Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Λίπανση (σελ. 140) – ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Λίπανση

Αναλυτικές απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις της σελ. 140 του βιβλίου «Αμπελουργία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Έλλειψη και περίσσεια αζώτου

Ερώτηση: Ποιες είναι οι επιδράσεις της έλλειψης και της περίσσειας αζώτου στην άμπελο;

Απάντηση:

• Τι είναι το άζωτο για το φυτό. «Το άζωτο είναι συστατικό των αμινοξέων και κατά συνέπεια των πρωτεϊνών, των νουκλεϊκών οξέων και της χλωροφύλλης.» Οι μεγαλύτερες ποσότητες συγκεντρώνονται στα φύλλα και ειδικότερα στους χλωροπλάστες· η συγκέντρωση στις ρίζες είναι μικρότερη, ενώ τα απορροφητικά ριζίδια έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση από τις μόνιμες ρίζες.
• Α) Οι επιδράσεις της ΕΛΛΕΙΨΗΣ. «Η έλλειψη αζώτου στην άμπελο μειώνει την παραγωγή. Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της έλλειψης είναι η χλώρωση των κατώτερων φύλλων, λόγω της μετακίνησης του αζώτου, σε συνθήκες έλλειψης, από τα παλιά φύλλα στα νεότερα.»
• ⚠️ Η παγίδα της διάγνωσης. «Σε πολλές περιπτώσεις έλλειψης αζώτου παρατηρείται μείωση της παραγωγής πριν ακόμη εμφανισθούν συμπτώματα χλώρωσης.» Δηλαδή ο αμπελουργός μπορεί να χάσει παραγωγή χωρίς να δει τίποτε στο φύλλωμα.
• Β) Οι επιδράσεις της ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ (κανονικής). «Η προσθήκη αζώτου στα πρέμνα αυξάνει τη ζωηρότητα των βλαστών και τη γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών. Επίσης, αυξάνει την οξύτητα του χυμού των σταφυλιών, ενώ μειώνει την περιεκτικότητα σε σάκχαρα και χρωστικές.»
• Γ) Οι επιδράσεις της ΠΕΡΙΣΣΕΙΑΣ. «Προσθήκη υπερβολικής ποσότητας αζώτου οδηγεί σε μεγάλη αύξηση της βλάστησης και σε μείωση της γονιμότητας των λανθανόντων οφθαλμών.»
• ⚠️ Η κρίσιμη αντιστροφή. Η κανονική προσθήκη αυξάνει τη γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών· η υπερβολική τη μειώνει. Άρα το άζωτο έχει βέλτιστη δόση, όχι «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα». Επιπλέον, ακόμη και η κανονική προσθήκη υποβαθμίζει ποιοτικά το σταφύλι (λιγότερα σάκχαρα και χρωστικές, περισσότερη οξύτητα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλλειψη: μειώνει την παραγωγή, με χαρακτηριστικό σύμπτωμα τη χλώρωση των κατώτερων φύλλων (το άζωτο μετακινείται από τα παλιά στα νεότερα φύλλα)· σε πολλές περιπτώσεις η μείωση της παραγωγής προηγείται της εμφάνισης χλώρωσης. Προσθήκη: αυξάνει τη ζωηρότητα των βλαστών, τη γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών και την οξύτητα του χυμού, ενώ μειώνει τα σάκχαρα και τις χρωστικές. Περίσσεια: οδηγεί σε μεγάλη αύξηση της βλάστησης και σε μείωση της γονιμότητας των λανθανόντων οφθαλμών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά δύο πράγματα — έλλειψη και περίσσεια. Μην ξεχάσεις ότι ανάμεσά τους το βιβλίο περιγράφει και τις επιδράσεις της κανονικής προσθήκης.
• Πρόσεξε την αντίφαση που δεν είναι αντίφαση: η γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών αυξάνεται με την κανονική προσθήκη και μειώνεται με την υπερβολική.

Έλλειψη καλίου

Ερώτηση: Ποιες είναι οι επιδράσεις της έλλειψης καλίου στην άμπελο;

Απάντηση:

• Ο ρόλος του καλίου. «Το κάλιο λειτουργεί ως οσμωτικός παράγοντας στα κύτταρα, ενεργοποιεί πολλά ένζυμα και ρυθμίζει τη μεταφορά ιόντων στο εσωτερικό των κυττάρων.» Δεν συμμετέχει στις οργανικές ενώσεις — βρίσκεται με τη μορφή ιόντος. Η μεγάλη φυσιολογική του σημασία «έγκειται στη ρύθμιση της λειτουργίας των στοματίων και στον ρόλο του στη μεταφορά και τον μεταβολισμό των υδατανθράκων».
• Α) Στο φύλλωμα και την παραγωγή. «Η έλλειψη καλίου προκαλεί χλώρωση στα παλιά φύλλα, μείωση της παραγωγής και της γονιμότητας των λανθανόντων οφθαλμών, καθώς και πρόωρη ωρίμανση του ξύλου.»
• Β) Στα σταφύλια. «Σημαντικός είναι ο ρόλος του καλίου στην καλή ανάπτυξη των ραγών. Έλλειψη καλίου έχει ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην ωρίμανση των σταφυλιών και την ανισοραγία.»
• Γ) Η εικόνα της τροφοπενίας καλίου (§ 7.3.2): «Στα φύλλα εμφανίζεται περιφερειακή και μεσονεύρια χλώρωση, η οποία, σε σοβαρές περιπτώσεις, εξελίσσεται σε νέκρωση της περιφέρειάς τους (Εικ. 7.1). Επίσης, χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η συστροφή της περιφέρειας των φύλλων προς τα κάτω. Τα σταφύλια παρουσιάζουν μικροκαρπία και ανομοιομορφία στην ωρίμανση.»
• Δ) Η αντιμετώπιση. «Για την αντιμετώπιση της τροφοπενίας συνιστάται καλιούχος λίπανση, με 200 κιλά θειικού καλίου ανά στρέμμα.»
• ⚠️ Εσωτερική ασυνέπεια του βιβλίου. Η § 7.3.1 (σελ. 136) δίνει «θειικό κάλιο (0-0-48) σε ποσότητα 200 γραμμαρίων ανά πρέμνο», ενώ εδώ (σελ. 137) γράφει «200 κιλά θειικού καλίου ανά στρέμμα». Με τυπική πυκνότητα φύτευσης (250-350 πρέμνα/στρέμμα) τα 200 g/πρέμνο δίνουν 50-70 κιλά/στρέμμα — δηλαδή τα 200 κιλά/στρέμμα είναι τρεις έως τέσσερις φορές μεγαλύτερα. Ο αριθμός 200 επαναλαμβάνεται, αλλά με διαφορετική μονάδα και διαφορετική βάση αναφοράς.
• ⚠️ Και μια δεύτερη προειδοποίηση. Η μακροχρόνια χρήση καλιούχων λιπασμάτων συνδέεται με έξαρση της «ξήρανσης της ράχης» και με τροφοπενία μαγνησίου («Η προσθήκη στο έδαφος μεγάλης ποσότητας καλίου είναι δυνατό να προκαλέσει τροφοπενία μαγνησίου»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έλλειψη καλίου προκαλεί χλώρωση στα παλιά φύλλα, μείωση της παραγωγής και της γονιμότητας των λανθανόντων οφθαλμών και πρόωρη ωρίμανση του ξύλου. Επειδή το κάλιο έχει σημαντικό ρόλο στην καλή ανάπτυξη των ραγών, η έλλειψή του προκαλεί επίσης καθυστέρηση στην ωρίμανση των σταφυλιών και ανισοραγία. Ως τροφοπενία εκδηλώνεται με περιφερειακή και μεσονεύρια χλώρωση των φύλλων, που σε σοβαρές περιπτώσεις εξελίσσεται σε νέκρωση της περιφέρειας, συστροφή της περιφέρειας των φύλλων προς τα κάτω, μικροκαρπία και ανομοιομορφία στην ωρίμανση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η χλώρωση από έλλειψη καλίου είναι στα παλιά φύλλα, όπως και του αζώτου — μη την μπερδέψεις με τη μεσονεύρια χλώρωση του σιδήρου, που ξεκινά από τα νεαρά.
• Το βιβλίο γράφει «ανισοραγία» με ένα ρ, ενώ το ΚΕΦ. 6 γράφει «ανισορραγία» με δύο — πρόκειται για το ίδιο φαινόμενο.

Ο ορισμός της λίπανσης

Ερώτηση: Τι είναι λίπανση;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Η προσθήκη θρεπτικών στοιχείων, με τη μορφή λιπασμάτων, στο έδαφος συνιστά τη λίπανση.»
• Γιατί διατυπώνεται έτσι. Ο ορισμός έρχεται αμέσως μετά τη διαπίστωση ότι «για να διατηρηθεί η διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος αμπελώνα σε επιθυμητά επίπεδα, πρέπει να αναπληρώνονται οι ποσότητες των θρεπτικών στοιχείων που απομακρύνονται». Η λίπανση είναι δηλαδή πράξη αναπλήρωσης.
• Η θέση της στη σύγχρονη γεωργία. «Στη σύγχρονη γεωργία, η λίπανση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επεμβάσεις στις καλλιέργειες και συγχρόνως είναι ένας καθοριστικός παράγοντας που επηρεάζει τις αποδόσεις τους.»
• ⚠️ Πρόσεξε το εύρος του ορισμού: μιλά για προσθήκη στο έδαφος. Η διαφυλλική λίπανση, που γίνεται στα φύλλα, καταγράφεται λίγο παρακάτω ως μορφή λίπανσης — το βιβλίο διευρύνει έτσι στην πράξη τον αρχικό ορισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λίπανση είναι «η προσθήκη θρεπτικών στοιχείων, με τη μορφή λιπασμάτων, στο έδαφος». Σκοπός της είναι η αναπλήρωση των θρεπτικών στοιχείων που απομακρύνονται από το έδαφος, ώστε η διαθεσιμότητά τους να διατηρείται σε επιθυμητά επίπεδα. Αποτελεί «μία από τις σημαντικότερες επεμβάσεις στις καλλιέργειες» και «καθοριστικό παράγοντα που επηρεάζει τις αποδόσεις» τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μη συγχέεις τη λίπανση (προσθήκη λιπασμάτων) με τη θρέψη (απορρόφηση και εφοδιασμός του φυτού με χημικά στοιχεία) — η πρώτη είναι επέμβαση του καλλιεργητή, η δεύτερη λειτουργία του φυτού.
• Στον ορισμό δεν λείπει καμία λέξη: θρεπτικά στοιχεία, μορφή λιπασμάτων, στο έδαφος.

Γιατί λιπαίνεται το έδαφος του αμπελώνα

Ερώτηση: Γιατί εφαρμόζεται λίπανση στο έδαφος αμπελώνα;

Απάντηση:

• Η αρχή: το έδαφος εξαντλείται. «Η άμπελος, όπως και όλα τα καλλιεργούμενα φυτά, απορροφά τα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζεται από το εδαφικό διάλυμα, εξαντλώντας σταδιακά τα αποθέματα του εδάφους σε θρεπτικά στοιχεία.»
• Α) Η απώλεια με τον τρυγητό — με αριθμούς. «Έχει υπολογισθεί ότι στη διάρκεια ενός έτους απομακρύνονται με τον τρυγητό … κατά μέσο όρο 1,46 κιλά N, 0,28 κιλά P, 2,47 κιλά K, 0,5 κιλά Ca και 0,1 κιλά Mg ανά τόνο σταφυλιών.» Το κάλιο είναι το στοιχείο που φεύγει στη μεγαλύτερη ποσότητα — σχεδόν διπλάσια από το άζωτο και σχεδόν εννεαπλάσια από τον φώσφορο.
• Β) Η απώλεια με έκπλυση. «Σημαντικές ποσότητες θρεπτικών στοιχείων απομακρύνονται από το έδαφος με έκπλυση. Η απομάκρυνση των θρεπτικών στοιχείων εξαρτάται από το ύψος των βροχοπτώσεων, την τοποθεσία, τον τύπο και τη σύσταση του εδάφους.»
• Γ) Η διπλή ζημιά της έλλειψης. «Η χαμηλή διαθεσιμότητα, έστω και ενός θρεπτικού στοιχείου, στο έδαφος μπορεί να μειώσει σημαντικά την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής σε μια καλλιεργητική περίοδο και ταυτόχρονα να επιδράσει αρνητικά και στην παραγωγή της επόμενης περιόδου (μειώνοντας τη γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών).»
• Δ) Το συμπέρασμα. «Για να διατηρηθεί η διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος αμπελώνα σε επιθυμητά επίπεδα, πρέπει να αναπληρώνονται οι ποσότητες των θρεπτικών στοιχείων που απομακρύνονται.»
• ⚠️ Πρόσεξε γιατί το επιχείρημα είναι ισχυρό: η ζημιά της έλλειψης δεν είναι μόνο της τρέχουσας χρονιάς — μέσω της γονιμότητας των λανθανόντων οφθαλμών μεταφέρεται και στην επόμενη. Άρα μια χρονιά χωρίς λίπανση κοστίζει δύο παραγωγές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί το έδαφος εξαντλείται: η άμπελος απορροφά τα θρεπτικά στοιχεία από το εδαφικό διάλυμα, ενώ σημαντικές ποσότητες απομακρύνονται (α) με τον τρυγητό — κατά μέσο όρο 1,46 κιλά N, 0,28 κιλά P, 2,47 κιλά K, 0,5 κιλά Ca και 0,1 κιλά Mg ανά τόνο σταφυλιών — και (β) με έκπλυση, ανάλογα με το ύψος των βροχοπτώσεων, την τοποθεσία, τον τύπο και τη σύσταση του εδάφους. Επειδή η χαμηλή διαθεσιμότητα έστω και ενός στοιχείου μειώνει την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής και επιδρά αρνητικά στην παραγωγή της επόμενης περιόδου (μειώνοντας τη γονιμότητα των λανθανόντων οφθαλμών), πρέπει να αναπληρώνονται οι ποσότητες που απομακρύνονται, ώστε η διαθεσιμότητα να διατηρείται σε επιθυμητά επίπεδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην αρκεστείς στο «για να τραφεί το φυτό». Η ερώτηση θέλει τον λόγο: το έδαφος χάνει θρεπτικά στοιχεία με δύο μηχανισμούς — τρυγητό και έκπλυση.
• Τα αριθμητικά δεδομένα ανά τόνο σταφυλιών είναι το πιο ισχυρό τεκμήριο της απάντησης — μάθε τουλάχιστον ότι το κάλιο φεύγει στη μεγαλύτερη ποσότητα.

Ο ορισμός του λιπάσματος

Ερώτηση: Τι είναι λίπασμα;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Λίπασμα θεωρείται κάθε υλικό το οποίο περιέχει ένα ή περισσότερα θρεπτικά στοιχεία.»
• Γιατί ο ορισμός είναι τόσο ευρύς. Επειδή στηρίζεται αποκλειστικά στο περιεχόμενο και όχι στην προέλευση ή τη μορφή, καλύπτει και τα ανόργανα (χημικά) και τα οργανικά λιπάσματα, τα στερεά και τα υγρά, τα απλά και τα σύνθετα.
• Παραδείγματα από το ίδιο κεφάλαιο: θειικό αμμώνιο (21-0-0), νιτρικό αμμώνιο (33,5-0-0), φωσφορικό αμμώνιο (16-20-0), υπερφωσφορικό (0-20-0), θειικό κάλιο (0-0-48), σύνθετο (20-20-20), βόρακας, θειικό μαγνήσιο, νιτρικό μαγνήσιο, θειικός σίδηρος και χηλικές μορφές σιδήρου, θειικός ψευδάργυρος — αλλά και η οργανική ουσία και τα ψυχανθή της χλωρής λίπανσης.
• ⚠️ Η ανάγνωση των αριθμών N-P-K. Οι τρεις αριθμοί στην παρένθεση δηλώνουν τη σειρά N - P - K: το 21-0-0 είναι καθαρά αζωτούχο, το 0-20-0 καθαρά φωσφορικό, το 0-0-48 καθαρά καλιούχο και το 20-20-20 σύνθετο ισορροπημένο. Έτσι εξηγείται και γιατί το φωσφορικό αμμώνιο (16-20-0) μπορεί να αντικαταστήσει το θειικό αμμώνιο (21-0-0): δίνει λιγότερο άζωτο αλλά προσθέτει φώσφορο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λίπασμα θεωρείται «κάθε υλικό το οποίο περιέχει ένα ή περισσότερα θρεπτικά στοιχεία». Ο ορισμός είναι λειτουργικός: δεν εξαρτάται από το αν το υλικό είναι ανόργανο (χημικό) ή οργανικό, στερεό ή υγρό, απλό ή σύνθετο — αρκεί να περιέχει θρεπτικά στοιχεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η λέξη-κλειδί είναι «κάθε υλικό»: και η οργανική ουσία και τα ψυχανθή της χλωρής λίπανσης εμπίπτουν στον ορισμό.
• Οι τρεις αριθμοί που ακολουθούν κάθε λίπασμα είναι οι περιεκτικότητες σε N - P - K με αυτή τη σειρά.

Οι μορφές λίπανσης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι μορφές λίπανσης;

Απάντηση:

• Το κριτήριο διάκρισης. Το βιβλίο απαριθμεί τις μορφές με βάση πού και πότε προστίθεται το λίπασμα: «Η προσθήκη των λιπασμάτων στον αμπελώνα μπορεί να γίνει ως εξής: …»
• α) Βασική λίπανση. «Στο έδαφος, κατά την εγκατάσταση του αμπελώνα, με την ενσωμάτωση των στερεών λιπασμάτων με τη βαθιά άροση.»
• β) Επιφανειακή λίπανση. «Στο έδαφος του αμπελώνα, κατά τη διάρκεια του ετήσιου κύκλου των πρέμνων. Η προσθήκη των λιπασμάτων γίνεται ανάλογα με τις ανάγκες των πρέμνων σε θρεπτικά στοιχεία.» «Μπορεί να γίνει χύδην ή με εντοπισμένη εφαρμογή των στερεών λιπασμάτων στην επιφάνεια του εδάφους, με ή χωρίς ενσωμάτωση αυτών στα επιφανειακά στρώματα.»
• β1) Υδρολίπανση — ειδική περίπτωση επιφανειακής. «Στην περίπτωση αρδευομένων αμπελώνων, τα λιπάσματα μπορούν να προστεθούν στο έδαφος με το νερό της άρδευσης. Η επιφανειακή αυτή λίπανση ονομάζεται υδρολίπανση.» ⚠️ «Πρέπει να χρησιμοποιούνται λιπάσματα πλήρως υδατοδιαλυτά.»
• γ) Διαφυλλική λίπανση. «Στα φύλλα των πρέμνων, με ψεκασμό διαλυμάτων που περιέχουν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα. … γίνεται στις περιπτώσεις έλλειψης ενός ή περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, για άμεση διόρθωση της τροφοπενίας.»
• Η δεύτερη διάκριση — με κριτήριο το είδος του λιπάσματος. «Ανάλογα με τα είδη των λιπασμάτων που εφαρμόζονται στην καλλιέργεια, η λίπανση διακρίνεται σε ανόργανη και οργανική.»

• Μορφή	Πού	Πότε
  Βασική	στο έδαφος (βαθιά άροση)	στην εγκατάσταση
  Επιφανειακή	στην επιφάνεια του εδάφους	στον ετήσιο κύκλο
  Υδρολίπανση	στο έδαφος με το νερό άρδευσης	στον ετήσιο κύκλο, σε αρδευόμενους
  Διαφυλλική	στα φύλλα	σε έλλειψη, για άμεση διόρθωση

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο διακρίνει τρεις μορφές με κριτήριο πού και πότε γίνεται η προσθήκη: α) η βασική λίπανση, στο έδαφος κατά την εγκατάσταση του αμπελώνα, με ενσωμάτωση των στερεών λιπασμάτων με τη βαθιά άροση· β) η επιφανειακή λίπανση, στο έδαφος κατά τη διάρκεια του ετήσιου κύκλου των πρέμνων, χύδην ή με εντοπισμένη εφαρμογή, με ή χωρίς ενσωμάτωση — και όταν γίνεται με το νερό της άρδευσης ονομάζεται υδρολίπανση· γ) η διαφυλλική λίπανση, στα φύλλα με ψεκασμό πλήρως υδατοδιαλυτών λιπασμάτων. Επιπλέον, «ανάλογα με τα είδη των λιπασμάτων», η λίπανση διακρίνεται σε ανόργανη και οργανική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση θέλει και τις δύο διακρίσεις: κατά θέση εφαρμογής (βασική - επιφανειακή - διαφυλλική) και κατά είδος λιπάσματος (ανόργανη - οργανική).
• Η υδρολίπανση δεν είναι τέταρτη ανεξάρτητη μορφή: το βιβλίο τη χαρακτηρίζει ρητά «η επιφανειακή αυτή λίπανση».

Υδρολίπανση και διαφυλλική λίπανση

Ερώτηση: Τι είναι υδρολίπανση και τι διαφυλλική λίπανση;

Απάντηση:

• Α) Υδρολίπανση. «Στην περίπτωση αρδευομένων αμπελώνων, τα λιπάσματα μπορούν να προστεθούν στο έδαφος του αμπελώνα με το νερό της άρδευσης. Η επιφανειακή αυτή λίπανση ονομάζεται υδρολίπανση. Στις υδρολιπάνσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται λιπάσματα πλήρως υδατοδιαλυτά.»

• Η δόση της υδρολίπανσης (§ 7.3.1): «εφαρμόζονται περίπου 4 κιλά ανά στρέμμα σύνθετου λιπάσματος N-P-K, με αυξημένη περιεκτικότητα σε κάλιο».

• Β) Διαφυλλική λίπανση. «Στα φύλλα των πρέμνων, με ψεκασμό διαλυμάτων που περιέχουν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα. Η εφαρμογή αυτή ονομάζεται διαφυλλική λίπανση και γίνεται στις περιπτώσεις έλλειψης ενός ή περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, για άμεση διόρθωση της τροφοπενίας.»

• Η δόση της διαφυλλικής (§ 7.3.1): «Διαφυλλικά μπορεί να εφαρμοσθεί σύνθετο λίπασμα (20-20-20), σε ποσότητα 0,5 κιλό σε 200 λίτρα νερού» — δηλαδή διάλυμα 0,25%. Με διαφυλλικούς ψεκασμούς «εφαρμόζονται και λιπάσματα ιχνοστοιχείων, στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται έλλειψη».

• ⚠️ Ο κανόνας εφαρμογής. «Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί πρέπει να γίνονται το πρωί ή το απόγευμα και στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φύλλων.»

• Οι δύο διαφορές συνοπτικά:

  	Υδρολίπανση	Διαφυλλική
  Πού	στο έδαφος	στα φύλλα
  Με τι	με το νερό της άρδευσης	με ψεκασμό διαλύματος
  Προϋπόθεση	αρδευόμενος αμπελώνας	—
  Σκοπός	πρόσθετη τροφοδοσία (κυρίως N και K)	άμεση διόρθωση τροφοπενίας
  Λίπασμα	πλήρως υδατοδιαλυτό	πλήρως υδατοδιαλυτό

• Το κοινό τους σημείο: και οι δύο απαιτούν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα και εφαρμόζονται «την εποχή ζήτησης του θρεπτικού στοιχείου», κυρίως σε επιτραπέζιες και γενικότερα ζωηρές ποικιλίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υδρολίπανση είναι η επιφανειακή λίπανση κατά την οποία, «στην περίπτωση αρδευομένων αμπελώνων, τα λιπάσματα προστίθενται στο έδαφος με το νερό της άρδευσης»· απαιτεί λιπάσματα πλήρως υδατοδιαλυτά και εφαρμόζεται με περίπου 4 κιλά ανά στρέμμα σύνθετου N-P-K με αυξημένη περιεκτικότητα σε κάλιο. Διαφυλλική λίπανση είναι η εφαρμογή λιπασμάτων στα φύλλα των πρέμνων, με ψεκασμό διαλυμάτων που περιέχουν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα, και γίνεται «στις περιπτώσεις έλλειψης ενός ή περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, για άμεση διόρθωση της τροφοπενίας»· διαφυλλικά εφαρμόζεται σύνθετο (20-20-20), 0,5 κιλό σε 200 λίτρα νερού, καθώς και λιπάσματα ιχνοστοιχείων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η υδρολίπανση είναι μορφή επιφανειακής λίπανσης — προϋποθέτει αρδευόμενο αμπελώνα. Η διαφυλλική δεν προϋποθέτει άρδευση.
• Το βασικό λειτουργικό πλεονέκτημα της διαφυλλικής είναι η ταχύτητα: το βιβλίο τη συνδέει με την άμεση διόρθωση της τροφοπενίας.

Οι παράγοντες των απαιτήσεων σε θρεπτικά στοιχεία

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τις απαιτήσεις της αμπέλου σε θρεπτικά στοιχεία;

Απάντηση:

• Η αφετηρία. «Γενικά, η άμπελος δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητική σε θρεπτικά στοιχεία, συγκρινόμενη με άλλα καλλιεργούμενα φυτά. Οι απαιτήσεις, όμως, αυτές διαφοροποιούνται κατά περίπτωση, επηρεαζόμενες κυρίως από τους εξής παράγοντες: …»
• α) Κλιματικοί παράγοντες. «Η θερμοκρασία και η ηλιοφάνεια επηρεάζουν τη βλαστική και αναπαραγωγική δραστηριότητα και, συνεπώς, τη ζήτηση των θρεπτικών στοιχείων από τα πρέμνα. Όσο πιο έντονη είναι η βλαστική και αναπαραγωγική δραστηριότητα των πρέμνων τόσο αυξάνονται οι απαιτήσεις τους σε θρεπτικά στοιχεία.»
• β) Εδαφικοί παράγοντες. «Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και του υπέργειου μέρους των πρέμνων, επιδρώντας έτσι στη ζήτηση θρεπτικών στοιχείων.»
• γ) Υποκείμενο και ποικιλία. «Τα χρησιμοποιούμενα υποκείμενα και οι καλλιεργούμενες ποικιλίες αμπέλου έχουν διαφορετικές απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία. Τα ζωηρά υποκείμενα και ποικιλίες απορροφούν μεγαλύτερες ποσότητες θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος, σε σχέση με τις λιγότερο ζωηρές ποικιλίες.»
• δ) Καλλιεργητική τεχνική. «Η πυκνότητα φύτευσης του αμπελώνα, το σύστημα μόρφωσης των πρέμνων και η αυστηρότητα του κλαδέματος καρποφορίας επηρεάζουν σημαντικά τις απαιτήσεις μιας ποικιλίας σε θρεπτικά στοιχεία, στη διάρκεια μιας καλλιεργητικής περιόδου.»
• Η επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 139): «Οι κύριοι παράγοντες … είναι η θερμοκρασία, η ηλιοφάνεια, οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους, το χρησιμοποιούμενο υποκείμενο, η καλλιεργούμενη ποικιλία και οι καλλιεργητικές τεχνικές που εφαρμόζονται, όπως η πυκνότητα φύτευσης, το σύστημα μόρφωσης και το κλάδεμα καρποφορίας.»
• ⚠️ Πρόσεξε τη λογική των παραγόντων: οι δύο πρώτοι (κλίμα, έδαφος) είναι του περιβάλλοντος και δεν ελέγχονται· οι δύο επόμενοι (υποκείμενο-ποικιλία, καλλιεργητική τεχνική) είναι επιλογές του αμπελουργού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέσσερις: α) Κλιματικοί παράγοντες — η θερμοκρασία και η ηλιοφάνεια επηρεάζουν τη βλαστική και αναπαραγωγική δραστηριότητα και συνεπώς τη ζήτηση θρεπτικών στοιχείων (όσο πιο έντονη η δραστηριότητα, τόσο μεγαλύτερες οι απαιτήσεις). β) Εδαφικοί παράγοντες — οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους επηρεάζουν την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και του υπέργειου μέρους. γ) Υποκείμενο και ποικιλία — τα ζωηρά υποκείμενα και ποικιλίες απορροφούν μεγαλύτερες ποσότητες σε σχέση με τις λιγότερο ζωηρές. δ) Καλλιεργητική τεχνική — η πυκνότητα φύτευσης, το σύστημα μόρφωσης των πρέμνων και η αυστηρότητα του κλαδέματος καρποφορίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση πρέπει να έχει τέσσερις κατηγορίες. Το «υποκείμενο και ποικιλία» είναι μία κατηγορία στο βιβλίο, όχι δύο.
• Στην καλλιεργητική τεχνική ζητούνται και τα τρία στοιχεία: πυκνότητα φύτευσης, σύστημα μόρφωσης, αυστηρότητα κλαδέματος καρποφορίας.

Οι περίοδοι μεγαλύτερης ζήτησης N, P και K

Ερώτηση: Σε ποιες περιόδους του ετήσιου κύκλου των πρέμνων απαιτούνται σε μεγαλύτερες ποσότητες το άζωτο, ο φώσφορος και το κάλιο;

Απάντηση:

• Η γενική αρχή. «Οι απαιτήσεις της αμπέλου σε θρεπτικά στοιχεία διαφέρουν στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.»
• Α) Το άζωτο. «Το άζωτο απαιτείται περισσότερο στη διάρκεια της αύξησης της βλάστησης και στο στάδιο της πράσινης ράγας, δηλαδή από την καρπόδεση μέχρι το γυάλισμα των ραγών. Στις ίδιες χρονικές περιόδους υπάρχουν επίσης μεγαλύτερες απαιτήσεις των πρέμνων σε όλα σχεδόν τα μακροστοιχεία.»
• Β) Το κάλιο και ο φώσφορος. «Το κάλιο και ο φώσφορος απαιτούνται σε μεγαλύτερες ποσότητες την περίοδο αύξησης των ραγών, σε σχέση με την περίοδο της βλάστησης.»
• Γ) Η επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 139): «Οι απαιτήσεις της αμπέλου σε μακροστοιχεία είναι έντονες, κυρίως την περίοδο της αύξησης των βλαστών μέχρι την άνθηση και την περίοδο της αύξησης των ραγών, από την καρπόδεση μέχρι το γυάλισμα.»
• Δ) Η μετάφραση σε πράξη λίπανσης. Επειδή το άζωτο ζητείται από την αρχή της βλάστησης, «προστίθεται στο τέλος του χειμώνα μέχρι τις αρχές της άνοιξης, για να είναι διαθέσιμο στα πρέμνα την περίοδο της νέας βλάστησης» (ΠΕΡΙΛΗΨΗ). Ο φώσφορος και το κάλιο δίνονται με τη βασική λίπανση και, σε αυξημένη ζήτηση, «προστίθενται φωσφορικά και καλιούχα λιπάσματα τον χειμώνα» — το θειικό κάλιο μάλιστα τον Νοέμβριο.

• Περίοδος	Ποια στοιχεία ζητούνται εντονότερα
  Αύξηση της βλάστησης (έως την άνθηση)	άζωτο και σχεδόν όλα τα μακροστοιχεία
  Αύξηση των ραγών (καρπόδεση → γυάλισμα)	άζωτο (στάδιο πράσινης ράγας) και, σε μεγαλύτερες ποσότητες από την προηγούμενη περίοδο, κάλιο και φώσφορος

• ⚠️ Η λεπτή διατύπωση. Το βιβλίο δεν λέει ότι κάλιο και φώσφορος ζητούνται μόνο στην περίοδο αύξησης των ραγών, αλλά ότι ζητούνται σε μεγαλύτερες ποσότητες τότε σε σχέση με την περίοδο της βλάστησης — πρόκειται για σύγκριση, όχι για αποκλεισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άζωτο απαιτείται περισσότερο «στη διάρκεια της αύξησης της βλάστησης και στο στάδιο της πράσινης ράγας, δηλαδή από την καρπόδεση μέχρι το γυάλισμα των ραγών»· στις ίδιες περιόδους υπάρχουν μεγαλύτερες απαιτήσεις «σε όλα σχεδόν τα μακροστοιχεία». Το κάλιο και ο φώσφορος απαιτούνται «σε μεγαλύτερες ποσότητες την περίοδο αύξησης των ραγών, σε σχέση με την περίοδο της βλάστησης». Συνολικά, κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, οι απαιτήσεις σε μακροστοιχεία είναι έντονες σε δύο περιόδους: από την αύξηση των βλαστών μέχρι την άνθηση και από την καρπόδεση μέχρι το γυάλισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση χρειάζεται δύο περιόδους, όχι μία: βλάστηση-άνθηση και καρπόδεση-γυάλισμα.
• Το βιβλίο διατυπώνει τη ζήτηση καλίου και φωσφόρου συγκριτικά («σε σχέση με την περίοδο της βλάστησης») — μην πεις ότι δεν ζητούνται καθόλου νωρίτερα.

Η εφαρμογή των λιπασμάτων στο έδαφος του αμπελώνα

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εφαρμογή των λιπασμάτων στο έδαφος του αμπελώνα;

Απάντηση:

• Οι δύο θέσεις εφαρμογής στο έδαφος. α) Στη βασική λίπανση, «κατά την εγκατάσταση του αμπελώνα, με την ενσωμάτωση των στερεών λιπασμάτων με τη βαθιά άροση». β) Στην επιφανειακή λίπανση, «κατά τη διάρκεια του ετήσιου κύκλου των πρέμνων», ανάλογα με τις ανάγκες τους — «χύδην ή με εντοπισμένη εφαρμογή των στερεών λιπασμάτων στην επιφάνεια του εδάφους, με ή χωρίς ενσωμάτωση αυτών στα επιφανειακά στρώματα». Σε αρδευόμενους αμπελώνες η επιφανειακή μπορεί να γίνει με το νερό της άρδευσης (υδρολίπανση, με πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα).
• Αζωτούχος λίπανση. «Το άζωτο χορηγείται σε διάφορες μορφές, ανάλογα με το έδαφος και τις βροχοπτώσεις. Στα ασβεστούχα εδάφη χρησιμοποιείται το θειικό αμμώνιο (21-0-0) την περίοδο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου και σε ποσότητα 30-45 κιλά ανά στρέμμα. Επίσης, η λίπανση με άζωτο μπορεί να γίνει σε ισόποσες δόσεις αζώτου, εφαρμόζοντας θειικό αμμώνιο τον μήνα Φεβρουάριο και νιτρικό αμμώνιο (33,5-0-0) τον Μάρτιο.» ⚠️ «Η εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμάτων γίνεται επιφανειακά στο έδαφος, χωρίς να απαιτείται ενσωμάτωση.» ⚠️ «Σε εποχές έντονων βροχοπτώσεων πρέπει να χρησιμοποιείται η αμμωνιακή μορφή του αζώτου και όχι η νιτρική, γιατί υπάρχει ο κίνδυνος της έκπλυσης των νιτρικών ιόντων.»
• Φωσφορική λίπανση. «Ο φώσφορος δίνεται στη βασική λίπανση. Επίσης, με τη χρησιμοποίηση σύνθετων λιπασμάτων το έδαφος των αμπελώνων εμπλουτίζεται σε φώσφορο, όπως στην περίπτωση της χρησιμοποίησης φωσφορικού αμμωνίου (16-20-0) αντί για θειικό αμμώνιο, την περίοδο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου. Σε περιπτώσεις περιοδικής φωσφορικής λίπανσης χρησιμοποιείται το υπερφωσφορικό (0-20-0). Τα φωσφορικά λιπάσματα πρέπει να ενσωματώνονται στο έδαφος.»
• Καλιούχος λίπανση. «Το κάλιο χορηγείται με τη βασική λίπανση και με τη χρησιμοποίηση σύνθετων λιπασμάτων. Στις περιπτώσεις αυξημένων αναγκών, προστίθεται θειικό κάλιο (0-0-48) σε ποσότητα 200 γραμμαρίων ανά πρέμνο, κατά τον Νοέμβριο.»
• Πρόσθετο άζωτο και κάλιο με υδρολίπανση. «Στην περίπτωση της υδρολίπανσης, εφαρμόζονται περίπου 4 κιλά ανά στρέμμα σύνθετου λιπάσματος N-P-K, με αυξημένη περιεκτικότητα σε κάλιο» — συνήθως σε επιτραπέζιες και γενικότερα ζωηρές ποικιλίες.
• Οργανική λίπανση στο έδαφος. «Η ενσωμάτωση της οργανικής ουσίας στο έδαφος του αμπελώνα γίνεται με τη βασική λίπανση με βαθιά άροση. Αν κριθεί αναγκαίο κατά τη διάρκεια της παραγωγικής ζωής του αμπελώνα, η οργανική ουσία εφαρμόζεται στην επιφάνεια του εδάφους με ελαφρό φρεζάρισμα.» Η χλωρή λίπανση γίνεται με ψυχανθή τον χειμώνα και ενσωμάτωση με φρέζα ή δισκοσβάρνα.

• Λίπασμα	Εποχή	Δόση	Ενσωμάτωση
  Θειικό αμμώνιο (21-0-0)	Ιανουάριος-Φεβρουάριος	30-45 κιλά/στρέμμα	όχι
  Νιτρικό αμμώνιο (33,5-0-0)	Μάρτιος (2η δόση)	ισόποση δόση αζώτου	όχι
  Φωσφορικό αμμώνιο (16-20-0)	Ιανουάριος-Φεβρουάριος	αντί θειικού αμμωνίου	ναι
  Υπερφωσφορικό (0-20-0)	περιοδική λίπανση	—	ναι
  Θειικό κάλιο (0-0-48)	Νοέμβριος	200 g/πρέμνο	—
  Σύνθετο N-P-K (υδρολίπανση)	εποχή ζήτησης	≈4 κιλά/στρέμμα	με το νερό

• ⚠️ Τεκμηριωμένη ασυνέπεια του βιβλίου. Η δόση καλίου δίνεται εδώ ως 200 γραμμάρια ανά πρέμνο, ενώ στην αντιμετώπιση της τροφοπενίας καλίου (σελ. 137) ως 200 κιλά ανά στρέμμα — τριπλάσια έως τετραπλάσια ποσότητα για τυπική πυκνότητα φύτευσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο έδαφος τα λιπάσματα εφαρμόζονται α) με τη βασική λίπανση, κατά την εγκατάσταση, με ενσωμάτωση των στερεών λιπασμάτων με βαθιά άροση, και β) με επιφανειακή λίπανση κατά τον ετήσιο κύκλο, χύδην ή με εντοπισμένη εφαρμογή, με ή χωρίς ενσωμάτωση — και σε αρδευόμενους αμπελώνες με υδρολίπανση, δηλαδή με το νερό της άρδευσης και πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα. Ειδικότερα: το άζωτο δίνεται σε ασβεστούχα εδάφη ως θειικό αμμώνιο (21-0-0), Ιανουάριο-Φεβρουάριο, 30-45 κιλά ανά στρέμμα, ή σε ισόποσες δόσεις με θειικό αμμώνιο τον Φεβρουάριο και νιτρικό αμμώνιο (33,5-0-0) τον Μάρτιο, επιφανειακά χωρίς ενσωμάτωση, ενώ σε έντονες βροχοπτώσεις προτιμάται η αμμωνιακή μορφή λόγω κινδύνου έκπλυσης των νιτρικών ιόντων. Ο φώσφορος δίνεται στη βασική λίπανση, με σύνθετα λιπάσματα όπως το φωσφορικό αμμώνιο (16-20-0) ή, σε περιοδική λίπανση, με υπερφωσφορικό (0-20-0) — και τα φωσφορικά πρέπει να ενσωματώνονται. Το κάλιο δίνεται με τη βασική λίπανση και με σύνθετα λιπάσματα, ενώ σε αυξημένες ανάγκες προστίθεται θειικό κάλιο (0-0-48), 200 γραμμάρια ανά πρέμνο, τον Νοέμβριο. Τέλος, η οργανική ουσία ενσωματώνεται με τη βασική λίπανση με βαθιά άροση ή επιφανειακά με ελαφρό φρεζάρισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η κρίσιμη αντίθεση: τα αζωτούχα εφαρμόζονται χωρίς ενσωμάτωση, τα φωσφορικά πρέπει να ενσωματώνονται.
• Μην μπερδέψεις τις εποχές: άζωτο τέλος χειμώνα-αρχές άνοιξης (Ιανουάριος-Μάρτιος), κάλιο τον Νοέμβριο.

Η διαφυλλική λίπανση σε αμπελώνα

Ερώτηση: Πώς γίνεται η διαφυλλική λίπανση σε αμπελώνα;

Απάντηση:

• Τι είναι. Είναι η εφαρμογή λιπασμάτων «στα φύλλα των πρέμνων, με ψεκασμό διαλυμάτων που περιέχουν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα».
• Πότε γίνεται. «Γίνεται στις περιπτώσεις έλλειψης ενός ή περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, για άμεση διόρθωση της τροφοπενίας.» Αφορά κυρίως «ποικιλίες για παραγωγή επιτραπέζιων σταφυλιών και γενικότερα ζωηρές ποικιλίες» και γίνεται «την εποχή ζήτησης του θρεπτικού στοιχείου».
• Α) Με σύνθετο λίπασμα (πρόσθετο άζωτο και κάλιο). «Διαφυλλικά μπορεί να εφαρμοσθεί σύνθετο λίπασμα (20-20-20), σε ποσότητα 0,5 κιλό σε 200 λίτρα νερού.» Δηλαδή διάλυμα 0,25% (0,5 κιλό ÷ 200 λίτρα = 2,5 g ανά λίτρο).
• Β) Με λιπάσματα ιχνοστοιχείων. «Με διαφυλλικούς ψεκασμούς εφαρμόζονται και λιπάσματα ιχνοστοιχείων, στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται έλλειψη ενός ή περισσότερων ιχνοστοιχείων.»
• Γ) Ο κανόνας του χρόνου εφαρμογής. «Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί πρέπει να γίνονται το πρωί ή το απόγευμα και στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φύλλων.» Το πρωί ή το απόγευμα, ώστε να αποφεύγονται οι υψηλές θερμοκρασίες της μέρας· στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, όσο το έλασμα είναι τρυφερό και απορροφά καλύτερα.
• Δ) Παραδείγματα διαφυλλικής εφαρμογής από τις τροφοπενίες (§ 7.3.2): σιδήρου — «εφαρμογή θειικού σιδήρου και χηλικών μορφών του σιδήρου στο έδαφος ή διαφυλλικά»· μαγνησίου — «ψεκασμός των φύλλων με διάλυμα νιτρικού μαγνησίου, πυκνότητας 1%, 2-3 φορές την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου»· ψευδαργύρου — «ψεκασμός του φυλλώματος με διάλυμα θειικού ψευδαργύρου 0,7%» (το βιβλίο τυπώνει λανθασμένα «θετικού») και χειμερινός ψεκασμός με θειικό ψευδάργυρο 5%.
• ⚠️ Η προϋπόθεση που δεν πρέπει να παραλειφθεί: τα λιπάσματα πρέπει να είναι πλήρως υδατοδιαλυτά — όπως και στην υδρολίπανση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γίνεται στα φύλλα των πρέμνων, με ψεκασμό διαλυμάτων που περιέχουν πλήρως υδατοδιαλυτά λιπάσματα, στις περιπτώσεις έλλειψης ενός ή περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, για άμεση διόρθωση της τροφοπενίας, και «την εποχή ζήτησης του θρεπτικού στοιχείου». Για πρόσθετο άζωτο και κάλιο εφαρμόζεται σύνθετο λίπασμα (20-20-20), 0,5 κιλό σε 200 λίτρα νερού. Με διαφυλλικούς ψεκασμούς εφαρμόζονται επίσης λιπάσματα ιχνοστοιχείων, όπου διαπιστώνεται έλλειψη. ⚠️ «Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί πρέπει να γίνονται το πρωί ή το απόγευμα και στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φύλλων.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην ξεχάσεις τον κανόνα του χρόνου: πρωί ή απόγευμα και στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φύλλων — είναι το πιο συχνά ζητούμενο σημείο της απάντησης.
• Η δόση 0,5 κιλό σε 200 λίτρα νερού αφορά τον όγκο του ψεκαστικού υγρού, όχι το στρέμμα — μην τη συγχέεις με τα 4 κιλά/στρέμμα της υδρολίπανσης.