Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Εγκατάσταση Αμπελώνα (σελ. 99) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Εγκατάσταση Αμπελώνα (σελ. 99) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Εγκατάσταση Αμπελώνα

Αναλυτικές απαντήσεις στις 14 ερωτήσεις της σελ. 99 του βιβλίου «Αμπελουργία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Ο ορισμός της αναμπέλωσης

Ερώτηση: Τι ονομάζεται αναμπέλωση;

Απάντηση:

Ο ορισμός κατά λέξη (σελ. 85). «Με τον όρο αναμπέλωση εννοείται η αντικατάσταση των γηρασμένων πρέμνων ή εκείνων που έχουν προσβληθεί από τη φυλλοξήρα και η εγκατάσταση σύγχρονων αμπελώνων, με σωστές αποστάσεις φύτευσης.»

Τα τρία στοιχεία του ορισμού.

Στοιχείο	Τι σημαίνει
Αντικατάσταση γηρασμένων πρέμνων	Το κριτήριο είναι η ηλικία και η μειωμένη παραγωγικότητα
Αντικατάσταση φυλλοξηρόπληκτων πρέμνων	Το κριτήριο είναι η προσβολή από τη φυλλοξήρα
Εγκατάσταση σύγχρονων αμπελώνων με σωστές αποστάσεις φύτευσης	Η αναμπέλωση δεν είναι απλή αντικατάσταση: είναι εκσυγχρονισμός

Γιατί είναι υποχρεωτική. Το βιβλίο αναφέρει ότι στις σημερινές συνθήκες της ελληνικής αμπελουργίας το πρόβλημα εντοπίζεται «στην επιλογή της καταλληλότερης ποικιλίας για την αξιοποίηση των μικροκλιματικών περιοχών, εντός της αμπελουργικής ζώνης, ώστε να γίνει με τον πιο ορθό τρόπο η υποχρεωτική αναμπέλωση των περιοχών, εξαιτίας του κινδύνου της φυλλοξήρας».
Η θέση της στην Ελλάδα. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 97) το επιβεβαιώνει: «Στη χώρα μας νέοι αμπελώνες δημιουργούνται συνήθως στη θέση παλαιών αμπελώνων (αναμπέλωση).»
Τι συνεπάγεται πρακτικά. Επειδή η φύτευση γίνεται σε έδαφος όπου υπήρχε ήδη αμπελώνας, η αναμπέλωση απαιτεί ειδικά μέτρα (σελ. 88): προσεκτική απομάκρυνση των ριζών των πρέμνων, καταστροφή των φυτών - ξενιστών των νηματωδών, αγρανάπαυση ή αμειψισπορά για 2-3 χρόνια και απολύμανση του εδάφους μετά την ισοπέδωση.
⚠️ Σημείωση. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ της σελ. 97 γράφει «εφαρμογή αγραναύπαυσης ή αμειψισποράς για 3 τουλάχιστον χρόνια», δηλαδή με ορθογραφικό λάθος και με διαφορετικό αριθμό ετών από το κύριο κείμενο της σελ. 88, που γράφει «αγρανάπαυσης ... για 2-3 χρόνια».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αναμπέλωση ονομάζεται «η αντικατάσταση των γηρασμένων πρέμνων ή εκείνων που έχουν προσβληθεί από τη φυλλοξήρα και η εγκατάσταση σύγχρονων αμπελώνων, με σωστές αποστάσεις φύτευσης». Στη χώρα μας οι νέοι αμπελώνες δημιουργούνται συνήθως στη θέση παλαιών, και η αναμπέλωση χαρακτηρίζεται υποχρεωτική εξαιτίας του κινδύνου της φυλλοξήρας. Επειδή γίνεται σε έδαφος όπου υπήρχε ήδη αμπελώνας, απαιτεί προσεκτική απομάκρυνση των ριζών, καταστροφή των φυτών - ξενιστών των νηματωδών, αγρανάπαυση ή αμειψισπορά για 2-3 χρόνια και απολύμανση του εδάφους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αναμπέλωση δεν είναι απλή αντικατάσταση φυτών: περιλαμβάνει και τον εκσυγχρονισμό του αμπελώνα με σωστές αποστάσεις φύτευσης.
Οι δύο αιτίες αντικατάστασης είναι η γήρανση και η φυλλοξήρα — ανάφερε και τις δύο.

Σε τι συνίσταται η βασική λίπανση

Ερώτηση: Σε τι συνίσταται η βασική λίπανση στην εγκατάσταση αμπελώνα;

Απάντηση:

Πότε γίνεται και ποιος ο στόχος της (σελ. 86). «Η βασική λίπανση γίνεται πριν το βαθύ όργωμα. Έχει στόχο την προσθήκη στο έδαφος λιπασμάτων του Κ (καλίου), Ρ (φωσφόρου), Mg (μαγνησίου) και οργανικής ουσίας, τα οποία ενσωματώνονται στο έδαφος με το βαθύ όργωμα. Έτσι, καλύπτονται οι ανάγκες της νέας φυτείας στα θρεπτικά στοιχεία που αναφέρθηκαν και βελτιώνονται οι ιδιότητες του εδάφους με την προσθήκη της οργανικής ουσίας.»

Οι ποσότητες των ανόργανων λιπασμάτων.

Λίπασμα	Τύπος	Ποσότητα ανά στρέμμα
Υπερφωσφορικό	0-21-0	125-225 κιλά
Καλιούχο	0-0-48,5	70-130 κιλά
Ασβεστομαγνησιακό	με 20% Mg	150-200 κιλά
Θειικό μαγνήσιο (σε αλκαλικά εδάφη)	—	200 κιλά

Πώς προσαρμόζονται οι δόσεις. «Η ποσότητα των λιπασμάτων που προστίθενται στο έδαφος καθορίζεται από τον τύπο του εδάφους και την περιεκτικότητά του σε θρεπτικά στοιχεία»:
- Σε αργιλώδη εδάφη η λίπανση με Κ πρέπει να είναι αυξημένη.
- Σε όξινα εδάφη μπορεί να χρησιμοποιηθεί το ασβεστομαγνήσιο.
- Σε αλκαλικά (ασβεστούχα) εδάφη πρέπει να χρησιμοποιηθεί θειικό μαγνήσιο σε δόση 200 κιλά ανά στρέμμα, «γιατί σε ασβεστούχα εδάφη πρέπει να αποφεύγεται η προσθήκη ασβεστούχου λιπάσματος, λόγω του κινδύνου περαιτέρω αλκαλίωσης του εδάφους».
- Σε αμμώδη εδάφη και σε αυξημένη καλιούχο λίπανση πρέπει να αυξάνεται η χορήγηση μαγνησίου, «λόγω του ανταγωνισμού στην πρόσληψη καλιού και μαγνησίου από τα φυτά, περίπτωση που έχει αναφερθεί ότι συμβαίνει πολλές φορές σε αμπελώνες».
Το δεύτερο σκέλος — η οργανική ουσία. «Η προσθήκη οργανικής ουσίας στο έδαφος έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων του εδάφους»: αυξάνεται το πορώδες, η υδατοϊκανότητα, η ικανότητα ανταλλαγής ιόντων και η διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων — «το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία στον εφοδιασμό των ριζών με ιχνοστοιχεία». Επίσης «η οργανική ουσία έχει την ικανότητα να ρυθμίζει το pH του εδάφους σε τιμές γύρω στο 7» και να βελτιώνει τη σχέση νερού - αέρα στο εδαφικό πορώδες, ενώ «πολύ σημαντική, επίσης, θετική επίδραση ... είναι η αύξηση της μικροβιακής δραστηριότητας».

Η δράση της κατά τύπο εδάφους.

Τύπος εδάφους	Επίδραση της οργανικής ουσίας
Αμμώδη	Αυξάνει την ικανότητα συγκράτησης νερού και την περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία
Βαριά συνεκτικά	Βελτιώνεται το πορώδες — καλύτερος αερισμός των ριζών
Ασβεστούχα	Αυξάνεται η διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων, όπως ο σίδηρος

Ποια υλικά και σε τι ποσότητα. «Η ζωική κοπριά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ποσότητα 3-6 τόνων και τα στέμφυλα σε ποσότητα 3-5 τόνων ανά στρέμμα»· επίσης φύλλα ελιάς από τα ελαιουργεία, υπολείμματα εκκοκκιστηρίων βάμβακος και άλλες οργανικές ύλες. Αν η φύτευση γίνει σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα από την προετοιμασία, «τα οργανικά υλικά πρέπει να είναι βιοσταθεροποιημένα (composts), να έχουν υποστεί δηλαδή ζύμωση».
Ο τελικός στόχος. «Γενικά, η οργανική ουσία στο έδαφος αμπελώνα πρέπει να είναι από 1,5 έως 2%.»
⚠️ Τυπογραφικό του βιβλίου. Στη σελ. 86 τυπώνεται «υπερφοσφωρικού λιπάσματος» αντί «υπερφωσφορικού» και «θεϊκό μαγνήσιο» αντί «θειικό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασική λίπανση γίνεται πριν το βαθύ όργωμα και συνίσταται στην προσθήκη λιπασμάτων καλίου (Κ), φωσφόρου (Ρ) και μαγνησίου (Mg) και οργανικής ουσίας, που ενσωματώνονται στο έδαφος με το βαθύ όργωμα, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της νέας φυτείας και να βελτιωθούν οι ιδιότητες του εδάφους. Ανά στρέμμα χρησιμοποιούνται 125-225 κιλά υπερφωσφορικού (0-21-0), 70-130 κιλά καλιούχου (0-0-48,5) και 150-200 κιλά ασβεστομαγνησιακού (20% Mg). Οι δόσεις προσαρμόζονται στον τύπο του εδάφους: σε αργιλώδη αυξημένο κάλιο· σε όξινα ασβεστομαγνήσιο· σε αλκαλικά (ασβεστούχα) θειικό μαγνήσιο 200 κιλά, γιατί πρέπει να αποφεύγεται το ασβεστούχο λίπασμα λόγω κινδύνου περαιτέρω αλκαλίωσης· σε αμμώδη και σε αυξημένη καλιούχο λίπανση περισσότερο μαγνήσιο, λόγω του ανταγωνισμού καλιού - μαγνησίου. Η οργανική ουσία (ζωική κοπριά 3-6 τόνοι, στέμφυλα 3-5 τόνοι ανά στρέμμα, φύλλα ελιάς, υπολείμματα βάμβακος) αυξάνει το πορώδες, την υδατοϊκανότητα, την ικανότητα ανταλλαγής ιόντων, τη διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων και τη μικροβιακή δραστηριότητα και ρυθμίζει το pH γύρω στο 7· στόχος είναι η οργανική ουσία του εδάφους να φτάσει το 1,5 έως 2%.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βασική λίπανση έχει δύο σκέλη: τα ανόργανα λιπάσματα (Κ, Ρ, Mg) και την οργανική ουσία — μην παραλείψεις το δεύτερο.
Δεν χρησιμοποιείται άζωτο στη βασική λίπανση του αμπελώνα, σε αντίθεση με το φυτώριο του κεφ. 4.
Το κλειδί των προσαρμογών είναι ο τύπος του εδάφους: όξινο → ασβεστομαγνήσιο, ασβεστούχο → θειικό μαγνήσιο.

Γιατί γίνεται βαθύ όργωμα

Ερώτηση: Για ποιους λόγους γίνεται βαθύ όργωμα στην εγκατάσταση αμπελώνα;

Απάντηση:

Οι τέσσερις λόγοι της παραγράφου 5.2.2 (σελ. 87). «Με τη βαθιά άροση (βαθύ όργωμα):
1. Ενσωματώνονται τα λιπάσματα της βασικής λίπανσης και η οργανική ουσία στο έδαφος του υπό εγκατάσταση αμπελώνα.
2. Δημιουργείται ευνοϊκό υπόστρωμα ανάπτυξης των ριζών των νέων φυτών.
3. Το βαθύ όργωμα διευκολύνει την απομάκρυνση των ριζών των φυτών της προηγούμενης καλλιέργειας.
4. Διευκολύνει την αποθήκευση υγρασίας» (Εικ. 5.2).
Ο πέμπτος λόγος (σελ. 88). «Με το όργωμα αυτό καταστρέφονται τα δύσκολα ζιζάνια και ξηραίνονται οι ρίζες των φυτών της προηγούμενης καλλιέργειας από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.» Γι' αυτό και η εποχή του: «Το βαθύ όργωμα γίνεται στις αρχές καλοκαιριού, πριν μειωθεί η υγρασία στο έδαφος.»
Γιατί η ενσωμάτωση είναι αναγκαία. Ο φώσφορος, το κάλιο και το μαγνήσιο είναι δυσκίνητα στο έδαφος και το ριζικό σύστημα της αμπέλου αναπτύσσεται σε βάθος. Η βασική λίπανση γίνεται πριν το βαθύ όργωμα ακριβώς για να φτάσουν τα στοιχεία στη ζώνη των ριζών — κάτι που δεν θα μπορούσε να γίνει μετά τη φύτευση.
Γιατί ευνοϊκό υπόστρωμα. Ο αμπελώνας είναι πολυετής καλλιέργεια· η βαθιά κατεργασία γίνεται μία μόνο φορά, πριν από την εγκατάσταση, και δεν επαναλαμβάνεται ποτέ ξανά στη ζωή του αμπελώνα.
Η σύνδεση με την προηγούμενη καλλιέργεια. Η διάρκεια ζωής των ριζών που μένουν στο έδαφος «είναι μεγάλη και μπορεί να ξεπεράσει τα 3 χρόνια» (σελ. 86)· οι ρίζες αυτές είναι εστία νηματωδών, παθογόνων και ιών σε περίπτωση αναμπέλωσης.
Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 97). «Με το βαθύ όργωμα γίνεται ενσωμάτωση των λιπασμάτων και της οργανικής ουσίας στο έδαφος και δημιουργείται ευνοϊκό υπόστρωμα για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος των νέων πρέμνων. Το βαθύ όργωμα, επίσης, ευνοεί την αποθήκευση υγρασίας στο έδαφος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βαθύ όργωμα γίνεται για πέντε λόγους: α) για να ενσωματωθούν τα λιπάσματα της βασικής λίπανσης και η οργανική ουσία στο έδαφος· β) για να δημιουργηθεί ευνοϊκό υπόστρωμα ανάπτυξης του ριζικού συστήματος των νέων φυτών· γ) για να διευκολυνθεί η απομάκρυνση των ριζών των φυτών της προηγούμενης καλλιέργειας — ρίζες που ζουν πάνω από 3 χρόνια και αποτελούν εστία νηματωδών, παθογόνων και ιών· δ) για να διευκολυνθεί η αποθήκευση υγρασίας στο έδαφος· και ε) για να καταστραφούν τα δύσκολα ζιζάνια και να ξηρανθούν οι ρίζες της προηγούμενης καλλιέργειας από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού — γι' αυτό γίνεται στις αρχές του καλοκαιριού, πριν μειωθεί η υγρασία στο έδαφος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βαθιά κατεργασία γίνεται μία μόνο φορά στη ζωή του αμπελώνα, πριν τη φύτευση — εκεί βρίσκεται η σημασία της.
Μην παραλείψεις τον λόγο της καταστροφής των δύσκολων ζιζανίων, που δίνεται λίγες γραμμές πιο κάτω στο βιβλίο.

Κατεύθυνση και βάθος του βαθέος οργώματος

Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η κατεύθυνση και το βάθος στο βαθύ όργωμα;

Απάντηση:

Α. Η κατεύθυνση — εξαρτάται από την υγρασία (σελ. 88). «Η κατεύθυνση του οργώματος ως προς την κλίση του εδάφους εξαρτάται από τον παράγοντα της υγρασίας.»

Οι τρεις περιπτώσεις κατά λέξη.

Συνθήκη	Κατεύθυνση οργώματος
«Όταν δεν είναι επιθυμητή ή δεν χρειάζεται αποθήκευση νερού στο έδαφος»	Παράλληλη προς την κλίση του εδάφους
«Εάν η κλίση είναι πολύ μεγάλη»	Κάθετη στην κατεύθυνση της μεγαλύτερης κλίσης
«Όταν απαιτείται αποθήκευση νερού στο έδαφος»	Παράλληλη προς τις ισοϋψείς καμπύλες του εδάφους

Η λογική πίσω από αυτό. Όργωμα παράλληλο προς την κλίση δημιουργεί αυλάκια που κατεβάζουν το νερό — άρα απομακρύνει το νερό. Όργωμα παράλληλο προς τις ισοϋψείς δημιουργεί αυλάκια εγκάρσια στη ροή, που συγκρατούν το νερό — άρα αποθηκεύει. Όταν η κλίση είναι πολύ μεγάλη, το όργωμα κατά την κλίση θα προκαλούσε διάβρωση, γι' αυτό γίνεται κάθετα.
Β. Το βάθος — εξαρτάται από την περιοχή και το υπέδαφος (σελ. 88). «Το βάθος του οργώματος μπορεί να φθάσει τα 70 με 80 εκατοστά. Γενικά, το βάθος του οργώματος πρέπει να είναι μεγαλύτερο σε ξηροθερμικές περιοχές, όπου οι ρίζες της αμπέλου εισχωρούν σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους.»
Ο περιορισμός του βάθους. «Πρέπει να αποφεύγεται η αναστροφή του εδάφους με το βαθύ όργωμα, δηλαδή να μην έρχονται τα κατώτερα στρώματα του εδάφους στην επιφάνεια, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν βαθιά ασβεστούχα στρώματα.» Η ανάδυση ασβεστούχου υλικού στην επιφάνεια θα αύξανε το ενεργό ανθρακικό ασβέστιο της ζώνης των ριζών, με κίνδυνο χλώρωσης.
Η εποχή, ως πρόσθετος παράγοντας. Το βαθύ όργωμα γίνεται στις αρχές καλοκαιριού, «πριν μειωθεί η υγρασία στο έδαφος»· σε έδαφος με σταθερή δομή μπορεί να γίνει νωρίς το φθινόπωρο, «όταν το έδαφος βρίσκεται στον «ρώγο» του και η κατεργασία του γίνεται καλύτερα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατεύθυνση του βαθέος οργώματος ως προς την κλίση εξαρτάται από τον παράγοντα της υγρασίας: όταν δεν είναι επιθυμητή ή δεν χρειάζεται αποθήκευση νερού, το όργωμα είναι παράλληλο προς την κλίση· εάν η κλίση είναι πολύ μεγάλη, γίνεται κάθετα στην κατεύθυνση της μεγαλύτερης κλίσης· και όταν απαιτείται αποθήκευση νερού, γίνεται παράλληλα προς τις ισοϋψείς καμπύλες. Το βάθος μπορεί να φθάσει τα 70 με 80 εκατοστά και πρέπει να είναι μεγαλύτερο σε ξηροθερμικές περιοχές, όπου οι ρίζες της αμπέλου εισχωρούν σε βαθύτερα στρώματα· περιορίζεται όμως από την απαίτηση να αποφεύγεται η αναστροφή του εδάφους, ώστε να μην έρθουν τα κατώτερα στρώματα στην επιφάνεια, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν βαθιά ασβεστούχα στρώματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση έχει δύο σκέλη (κατεύθυνση και βάθος) — απάντησε και στα δύο.
Η κατεύθυνση καθορίζεται από έναν παράγοντα (υγρασία), αλλά με τρεις διαφορετικές περιπτώσεις.
Το βάθος δεν είναι απεριόριστο: ο περιορισμός είναι η μη αναστροφή και τα βαθιά ασβεστούχα στρώματα.

Καταπολέμηση νηματωδών και παθογόνων πριν τη φύτευση

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει η καταπολέμηση των νηματωδών και των παθογόνων του εδάφους πριν τη φύτευση των μοσχευμάτων σε νέο αμπελώνα;

Απάντηση:

Πότε τίθεται το θέμα. «Στις περιπτώσεις αναμπέλωσης πρέπει να ληφθεί πρόνοια για την αντιμετώπιση νηματωδών, παθογόνων και ιών» (σελ. 88).
α. Προσεκτική απομάκρυνση των ριζών των πρέμνων. Είναι το πρώτο μέτρο, γιατί οι ρίζες που μένουν στο έδαφος ζουν πολύ: «Η διάρκεια ζωής των ριζών που μένουν στο έδαφος είναι μεγάλη και μπορεί να ξεπεράσει τα 3 χρόνια» (σελ. 86). Όσο επιβιώνουν, συντηρούν τους πληθυσμούς των νηματωδών και των παθογόνων. Η εκρίζωση γίνεται με ειδικά μηχανήματα με εκσκαφέα σε βάθος 80 εκατοστών ή, συνηθέστερα, με βαθύ όργωμα και τράβηγμα, και «μετά απομακρύνονται και οι ρίζες που έχουν μείνει στο οργωμένο έδαφος».
β. Καταστροφή των φυτών - ξενιστών των νηματωδών. «Που συνήθως είναι ζιζάνια, με τα κατάλληλα ζιζανιοκτόνα.» Οι νηματώδεις δεν επιβιώνουν χωρίς ξενιστή: αν καταστραφούν τα ζιζάνια που τους φιλοξενούν, μειώνεται ο πληθυσμός τους.
γ. Εφαρμογή αγρανάπαυσης ή αμειψισποράς για 2-3 χρόνια.
- Στην αγρανάπαυση: «πρέπει να γίνεται ζιζανιοκτονία για την καταστροφή των ζιζανίων που φυτρώνουν στον αμπελώνα και αρκετά οργώματα».
- Η αμειψισπορά: «πρέπει να γίνεται με φυτά τα οποία δεν είναι ξενιστές νηματωδών, μυκήτων και βακτηρίων που προσβάλλουν την άμπελο».
δ. Απολύμανση του εδάφους. «Επίσης, μπορεί να γίνει απολύμανση του εδάφους μετά την ισοπέδωσή του, με κατάλληλα σκευάσματα.»

Η σειρά των μέτρων.

Σειρά	Μέτρο	Λογική
1	Απομάκρυνση ριζών	Αφαιρείται η πηγή τροφής των παθογόνων
2	Καταστροφή ζιζανίων-ξενιστών	Αφαιρούνται οι εναλλακτικοί ξενιστές
3	Αγρανάπαυση ή αμειψισπορά 2-3 χρόνια	Λιμοκτονία του πληθυσμού, χωρίς ξενιστή
4	Απολύμανση μετά την ισοπέδωση	Χημική εξουδετέρωση όσων απέμειναν

Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 97). «Η απολύμανση του εδάφους και διάφορα άλλα καλλιεργητικά μέτρα είναι απαραίτητα για την καταπολέμηση των νηματωδών και παθογόνων του εδάφους.»
⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ γράφει «αγραναύπαυσης ή αμειψισποράς για 3 τουλάχιστον χρόνια», ενώ το κύριο κείμενο «αγρανάπαυσης ... για 2-3 χρόνια».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μέτρα είναι τέσσερα: α) προσεκτική απομάκρυνση των ριζών των πρέμνων, γιατί οι ρίζες που μένουν στο έδαφος ζουν πάνω από 3 χρόνια και συντηρούν τα παθογόνα· β) καταστροφή των φυτών - ξενιστών των νηματωδών, που συνήθως είναι ζιζάνια, με τα κατάλληλα ζιζανιοκτόνα· γ) εφαρμογή αγρανάπαυσης ή αμειψισποράς για 2-3 χρόνια — στην αγρανάπαυση με ζιζανιοκτονία και αρκετά οργώματα, στην αμειψισπορά με φυτά που δεν είναι ξενιστές νηματωδών, μυκήτων και βακτηρίων που προσβάλλουν την άμπελο· και δ) απολύμανση του εδάφους μετά την ισοπέδωσή του, με κατάλληλα σκευάσματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα τρία πρώτα μέτρα είναι καλλιεργητικά και το τέταρτο χημικό — το βιβλίο τα αριθμεί α, β, γ και προσθέτει την απολύμανση χωριστά.
Στην αμειψισπορά το κρίσιμο είναι η επιλογή φυτών που δεν είναι ξενιστές· στην αγρανάπαυση, η ζιζανιοκτονία και τα οργώματα.
Η απολύμανση γίνεται μετά την ισοπέδωση, όχι πριν.

Οι τρόποι διάταξης των πρέμνων

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους γίνεται η διάταξη των πρέμνων;

Απάντηση:

Το πλαίσιο. «Η διάταξη των πρέμνων μέσα στον αμπελώνα και οι μεταξύ τους αποστάσεις φύτευσης, που καθορίζουν και την πυκνότητα φύτευσης, επιδρούν στην ποσότητα και την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων αλλά και στο κόστος παραγωγής» (σελ. 88).
Οι δύο τρόποι σε επίπεδο ή μικρής κλίσης αμπελώνα. «Η διάταξη των πρέμνων σε αμπελώνα που είναι επίπεδος ή έχει μικρή κλίση μπορεί να γίνει με δύο τρόπους.»
α. Σε τετράγωνα. «Τα πρέμνα καταλαμβάνουν τις κορυφές τετραγώνου και η απόσταση φύτευσης είναι σταθερή προς όλες τις κατευθύνσεις, ίση με την πλευρά του τετραγώνου. Με τη διάταξη αυτή, η εκμετάλλευση του εδάφους από το ριζικό σύστημα των πρέμνων είναι ομοιόμορφη σε όλη την έκταση του αμπελώνα.» «Η διάταξη σε τετράγωνα συστήνεται για τη φύτευση αμπελώνων στους οποίους τα πρέμνα θα μορφωθούν σε κυπελλοειδές σχήμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η βλάστηση κατανέμεται κανονικά γύρω από τον κορμό κάθε πρέμνου.» Επιπλέον, «ο προσανατολισμός των γραμμών δεν έχει νόημα, λόγω της φύσης της διάταξης».
β. Σε γραμμές. «Η απόσταση φύτευσης των πρέμνων πάνω στην γραμμή και η απόσταση μεταξύ των γραμμών είναι σταθερές αλλά διαφορετικές μεταξύ τους. Η φύτευση, δηλαδή, γίνεται σε ορθογώνια.» «Η διάταξη των πρέμνων σε γραμμές ακολουθείται, όταν πρόκειται να εφαρμοσθεί γραμμικό σχήμα μόρφωσης. Έτσι διευκολύνονται η καλλιέργεια του εδάφους και οι καλλιεργητικές τεχνικές με τα κατάλληλα μηχανήματα, όπως και ο μηχανικός τρυγητός» (Εικ. 5.3).

Συγκριτικά.

	Σε τετράγωνα	Σε γραμμές
Γεωμετρία	Κορυφές τετραγώνου, σταθερή απόσταση προς όλες τις κατευθύνσεις	Ορθογώνια — σταθερές αλλά διαφορετικές αποστάσεις
Σχήμα μόρφωσης	Κυπελλοειδές	Γραμμικό
Πλεονέκτημα	Ομοιόμορφη εκμετάλλευση του εδάφους από τις ρίζες	Εκμηχάνιση και μηχανικός τρυγητός
Προσανατολισμός	Δεν έχει νόημα	Καθοριστικός

Η τρίτη περίπτωση — τα επικλινή εδάφη. «Σε επικλινή εδάφη η φύτευση ακολουθεί τις ισοϋψείς καμπύλες του εδάφους. Όταν η κλίση είναι μεγαλύτερη του 20%, πρέπει να διαμορφώνονται αναβαθμίδες. Σε εδάφη με ανάγλυφη επιφάνεια (λόφοι και πλαγιές), η φύτευση αναγκαστικά ακολουθεί τη διαμόρφωση του εδάφους, οπότε δεν υπάρχει ευθεία γραμμή φύτευσης» (σελ. 89).
Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 97). «Η διάταξη των πρέμνων σε εδάφη επίπεδα ή με μικρή κλίση γίνεται σε τετράγωνα ή σε γραμμές. ... Σε επικλινή εδάφη, η φύτευση γίνεται σε αναβαθμίδες, ακολουθώντας τις ισοϋψείς καμπύλες και τη διαμόρφωση του εδάφους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε αμπελώνα επίπεδο ή με μικρή κλίση η διάταξη γίνεται με δύο τρόπους: α) σε τετράγωνα, όπου τα πρέμνα καταλαμβάνουν τις κορυφές τετραγώνου και η απόσταση είναι σταθερή προς όλες τις κατευθύνσεις, ίση με την πλευρά — έτσι η εκμετάλλευση του εδάφους από το ριζικό σύστημα είναι ομοιόμορφη και η διάταξη συστήνεται για κυπελλοειδές σχήμα μόρφωσης, ενώ ο προσανατολισμός δεν έχει νόημα· β) σε γραμμές, όπου η απόσταση επί της γραμμής και η απόσταση μεταξύ των γραμμών είναι σταθερές αλλά διαφορετικές (φύτευση σε ορθογώνια) — ακολουθείται όταν εφαρμόζεται γραμμικό σχήμα μόρφωσης και διευκολύνει την καλλιέργεια του εδάφους, τις καλλιεργητικές τεχνικές με μηχανήματα και τον μηχανικό τρυγητό. Σε επικλινή εδάφη η φύτευση ακολουθεί τις ισοϋψείς καμπύλες και, όταν η κλίση είναι μεγαλύτερη του 20%, διαμορφώνονται αναβαθμίδες· σε εδάφη με ανάγλυφη επιφάνεια η φύτευση ακολουθεί τη διαμόρφωση του εδάφους και δεν υπάρχει ευθεία γραμμή φύτευσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι δύο τρόποι ισχύουν για επίπεδο ή μικρής κλίσης έδαφος — τα επικλινή έχουν τον δικό τους κανόνα (ισοϋψείς, αναβαθμίδες άνω του 20%).
Σύνδεσε κάθε διάταξη με το αντίστοιχο σχήμα μόρφωσης: τετράγωνα → κυπελλοειδές, γραμμές → γραμμικό.
Στη διάταξη σε γραμμές οι αποστάσεις είναι σταθερές αλλά διαφορετικές — γι' αυτό μιλάμε για ορθογώνια, όχι για τετράγωνα.

Τι καθορίζει την κατεύθυνση των γραμμών φύτευσης

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται ο προσδιορισμός της κατεύθυνσης των γραμμών φύτευσης σε αμπελώνα;

Απάντηση:

Οι δύο κύριοι παράγοντες (σελ. 89). «Η κατεύθυνση των γραμμών, δηλαδή ο γεωγραφικός προσανατολισμός των γραμμών (βορράς-νότος ή ανατολή-δύση), μέσα στον αμπελώνα προσδιορίζεται κυρίως από την έκθεση της κόμης των πρέμνων στον ήλιο και από την κατεύθυνση των κυρίων ανέμων στην περιοχή που εγκαθίσταται ο αμπελώνας.»
Προϋπόθεση — το σχήμα μόρφωσης. «Στη διάταξη των πρέμνων σε τετράγωνα, ο προσανατολισμός των γραμμών δεν έχει νόημα, λόγω της φύσης της διάταξης. Στη διάταξη σε γραμμές, η έκθεση στις ακτίνες του ήλιου καθορίζει την κατεύθυνση των γραμμών. Αυτό ισχύει πιο πολύ για αμπελώνες που τα πρέμνα έχουν μορφωθεί σε γραμμικό σχήμα.»

1. Η έκθεση στον ήλιο.

Περιοχή	Ευνοϊκός άξονας	Αιτιολογία του βιβλίου
Ψυχρές	Βορράς - νότος	«Είναι ευνοϊκή για την ωρίμανση των σταφυλιών, γιατί η κόμη των πρέμνων και τα σταφύλια είναι εκτεθειμένα στον ήλιο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα»
Θερμές	Ανατολή - δύση	«Είναι ευνοϊκή, γιατί τα σταφύλια σκιάζονται τις θερμότερες ώρες της ημέρας»

2. Οι ισχυροί άνεμοι. «Η κατεύθυνση των γραμμών φύτευσης προσδιορίζεται, επίσης, και από τους ισχυρούς ανέμους που μπορεί να πνέουν στην περιοχή εγκατάστασης του αμπελώνα. Η κατεύθυνση των γραμμών θα πρέπει, στις περιπτώσεις αυτές, να είναι παράλληλη με την κατεύθυνση του ανέμου που επικρατεί στην περιοχή. Έτσι, ο αέρας περνά ανάμεσα από τις γραμμές, χωρίς να συναντά σοβαρή αντίσταση από τα πρέμνα, και οι μηχανικές βλάβες στους βλαστούς είναι μικρές.»
3. Το ανάγλυφο και η κλίση. «Σε επικλινή εδάφη η φύτευση ακολουθεί τις ισοϋψείς καμπύλες του εδάφους. Όταν η κλίση είναι μεγαλύτερη του 20%, πρέπει να διαμορφώνονται αναβαθμίδες. Σε εδάφη με ανάγλυφη επιφάνεια (λόφοι και πλαγιές), η φύτευση αναγκαστικά ακολουθεί τη διαμόρφωση του εδάφους, οπότε δεν υπάρχει ευθεία γραμμή φύτευσης.» Σε αυτές τις περιπτώσεις, δηλαδή, το ανάγλυφο υπερισχύει του ήλιου και του ανέμου.
Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 97). «Η κατεύθυνση των γραμμών προσδιορίζεται από την έκθεση των πρέμνων στις ηλιακές ακτίνες και από την κατεύθυνση των ανέμων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατεύθυνση των γραμμών, δηλαδή ο γεωγραφικός προσανατολισμός (βορράς-νότος ή ανατολή-δύση), προσδιορίζεται κυρίως από δύο παράγοντες: α) την έκθεση της κόμης των πρέμνων στον ήλιο — σε ψυχρές περιοχές ευνοϊκός είναι ο άξονας βορρά - νότου, γιατί κόμη και σταφύλια είναι εκτεθειμένα στον ήλιο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και ευνοείται η ωρίμανση, ενώ σε θερμές περιοχές ευνοϊκός είναι ο άξονας ανατολής - δύσης, γιατί τα σταφύλια σκιάζονται τις θερμότερες ώρες της ημέρας· και β) την κατεύθυνση των κυρίων (ισχυρών) ανέμων — οι γραμμές πρέπει να είναι παράλληλες με τον επικρατούντα άνεμο, ώστε ο αέρας να περνά ανάμεσα από τις γραμμές χωρίς σοβαρή αντίσταση και οι μηχανικές βλάβες στους βλαστούς να είναι μικρές. Επιπλέον, σε επικλινή εδάφη και σε εδάφη με ανάγλυφη επιφάνεια η φύτευση ακολουθεί αναγκαστικά τις ισοϋψείς καμπύλες και τη διαμόρφωση του εδάφους, οπότε δεν υπάρχει ευθεία γραμμή φύτευσης. Σημειώνεται ότι στη διάταξη σε τετράγωνα ο προσανατολισμός δεν έχει νόημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι κύριοι παράγοντες είναι δύο (ήλιος και άνεμος) — αλλά η πλήρης απάντηση προσθέτει και το ανάγλυφο / την κλίση.
Πρόσεξε την αντίθετη σύσταση: βορράς-νότος στις ψυχρές, ανατολή-δύση στις θερμές.
Στους ανέμους η κατεύθυνση είναι παράλληλη, όχι κάθετη — ο σκοπός είναι να μη συναντά αντίσταση ο αέρας.

Ο τύπος του εδάφους και η πυκνότητα φύτευσης

Ερώτηση: Πώς καθορίζει ο τύπος του εδάφους την πυκνότητα φύτευσης των πρέμνων;

Απάντηση:

Ο γενικός κανόνας (σελ. 90). «Όσο μειώνονται οι αποστάσεις φύτευσης τόσο αυξάνεται ο αριθμός των πρέμνων ανά στρέμμα, δηλαδή η πυκνότητα φύτευσης, και κατά συνέπεια αυξάνεται η παραγωγή. Αυτό βέβαια γίνεται μέχρι ενός ορίου, λόγω του ανταγωνισμού των ριζών σε νερό και θρεπτικά στοιχεία και της αλληλοσκίασης της κόμης γειτονικών πρέμνων.»
α. Εδάφη φτωχά, αβαθή, ξηρά ή μη αρδευόμενα. «Τα πρέμνα δεν είναι ζωηρά και το φορτίο ανά πρέμνο είναι μικρό. Έτσι, συστήνονται μικρότερες αποστάσεις φύτευσης σε σχέση με άλλους τύπους εδαφών. Με την αύξηση της πυκνότητας φύτευσης αντισταθμίζεται η μειωμένη παραγωγή ανά πρέμνο και η καλλιέργεια γίνεται οικονομικά συμφέρουσα. Στις περιπτώσεις αυτές, με την αύξηση της πυκνότητας των πρέμνων, γίνεται καλύτερη εκμετάλλευση του φτωχού εδάφους, γεγονός το οποίο δεν θα συνέβαινε εάν η πυκνότητα φύτευσης ήταν μικρότερη.»
β. Εδάφη γόνιμα, βαθιά και αρδευόμενα. «Όπου τα πρέμνα είναι ζωηρά και το φορτίο αυξημένο, συστήνονται μεγαλύτερες αποστάσεις φύτευσης, βέβαια μέχρι του ορίου που εξασφαλίζεται άριστη ποιότητα της αυξημένης παραγωγής.»
γ. Θερμές και ξηρές περιοχές. «Η περιορισμένη εδαφική υγρασία στην κρίσιμη περίοδο της βλάστησης αποτελεί σημαντικό παράγοντα που προσδιορίζει την πυκνότητα φύτευσης, ανεξάρτητα από τη γονιμότητα του εδάφους. Έτσι, επιβάλλεται αύξηση των αποστάσεων φύτευσης, γιατί σε πυκνοφυτεμένους αμπελώνες τα πρέμνα δεν είναι ζωηρά και η δυσμενής επίδραση της ξηρασίας είναι εντονότερη.»

Ο μηχανισμός σε μία γραμμή. Ο τύπος του εδάφους καθορίζει τη ζωηρότητα και το φορτίο ανά πρέμνο· η ζωηρότητα καθορίζει πόσο χώρο (εδαφικό και εναέριο) χρειάζεται κάθε πρέμνο· και ο χώρος καθορίζει τις αποστάσεις φύτευσης και άρα την πυκνότητα.

Τύπος εδάφους	Ζωηρότητα / φορτίο	Αποστάσεις	Πυκνότητα
Φτωχά, αβαθή, ξηρά, μη αρδευόμενα	Χαμηλή ζωηρότητα, μικρό φορτίο	Μικρότερες	Μεγαλύτερη
Γόνιμα, βαθιά, αρδευόμενα	Ζωηρά, φορτίο αυξημένο	Μεγαλύτερες	Μικρότερη
Θερμές και ξηρές περιοχές	Περιορισμένη εδαφική υγρασία στην κρίσιμη περίοδο	Μεγαλύτερες	Μικρότερη

⚠️ Εσωτερική αντίφαση του βιβλίου. Στην ίδια σελίδα 90 το βιβλίο συστήνει μικρότερες αποστάσεις σε εδάφη «φτωχά, αβαθή, ξηρά ή μη αρδευόμενα» και μεγαλύτερες σε «θερμές και ξηρές περιοχές». Το ίδιο το βιβλίο προσπαθεί να το γεφυρώσει με τη φράση «ανεξάρτητα από τη γονιμότητα του εδάφους» — δηλαδή ο παράγοντας κλίμα υπερισχύει του παράγοντα γονιμότητα — αλλά καταλήγει λέγοντας ότι «το κυπελλοειδές σχήμα μόρφωσης και οι μικρότερες αποστάσεις φύτευσης ταιριάζουν στην καλλιέργεια ποικιλιών οινοποιίας σε ξηρικές περιοχές με φτωχό έδαφος», που επαναφέρει την αντίφαση.
Οι υπόλοιποι παράγοντες. Εκτός από τον τύπο του εδάφους λαμβάνονται υπόψη «τόσο οι επιδράσεις των εδαφικών και κλιματικών συνθηκών όσο και οι χαρακτήρες της ποικιλίας (γονιμότητα, παραγωγικότητα, πρωιμότητα) και ο προορισμός χρήσης της παραγωγής», καθώς και η ζωηρότητα της ποικιλίας και του υποκειμένου, το σχήμα μόρφωσης και το κλάδεμα καρποφορίας.
Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 97). «Οι αποστάσεις φύτευσης των πρέμνων, και κατά συνέπεια η πυκνότητα φύτευσης, προσδιορίζονται από την ποικιλία και το υποκείμενο που χρησιμοποιείται, τον τύπο του εδάφους και τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τύπος του εδάφους καθορίζει την πυκνότητα μέσω της ζωηρότητας των πρέμνων και του φορτίου που αυτά μπορούν να σηκώσουν. Σε εδάφη φτωχά, αβαθή, ξηρά ή μη αρδευόμενα τα πρέμνα δεν είναι ζωηρά και το φορτίο ανά πρέμνο είναι μικρό, γι' αυτό συστήνονται μικρότερες αποστάσεις, δηλαδή μεγαλύτερη πυκνότητα: «με την αύξηση της πυκνότητας φύτευσης αντισταθμίζεται η μειωμένη παραγωγή ανά πρέμνο και η καλλιέργεια γίνεται οικονομικά συμφέρουσα» και «γίνεται καλύτερη εκμετάλλευση του φτωχού εδάφους». Αντίθετα, σε εδάφη γόνιμα, βαθιά και αρδευόμενα, όπου τα πρέμνα είναι ζωηρά και το φορτίο αυξημένο, συστήνονται μεγαλύτερες αποστάσεις, «βέβαια μέχρι του ορίου που εξασφαλίζεται άριστη ποιότητα της αυξημένης παραγωγής». Σε θερμές και ξηρές περιοχές, τέλος, η περιορισμένη εδαφική υγρασία στην κρίσιμη περίοδο της βλάστησης επιβάλλει αύξηση των αποστάσεων, ανεξάρτητα από τη γονιμότητα του εδάφους, «γιατί σε πυκνοφυτεμένους αμπελώνες τα πρέμνα δεν είναι ζωηρά και η δυσμενής επίδραση της ξηρασίας είναι εντονότερη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αλυσίδα είναι: έδαφος → ζωηρότητα και φορτίο → απαιτούμενος χώρος → αποστάσεις → πυκνότητα.
Πρόσεξε την αντίφαση του βιβλίου: μικρότερες αποστάσεις σε ξηρά εδάφη, μεγαλύτερες σε θερμές και ξηρές περιοχές — το βιβλίο τη γεφυρώνει με τη φράση «ανεξάρτητα από τη γονιμότητα του εδάφους».
Η πυκνότητα δεν αυξάνεται απεριόριστα: το όριο το θέτουν ο ανταγωνισμός των ριζών και η αλληλοσκίαση της κόμης.

Πώς γίνεται η χάραξη αμπελώνα

Ερώτηση: Πώς γίνεται η χάραξη αμπελώνα;

Απάντηση:

Πότε και τι αφορά (σελ. 90). «Μετά τον σχεδιασμό της φύτευσης και τον προσδιορισμό των αποστάσεων φύτευσης γίνεται η χάραξη του αμπελώνα. Η χάραξη αφορά τη σήμανση των γραμμών και στη συνέχεια των θέσεων στις οποίες θα φυτευτούν τα νεαρά φυτά.»
Βήμα 1 — οι δύο βασικές ευθείες. «Η χάραξη του αμπελώνα ξεκινά με τον προσδιορισμό δύο βασικών ευθειών, κάθετων μεταξύ τους.» «Η χάραξη των βασικών ευθειών πρέπει να γίνει με ακρίβεια, γι' αυτόν τον λόγο σε αμπελώνες μεγάλης έκτασης χρησιμοποιούνται τοπογραφικά όργανα. Εάν μία πλευρά του αμπελώνα είναι ευθεία γραμμή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν βασική ευθεία. Εάν ο αμπελώνας έχει ακανόνιστο σχήμα, τότε σαν βασική ευθεία μπορεί να ληφθεί ένας άξονάς του.»
Βήμα 2 — οι παράλληλες γραμμές. «Στη συνέχεια, χαράσσονται γραμμές παράλληλες προς τις βασικές ευθείες σε όλο τον αμπελώνα, στις προκαθορισμένες αποστάσεις φύτευσης μεταξύ και επί των γραμμών.»
Βήμα 3 — οι θέσεις φύτευσης. «Τα σημεία τομής των χαραχθέντων παράλληλων γραμμών είναι οι θέσεις φύτευσης των πρέμνων.»
Βήμα 4 — η σήμανση. «Μετά τη χάραξη των γραμμών, στα σημεία τομής τοποθετούνται μικροί πάσσαλοι ή καλάμια, για να μην χαθούν οι θέσεις φύτευσης των πρέμνων.»

Τα μέσα χάραξης.

Μέγεθος αμπελώνα	Μέσο
Μικρού μεγέθους	Χειροκίνητος χαράκτης
Μεγάλης έκτασης	Τοπογραφικά όργανα (για τις βασικές ευθείες) και ειδικά εξαρτήματα χάραξης που έλκονται από τρακτέρ

Ο χειροκίνητος χαράκτης: «αποτελείται από μία σανίδα στην οποία έχουν προσαρμοσθεί τρεις ξύλινες ή μεταλλικές προεξοχές, σε απόσταση μεταξύ τους ίση με την απόσταση φύτευσης. Στον χαράκτη προσαρμόζεται κατάλληλη χειρολαβή για τη μετακίνησή του. Ο χαράκτης μετακινούμενος, με οδηγό την βασική ευθεία, χαράζει στο έδαφος τις γραμμές φύτευσης.»

Η ειδική περίπτωση — χάραξη κατά τις ισοϋψείς καμπύλες (σελ. 91). «Γίνεται με δύο τρόπους»:

Συνθήκη	Τι γίνεται
Μικρή κλίση	«Τα φυτά στοιχίζονται σε γραμμές παράλληλες προς την κατεύθυνση της κλίσης του εδάφους. Δηλαδή, η απόσταση μεταξύ των πρέμνων πάνω στην ισοϋψή καμπύλη δεν είναι σταθερή.»
Μεγάλη κλίση και ανάγλυφη επιφάνεια	«Οι αποστάσεις μεταξύ των φυτών κρατούνται σταθερές. Δηλαδή, οι θέσεις φύτευσης σε μια ισοϋψή καμπύλη δεν στοιχίζονται με τις θέσεις στις άλλες ισοϋψείς καμπύλες.»

Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 98). «Πριν τη φύτευση γίνεται χάραξη του αμπελώνα για τη σήμανση των θέσεων φύτευσης των πρέμνων. Η χάραξη γίνεται είτε με χειροκίνητους χαράκτες είτε με μηχανοκίνητα εξαρτήματα στην περίπτωση αμπελώνα μεγάλου μεγέθους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χάραξη γίνεται μετά τον σχεδιασμό της φύτευσης και τον προσδιορισμό των αποστάσεων και αφορά τη σήμανση των γραμμών και των θέσεων φύτευσης. Ξεκινά με τον προσδιορισμό δύο βασικών ευθειών, κάθετων μεταξύ τους — αν μία πλευρά του αμπελώνα είναι ευθεία, χρησιμοποιείται ως βασική ευθεία· αν ο αμπελώνας έχει ακανόνιστο σχήμα, λαμβάνεται ένας άξονάς του. Στη συνέχεια χαράσσονται γραμμές παράλληλες προς τις βασικές ευθείες, στις προκαθορισμένες αποστάσεις μεταξύ και επί των γραμμών, και τα σημεία τομής τους είναι οι θέσεις φύτευσης· εκεί τοποθετούνται μικροί πάσσαλοι ή καλάμια, «για να μην χαθούν οι θέσεις φύτευσης». Σε αμπελώνες μικρού μεγέθους χρησιμοποιείται ο χειροκίνητος χαράκτης — σανίδα με τρεις προεξοχές σε απόσταση ίση με την απόσταση φύτευσης και χειρολαβή, που μετακινείται με οδηγό τη βασική ευθεία· σε αμπελώνες μεγάλης έκτασης χρησιμοποιούνται τοπογραφικά όργανα και ειδικά εξαρτήματα χάραξης που έλκονται από τρακτέρ. Η χάραξη κατά τις ισοϋψείς καμπύλες γίνεται με δύο τρόπους: σε μικρή κλίση τα φυτά στοιχίζονται σε γραμμές παράλληλες προς την κλίση και η απόσταση πάνω στην ισοϋψή δεν είναι σταθερή· σε μεγάλη κλίση και ανάγλυφη επιφάνεια οι αποστάσεις μεταξύ των φυτών κρατούνται σταθερές και οι θέσεις δεν στοιχίζονται μεταξύ των ισοϋψών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η χάραξη προηγείται της φύτευσης και έπεται του σχεδιασμού — η σειρά έχει σημασία.
Μην ξεχάσεις την τοποθέτηση πασσάλων ή καλαμιών στα σημεία τομής: χωρίς αυτήν χάνονται οι θέσεις.
Δώσε και τους δύο τρόπους χάραξης κατά τις ισοϋψείς, που εξαρτώνται από το μέγεθος της κλίσης.

Κριτήρια επιλογής του υποκειμένου

Ερώτηση: Με ποια κριτήρια γίνεται η επιλογή του κατάλληλου υποκειμένου για τη φύτευση αμπελώνα;

Απάντηση:

Η σημασία της επιλογής (σελ. 91). «Η επιλογή του κατάλληλου υποκειμένου, το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τη φύτευση του αμπελώνα, είναι πρωταρχικής σημασίας. Λάθος επιλογή του υποκειμένου είναι καθοριστική στην ομαλή ανάπτυξη των νέων πρέμνων από τον πρώτο χρόνο της εγκατάστασης του αμπελώνα.»
Τα τρία βασικά κριτήρια κατά λέξη. «Η επιλογή του υποκειμένου γίνεται με βάση:
1. τα χαρακτηριστικά του εδάφους του αμπελώνα,
2. την ύπαρξη φυλλοξήρας και νηματωδών,
3. τη συγγένεια εμβολίου και υποκειμένου.»

Το τέταρτο κριτήριο — η ζωηρότητα (σελ. 92). «Η ζωηρότητα του υποκειμένου επιδρά σημαντικά στην ανάπτυξη του εμβολίου και στον χρόνο ωρίμανσης των σταφυλιών.»

Συνθήκη	Επιλογή	Αιτιολογία
Γενικά	Ζωηρό υποκείμενο	«Δίνει μεγαλύτερη παραγωγή σε σχέση με υποκείμενο που είναι λιγότερο ζωηρό», αλλά «τα ζωηρά υποκείμενα καθυστερούν την ωρίμανση»
Φτωχά εδάφη	Ζωηρά υποκείμενα	«Θα δώσουν ώθηση στην εμβολιασμένη ποικιλία, αυξάνοντας την καρποφορία»
Επιδίωξη πρωίμισης (πρώιμα επιτραπέζια)	Λιγότερο ζωηρό	Το ζωηρό καθυστερεί την ωρίμανση
Βόρειες περιοχές με ψυχρό κλίμα	Όχι ζωηρό	«Υπάρχει ο κίνδυνος καθυστέρησης της ωρίμανσης»

Το πέμπτο κριτήριο — η διάρκεια του βλαστικού κύκλου. «Επί πλέον, έχει διαπιστωθεί ότι καλύτερη συμβίωση εμβολίου υποκειμένου επιτυγχάνεται, όταν αυτά έχουν την ίδια διάρκεια βλαστικού κύκλου.»
Η συνολική διατύπωση του βιβλίου. «Συνολικά, λοιπόν, η χρησιμοποίηση ζωηρού ή μη υποκειμένου εξαρτάται από τις κλιματικές συνθήκες, την ποικιλία, το έδαφος και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα στην παραγωγή.»
Η σύνδεση με το κεφ. 4. Η συγγένεια εμβολίου - υποκειμένου που ζητείται εδώ είναι η βοτανική συγγένεια που το βιβλίο χαρακτηρίζει «απαραίτητη και αναγκαία προϋπόθεση για την επιτυχία του εμβολιασμού» (σελ. 66)· η έλλειψή της φαίνεται από την αδυναμία συγκόλλησης, το υπερβολικό εξόγκωμα στο σημείο ένωσης και τη χλωρωτική βλάστηση του εμβολίου.
Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 98). «Η επιλογή του κατάλληλου υποκειμένου που θα χρησιμοποιηθεί για τη φύτευση του αμπελώνα είναι πρωταρχικής σημασίας και γίνεται με βάση τα χαρακτηριστικά του εδάφους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιλογή του υποκειμένου είναι πρωταρχικής σημασίας, γιατί λάθος επιλογή είναι καθοριστική στην ομαλή ανάπτυξη των νέων πρέμνων από τον πρώτο χρόνο. Γίνεται με βάση: α) τα χαρακτηριστικά του εδάφους του αμπελώνα, β) την ύπαρξη φυλλοξήρας και νηματωδών, γ) τη συγγένεια εμβολίου και υποκειμένου, δ) τη ζωηρότητα του υποκειμένου — που «επιδρά σημαντικά στην ανάπτυξη του εμβολίου και στον χρόνο ωρίμανσης των σταφυλιών»: ζωηρό υποκείμενο δίνει μεγαλύτερη παραγωγή αλλά καθυστερεί την ωρίμανση, γι' αυτό συστήνεται σε φτωχά εδάφη (για να δώσει ώθηση στην ποικιλία, αυξάνοντας την καρποφορία), ενώ λιγότερο ζωηρό χρησιμοποιείται όταν επιδιώκεται πρωίμιση και σε βόρειες περιοχές με ψυχρό κλίμα, όπου υπάρχει κίνδυνος καθυστέρησης της ωρίμανσης — και ε) τη διάρκεια του βλαστικού κύκλου, καθώς «καλύτερη συμβίωση εμβολίου υποκειμένου επιτυγχάνεται όταν αυτά έχουν την ίδια διάρκεια βλαστικού κύκλου». Συνολικά, «η χρησιμοποίηση ζωηρού ή μη υποκειμένου εξαρτάται από τις κλιματικές συνθήκες, την ποικιλία, το έδαφος και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα στην παραγωγή».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα τρία ρητά κριτήρια της σελ. 91 είναι ο πυρήνας της απάντησης· η ζωηρότητα και η διάρκεια του βλαστικού κύκλου τα συμπληρώνουν.
Η ζωηρότητα έχει διπλή επίδραση: αυξάνει την παραγωγή αλλά καθυστερεί την ωρίμανση — αυτή η αντίθεση καθορίζει την επιλογή.
Η «συγγένεια εμβολίου - υποκειμένου» παραπέμπει στη βοτανική συγγένεια του κεφ. 4.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα της χρησιμοποίησης έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων για την εγκατάσταση αμπελώνα;

Απάντηση:

Το πλαίσιο της σύγκρισης (σελ. 92). «Η χρησιμοποίηση έρριζων απλών ή έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων εξαρτάται από τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής, το μέγεθος του αμπελώνα, το κόστος των μοσχευμάτων, τη δυνατότητα άρδευσης και την εκτέλεση σωστών εμβολιασμών από έμπειρους εμβολιαστές.»
ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ. «Τα έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα έχουν υψηλότερο κόστος και το μειονέκτημα ότι δεν μπορεί να ελεγχθεί η ταυτότητα του υποκειμένου.»
ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ. «Αναπτύσσονται ... γρηγορότερα και πλέον ομοιόμορφα σε όλο τον αμπελώνα. Πλεονεκτούν ... έναντι των απλών μοσχευμάτων για φύτευση αμπελώνων μεγάλου μεγέθους, καθώς και σε περιοχές όπου οι κλιματικές συνθήκες δεν είναι κατάλληλες την εποχή του εμβολιασμού (χαμηλές θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις).»

Η αντιπαράθεση με τα απλά μοσχεύματα. «Τα έρριζα απλά μοσχεύματα έχουν το πλεονέκτημα του χαμηλότερου κόστους και η χρησιμοποίησή τους προτείνεται για τη φύτευση αμπελώνων μικρού μεγέθους. Αυτά εμβολιάζονται από έμπειρους εμβολιαστές και ο αμπελουργός επιτηρεί τα εμβολιασθέντα φυτά, μέχρι να εξασφαλισθεί η επιτυχία του εμβολιασμού.»

	Έρριζα απλά	Έρριζα εμβολιασμένα
Κόστος	Χαμηλότερο	Υψηλότερο
Ταυτότητα υποκειμένου	Ελέγχεται	Δεν μπορεί να ελεγχθεί
Ταχύτητα - ομοιομορφία	Απαιτούν επιτόπιο εμβολιασμό και επιτήρηση	Γρηγορότερη και πιο ομοιόμορφη ανάπτυξη
Ανάγκη σε εμβολιαστές	Απαιτούν έμπειρους εμβολιαστές στον αγρό	Δεν απαιτούν
Ενδείκνυνται	Αμπελώνες μικρού μεγέθους	Αμπελώνες μεγάλου μεγέθους και δυσμενείς κλιματικές συνθήκες στην εποχή του εμβολιασμού

Η ειδική περίπτωση των δοχείων. «Η χρησιμοποίηση έρριζων εμβολιασμένων μοσχευμάτων σε δοχεία, τα οποία φυτεύονται τέλος άνοιξης με αρχές καλοκαιριού, προϋποθέτει τη δυνατότητα άρδευσης. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος να μην ολοκληρωθεί η συγκόλληση εμβολίου - υποκειμένου.»
Και η ηλικία. «Έρριζα μοσχεύματα ηλικίας ενός έτους με καλά ανεπτυγμένο ριζικό σύστημα πλεονεκτούν έναντι μοσχευμάτων μεγαλύτερης ηλικίας, γιατί εγκλιματίζονται καλύτερα στο νέο περιβάλλον και αναπτύσσουν γρήγορα το ριζικό τους σύστημα.»
⚠️ Παρατήρηση διατύπωσης. Η πρόταση του βιβλίου «... αναπτύσσονται όμως γρηγορότερα και πλέον ομοιόμορφα ... Πλεονεκτούν ωστόσο έναντι των απλών μοσχευμάτων ...» χρησιμοποιεί δύο διαδοχικούς αντιθετικούς συνδέσμους, ενώ και οι δύο προτάσεις λένε πλεονεκτήματα — το «ωστόσο» είναι λογικά ασύνδετο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: τα έρριζα εμβολιασμένα μοσχεύματα «αναπτύσσονται γρηγορότερα και πλέον ομοιόμορφα σε όλο τον αμπελώνα» και πλεονεκτούν έναντι των απλών μοσχευμάτων για τη φύτευση αμπελώνων μεγάλου μεγέθους, καθώς και σε περιοχές όπου οι κλιματικές συνθήκες δεν είναι κατάλληλες την εποχή του εμβολιασμού (χαμηλές θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις)· επιπλέον δεν απαιτούν έμπειρους εμβολιαστές στον αγρό ούτε επιτήρηση μέχρι να εξασφαλισθεί η επιτυχία του εμβολιασμού, όπως τα απλά. Μειονεκτήματα: έχουν υψηλότερο κόστος και «το μειονέκτημα ότι δεν μπορεί να ελεγχθεί η ταυτότητα του υποκειμένου»· όταν δε χρησιμοποιούνται σε δοχεία και φυτεύονται τέλος άνοιξης με αρχές καλοκαιριού, προϋποθέτουν τη δυνατότητα άρδευσης και υπάρχει ο κίνδυνος να μην ολοκληρωθεί η συγκόλληση εμβολίου - υποκειμένου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση έχει δύο σκέλη — δώσε και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα.
Το πιο ιδιαίτερο μειονέκτημα είναι η αδυναμία ελέγχου της ταυτότητας του υποκειμένου — μην το ξεχάσεις.
Η σύγκριση γίνεται πάντοτε σε σχέση με τα έρριζα απλά μοσχεύματα, που είναι φθηνότερα και ενδείκνυνται για μικρούς αμπελώνες.

Προετοιμασία των φυτών και φύτευση

Ερώτηση: Πώς γίνεται η προετοιμασία των φυτών και η φύτευση στον αμπελώνα;

Απάντηση:

Α. Ο χρόνος της φύτευσης (σελ. 92).

Περιοχή	Εποχή
Ξηρές και θερμές	«Η φύτευση συνήθως γίνεται νωρίς το χειμώνα (Δεκέμβριο). Αν αυτή την εποχή δεν είναι διαθέσιμα τα μοσχεύματα από τα φυτώρια, η φύτευση μπορεί να γίνει αργότερα (έως Φεβρουάριο).»
Ψυχρές, υγρές	«Η φύτευση πρέπει να γίνεται τέλη χειμώνα με αρχές άνοιξης, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.»

Β. Η ενυδάτωση. «Πριν από τη φύτευση, τα μοσχεύματα ενυδατώνονται για 48 ώρες. Τα έρριζα απλά μοσχεύματα τοποθετούνται ολόκληρα στο νερό, ενώ τα εμβολιασμένα μέχρι το σημείο του εμβολιασμού.» Η διάκριση αυτή προστατεύει τη ζώνη ένωσης, που δεν πρέπει να παραμείνει βυθισμένη.
Γ. Το κλάδεμα ριζών και κληματίδας. «Κατά τη φύτευση, το μεν ριζικό σύστημα περιορίζεται στο 1/3, στο δε εμβόλιο διατηρείται η καλύτερη κληματίδα, η οποία κλαδεύεται στο ύψος των δύο οφθαλμών» (Εικ. 5.5). Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 98) το συνοψίζει: «Τα μοσχεύματα προετοιμάζονται με ενυδάτωση και περιορισμό των ριζών και των κληματίδων τους (κοπή στα δύο μάτια).»
Δ. Οι λάκκοι. «Η φύτευση των μοσχευμάτων γίνεται σε λάκκους, οι οποίοι ανοίγονται στις θέσεις του αμπελώνα» — δηλαδή στα σημεία που σήμαναν οι πάσσαλοι ή τα καλάμια της χάραξης. «Οι λάκκοι έχουν διαστάσεις από 25X25 έως 50X50 εκατοστά και ανοίγονται με εργαλεία χειροκίνητα ή με μηχανικά τρυπάνια.»
Ε. Το βάθος φύτευσης. «Κατά τη φύτευση υπολογίζεται η θέση του μοσχεύματος, ώστε το σημείο ένωσης εμβολίου υποκειμένου να βρίσκεται περίπου 5 εκατοστά πάνω από την επιφάνεια του εδάφους.» Αυτό είναι κρίσιμο: αν το σημείο ένωσης βρεθεί μέσα στο έδαφος, η ευρωπαϊκή ποικιλία θα βγάλει δικές της ρίζες και θα χάσει την προστασία από τη ριζόβια φυλλοξήρα που δίνει το ανθεκτικό υποκείμενο.
ΣΤ. Η πλήρωση και το παράχωμα. «Μετά γίνεται η φύτευση με το χώμα του λάκκου και το παράχωμα του μοσχεύματος, με κώνο εδάφους με λίγη υγρασία. Το παράχωμα προστατεύει τα μοσχεύματα από την ξηρασία» (Εικ. 5.6).
Ζ. Οι περιποιήσεις μετά τη φύτευση. «Μετά τη φύτευση γίνονται όλες οι απαραίτητες περιποιήσεις, για να βοηθηθούν τα νεαρά φυτά στην ανάπτυξή τους (Εικ. 5.7). Οι εργασίες αυτές αφορούν:
- το συχνό πότισμα,
- την αφαίρεση βλαστών από το υποκείμενο και ριζών από το εμβόλιο,
- την καταπολέμηση των ζιζανίων και των ασθενειών,
- την πρόσδεση των βλαστών σε πάσσαλο υποστύλωσης.»

Η συνολική ροή.

Βήμα	Ενέργεια
1	Ενυδάτωση 48 ωρών (απλά ολόκληρα, εμβολιασμένα μέχρι το σημείο εμβολιασμού)
2	Περιορισμός ριζών στο 1/3, κλάδεμα της καλύτερης κληματίδας στα δύο μάτια
3	Άνοιγμα λάκκων 25X25 έως 50X50 εκ. στις σημανθείσες θέσεις
4	Τοποθέτηση, με το σημείο ένωσης 5 εκ. πάνω από το έδαφος
5	Πλήρωση με το χώμα του λάκκου και παράχωμα με κώνο εδάφους
6	Περιποιήσεις: πότισμα, αφαίρεση βλαστών και ριζών, ζιζάνια και ασθένειες, πρόσδεση σε πάσσαλο

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φύτευση γίνεται νωρίς τον χειμώνα (Δεκέμβριο, έως Φεβρουάριο) σε ξηρές και θερμές περιοχές και τέλη χειμώνα με αρχές άνοιξης σε ψυχρές και υγρές. Πριν τη φύτευση τα μοσχεύματα ενυδατώνονται για 48 ώρες — τα έρριζα απλά ολόκληρα στο νερό, τα εμβολιασμένα μέχρι το σημείο του εμβολιασμού. Κατά τη φύτευση το ριζικό σύστημα περιορίζεται στο 1/3 και στο εμβόλιο διατηρείται η καλύτερη κληματίδα, κλαδεμένη στο ύψος των δύο οφθαλμών. Η φύτευση γίνεται σε λάκκους διαστάσεων από 25X25 έως 50X50 εκατοστά, που ανοίγονται στις θέσεις του αμπελώνα με χειροκίνητα εργαλεία ή μηχανικά τρυπάνια· το μόσχευμα τοποθετείται έτσι ώστε το σημείο ένωσης εμβολίου - υποκειμένου να βρίσκεται περίπου 5 εκατοστά πάνω από την επιφάνεια του εδάφους. Ακολουθεί πλήρωση με το χώμα του λάκκου και παράχωμα με κώνο εδάφους με λίγη υγρασία, που προστατεύει τα μοσχεύματα από την ξηρασία. Μετά τη φύτευση γίνονται οι απαραίτητες περιποιήσεις: συχνό πότισμα, αφαίρεση βλαστών από το υποκείμενο και ριζών από το εμβόλιο, καταπολέμηση ζιζανίων και ασθενειών και πρόσδεση των βλαστών σε πάσσαλο υποστύλωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η διάκριση στην ενυδάτωση (απλά ολόκληρα / εμβολιασμένα μέχρι το σημείο εμβολιασμού) ζητείται συχνά και ξεχνιέται.
Το σημείο ένωσης 5 εκατοστά πάνω από το έδαφος είναι ουσιώδες: αλλιώς η ποικιλία ριζοβολεί μόνη της και χάνεται η προστασία από τη φυλλοξήρα.
Η ερώτηση ζητά και τις περιποιήσεις μετά τη φύτευση — είναι μέρος της «φύτευσης στον αμπελώνα».

Πάσσαλοι υποστύλωσης ανά σύστημα μόρφωσης

Ερώτηση: Τι είδους πάσσαλοι υποστύλωσης χρησιμοποιούνται σε κάθε σύστημα μόρφωσης;

Απάντηση:

Ο ρόλος τους (σελ. 94). Οι πάσσαλοι «χρησιμοποιούνται για την κατακόρυφη στήριξη του συστήματος». «Οι διαστάσεις των πασσάλων (μήκος, διάμετρος) εξαρτώνται από το σύστημα μόρφωσης και υποστύλωσης.»
Πού τοποθετούνται. Στα κυπελλοειδή σχήματα «οι πάσσαλοι τοποθετούνται σε κάθε πρέμνο για την υποστήριξη του κορμού, ιδιαίτερα για τα υψίκορμα σχήματα των ποικιλιών σταφιδοποιίας και επιτραπέζιας κατανάλωσης». Στα γραμμικά «τοποθετούνται ανά 3-5 πρέμνα».
Τα υλικά. «Οι πάσσαλοι μπορεί να είναι ξύλινοι (από ανθεκτική ξυλεία καστανιάς, ελιάς, δρυός, πεύκου κ.ά.), από τσιμέντο, σιδηροσωλήνα ή σιδηρογωνία.»

Α. ΞΥΛΙΝΟΙ ΠΑΣΣΑΛΟΙ (Εικ. 5.8).

Σύστημα μόρφωσης	Μήκος	Διάμετρος
Κυπελλοειδή	1,2-2,0 μέτρα	3-5 εκατοστά
Γραμμικά	2,0-2,4 μέτρα	4-6 εκατοστά
Κρεβατίνα	2,5-3,0 μέτρα	7-10 εκατοστά

«Στα κυπελλοειδή, κατά κανόνα, χρησιμοποιούνται ξύλινοι πάσσαλοι.»

Β. ΣΙΔΗΡΟΣΤΥΛΟΙ (Εικ. 5.9). «Στα γραμμικά χρησιμοποιούνται σιδηρόστυλοι διατομής Τ ή Γ, διαστάσεων 25X25X3 χιλιοστών (για τους ενδιάμεσους στύλους), έως 35X35X4 χιλιοστών για τους περιμετρικούς, με μήκος 2,0 - 2,4 μέτρα. Στην κρεβατίνα το μήκος (ύψος) είναι 2,5-2,6 μέτρα.»

Γ. ΤΣΙΜΕΝΤΟΠΑΣΣΑΛΟΙ. «Χρησιμοποιούνται για την υποστύλωση των γραμμικών και της κρεβατίνας. Κατασκευάζονται από οπλισμένο σκυρόδεμα.»

Σύστημα	Μήκος	Διατομή
Γραμμικά — ενδιάμεσοι (Εικ. 5.10)	1,8-2,0 μέτρα	6X6 εκατοστά
Γραμμικά — περιμετρικοί	—	8X8 εκατοστά
Κρεβατίνα τύπου Αρχανών (Εικ. 5.11)	2,30-2,40 μέτρα	βάση 8X8, κορυφή 5X5 εκατοστά
Κρεβατίνα — ακρογωνιαίοι (και ενίοτε περιμετρικοί)	2,30 μέτρα	10X10 και 8X8 εκατοστά

Η αρχή πίσω από τις διαφορές. Όσο ψηλότερο και βαρύτερο είναι το σύστημα μόρφωσης, τόσο μακρύτεροι και χονδρότεροι οι πάσσαλοι: από 1,2-2,0 μ. / 3-5 εκ. στα κυπελλοειδή (ατομική, απλή και οικονομική υποστύλωση) σε 2,5-3,0 μ. / 7-10 εκ. στην κρεβατίνα (συλλογικό, σύνθετο και ακριβότερο σύστημα). Ομοίως, οι περιμετρικοί και ακρογωνιαίοι στύλοι είναι πάντα μεγαλύτερης διατομής από τους ενδιάμεσους, γιατί δέχονται και την τάση των συρμάτων.
Η επιλογή του υλικού. «Εξαρτάται από την αντοχή, το κόστος και την ευχέρεια εγκατάστασης. Πριν από την τοποθέτηση των πασσάλων λαμβάνονται μέτρα ενίσχυσης της αντοχής τους στη σήψη ή τη διάβρωση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πάσσαλοι χρησιμοποιούνται για την κατακόρυφη στήριξη και οι διαστάσεις τους εξαρτώνται από το σύστημα μόρφωσης και υποστύλωσης. Στα κυπελλοειδή τοποθετούνται σε κάθε πρέμνο, για την υποστήριξη του κορμού (ιδιαίτερα στα υψίκορμα σχήματα σταφιδοποιίας και επιτραπέζιας κατανάλωσης), και είναι κατά κανόνα ξύλινοι, μήκους 1,2-2,0 μέτρων και διαμέτρου 3-5 εκατοστών. Στα γραμμικά τοποθετούνται ανά 3-5 πρέμνα και μπορεί να είναι ξύλινοι (2,0-2,4 μέτρα, 4-6 εκατοστά), σιδηρόστυλοι διατομής Τ ή Γ (25X25X3 χιλιοστά οι ενδιάμεσοι έως 35X35X4 χιλιοστά οι περιμετρικοί, μήκους 2,0-2,4 μέτρα) ή τσιμεντοπάσσαλοι από οπλισμένο σκυρόδεμα (1,8-2,0 μέτρα, διατομής 6X6 εκατοστά οι ενδιάμεσοι και 8X8 εκατοστά οι περιμετρικοί). Στην κρεβατίνα οι ξύλινοι έχουν 2,5-3,0 μέτρα και 7-10 εκατοστά, οι σιδηρόστυλοι ύψος 2,5-2,6 μέτρα, και οι τσιμεντοπάσσαλοι τύπου Αρχανών 2,30-2,40 μέτρα, με διατομή βάσης 8X8 και κορυφής 5X5 εκατοστά, ενώ οι ακρογωνιαίοι είναι 2,30 μέτρα με 10X10 και 8X8 εκατοστά αντίστοιχα. Η επιλογή του είδους εξαρτάται από την αντοχή, το κόστος και την ευχέρεια εγκατάστασης, και πριν την τοποθέτηση λαμβάνονται μέτρα ενίσχυσης της αντοχής στη σήψη ή τη διάβρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οργάνωσε την απάντηση ανά σύστημα μόρφωσης (κυπελλοειδή / γραμμικά / κρεβατίνα), όχι ανά υλικό.
Στα κυπελλοειδή ο πάσσαλος μπαίνει σε κάθε πρέμνο· στα γραμμικά ανά 3-5 πρέμνα — αυτή είναι η κύρια ποιοτική διαφορά.
Οι περιμετρικοί και ακρογωνιαίοι στύλοι είναι πάντα μεγαλύτερης διατομής από τους ενδιάμεσους.

Γιατί χρησιμοποιούνται σύρματα και αντηρίδες

Ερώτηση: Γιατί χρησιμοποιούνται σύρματα και αντηρίδες στο σύστημα υποστύλωσης;

Απάντηση:

Το πλαίσιο — τα τρία βασικά υλικά (σελ. 94). «Οι διαφορετικής μορφής, σύστασης, προέλευσης και αντοχής πάσσαλοι υποστύλωσης, τα διαφορετικών διαμέτρων σύρματα και οι αντηρίδες αποτελούν τα βασικά υλικά υποστύλωσης, ανάλογα με το σύστημα μόρφωσης των πρέμνων.» Ο καταμερισμός είναι σαφής: οι πάσσαλοι δίνουν κατακόρυφη στήριξη, τα σύρματα στηρίζουν τα οριζόντια μέρη, οι αντηρίδες στερεώνουν το σύνολο.
Α. ΤΑ ΣΥΡΜΑΤΑ — γιατί χρησιμοποιούνται (σελ. 95). «Για την υποστύλωση του οριζοντίου τμήματος του κορμού και της βλάστησης χρησιμοποιούνται σύρματα υποστύλωσης.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 98) το επαναλαμβάνει: «Τα σύρματα υποστύλωσης στηρίζουν το οριζόντιο τμήμα του κορμού και τη βλάστηση.» Οι πάσσαλοι, δηλαδή, δεν αρκούν: στα γραμμικά συστήματα ο κορμός απλώνεται οριζόντια μεταξύ των πασσάλων (που μπαίνουν ανά 3-5 πρέμνα) και η βλάστηση πρέπει να συγκρατηθεί όρθια στο διάστημα ανάμεσά τους.

Από τι εξαρτώνται η ποιότητα και το πάχος. «Από τις διαστάσεις του αμπελώνα, την καλλιεργούμενη ποικιλία, το ύψος της παραγωγής και την ένταση των ανέμων.» «Συνήθως το σύρμα είναι ανοξείδωτο.»

Χρήση	Διάμετρος
Στήριξη οριζοντίου κορμού	2,4 - 3,1 χιλιοστά
Υποστύλωση βλάστησης	έως 1,8 - 2 χιλιοστά
Περίμετρος πλέγματος κρεβατίνας	5,4 χιλιοστά
Εσωτερικό πλέγμα κρεβατίνας	έως 2 χιλιοστά

Τα σχετικά στοιχεία (διάμετρος, μήκος ανά κιλό, βάρος 100 μέτρων) δίνονται στον Πίνακα 5.1, κατά τον κώδικα Jeu de Paris (JDP).

Η στερέωσή τους. «Η στερέωση των συρμάτων στους στύλους απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα, ώστε το σύστημα να είναι ανθεκτικό. Συνήθως οι στύλοι φέρουν οπές ή ειδικά άγκιστρα, ενώ χρησιμοποιούνται ειδικά εργαλεία για το τέντωμα των συρμάτων.»
Β. ΟΙ ΑΝΤΗΡΙΔΕΣ — γιατί χρησιμοποιούνται (σελ. 96). «Για τη στερέωση του συστήματος υποστύλωσης χρησιμοποιούνται διαφόρων τύπων αντηρίδες (άγκυρες) στους ακραίους ή και στους περιμετρικούς πασσάλους.» Είναι, δηλαδή, η αγκύρωση που παραλαμβάνει την τάση των τεντωμένων συρμάτων και εμποδίζει τους ακραίους στύλους να γείρουν προς τα μέσα.
Η κατασκευή τους. «Μία συνηθισμένη αντηρίδα αποτελείται από τη βάση (μεταλλική πλάκα ή μεγάλος λίθος) και το σώμα (σιδηρόβεργα ή διπλό σύρμα). Η βάση πακτώνεται στο έδαφος, ενώ η σύνδεση του σώματος με τον ακραίο στύλο γίνεται με τρόπο ώστε να σχηματίζεται γωνία 45°» (Εικ. 5.12).
Οι δύο τρόποι αντιστήριξης των γραμμικών. «Η αντιστήριξη των γραμμικών υποστυλώσεων από σιδηρόστυλους γίνεται συνήθως από όμοιους σιδηρόστυλους, που τοποθετούνται εσωτερικά της γραμμής (Εικ. 5.12), ή με σύρμα (Εικ. 5.13). Στην τελευταία περίπτωση οι ακραίοι στύλοι τοποθετούνται με κλίση περίπου 40-45°.»
Ο τελικός σκοπός. Και τα δύο υλικά υπηρετούν τους σκοπούς της υποστύλωσης: τη βελτίωση της διάταξης των σκελετικών στοιχείων και του φυλλώματος στον χώρο, τη δημιουργία ευνοϊκού μικροκλίματος για την αύξηση της έντασης της φωτοσύνθεσης, τη διευκόλυνση της εκμηχάνισης, την ενίσχυση της αντοχής στο αυξημένο φορτίο και την παραγωγή προϊόντων ποιότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σύρματα χρησιμοποιούνται «για την υποστύλωση του οριζοντίου τμήματος του κορμού και της βλάστησης» — δηλαδή για να στηρίξουν ό,τι δεν στηρίζουν οι πάσσαλοι, αφού στα γραμμικά συστήματα οι πάσσαλοι μπαίνουν μόνο ανά 3-5 πρέμνα και ο κορμός απλώνεται οριζόντια ανάμεσά τους. Η ποιότητα και το πάχος τους εξαρτώνται από τις διαστάσεις του αμπελώνα, την καλλιεργούμενη ποικιλία, το ύψος της παραγωγής και την ένταση των ανέμων: 2,4 - 3,1 χιλιοστά για τον οριζόντιο κορμό, έως 1,8 - 2 χιλιοστά για τη βλάστηση και 5,4 χιλιοστά για την περίμετρο του πλέγματος της κρεβατίνας. Οι αντηρίδες (άγκυρες) χρησιμοποιούνται «για τη στερέωση του συστήματος υποστύλωσης», στους ακραίους ή και στους περιμετρικούς πασσάλους, δηλαδή για να παραλάβουν την τάση των τεντωμένων συρμάτων και να κρατήσουν όρθιους τους ακραίους στύλους. Μία συνηθισμένη αντηρίδα έχει βάση (μεταλλική πλάκα ή μεγάλο λίθο), που πακτώνεται στο έδαφος, και σώμα (σιδηρόβεργα ή διπλό σύρμα), που συνδέεται με τον ακραίο στύλο σχηματίζοντας γωνία 45°. Στα γραμμικά η αντιστήριξη γίνεται είτε με όμοιους σιδηρόστυλους εσωτερικά της γραμμής είτε με σύρμα, οπότε οι ακραίοι στύλοι παίρνουν κλίση περίπου 40-45°.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο καταμερισμός ρόλων είναι το κλειδί: πάσσαλοι = κατακόρυφη στήριξη, σύρματα = οριζόντιος κορμός και βλάστηση, αντηρίδες = στερέωση του συνόλου.
Οι αντηρίδες μπαίνουν μόνο στους ακραίους ή και στους περιμετρικούς πασσάλους, όχι σε όλους.
Η γωνία 45° της αντηρίδας και η κλίση 40-45° των ακραίων στύλων στην αντιστήριξη με σύρμα είναι δύο διαφορετικά στοιχεία — μην τα συγχέεις.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο