιρείται η ανώτερη κληματίδα και η κατώτερη κλαδεύεται ως κεφαλή». Μεικτό: «εξαιρείται η αμολυτή που καρποφόρησε, και από τις δύο κληματίδες της κεφαλής η ανώτερη διατηρείται ως νέα αμολυτή και η κατώτερη ως κεφαλή». Μακρό: «από τις κληματίδες της αμολυτής … διατηρείται η κατώτερη κληματίδα ως νέα αμολυτή και εξαιρούνται οι υπόλοιπες».
Πού εφαρμόζεται το καθένα. Βραχύ: Κορινθιακή Σταφίδα, ποικιλίες οινοποιίας, Ρουαγιά. Μακρό: Σουλτανίνα Κρήτης, Ραζακί. Μεικτό: Σουλτανίνα, Ραζακί σε κρεβατίνα, Γκυγιώ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριτήριο είναι ο αριθμός των λανθανόντων οφθαλμών ανά παραγωγική μονάδα. Στο βραχύ «η παραγωγική μονάδα περιέχει μέχρι τρεις καρποφόρους οφθαλμούς και ονομάζεται κεφαλή». Στο μακρό «έχει από 4-15 οφθαλμούς και ονομάζεται αμολυτή». Μεικτό ονομάζεται το κλάδεμα «όταν σε έναν βραχίονα ή σε ένα πρέμνο υπάρχουν και αμολυτές και κεφαλές» — και «κατά κανόνα … η αμολυτή βρίσκεται σε υψηλότερο σημείο από την κεφαλή».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα ονόματα κεφαλή και αμολυτή αφορούν την ίδια την παραγωγική μονάδα, όχι το κλάδεμα.
⚠️ Το βιβλίο γράφει στην ίδια πρόταση «μακρύ και μικτό», ενώ η λεζάντα της Εικ. 6.15 «μακρό, μεικτό».

Ένα αμφίπλευρο γραμμικό σχήμα μόρφωσης

Ερώτηση: Να περιγράψετε ένα αμφίπλευρο γραμμικό σχήμα μόρφωσης.

Απάντηση:

Η γενική δομή. «Το γραμμικό σχήμα … έχει κατακόρυφο τμήμα κορμού και οριζόντιο τμήμα κορμού. Ο κατακόρυφος κορμός, όταν φθάσει στο επιθυμητό για κάθε περίπτωση ύψος, σχηματίζει το οριζόντιο τμήμα του κορμού. … Αν υπάρχουν οριζόντια τμήματα κορμού και στις δύο πλευρές, τότε σχηματίζεται το αμφίπλευρο γραμμικό (Εικ. 6.7). Οι βραχίονες βρίσκονται στο πάνω μέρος των οριζόντιων κορμών και φέρουν τις παραγωγικές μονάδες.»
Παράδειγμα 1 — Αμφίπλευρο Ρουαγιά (διπλό κορδόνι). «Στην Ελλάδα είναι πολύ διαδεδομένο»: ύψος κορμού 50 εκατοστά, αριθμός βραχιόνων 3-5 σε κάθε τμήμα οριζόντιου κορμού και κλάδεμα καρποφορίας βραχύ (2-3 οφθαλμοί ανά παραγωγική μονάδα). «Για την υποστύλωση χρησιμοποιούνται σιδηρογωνίες ή ξύλινοι πάσσαλοι και τρία σύρματα σε ύψος 50-90 και 140 εκατοστά από το έδαφος, διαμέτρου 18 χιλιοστών του μέτρου, σε διπλή σειρά.» Συχνά πάνω στους κατακόρυφους σιδηρόστυλους «τοποθετούνται κάθετα μικρού μήκους λάμες, ώστε να σχηματίζεται «Τ», διπλό ή τριπλό».
Παράδειγμα 2 — Αμφίπλευρο Γκυγιώ. «Το ύψος του κορμού είναι 40-50 εκατοστά, στο άνω άκρο του οποίου διαμορφώνονται δύο βραχίονες. Κατά το κλάδεμα καρποφορίας σε κάθε βραχίονα αφήνεται μία αμολυτή με 8-12 μάτια και μία κεφαλή με 2 μάτια. Η αμολυτή στερεώνεται στο οριζόντιο τμήμα κορμού.» Κάθε χρόνο «η αμολυτή αφαιρείται από τη βάση της, και από τις δύο κληματίδες της κεφαλής η ανώτερη διατηρείται ως αμολυτή και η κατώτερη ως κεφαλή». «Στην πραγματικότητα, το Γκιγιώ είναι ένα ετήσιο γραμμικό, γιατί δεν έχει μόνιμο οριζόντιο κορμό.» Η βλάστηση «στηρίζεται στα δύο επόμενα σύρματα, που απέχουν 40 εκ. και 90 εκατοστά από το πρώτο σύρμα στήριξης της αμολυτής».
Η υποστύλωση. «Τα γραμμικά σχήματα, σε αντίθεση με τα κυπελλοειδή, απαιτούν συλλογική υποστύλωση», που «αποτελείται από κατακόρυφους πασσάλους και από σύστημα τριών συνήθως οριζοντίων συρμάτων σε απλή ή διπλή σειρά». Οι πάσσαλοι τοποθετούνται «ανά 3ο ή 5ο πρέμνο» και είναι από ξύλο, σιδηρογωνία ή σιδηροσωλήνα· οι ακραίοι είναι μεγαλύτερου πάχους και στηρίζονται από τις αντηρίδες. «Συνήθως το πρώτο σύρμα βρίσκεται σε ύψος 40-50 εκατοστά και στηρίζει τον κορμό. Τα δύο επόμενα απέχουν 40 και 90 εκατοστά από το πρώτο και χρησιμεύουν για τη στήριξη των βλαστών και των σταφυλιών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο αμφίπλευρο γραμμικό ο κατακόρυφος κορμός, όταν φθάσει στο επιθυμητό ύψος, σχηματίζει οριζόντια τμήματα και στις δύο πλευρές· οι βραχίονες βρίσκονται στο πάνω μέρος των οριζόντιων κορμών και φέρουν τις παραγωγικές μονάδες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το αμφίπλευρο Ρουαγιά («διπλό κορδόνι»), «πολύ διαδεδομένο» στην Ελλάδα: ύψος κορμού 50 εκατοστά, 3-5 βραχίονες σε κάθε τμήμα οριζόντιου κορμού και βραχύ κλάδεμα καρποφορίας με 2-3 οφθαλμούς ανά μονάδα. Η υποστύλωση είναι συλλογική, με σιδηρογωνίες ή ξύλινους πασσάλους και τρία σύρματα διαμέτρου 18 χιλιοστών σε ύψος 50-90 και 140 εκατοστά, σε διπλή σειρά — και συχνά με λάμες που σχηματίζουν «Τ», διπλό ή τριπλό. Εναλλακτικά, στο αμφίπλευρο Γκυγιώ ο κορμός είναι 40-50 εκατοστά με δύο βραχίονες, και σε κάθε βραχίονα αφήνεται μία αμολυτή με 8-12 μάτια και μία κεφαλή με 2 μάτια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το «αμφίπλευρο» δηλώνει δύο οριζόντια τμήματα κορμού, όχι δύο κορμούς.
Το Γκυγιώ είναι «ετήσιο γραμμικό»: ο οριζόντιος κορμός ανασχηματίζεται κάθε χρόνο.

Το κορυφολόγημα

Ερώτηση: Τι είναι και γιατί γίνεται το κορυφολόγημα;

Απάντηση:

Τι είναι. «Με το χλωρό αυτό κλάδεμα αφαιρείται η κορυφή των βλαστών.»
Οι στόχοι. «Η αύξηση της παραγωγής (καταπολέμηση ανθόρροιας, βελτίωση καρπόδεσης, καλύτερη θρέψη σταφυλιών), η ομοιόμορφη ανάπτυξη των βλαστών, καθώς και η παραγωγή του συμπληρωματικού φορτίου από την ανάπτυξη των μεσοκάρδιων βλαστών.»
Ο χρόνος. «Εξαρτάται από τον επιδιωκόμενο σκοπό. Για την καταπολέμηση της ανθόρροιας, εκτελείται λίγο πριν ή κατά την άνθηση, ενώ για την αύξηση του μεγέθους των ραγών, λίγο πριν από την έναρξη ωρίμανσης.»
Η αυστηρότητα. «Δηλαδή ο αριθμός των φύλλων που εξαιρούνται από την κορυφή των βλαστών ή και ο αριθμός των φύλλων που παραμένουν πάνω από το ανώτερο σταφύλι» — εξαρτάται από τις γενικές ιδιότητες της ποικιλίας (ζωηρότητα, ευαισθησία στην ανθόρροια), το σύστημα μόρφωσης και το κλάδεμα καρποφορίας.
Ανά ποικιλία. Επιτραπέζιες (Ραζακί, Φράουλα, Σιδερίτης): 2-4 φύλλα πάνω από το τελευταίο σταφύλι. Σουλτανίνα: αυστηρό — στον κόμβο του ανώτερου σταφυλιού (⚠️ «τεχνική που δεν είναι σωστή και εφαρμόζεται στη Κρήτη») ή 1-2 κόμβους πάνω από αυτό (Κορινθία), λίγο πριν ή κατά την άνθηση· όταν επιδιώκεται συμπληρωματικό φορτίο από τους μεσοκάρδιους, νωρίς, στο στάδιο του «μούρου». Κορινθιακή Σταφίδα: 1-2 φύλλα πάνω από το ανώτερο σταφύλι. Οινοποιίας: κατά την άνθηση, με 2-4 κόμβους πάνω από το ανώτερο σταφύλι, «για την καταπολέμηση της ανθόρροιας και τον έλεγχο της ζωηρότητας της βλάστησης των ζωηρών ποικιλιών (Ροδίτης, Φιλέρι, Μοσχάτο Αλεξανδρείας)».
Ο τρόπος. «Στην ελληνική αμπελουργία το κορυφολόγημα εφαρμόζεται σε όλες τις ποικιλίες χειρωνακτικά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κορυφολόγημα είναι το χλωρό κλάδεμα με το οποίο «αφαιρείται η κορυφή των βλαστών». Στόχοι του είναι «η αύξηση της παραγωγής (καταπολέμηση ανθόρροιας, βελτίωση καρπόδεσης, καλύτερη θρέψη σταφυλιών), η ομοιόμορφη ανάπτυξη των βλαστών, καθώς και η παραγωγή του συμπληρωματικού φορτίου από την ανάπτυξη των μεσοκάρδιων βλαστών». Ο χρόνος εξαρτάται από τον σκοπό: για την ανθόρροια λίγο πριν ή κατά την άνθηση, για το μέγεθος των ραγών λίγο πριν την έναρξη ωρίμανσης. Η αυστηρότητά του εξαρτάται από τη ζωηρότητα και την ευαισθησία στην ανθόρροια της ποικιλίας, το σύστημα μόρφωσης και το κλάδεμα καρποφορίας — στις επιτραπέζιες αφήνονται 2-4 φύλλα, στην Κορινθιακή Σταφίδα 1-2, στις οινοποιίας 2-4 κόμβοι. Εφαρμόζεται σε όλες τις ποικιλίες χειρωνακτικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κορυφολόγημα σταματά την αύξηση της κορυφής και στρέφει τη θρέψη στα σταφύλια — γι' αυτό καταπολεμά την ανθόρροια.
Η ίδια επέμβαση, σε άλλο χρόνο, υπηρετεί άλλο σκοπό: άνθηση → καρπόδεση· πριν την ωρίμανση → μέγεθος ραγών.

Η βαθιά άροση στον αμπελώνα

Ερώτηση: Γιατί γίνεται η βαθιά άροση στον αμπελώνα;

Απάντηση:

Πότε γίνεται. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 125) το δηλώνει ρητά: «Κατά την εγκατάσταση του αμπελώνα, η κατεργασία του εδάφους γίνεται με βαθιά άροση για την τοποθέτηση της βασικής λίπανσης, ενώ, κατά την ετήσια καλλιέργεια, γίνεται ελαφρό φρεζάρισμα, ώστε να μην καταστρέφονται οι ρίζες του φυτού.»
Οι γενικοί στόχοι της κατεργασίας. «Η δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος του πρέμνου, η καταπολέμηση των ζιζανίων και η προστασία του εδάφους από τις διαβρώσεις. Παράλληλα … διευκολύνεται και η εφαρμογή των λιπασμάτων. Με την κατεργασία του εδάφους επιτυγχάνεται καλός αερισμός, αφρατοποίηση και αύξηση της ικανότητας του εδάφους για τη συγκράτηση υγρασίας, καθώς και προστασία από τη μείωση των υδατικών αποθεμάτων, εξαιτίας της παρουσίας των ζιζανίων.»
Γιατί ΔΕΝ επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. «Σημαντικές είναι και οι ζημιές από την αποκοπή των ριζών, ιδιαίτερα όταν η καλλιέργεια γίνεται κοντά στο πρέμνο και σε μεγάλο βάθος. Η καταστροφή του ριζικού συστήματος προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη του φυτού.» Γι' αυτό η ετήσια κατεργασία περιορίζεται σε φθινοπωρινό φρεζάρισμα 10-15 εκ. και ανοιξιάτικο 5-8 εκ.
Η σημερινή τάση. «Μετά τη χρησιμοποίηση των ζιζανιοκτόνων …, ολοένα και λιγότερο χρησιμοποιούνται μηχανήματα για τη βαθιά κατεργασία του εδάφους, δηλαδή επεκτείνεται η μέθοδος της ακαλλιέργειας του εδάφους.»
⚠️ Το κείμενο της σελ. 105 γράφει «εξαετίας της παρουσίας των ζιζανίων» αντί «εξαιτίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βαθιά άροση γίνεται κατά την εγκατάσταση του αμπελώνα, «για την τοποθέτηση της βασικής λίπανσης». Υπηρετεί τους γενικούς στόχους της κατεργασίας του εδάφους: δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος, καταπολέμηση των ζιζανίων, προστασία από τις διαβρώσεις, διευκόλυνση της λίπανσης, καλός αερισμός, αφρατοποίηση και αύξηση της ικανότητας συγκράτησης υγρασίας. Δεν επαναλαμβάνεται στην ετήσια καλλιέργεια, γιατί οι ζημιές από την αποκοπή των ριζών «ιδιαίτερα κοντά στο πρέμνο και σε μεγάλο βάθος» προκαλούν σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη του φυτού — γι' αυτό γίνεται ελαφρό φρεζάρισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βαθιά κατεργασία επιτρέπεται μόνο πριν υπάρξει ριζικό σύστημα να καταστραφεί.
Η βασική λίπανση πρέπει να μπει βαθιά, εκεί όπου θα φθάσουν οι ρίζες.

Ο σκοπός του φρεζαρίσματος

Ερώτηση: Σκοπός του φρεζαρίσματος του εδάφους αμπελώνα.

Απάντηση:

Το φθινοπωρινό. «Ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στον αμπελώνα, συνήθως πραγματοποιείται ένα φρεζάρισμα (σπανιότερα όργωμα) το φθινόπωρο, σε βάθος 10-15 εκατοστά, για τη συγκράτηση του νερού της βροχής.»
Το ανοιξιάτικο. «Δεύτερο φρεζάρισμα μπορεί να γίνει και την άνοιξη, αν κριθεί αναγκαίο, σε βάθος 5-8 εκατοστά με προσοχή, ώστε να μη καταστραφούν τα νέα απορροφητικά ριζίδια, τα οποία αποτελούν και το ενεργό ριζικό στρώμα.»
Πού χρησιμοποιείται η φρέζα. «Σε μικρής έκτασης αμπελώνα, οικογενειακής μορφής, επικρατούν παραδοσιακές μέθοδοι, με τη χρησιμοποίηση συνήθως μικρών μηχανημάτων (φρέζα ή σκαπτικό) για ελαφρά αναμόχλευση του εδάφους.»
Η γενική αιτιολόγηση. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «κατά την ετήσια καλλιέργεια, γίνεται ελαφρό φρεζάρισμα, ώστε να μην καταστρέφονται οι ρίζες του φυτού». Και ακόμη: «Η καλλιέργεια του εδάφους αποσκοπεί στην καταπολέμηση των ζιζανίων, στην αφρατοποίηση και αερισμό του, ώστε να συγκρατεί περισσότερο νερό, και, γενικά, στη διαμόρφωση ευνοϊκού περιβάλλοντος για την καλύτερη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φθινοπωρινό φρεζάρισμα, σε βάθος 10-15 εκατοστά, γίνεται «για τη συγκράτηση του νερού της βροχής». Το ανοιξιάτικο, «αν κριθεί αναγκαίο», γίνεται σε βάθος 5-8 εκατοστά και με προσοχή, «ώστε να μη καταστραφούν τα νέα απορροφητικά ριζίδια, τα οποία αποτελούν και το ενεργό ριζικό στρώμα». Γενικότερα το ελαφρό φρεζάρισμα είναι η μορφή που παίρνει η ετήσια καλλιέργεια «ώστε να μην καταστρέφονται οι ρίζες», και αποσκοπεί στην καταπολέμηση των ζιζανίων, στην αφρατοποίηση και τον αερισμό του εδάφους «ώστε να συγκρατεί περισσότερο νερό» και στη διαμόρφωση ευνοϊκού περιβάλλοντος για το ριζικό σύστημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο φρεζαρίσματα, δύο βάθη: 10-15 εκ. το φθινόπωρο (νερό βροχής), 5-8 εκ. την άνοιξη (προστασία ριζιδίων).
Το ενεργό ριζικό στρώμα είναι επιφανειακό — γι' αυτό το ανοιξιάτικο φρεζάρισμα είναι ρηχότερο.

Το βαθύ σκάψιμο

Ερώτηση: Το βαθύ σκάψιμο κάνει καλό ή κακό στο πρέμνο και γιατί;

Απάντηση:

Η απάντηση: κακό. «Παράλληλα, όμως, η κατεργασία του εδάφους έχει και αρνητικές επιπτώσεις, γιατί μπορεί να προκαλέσει καταστροφή της δομής του εδάφους, η οποία είναι τόσο πιο έντονη όσο πιο άκαιρα γίνει η επέμβαση.»
Η αποδόμηση του εδάφους. «Συχνά η αποδόμηση των στοιχείων του εδάφους προκαλεί προβλήματα στους εδαφικούς πόρους, με αποτέλεσμα την κατακράτηση υγρασίας και την πρόκληση ασφυξίας στις ρίζες.»
Η αποκοπή των ριζών — το κύριο. «Σημαντικές είναι και οι ζημιές από την αποκοπή των ριζών, ιδιαίτερα όταν η καλλιέργεια γίνεται κοντά στο πρέμνο και σε μεγάλο βάθος. Η καταστροφή του ριζικού συστήματος προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη του φυτού.»
Το συμπέρασμα του βιβλίου. «Οι σοβαρές αυτές ζημιές που προκαλεί η κατεργασία τόσο στη δομή του εδάφους όσο και στις ρίζες είναι περισσότερες από τα οφέλη, γι' αυτό και έχουν οδηγήσει σε εναλλακτικές μορφές επεμβάσεων, κυρίως για την καταπολέμηση των ζιζανίων.»
Η πρακτική συνέπεια. Στην ετήσια καλλιέργεια γίνεται μόνο ελαφρό φρεζάρισμα (10-15 εκ. το φθινόπωρο, 5-8 εκ. την άνοιξη), «ώστε να μην καταστρέφονται οι ρίζες του φυτού» και να μη χαθούν «τα νέα απορροφητικά ριζίδια, τα οποία αποτελούν και το ενεργό ριζικό στρώμα». Ακόμη και στο περιλάκωμα «πρέπει να δίδεται προσοχή να μην καταστραφούν οι επιφανειακές ρίζες».
Η σημερινή τάση. «Ολοένα και λιγότερο χρησιμοποιούνται μηχανήματα για τη βαθιά κατεργασία του εδάφους, δηλαδή επεκτείνεται η μέθοδος της ακαλλιέργειας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κακό. Η βαθιά κατεργασία προκαλεί καταστροφή της δομής του εδάφους, «τόσο πιο έντονη όσο πιο άκαιρα γίνει η επέμβαση», και αποδόμηση των στοιχείων του, με προβλήματα στους εδαφικούς πόρους, κατακράτηση υγρασίας και ασφυξία στις ρίζες. Κυρίως όμως «σημαντικές είναι και οι ζημιές από την αποκοπή των ριζών, ιδιαίτερα όταν η καλλιέργεια γίνεται κοντά στο πρέμνο και σε μεγάλο βάθος» — και «η καταστροφή του ριζικού συστήματος προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη του φυτού». Επειδή οι ζημιές αυτές «είναι περισσότερες από τα οφέλη», η ετήσια καλλιέργεια περιορίζεται σε ελαφρό φρεζάρισμα και επεκτείνεται η ακαλλιέργεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βλάβη είναι διπλή: στη δομή του εδάφους και στις ρίζες.
Το ενεργό ριζικό στρώμα είναι επιφανειακό — γι' αυτό κάθε βαθιά επέμβαση κοντά στο πρέμνο το πλήττει.

Η ακαλλιέργεια εδάφους

Ερώτηση: Τι είναι η ακαλλιέργεια εδάφους;

Απάντηση:

Η ιστορία. «Αν και η μέθοδος αυτή είναι γνωστή από τον περασμένο αιώνα, η εφαρμογή της άρχισε να διαδίδεται μετά την ανακάλυψη και χρησιμοποίηση των ζιζανιοκτόνων στην αμπελουργία» (Εικ. 6.2). Είναι η μορφή που παίρνει «η ελαχιστοποίηση της κατεργασίας του εδάφους με μηχανικά μέσα».
α) Με ζιζανιοκτόνα. «Είναι η πιο διαδεδομένη μέθοδος, κατά την οποία καταργείται η μηχανική καλλιέργεια του εδάφους και τα ζιζάνια αντιμετωπίζονται με χημικά μέσα.»
β) Με ξηρή κάλυψη. «Τα τμήματα του εδάφους που δε καλλιεργούνται καλύπτονται με στρώμα άχυρου ή άλλου είδους οργανικής ουσίας.»
γ) Με χλωρή κάλυψη. «Μετά την ανάπτυξή της κόπτεται και απλώνεται επί τόπου.»
δ) Με πλαστικό. «Χρησιμοποιείται πλαστικό σκούρου χρώματος για την κάλυψη των μη καλλιεργημένων τμημάτων (συνήθως επί της γραμμής κατά τη φύτευση νέου αμπελώνα).»
Πλεονεκτήματα. «Η προστασία των ριζών, η βελτίωση της υφής και των λοιπών ιδιοτήτων του εδάφους, η αύξηση της γονιμότητας, η αποτελεσματική εκμετάλλευση των επιφανειακών στρωμάτων από τις ρίζες.»
Μειονεκτήματα. «Ο ανταγωνισμός μεταξύ των φυτών κάλυψης και των πρέμνων για τη χρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων και οι δυσκολίες για τις υπόλοιπες καλλιεργητικές επεμβάσεις (άρδευση, λίπανση).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακαλλιέργεια είναι η κατάργηση ή ελαχιστοποίηση της μηχανικής κατεργασίας του εδάφους — μέθοδος «γνωστή από τον περασμένο αιώνα», που άρχισε να διαδίδεται «μετά την ανακάλυψη και χρησιμοποίηση των ζιζανιοκτόνων». Μπορεί να συνδυαστεί α) με ζιζανιοκτόνα (η πιο διαδεδομένη μέθοδος, όπου καταργείται η μηχανική καλλιέργεια)· β) με ξηρή κάλυψη, όπου τα μη καλλιεργούμενα τμήματα «καλύπτονται με στρώμα άχυρου ή άλλου είδους οργανικής ουσίας»· γ) με χλωρή κάλυψη, που «μετά την ανάπτυξή της κόπτεται και απλώνεται επί τόπου»· δ) με πλαστικό σκούρου χρώματος, συνήθως επί της γραμμής σε νέο αμπελώνα. Πλεονεκτεί στην προστασία των ριζών, τη βελτίωση της υφής του εδάφους, την αύξηση της γονιμότητας και την αποτελεσματική εκμετάλλευση των επιφανειακών στρωμάτων· μειονεκτεί στον ανταγωνισμό των φυτών κάλυψης με τα πρέμνα για τα θρεπτικά στοιχεία και στις δυσκολίες άρδευσης και λίπανσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ακαλλιέργεια δεν σημαίνει εγκατάλειψη: τα ζιζάνια αντιμετωπίζονται χημικά ή με κάλυψη.
Τα ζιζανιοκτόνα ήταν η προϋπόθεση που έκανε τη μέθοδο εφαρμόσιμη.

Η αναγκαιότητα του ποτίσματος

Ερώτηση: Χρειάζεται το πότισμα των αμπελιών και γιατί;

Απάντηση:

Η απάντηση. «Αν και η άμπελος θεωρείται φυτό που προσαρμόζεται σε ξηρά και θερμά εδάφη, για την παραγωγή σταφυλιών ποιότητας σε ικανοποιητικές ποσότητες είναι αναγκαία η άρδευση των αμπελώνων, ιδιαίτερα στα ευαίσθητα στάδια της ανάπτυξης, της βλάστησης και της παραγωγής.»
Το μέγεθος των αναγκών. «Τα πρέμνα απορροφούν με το ριζικό σύστημα πολύ μεγάλες ποσότητες νερού, για να επιτελέσουν σημαντικές φυσιολογικές λειτουργίες (φωτοσύνθεση, χημικές αντιδράσεις, αύξηση, παραγωγή, διαπνοή).» «Υπολογίζεται ότι για την παραγωγή ενός χιλιόγραμμου ξηρής ουσίας από το πρέμνο χρειάζονται 500-700 λίτρα νερού περίπου.» «Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού μεταφέρεται στην ατμόσφαιρα με το φαινόμενο της διαπνοής και μόνο 1% περίπου … παραμένει στο φυτικό σώμα.»
Τι παθαίνει το φυτό χωρίς νερό — έναρξη βλάστησης και άνθηση. «Επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης των βλαστών (σχηματισμός βλαστών μικρού μήκους), ανωμαλίες κατά τον σχηματισμό των ανθέων, μικρή ανάπτυξη των ταξιανθιών, ανθόρροια και πτωχό σχηματισμό ανθικών καταβολών.» Τα συμπτώματα μάρανσης: «η αλλαγή του χρώματος των νεαρών φύλλων της αυξανόμενης κορυφής από κιτρινοπράσινο σε γκρι πράσινο και το κατσάρωμα του ελάσματος».
Καρπόδεση και ανάπτυξη ραγών. «Η έλλειψη υγρασίας μπορεί να προκαλέσει μείωση της καρπόδεσης και σχηματισμό μικρών ραγών. Παράλληλα, κατά την ίδια εποχή παρατηρείται έντονη ριζογένεση» — άρα η ξηρασία επιδρά αρνητικά «τόσο στον σχηματισμό όσο και στην ανάπτυξη των απορροφητικών ριζιδίων».
⚠️ Με προσοχή όμως. Οι χειμερινές αρδεύσεις είναι αναγκαίες, «με προσοχή όμως, ώστε να μην υπάρξουν προβλήματα υπερβολικής υγρασίας στο έδαφος, που θα έχουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή των ριζών από ασφυξία». Στις επιτραπέζιες μεγάλη αρδευτική δόση μπορεί να προκαλέσει «σχισίματα του φλοιού και προσβολή από τον βοτρύτη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι. «Αν και η άμπελος θεωρείται φυτό που προσαρμόζεται σε ξηρά και θερμά εδάφη, για την παραγωγή σταφυλιών ποιότητας σε ικανοποιητικές ποσότητες είναι αναγκαία η άρδευση, ιδιαίτερα στα ευαίσθητα στάδια της ανάπτυξης, της βλάστησης και της παραγωγής.» Τα πρέμνα απορροφούν πολύ μεγάλες ποσότητες νερού για φωτοσύνθεση, χημικές αντιδράσεις, αύξηση, παραγωγή και διαπνοή — για 1 κιλό ξηρής ουσίας χρειάζονται 500-700 λίτρα, από τα οποία μόνο 1% περίπου παραμένει στο φυτικό σώμα. Χωρίς νερό, στην έναρξη βλάστησης και την άνθηση προκαλούνται βλαστοί μικρού μήκους, ανωμαλίες στα άνθη, μικρές ταξιανθίες, ανθόρροια και πτωχός σχηματισμός ανθικών καταβολών, ενώ στην καρπόδεση μείωση της καρπόδεσης, μικρές ράγες και βλάβη στη ριζογένεση. Χρειάζεται όμως προσοχή, γιατί η υπερβολική υγρασία προκαλεί ασφυξία των ριζών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αντοχή της αμπέλου στην ξηρασία αφορά την επιβίωση, όχι την ποιοτική παραγωγή σε ποσότητα.
Το «1%» δείχνει ότι σχεδόν όλο το νερό είναι κόστος διαπνοής, όχι υλικό του φυτού.

Τα κρίσιμα στάδια σε νερό

Ερώτηση: Πότε έχει τις μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό το αμπέλι και γιατί;

Απάντηση:

Η απάντηση. «Τα κρίσιμα στάδια βλάστησης των πρέμνων είναι εκείνα από την καρπόδεση έως την έναρξη ωρίμανσης των σταφυλιών. Επομένως, ανεξάρτητα από την εφαρμογή χειμερινής άρδευσης, απαιτούνται δύο έως τρεις αρδεύσεις κατά το χρονικό αυτό διάστημα, σε συνδυασμό με την καλλιεργούμενη ποικιλία και τον προορισμό χρήσης των σταφυλιών.»
Γιατί — η διπλή απαίτηση. «Κατά την περίοδο της καρπόδεσης και της ανάπτυξης των ραγών, η έλλειψη υγρασίας μπορεί να προκαλέσει μείωση της καρπόδεσης και σχηματισμό μικρών ραγών. Παράλληλα, κατά την ίδια εποχή παρατηρείται έντονη ριζογένεση. Επομένως, η παρατεταμένη ξηρασία θα επιδράσει αρνητικά τόσο στον σχηματισμό όσο και στην ανάπτυξη των απορροφητικών ριζιδίων.»
Το συμπέρασμα του βιβλίου. «Η κάλυψη των αναγκών των πρέμνων σε νερό, κατά την περίοδο από την καρπόδεση μέχρι τα πρώτα στάδια ανάπτυξης των ραγών, είναι καθοριστική για την παραγωγή σταφυλιών.»
Τι γίνεται στα επόμενα στάδια. «Από την έναρξη της ωρίμανσης έως και την πλήρη ωρίμανση, η έλλειψη νερού δεν επηρεάζει την αύξηση των ραγών και τη συγκέντρωση σακχάρων, ενώ παρατηρούνται συμπτώματα πτώσης των φύλλων της βάσης του βλαστού και μάρανσης.» Ωστόσο, «η παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων καλής ποιότητας σταφυλιών προϋποθέτει την κάλυψη των αναγκών … ώστε να αμβλυνθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας».
Τα μεγέθη. Μετρήσεις σε ξηροθερμικές περιοχές: από την έναρξη βλάστησης μέχρι τα τέλη Απριλίου η διαπνοή είναι 10 και η εξάτμιση 75 κυβικά μέτρα/στρέμμα· για Μάιο-Οκτώβριο 65 και 110 αντίστοιχα. Η αρδευτική δόση κυμαίνεται από 30-80 κυβικά μέτρα ανά στρέμμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα κρίσιμα στάδια βλάστησης των πρέμνων είναι εκείνα από την καρπόδεση έως την έναρξη ωρίμανσης των σταφυλιών» — και εκεί «απαιτούνται δύο έως τρεις αρδεύσεις», ανεξάρτητα από τη χειμερινή άρδευση. Ο λόγος είναι διπλός: αφενός η έλλειψη υγρασίας τότε «μπορεί να προκαλέσει μείωση της καρπόδεσης και σχηματισμό μικρών ραγών»· αφετέρου «κατά την ίδια εποχή παρατηρείται έντονη ριζογένεση», οπότε η παρατεταμένη ξηρασία βλάπτει «τόσο στον σχηματισμό όσο και στην ανάπτυξη των απορροφητικών ριζιδίων». Γι' αυτό η κάλυψη των αναγκών «από την καρπόδεση μέχρι τα πρώτα στάδια ανάπτυξης των ραγών» είναι «καθοριστική για την παραγωγή σταφυλιών».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στο ίδιο στάδιο ανταγωνίζονται δύο αναπτυξιακές διαδικασίες: ράγες και ρίζες.
Μετά την έναρξη ωρίμανσης η έλλειψη νερού δεν μειώνει σάκχαρα και μέγεθος ραγών.

Το πιο διαδεδομένο σύστημα άρδευσης

Ερώτηση: Ποιο είναι το πιο διαδεδομένο σύστημα άρδευσης στο αμπέλι και ποια είναι τα πλεονεκτήματα του;

Απάντηση:

Ποιο είναι. «Η έλλειψη νερού για άρδευση … αλλά και η αναγκαιότητα άρδευσης, εξαιτίας της καλλιέργειας της αμπέλου σε ξηρές, θερμές περιοχές, οδήγησε στην εφαρμογή και την επέκταση του συστήματος της άρδευσης με σταγόνες (Εικ. 6.25)» — η στάγδην άρδευση, που το βιβλίο κατατάσσει «κυρίως» μεταξύ των μεθόδων. «Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι πολλά.»
α) Οικονομία νερού. «Με τους σταλακτήρες, που συνήθως στηρίζονται στα σύρματα υποστύλωσης, το νερό πέφτει κατά μήκος της γραμμής φύτευσης, με αποτέλεσμα να γίνεται οικονομία στο νερό και καλύτερη αξιοποίησή του μόνο κοντά στο ριζικό σύστημα.»
β) Ομοιόμορφη κατανομή. «Η κατανομή του νερού είναι ομοιόμορφη.»
γ) Στεγνοί διάδρομοι. «Οι χώροι μεταξύ των σειρών παραμένουν στεγνοί, διευκολύνοντας έτσι τις άλλες καλλιεργητικές φροντίδες.»
δ) Λίγα εργατικά. «Παρόλο που το κόστος της εγκατάστασης είναι υψηλό, δεν απαιτεί πολλά εργατικά, γιατί είναι αυτοματοποιημένο.»
ε) Λίπανση και φυτοπροστασία μαζί. «Σε αμπελώνες επιχειρηματικής μορφής, με το σύστημα άρδευσης με σταγόνες δίδεται και η λίπανση (υγρά λιπάσματα), ενώ επιτυγχάνεται και η καταπολέμηση ασθενειών του εδάφους με την παροχή των σχετικών σκευασμάτων (λ.χ. νηματωδοκτόνα).»
Πού κυρίως. «Στην Ελλάδα, μετά την επέκταση των γραμμικών συστημάτων, εφαρμόζεται ολοένα και περισσότερο … ιδιαίτερα σε εδάφη με κλίση, ρηχά, χαλικώδη, που απαιτούν συχνές αρδεύσεις με μικρές ποσότητες νερού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύστημα των σταγόνων (στάγδην άρδευση), στο οποίο οδήγησαν «η έλλειψη νερού για άρδευση» και «η αναγκαιότητα άρδευσης, εξαιτίας της καλλιέργειας της αμπέλου σε ξηρές, θερμές περιοχές». Τα πλεονεκτήματά του είναι «πολλά»: α) με τους σταλακτήρες, που στηρίζονται στα σύρματα υποστύλωσης, το νερό πέφτει κατά μήκος της γραμμής φύτευσης → οικονομία νερού και αξιοποίησή του μόνο κοντά στο ριζικό σύστημα· β) η κατανομή του νερού είναι ομοιόμορφη· γ) οι χώροι μεταξύ των σειρών παραμένουν στεγνοί, διευκολύνοντας τις άλλες καλλιεργητικές φροντίδες· δ) παρότι το κόστος εγκατάστασης είναι υψηλό, δεν απαιτεί πολλά εργατικά, γιατί είναι αυτοματοποιημένο· ε) σε αμπελώνες επιχειρηματικής μορφής δίνεται μαζί και η λίπανση με υγρά λιπάσματα και επιτυγχάνεται η καταπολέμηση ασθενειών του εδάφους (π.χ. με νηματωδοκτόνα). Εφαρμόζεται ιδιαίτερα σε εδάφη με κλίση, ρηχά, χαλικώδη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η στάγδην είναι η αντίθεση της τεχνητής βροχής, που «παρουσίασε εξαρχής πολλά προβλήματα, με κύριο εκείνο της φυτοπροστασίας».
Το υψηλό κόστος εγκατάστασης αντισταθμίζεται από τα λίγα εργατικά και τη διπλή χρήση (λίπανση, φυτοπροστασία).

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο