Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (σελ. 90-111) – ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8

Λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 8: ο κλάδος της συσκευασίας και ο τριπλός εξοπλισμός γνώσεων του γραφίστα, τα ιστορικά στοιχεία από τα κεραμικά ως το αλουμίνιο του 1959, το νομικό πλαίσιο με τις τέσσερις αρχές και τις δεκατρείς υποχρεωτικές ενδείξεις, τα είδη συσκευασίας (εσωτερική, εξωτερική, μεταφοράς), τα υλικά με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους, οι τρεις προδιαγραφές φιλικότητας, τα γραφικά με τους τρεις τομείς της επιφάνειας και, τέλος, οι επτά κατηγορίες χρωμάτων.

Ο κλάδος της συσκευασίας και ο ρόλος του γραφίστα

Ερώτηση: Ένας δυναμικός κλάδος στο χώρο της γραφιστικής είναι αυτός που ασχολείται με τη σχεδίαση της συσκευασίας των προϊόντων. Απαιτεί όμως πολλές γνώσεις, τεχνική εξειδίκευση και συνεχή ενημέρωση για τη χρήση νέων υλικών και νέων μηχανημάτων. Τι οφείλει να γνωρίζει ο γραφίστας και με ποιον συνεργάζεται;

Απάντηση:

• Τι οφείλει να γνωρίζει, αυτούσια (§8.1, σελ. 90): «Ο γραφίστας οφείλει να γνωρίζει και τα υλικά αλλά και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των μηχανημάτων που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή και τη διαμόρφωση της συσκευασίας, ώστε να είναι σε θέση να προτείνει λύσεις στους πελάτες του.»

• Η συνεργασία με την έρευνα αγοράς, αυτούσια: «Επίσης, συνεργάζεται με τον ειδικό που θα κάνει την έρευνα αγοράς (ποια προϊόντα ανταγωνιστικά κυκλοφορούν, ποιο είναι το καταναλωτικό κοινό στο οποίο απευθύνεται το προϊόν κτλ.). Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής θα χρησιμοποιήσει στο σχεδιασμό της συσκευασίας.»

     ΤΡΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΓΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ
  
     ① ΤΑ ΥΛΙΚΑ            → τι αντέχει, τι τυπώνεται, τι κοστίζει
     ② ΤΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ       → τι ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ και τι ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ
                             ⚠️ ΓΙΑΤΙ: «να ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΛΥΣΕΙΣ
                                στους πελάτες του»
     ③ Η ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ     → ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ + ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΟ ΚΟΙΝΟ

• ⚠️ Γιατί το βιβλίο ξεκινά έτσι το κεφάλαιο: η συσκευασία δεν είναι καθαρά εικαστική δουλειά. Ο γραφίστας εδώ δουλεύει με τρεις περιορισμούς ταυτόχρονα — το υλικό, τη μηχανή και την αγορά. Η φράση «απαιτεί όμως» είναι προειδοποίηση: το όμως έρχεται αμέσως μετά το «δυναμικός κλάδος», δηλαδή οι ευκαιρίες συνοδεύονται από απαιτήσεις.

  Η «συνεχής ενημέρωση» είναι η τρίτη απαίτηση και η μόνη που δεν τελειώνει ποτέ: τα υλικά και τα μηχανήματα αλλάζουν, οπότε η γνώση του σχεδιαστή παλιώνει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σχεδίαση της συσκευασίας των προϊόντων είναι ένας δυναμικός κλάδος της γραφιστικής, που απαιτεί όμως πολλές γνώσεις, τεχνική εξειδίκευση και συνεχή ενημέρωση για τη χρήση νέων υλικών και νέων μηχανημάτων. Ο γραφίστας οφείλει να γνωρίζει και τα υλικά αλλά και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των μηχανημάτων που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή και τη διαμόρφωση της συσκευασίας, ώστε να είναι σε θέση να προτείνει λύσεις στους πελάτες του. Επίσης συνεργάζεται με τον ειδικό που θα κάνει την έρευνα αγοράς — ποια ανταγωνιστικά προϊόντα κυκλοφορούν, ποιο είναι το καταναλωτικό κοινό στο οποίο απευθύνεται το προϊόν κτλ. — και τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής θα τα χρησιμοποιήσει στον σχεδιασμό της συσκευασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ιστορικά στοιχεία της συσκευασίας

Ερώτηση: Ο άνθρωπος από την πρώτη εμφάνισή του στη γη άρχισε να χρησιμοποιεί διάφορα μέσα για να μεταφέρει και να διατηρήσει την τροφή του. Αργότερα, όταν οι ανθρώπινες κοινωνίες οργανώθηκαν και άρχισαν οι εμπορικές συναλλαγές, χρησιμοποιούσαν στρώσεις από διάφορα υλικά ανάμεσα στα ευπαθή προϊόντα, ώστε να μην καταστρέφονται κατά τη μεταφορά τους. Πώς εξελίχθηκαν τα υλικά και ο ρόλος της συσκευασίας;

Απάντηση:

• Η εξέλιξη των υλικών, αυτούσια (§8.2, σελ. 91): «Έως το 18ο αιώνα τα υλικά συσκευασίας είναι παραδοσιακά (κεραμικά, γυαλί, χαρτί). Στο τέλος του αιώνα ανακαλύπτεται ο λευκοσίδηρος και στις αρχές του 19ου αιώνα κατασκευάζεται η πρώτη κονσέρβα. Το αλουμίνιο, αν και ήταν γνωστό από τον προηγούμενο αιώνα, καθιερώθηκε ως υλικό συσκευασίας το 1959.»

     ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ → 18ος αι.   ΚΕΡΑΜΙΚΑ · ΓΥΑΛΙ · ΧΑΡΤΙ
     τέλος 18ου αι.          ΛΕΥΚΟΣΙΔΗΡΟΣ (ανακάλυψη)
     αρχές 19ου αι.          ΠΡΩΤΗ ΚΟΝΣΕΡΒΑ
     1959                    ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ (καθιέρωση)

• Η αλλαγή του ρόλου, αυτούσια: «Έως και τη δεκαετία του ’50 τα συσκευασμένα προϊόντα θεωρούνταν είδος πολυτελείας. Σήμερα όμως η συσκευασία αποτελεί τμήμα της παραγωγικής διαδικασίας και παίζει αποφασιστικό ρόλο στην «κατάκτηση» του καταναλωτή.»

  ⚠️ Δύο ρόλοι σε σειρά, όχι παράλληλα:

     ΑΡΧΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ   ΜΕΤΑΦΟΡΑ + ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ της τροφής
                     («από την πρώτη εμφάνισή του στη γη»)
          ↓ εμπορικές συναλλαγές
     ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ       «ΣΤΡΩΣΕΙΣ από διάφορα υλικά ανάμεσα στα
                     ΕΥΠΑΘΗ προϊόντα»
          ↓ βιομηχανία, δεκαετία του ’50
     ΣΗΜΕΡΙΝΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ +
                     ΕΡΓΑΛΕΙΟ «ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣ» ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ

• ⚠️ Η παγίδα του «γνωστό από τον προηγούμενο αιώνα»: το αλουμίνιο ήταν γνωστό ήδη από τον 18ο αιώνα, αλλά καθιερώθηκε ως υλικό συσκευασίας μόλις το 1959 — δηλαδή περίπου δύο αιώνες αργότερα. Η ανακάλυψη ενός υλικού και η βιομηχανική του χρήση είναι δύο διαφορετικά γεγονότα.

  Παρατηρήστε επίσης ότι η χρονολογία 1959 πέφτει ακριβώς δίπλα στη δεκαετία του ’50, τότε που τα συσκευασμένα προϊόντα σταματούν να είναι πολυτέλεια: η μαζική συσκευασία και το φθηνό μεταλλικό υλικό εμφανίζονται μαζί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο άνθρωπος από την πρώτη εμφάνισή του στη γη χρησιμοποίησε διάφορα μέσα για να μεταφέρει και να διατηρήσει την τροφή του, και αργότερα, με την οργάνωση των κοινωνιών και τις εμπορικές συναλλαγές, χρησιμοποιούσε στρώσεις από διάφορα υλικά ανάμεσα στα ευπαθή προϊόντα ώστε να μην καταστρέφονται κατά τη μεταφορά. Έως τον 18ο αιώνα τα υλικά συσκευασίας είναι παραδοσιακά, δηλαδή κεραμικά, γυαλί και χαρτί. Στο τέλος του αιώνα ανακαλύπτεται ο λευκοσίδηρος και στις αρχές του 19ου αιώνα κατασκευάζεται η πρώτη κονσέρβα, ενώ το αλουμίνιο, αν και ήταν γνωστό από τον προηγούμενο αιώνα, καθιερώθηκε ως υλικό συσκευασίας το 1959. Έως και τη δεκαετία του 1950 τα συσκευασμένα προϊόντα θεωρούνταν είδος πολυτελείας· σήμερα όμως η συσκευασία αποτελεί τμήμα της παραγωγικής διαδικασίας και παίζει αποφασιστικό ρόλο στην κατάκτηση του καταναλωτή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το νομικό πλαίσιο και οι υποχρεωτικές ενδείξεις

Ερώτηση: Η συσκευασία βοηθά στην προστασία του καταναλωτή. Υπάρχει ένα νομικό πλαίσιο γύρω από τη συσκευασία των προϊόντων, που καθορίζεται από το κοινοτικό δίκαιο, το δίκαιο των σημάτων, το αγορανομικό δίκαιο κτλ. Ποιες είναι οι βασικές αρχές του και ποιες ενδείξεις πρέπει να αναγράφονται;

Απάντηση:

• Οι τέσσερις βασικές αρχές, αυτούσια (§8.3, σελ. 92): «α) τα υλικά που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία. Πρέπει να ανταποκρίνονται σε προδιαγραφές υγιεινής, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα του περιεχομένου και η υγεία του καταναλωτή. β) την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές εντυπώσεις ως προς το προϊόν, την ποσότητα, την ποιότητα, την τιμή. Ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να κάνει εύκολα συγκρίσεις. γ) την ελαχιστοποίηση, κατά το δυνατόν, της μόλυνσης του περιβάλλοντος. δ) την εύκολη αναγνώριση των προϊόντων, ώστε να προστατεύεται ο συσκευαστής και ο καταναλωτής.»

• Πώς πρέπει να είναι οι ενδείξεις: «εμφανείς, ευανάγνωστες και ανεξίτηλες, γραμμένες στη γλώσσα του καταναλωτή».

     ΟΙ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ
  
     ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ     · Όνομα εταιρείας, χρώματα, λογότυπο κτλ.
                   · Όνομα προϊόντος
                   · Διεύθυνση παρασκευαστή ή συσκευαστή
                   · Χώρα προέλευσης ή παραγωγής
  
     ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ   · Περιεχόμενο
                   · Καθαρή ποσότητα περιεχομένου (e)
                   · Συστατικά
  
     ΧΡΗΣΗ-ΧΡΟΝΟΣ  · Οδηγίες χρήσης και διατήρησης
                   · Ημερομηνία παραγωγής
                   · Χρονολογία ελάχιστης διατηρησιμότητας
                     («Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από....»)
  
     ΕΜΠΟΡΙΟ       · Τιμή (ή χώρος για την εκτύπωσή της)
                   · Γραμμωτός κώδικας (Barcode)
                   · Ένδειξη παρτίδας (L)

  «Αναγράφεται, επίσης, οποιαδήποτε άλλη πληροφορία κρίνει σκόπιμη ο παραγωγός του προϊόντος ή επιβάλλει η σχετική νομοθεσία· π.χ. στα φάρμακα αναγράφεται ο αριθμός της άδειας κυκλοφορίας.»

• Η ιεραρχία των νόμων, αυτούσια (σελ. 93): «Η κοινοτική νομοθεσία έχει μεγαλύτερη ισχύ από τους νόμους των κρατών και αναπροσαρμόζεται συνέχεια με σκοπό την καλύτερη προστασία του καταναλωτή και του περιβάλλοντος.»

  ⚠️ Δύο συνέπειες για τον σχεδιαστή:

     ① ΟΙ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ — είναι ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ.
        Ο χώρος τους πρέπει να ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ στη σύνθεση από την
        ΑΡΧΗ, όχι να «χωθεί» στο τέλος.
  
     ② ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΛΛΑΖΕΙ («αναπροσαρμόζεται συνέχεια»)
        → γι' αυτό το §8.1 ζητούσε «ΣΥΝΕΧΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ»

  ⚠️ Παρατηρήστε τη λέξη «συσκευαστής» στην αρχή δ): η εύκολη αναγνώριση δεν προστατεύει μόνο τον καταναλωτή αλλά και τον παραγωγό — από απομιμήσεις και σύγχυση με ομοειδή προϊόντα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συσκευασία βοηθά στην προστασία του καταναλωτή και γύρω από αυτήν υπάρχει νομικό πλαίσιο, που καθορίζεται από το κοινοτικό δίκαιο, το δίκαιο των σημάτων, το αγορανομικό δίκαιο κτλ. Οι βασικές αρχές του αφορούν: α) τα υλικά, που πρέπει να ανταποκρίνονται σε προδιαγραφές υγιεινής ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα του περιεχομένου και η υγεία του καταναλωτή· β) την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές εντυπώσεις ως προς το προϊόν, την ποσότητα, την ποιότητα και την τιμή, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να κάνει εύκολα συγκρίσεις· γ) την ελαχιστοποίηση, κατά το δυνατόν, της μόλυνσης του περιβάλλοντος· δ) την εύκολη αναγνώριση των προϊόντων, ώστε να προστατεύεται ο συσκευαστής και ο καταναλωτής. Οι ενδείξεις πρέπει να είναι εμφανείς, ευανάγνωστες και ανεξίτηλες, γραμμένες στη γλώσσα του καταναλωτή, και είναι: όνομα εταιρείας με χρώματα και λογότυπο, όνομα προϊόντος, περιεχόμενο, καθαρή ποσότητα περιεχομένου, οδηγίες χρήσης και διατήρησης, συστατικά, τιμή ή χώρος για την εκτύπωσή της, ημερομηνία παραγωγής, χρονολογία ελάχιστης διατηρησιμότητας, γραμμωτός κώδικας, ένδειξη παρτίδας, διεύθυνση παρασκευαστή ή συσκευαστή και χώρα προέλευσης ή παραγωγής, καθώς και κάθε άλλη πληροφορία που κρίνει σκόπιμη ο παραγωγός ή επιβάλλει η νομοθεσία, όπως ο αριθμός άδειας κυκλοφορίας στα φάρμακα. Η κοινοτική νομοθεσία έχει μεγαλύτερη ισχύ από τους νόμους των κρατών και αναπροσαρμόζεται συνέχεια για την καλύτερη προστασία του καταναλωτή και του περιβάλλοντος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα είδη της συσκευασίας

Ερώτηση: Η συσκευασία χωρίζεται σε άμεση συσκευασία και σε συσκευασία μεταφοράς. Η άμεση συσκευασία μπορεί να είναι εσωτερική ή εξωτερική. Η εσωτερική συσκευασία είναι αυτή που έρχεται σε επαφή με το προϊόν, π.χ. το μπουκάλι μέσα στο οποίο βρίσκεται το ποτό. Ποια είναι η εξωτερική και ποια η συσκευασία μεταφοράς;

Απάντηση:

• Οι δύο μορφές της εσωτερικής, αυτούσια (§8.4, σελ. 94): «Η εσωτερική συσκευασία μπορεί να είναι τυπωμένη απευθείας πάνω στο υλικό, όπως π.χ. τα κουτιά μπύρας ή αναψυκτικών, ή να έχει ετικέτα, όπως π.χ. τα γυάλινα μπουκάλια των κρασιών.»

  Η εξωτερική, αυτούσια: «Εξωτερική λέμε τη συσκευασία που δεν έρχεται σε επαφή με το προϊόν, αλλά το περιβάλλει χωρίς να είναι απαραίτητη, π.χ. το χάρτινο κουτί μέσα στο οποίο τοποθετείται το γυάλινο μπουκάλι του ποτού.»

• Η συσκευασία μεταφοράς, αυτούσια (σελ. 95): «Συσκευασία μεταφοράς ή διακίνησης είναι το κουτί μέσα στο οποίο τοποθετούνται πολλά ίδια προϊόντα για να μεταφερθούν στο σημείο πώλησης. Η συσκευασία αυτή ενδιαφέρει τον παραγωγό και το χονδρέμπορο, διότι προστατεύει την άμεση συσκευασία και διευκολύνει τη λιανική πώληση.»

     ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΩΣΕΩΝ — παράδειγμα ποτού
  
     ΠΡΟΪΟΝ            το ποτό
       ▲
     ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ         ΤΟ ΓΥΑΛΙΝΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ
     (άμεση)           → επαφή με το προϊόν
       ▲
     ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ         ΤΟ ΧΑΡΤΙΝΟ ΚΟΥΤΙ
     (άμεση)           → «ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ»
       ▲
     ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ         ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΙΔΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ
     (διακίνησης)      → ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ + ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΟΣ

• ⚠️ Τρεις διαφορετικοί αποδέκτες, τρεις διαφορετικοί στόχοι σχεδίασης:

     ΕΙΔΟΣ         ΠΟΙΟΝ ΑΦΟΡΑ        ΤΙ ΠΡΟΕΧΕΙ
     ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ     ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ          ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ
     ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ     ΤΟΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ     ΕΜΦΑΝΙΣΗ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ
     ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ     ΠΑΡΑΓΩΓΟ-ΧΟΝΔΡΕΜΠ. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ

  ⚠️ Το «χωρίς να είναι απαραίτητη» δεν σημαίνει «περιττή»: η εξωτερική συσκευασία δεν χρειάζεται τεχνικά (το προϊόν προστατεύεται ήδη), αλλά χρειάζεται εμπορικά — είναι η επιφάνεια που «μιλάει» στο ράφι. Γι' αυτό και το βιβλίο σημειώνει στη λεζάντα 8.6 ότι «υπάρχει σχέση στη σχεδίαση των δυο συσκευασιών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συσκευασία χωρίζεται σε άμεση συσκευασία και σε συσκευασία μεταφοράς. Η άμεση μπορεί να είναι εσωτερική ή εξωτερική. Εσωτερική είναι αυτή που έρχεται σε επαφή με το προϊόν, π.χ. το μπουκάλι μέσα στο οποίο βρίσκεται το ποτό· μπορεί να είναι τυπωμένη απευθείας πάνω στο υλικό, όπως τα κουτιά μπύρας ή αναψυκτικών, ή να έχει ετικέτα, όπως τα γυάλινα μπουκάλια των κρασιών. Εξωτερική λέμε τη συσκευασία που δεν έρχεται σε επαφή με το προϊόν αλλά το περιβάλλει χωρίς να είναι απαραίτητη, π.χ. το χάρτινο κουτί μέσα στο οποίο τοποθετείται το γυάλινο μπουκάλι του ποτού. Συσκευασία μεταφοράς ή διακίνησης είναι το κουτί μέσα στο οποίο τοποθετούνται πολλά ίδια προϊόντα για να μεταφερθούν στο σημείο πώλησης· ενδιαφέρει τον παραγωγό και τον χονδρέμπορο, διότι προστατεύει την άμεση συσκευασία και διευκολύνει τη λιανική πώληση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα υλικά συσκευασίας και το χαρτί

Ερώτηση: Τα υλικά που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι το χαρτί, διάφορες μορφές πλαστικού, το γυαλί, ο λευκοσίδηρος, το αλουμίνιο. Η εκτύπωση των υλικών γίνεται, ανάλογα με το υλικό, πριν από τη διαμόρφωσή του ή μετά. Χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνικές εκτύπωσης, όπως φλεξογραφία, βαθυτυπία, μεταξοτυπία, όφσετ κτλ. Γιατί το χαρτί θεωρείται ο πρωταγωνιστής;

Απάντηση:

• Το χαρτί, αυτούσια (§8.5, σελ. 96): «Το χαρτί είναι ο πρωταγωνιστής στη συσκευασία. Συγκεντρώνει πολλά πλεονεκτήματα, δηλαδή τυπώνεται εύκολα και διαμορφώνεται εύκολα, είναι αρκετά σκληρό, προστατεύει το προϊόν και το περιβάλλον.»

  Οι επεξεργασίες: «Πολλές φορές για να αποκτήσει ορισμένες επιπλέον ιδιότητες το χαρτί υποβάλλεται σε κάποιες άλλες επεξεργασίες όπως είναι το γυάλισμα, η επίχριση, το λαμινάρισμα (δηλαδή η συγκόλληση δύο ή περισσότερων εύκαμπτων υλικών).»

• Το σύνθετο χαρτί, αυτούσια: «Εκτός από τη συνηθισμένη χάρτινη συσκευασία, υπάρχει και η σύνθετη που παρασκευάζεται από ειδικό χαρτί. Το χαρτί αυτό αποτελείται από λεπτό χαρτόνι που έχει επίστρωση πολυαιθυλενίου (ΡΕ) στην εξωτερική και στην εσωτερική πλευρά του. Χρησιμοποιείται για τις ασηπτικές συσκευασίες όπως, π.χ., του παστεριωμένου γάλακτος. Για τη συσκευασία χυμών το υλικό αυτό έχει επιπλέον ένα φύλλο αλουμινίου, για να είναι αδιαπέραστο από το φως.»

     Η ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΑΣΗΠΤΙΚΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ
  
     ΓΑΛΑ:   ΡΕ │ ΛΕΠΤΟ ΧΑΡΤΟΝΙ │ ΡΕ
     ΧΥΜΟΣ:  ΡΕ │ ΛΕΠΤΟ ΧΑΡΤΟΝΙ │ ΦΥΛΛΟ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ │ ΡΕ
                                    ▲
                     ⚠️ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΧΥΜΟΥΣ — «ΑΔΙΑΠΕΡΑΣΤΟ
                        ΑΠΟ ΤΟ ΦΩΣ»

• ⚠️ Ο κανόνας της εκτύπωσης: «γίνεται, ανάλογα με το υλικό, πριν από τη διαμόρφωσή του ή μετά». Αυτό είναι καθοριστικό για τον σχεδιαστή:

     ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΠΡΙΝ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ (π.χ. χάρτινο κουτί)
       → σχεδιάζεις πάνω σε ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ
       → πρέπει να προβλέψεις πού θα πέσουν οι ΔΙΠΛΩΣΕΙΣ
  
     ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ (π.χ. κουτί αναψυκτικού)
       → σχεδιάζεις πάνω σε ΚΑΜΠΥΛΗ επιφάνεια
       → η εικόνα ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ αν δεν το υπολογίσεις

  Οι τέσσερις τεχνικές που αναφέρει το βιβλίο — φλεξογραφία, βαθυτυπία, μεταξοτυπία, όφσετ — δεν είναι εναλλάξιμες: η επιλογή γίνεται με βάση το υλικό, όχι με βάση την αισθητική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα υλικά που χρησιμοποιούνται περισσότερο στη συσκευασία είναι το χαρτί, διάφορες μορφές πλαστικού, το γυαλί, ο λευκοσίδηρος και το αλουμίνιο. Η εκτύπωση των υλικών γίνεται, ανάλογα με το υλικό, πριν από τη διαμόρφωσή του ή μετά, με τεχνικές όπως η φλεξογραφία, η βαθυτυπία, η μεταξοτυπία και το όφσετ. Το χαρτί είναι ο πρωταγωνιστής στη συσκευασία, γιατί συγκεντρώνει πολλά πλεονεκτήματα: τυπώνεται εύκολα, διαμορφώνεται εύκολα, είναι αρκετά σκληρό και προστατεύει το προϊόν και το περιβάλλον. Για να αποκτήσει επιπλέον ιδιότητες υποβάλλεται σε επεξεργασίες όπως το γυάλισμα, η επίχριση και το λαμινάρισμα, δηλαδή η συγκόλληση δύο ή περισσότερων εύκαμπτων υλικών. Εκτός από τη συνηθισμένη χάρτινη συσκευασία υπάρχει και η σύνθετη, από ειδικό χαρτί που αποτελείται από λεπτό χαρτόνι με επίστρωση πολυαιθυλενίου στην εξωτερική και στην εσωτερική πλευρά του και χρησιμοποιείται στις ασηπτικές συσκευασίες, π.χ. του παστεριωμένου γάλακτος· για τους χυμούς το υλικό αυτό έχει επιπλέον ένα φύλλο αλουμινίου, για να είναι αδιαπέραστο από το φως.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέταλλο, γυαλί και πλαστικό

Ερώτηση: Αποτελείται από λευκοσίδηρο και αλουμίνιο. Από λευκοσίδηρο είναι τα δοχεία τύπου open top για τρόφιμα, τα δοχεία ειδικής χρήσης για χημικά προϊόντα ή λάδια και τα καπάκια για γυάλινες φιάλες. Ο λευκοσίδηρος προστατεύει το προϊόν από το φως, το οξυγόνο, την υγρασία, τις μολύνσεις και παρατείνει τη ζωή του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ποιες ιδιότητες έχουν το αλουμίνιο, το γυαλί και το πλαστικό;

Απάντηση:

• Ο λευκοσίδηρος, η συνέχεια αυτούσια (§8.5, σελ. 97): «Είναι ανθεκτικός και σκληρός, μορφοποιείται εύκολα. Έχει χαμηλό κόστος. Λακάρεται και τυπώνεται εύκολα. Δεν είναι τοξικός.»

  Το αλουμίνιο, αυτούσια: «Τα προϊόντα συσκευασίας αλουμινίου χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) Σε εκείνα στα οποία το αλουμίνιο αποτελεί κύριο ή μοναδικό υλικό, όπως τα κουτιά ποτών και αναψυκτικών, εύκαμπτες συσκευασίες από φύλλο αλουμινίου, τα σωληνάρια αλουμινίου, τα αλουμινένια αεροζόλ. β) Σε εκείνα που αποτελούνται από σύνθεση αλουμινίου και άλλων διαφορετικών υλικών, όπως η σύνθετη χάρτινη συσκευασία, το αλουμινόχαρτο για τσιγάρα, γλυκά κτλ.» Ιδιότητες: «ελαφρύ, εύκαμπτο, δε σκουριάζει, μορφοποιείται εύκολα και ανακυκλώνεται. Δεν είναι τοξικό.»

• Το γυαλί, αυτούσια (σελ. 98): «Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο. Έχει πολλά πλεονεκτήματα. Είναι σκληρό, μονωτικό, διαφανές με δυνατότητα χρώματος, προστατεύει το προϊόν από το οξυγόνο και την υγρασία, έχει αδρανή συμπεριφορά ως προς το περιεχόμενο, ανακυκλώνεται, έχει αντοχή στην παστερίωση και την αποστείρωση, δε μολύνει το περιβάλλον. Είναι όμως βαρύ και εύθραυστο.»

  Το πλαστικό, αυτούσια (σελ. 99): «Το πλαστικό χρησιμοποιείται σήμερα στη συσκευασία, διότι είναι το υλικό με το μικρότερο κόστος. Τα τελευταία χρόνια μειώνεται η χρήση του λόγω των πολλών μειονεκτημάτων του και κυρίως, διότι έχει περιορισμένη ανακύκλωση, δε βιοδιασπάται, μολύνει το περιβάλλον, απορροφά κάποια από τα συστατικά και βέβαια δεν είναι ατοξικό. Μπορεί να είναι σκληρό ή εύκαμπτο.»

•    ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ
  
     ΥΛΙΚΟ         ΔΥΝΑΤΟ ΣΗΜΕΙΟ            ΑΔΥΝΑΜΙΑ
     ΧΑΡΤΙ         τυπώνεται/διαμορφώνεται  (χρειάζεται
                   εύκολα · «πρωταγωνιστής»  επεξεργασίες)
     ΛΕΥΚΟΣΙΔΗΡΟΣ  φως-οξυγόνο-υγρασία-     (βάρος)
                   μολύνσεις · ΧΑΜΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ
     ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ     ΕΛΑΦΡΥ · ΔΕ ΣΚΟΥΡΙΑΖΕΙ ·
                   ΑΝΑΚΥΚΛΩΝΕΤΑΙ
     ΓΥΑΛΙ         ΑΔΡΑΝΕΣ · ΔΙΑΦΑΝΕΣ ·     ΒΑΡΥ ·
                   ΠΑΣΤΕΡΙΩΣΗ/ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ   ΕΥΘΡΑΥΣΤΟ
     ΠΛΑΣΤΙΚΟ      ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ ΚΟΣΤΟΣ         ΟΛΑ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ

  ⚠️ Το πλαστικό είναι η μοναδική περίπτωση όπου το βιβλίο λέει ότι η χρήση ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ, ενώ για το γυαλί λέει ότι αυξάνεται («όλο και περισσότερο»). Η αιτία είναι περιβαλλοντική, όχι τεχνική: το γυαλί ανακυκλώνεται και δε μολύνει, το πλαστικό ούτε το ένα ούτε το άλλο.

  ⚠️ Παρατηρήστε ότι και ο λευκοσίδηρος και το αλουμίνιο χαρακτηρίζονται ρητά μη τοξικά — χαρακτηρισμός που το βιβλίο αρνείται στο πλαστικό («δεν είναι ατοξικό»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μεταλλική συσκευασία αποτελείται από λευκοσίδηρο και αλουμίνιο. Από λευκοσίδηρο είναι τα δοχεία τύπου open top για τρόφιμα, τα δοχεία ειδικής χρήσης για χημικά προϊόντα ή λάδια και τα καπάκια για γυάλινες φιάλες· ο λευκοσίδηρος προστατεύει το προϊόν από το φως, το οξυγόνο, την υγρασία και τις μολύνσεις, παρατείνει τη ζωή του, είναι ανθεκτικός και σκληρός, μορφοποιείται εύκολα, έχει χαμηλό κόστος, λακάρεται και τυπώνεται εύκολα και δεν είναι τοξικός. Τα προϊόντα συσκευασίας αλουμινίου χωρίζονται σε εκείνα όπου το αλουμίνιο είναι κύριο ή μοναδικό υλικό, όπως τα κουτιά ποτών, οι εύκαμπτες συσκευασίες από φύλλο αλουμινίου, τα σωληνάρια και τα αεροζόλ, και σε εκείνα που αποτελούνται από σύνθεση αλουμινίου και άλλων υλικών, όπως η σύνθετη χάρτινη συσκευασία και το αλουμινόχαρτο· το αλουμίνιο είναι ελαφρύ, εύκαμπτο, δεν σκουριάζει, μορφοποιείται εύκολα, ανακυκλώνεται και δεν είναι τοξικό. Το γυαλί χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο: είναι σκληρό, μονωτικό, διαφανές με δυνατότητα χρώματος, προστατεύει από το οξυγόνο και την υγρασία, έχει αδρανή συμπεριφορά ως προς το περιεχόμενο, ανακυκλώνεται, αντέχει στην παστερίωση και την αποστείρωση και δεν μολύνει το περιβάλλον, είναι όμως βαρύ και εύθραυστο. Το πλαστικό χρησιμοποιείται γιατί είναι το υλικό με το μικρότερο κόστος, αλλά τα τελευταία χρόνια η χρήση του μειώνεται, γιατί έχει περιορισμένη ανακύκλωση, δεν βιοδιασπάται, μολύνει το περιβάλλον, απορροφά κάποια από τα συστατικά και δεν είναι ατοξικό· μπορεί να είναι σκληρό ή εύκαμπτο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι προδιαγραφές μιας συσκευασίας

Ερώτηση: Μία συσκευασία πρέπει να είναι: α) φιλική προς το προϊόν. Πρέπει να έχει ατοξική συμπεριφορά, να προστατεύει το προϊόν, να το προφυλάσσει, να το διατηρεί και να το συντηρεί. Να είναι ανθεκτική στις κακώσεις μεταφοράς. Να μπορεί να αποθηκευτεί εύκολα. Ποιες είναι οι άλλες δύο προδιαγραφές;

Απάντηση:

• β) Φιλική προς το χρήστη, αυτούσια (§8.6, σελ. 100): «Να μη δημιουργεί λειτουργικά προβλήματα στον καταναλωτή. Ο τρόπος, για παράδειγμα, με τον οποίο ανοίγει και κλείνει μια συσκευασία μπορεί να εκνευρίζει τον καταναλωτή. ⚠️ Ο εκνευρισμός αυτός επιδρά αρνητικά στην αγορά του συγκεκριμένου προϊόντος.»

  «Άλλο πρόβλημα μπορεί να παρουσιαστεί σε σχέση με το υλικό. Στο μπάνιο π.χ. ένα γυάλινο μπουκάλι γλιστρά και σπάζει εύκολα. Ένας πλαστικός περιέκτης είναι περισσότερο κατάλληλος. Να εξυπηρετεί τις ανάγκες του καταναλωτή, π.χ. συσκευασία χυμού με καλαμάκι.»

• Η πληροφόρηση και η εμφάνιση, αυτούσια (σελ. 100-101): «Η συσκευασία πρέπει να δίνει στον καταναλωτή πληροφορίες για το προϊόν. Ειδικά για τα προϊόντα που αγοράζονται στα σούπερ μάρκετ ο καταναλωτής εξαρτάται από τη συσκευασία για την πληροφόρησή του.»

  «Πρέπει επίσης να έχει εντυπωσιακή και αρμονική εμφάνιση και να ξεχωρίζει εύκολα ανάμεσα στα ομοειδή προϊόντα που βρίσκονται στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Πρέπει, δηλαδή, να είναι ευδιάκριτη, να έχει ιδιαιτερότητα, να είναι πρωτοποριακή και να δίνει καλή οπτική εικόνα.»

• γ) Φιλική στο περιβάλλον, αυτούσια (σελ. 101): «Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκδώσει αρκετές οδηγίες σχετικές με το θέμα αυτό και στόχοι της είναι να χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο ανακυκλωμένα υλικά συσκευασίας, όπως είναι το χαρτί, το αλουμίνιο, το γυαλί. Να χρησιμοποιούνται επίσης επαναχρησιμοποιούμενα υλικά συσκευασίας, όπως είναι οι γυάλινες φιάλες των αναψυκτικών και, τέλος, υλικά συσκευασίας μίας χρήσης αλλά τουλάχιστον οικολογικά, δηλαδή φιλικά προς το περιβάλλον.»

     Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΗΣ Ε.Ε. — ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΡΟΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ
  
     ① ΑΝΑΚΥΚΛΩΜΕΝΑ            χαρτί · αλουμίνιο · γυαλί
     ② ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ   γυάλινες φιάλες αναψυκτικών
     ③ ΜΙΑΣ ΧΡΗΣΗΣ, «ΑΛΛΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ»

• ⚠️ Το κλείσιμο της ενότητας, αυτούσια (σελ. 101): «Ο καταναλωτής σήμερα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει ανάμεσα από πολλά ομοειδή προϊόντα. Θα πρέπει κάποιο από όλα αυτά να προκαλέσει την προσοχή του και την επιθυμία του να το αγοράσει. Το κάθε προϊόν «μιλάει» στον καταναλωτή με τη συσκευασία του. Αυτό που θα «μιλήσει» πιο όμορφα ή ίσως πιο δυνατά θα κερδίσει τον καταναλωτή.»

     ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ — ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ «ΚΡΙΤΕΣ»
  
     α) ΦΙΛΙΚΗ ΣΤΟ ΠΡΟΪΟΝ     κρίνεται από την ΕΠΙΣΤΗΜΗ
        ατοξικότητα · προστασία · αντοχή · αποθήκευση
     β) ΦΙΛΙΚΗ ΣΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ    κρίνεται από την ΑΓΟΡΑ
        λειτουργικότητα · υλικό · πληροφορία · εμφάνιση
     γ) ΦΙΛΙΚΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ κρίνεται από τον ΝΟΜΟ (Ε.Ε.)
        ανακυκλωμένα → επαναχρησιμοποιούμενα → οικολογικά

  ⚠️ Προσέξτε ότι η προδιαγραφή β) συγκρούεται πολλές φορές με την α): το γυάλινο μπουκάλι είναι άριστο για το προϊόν (αδρανές), αλλά κακό για τον χρήστη στο μπάνιο. Ο σχεδιαστής ισορροπεί, δεν βελτιστοποιεί μία μόνο διάσταση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μία συσκευασία πρέπει να είναι φιλική προς το προϊόν, φιλική προς τον χρήστη και φιλική στο περιβάλλον. Φιλική προς το προϊόν σημαίνει ατοξική συμπεριφορά, προστασία, προφύλαξη, διατήρηση και συντήρηση του προϊόντος, αντοχή στις κακώσεις μεταφοράς και εύκολη αποθήκευση. Φιλική προς τον χρήστη σημαίνει να μη δημιουργεί λειτουργικά προβλήματα: ο τρόπος με τον οποίο ανοίγει και κλείνει μπορεί να εκνευρίζει τον καταναλωτή και ο εκνευρισμός αυτός επιδρά αρνητικά στην αγορά του προϊόντος· πρόβλημα μπορεί να προκύψει και από το υλικό, όπως το γυάλινο μπουκάλι που γλιστρά και σπάζει στο μπάνιο, όπου καταλληλότερος είναι ο πλαστικός περιέκτης. Πρέπει ακόμη να εξυπηρετεί τις ανάγκες του καταναλωτή, όπως η συσκευασία χυμού με καλαμάκι, να δίνει πληροφορίες για το προϊόν, καθώς στα σούπερ μάρκετ ο καταναλωτής εξαρτάται από τη συσκευασία για την πληροφόρησή του, και να έχει εντυπωσιακή και αρμονική εμφάνιση, ώστε να ξεχωρίζει ανάμεσα στα ομοειδή προϊόντα: να είναι ευδιάκριτη, να έχει ιδιαιτερότητα, να είναι πρωτοποριακή και να δίνει καλή οπτική εικόνα. Φιλική στο περιβάλλον σημαίνει, κατά τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο ανακυκλωμένα υλικά, όπως το χαρτί, το αλουμίνιο και το γυαλί, επίσης επαναχρησιμοποιούμενα υλικά, όπως οι γυάλινες φιάλες των αναψυκτικών, και τέλος υλικά μίας χρήσης αλλά τουλάχιστον οικολογικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα γραφικά και οι τρεις τομείς της συσκευασίας

Ερώτηση: Για να θεωρηθεί επιτυχημένη μια συσκευασία και να πουλήσει, πρέπει να έχει αποτελεσματικά γραφικά. Δηλαδή τέτοια που: να διαφοροποιούν το προϊόν, να ωθούν σε κατανάλωση, να καθιερώνουν την ταυτότητα του προϊόντος. Από τι αποτελούνται τα γραφικά και σε πόσους τομείς χωρίζεται η επιφάνεια;

Απάντηση:

• Από τι αποτελούνται, αυτούσια (§8.7, σελ. 102): «Τα γραφικά αποτελούνται από την εικόνα, που μπορεί να είναι φωτογραφία ή σκίτσο, από τα γράμματα, δηλαδή το λογότυπο, το σλόγκαν και άλλες πληροφορίες που αφορούν το προϊόν και το χρώμα. Ακόμα μπορούν να υπάρχουν πλαίσια, διακοσμητικές γραμμές κτλ.»

  Οι τρεις τομείς, αυτούσια: «Την επιφάνεια της συσκευασίας τη χωρίζουμε σε τρεις τομείς: μπροστινή όψη (κύριος τομέας), δευτερεύων τομέας και ένας βοηθητικός τομέας που συνδέει τους δύο πρώτους.»

  ⚠️ Η εξαίρεση των κυλινδρικών: «σε κουτιά αναψυκτικών ή εμφιαλωμένα νερά που έχουν κυλινδρικό σχήμα, έχουμε δύο κύριους τομείς, έναν μπρος και έναν πίσω, ώστε να μην υπάρχει πρόβλημα αναγνώρισής τους, όταν είναι τοποθετημένα στα ράφια των καταστημάτων».

• Τα δύο στάδια «επικοινωνίας», αυτούσια:

     ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΔΙΟ — ΚΥΡΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ (σελ. 102)
     «έχει σχέση με ΤΟ ΣΗΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ. Το προϊόν
      ΑΥΤΟΣΥΣΤΗΝΕΤΑΙ. Πρέπει να ΤΡΑΒΗΞΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ του
      πελάτη. Αυτό γίνεται με την ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ή τη
      ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ, το ΧΡΩΜΑ, ένα ΣΗΜΑ ή ένα ΟΝΟΜΑ που είναι
      ΓΝΩΣΤΟ»
  
     ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΤΑΔΙΟ — ΔΕΥΤΕΡΕΥΩΝ ΤΟΜΕΑΣ (σελ. 104)
     «η συσκευασία παρέχει ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ… που ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ
      ΔΙΝΟΝΤΑΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΩΛΗΤΗ. Είναι
      ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ και περιέχονται σε έναν ΕΝΙΑΙΟ ΧΩΡΟ
      ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΟ από άλλα στοιχεία (με κάποιο ΠΛΑΙΣΙΟ ή
      ΦΟΝΤΟ)»
  
     ΤΡΙΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ (σελ. 105)
     «είναι ΒΟΗΘΗΤΙΚΟΣ των δύο άλλων και, εκτός από το
      ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ρόλο, έχει και αυτόν της ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ
      ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ»

  Σήμα ή όνομα; «Το σήμα είναι βασικό στοιχείο, διότι αποτελεί εγγύηση ποιότητος για τον καταναλωτή. Πολλές εταιρείες χρησιμοποιούν μεγάλο σήμα, ενώ το όνομα του προϊόντος είναι μικρότερο. Άλλες πάλι κάνουν το αντίθετο.»

• Η ενότητα της σύνθεσης, αυτούσια (σελ. 105): «Όλα τα στοιχεία που συνθέτουν το σχέδιό μας πρέπει να δίνουν μια ολοκληρωμένη σύνθεση. Όλα τα παρεμφερή στοιχεία πρέπει να είναι ομαδοποιημένα, ώστε να μην αποπροσανατολίζεται ο καταναλωτής με πολλά και διαφορετικά πράγματα.»

  «Πολλές φορές οι οδηγίες χρήσης, καθώς και κάποιες άλλες πληροφορίες, δίνονται με εικόνες. Οι εικόνες αυτές όμως είναι πολύ απλοποιημένες, σε αντίθεση με την εικόνα που υπάρχει στη μπροστινή επιφάνεια.»

  Η διαδικασία σχεδιασμού, αυτούσια: «Ξεκινάμε με προσχέδια σε μικρό μέγεθος (σκαριφήματα), τα οποία έχουν μόνο γενικά στοιχεία. Αφού επιλέξουμε ένα από αυτά, το σχεδιάζουμε σε φυσικό μέγεθος με περισσότερες λεπτομέρειες. Εάν μας ικανοποιήσει, επιλέγουμε το χρώμα. Δημιουργούμε το τελικό προσχέδιο με όλες τις λεπτομέρειες και τα χρώματα.»

  ⚠️ Το βιβλίο τονίζει ότι «η διαδικασία σχεδιασμού των γραφικών είναι η ίδια με αυτή που ακολουθείται και στις άλλες μορφές της γραφιστικής εργασίας» — δηλαδή είναι η ίδια πορεία σκαριφήματα → προσχέδιο → τελικό προσχέδιο που συναντάμε στην αφίσα, στο έντυπο και στην καταχώριση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να θεωρηθεί επιτυχημένη μια συσκευασία και να πουλήσει, πρέπει να έχει αποτελεσματικά γραφικά, δηλαδή τέτοια που να διαφοροποιούν το προϊόν, να ωθούν σε κατανάλωση και να καθιερώνουν την ταυτότητα του προϊόντος. Τα γραφικά αποτελούνται από την εικόνα, που μπορεί να είναι φωτογραφία ή σκίτσο, από τα γράμματα, δηλαδή το λογότυπο, το σλόγκαν και άλλες πληροφορίες, και από το χρώμα, ενώ μπορούν να υπάρχουν και πλαίσια ή διακοσμητικές γραμμές. Την επιφάνεια της συσκευασίας τη χωρίζουμε σε τρεις τομείς: τη μπροστινή όψη ή κύριο τομέα, τον δευτερεύοντα τομέα και έναν βοηθητικό τομέα που συνδέει τους δύο πρώτους· στις κυλινδρικές συσκευασίες έχουμε δύο κύριους τομείς, έναν μπρος και έναν πίσω, ώστε να μην υπάρχει πρόβλημα αναγνώρισης στο ράφι. Στο πρώτο στάδιο ο κύριος τομέας έχει σχέση με το σήμα και την εικόνα και το προϊόν αυτοσυστήνεται, τραβώντας την προσοχή με την εικονογράφηση ή τη φωτογραφία, το χρώμα, ένα σήμα ή ένα γνωστό όνομα. Στο δεύτερο στάδιο η συσκευασία παρέχει πληροφορίες, που βρίσκονται στον δεύτερο τομέα και παλαιότερα δίνονταν προφορικά από τον πωλητή, ομαδοποιημένες σε ενιαίο χώρο απομονωμένο με πλαίσιο ή φόντο. Ο τρίτος τομέας είναι βοηθητικός και έχει επίσης ρόλο παρουσίασης μηνυμάτων. Όλα τα στοιχεία πρέπει να δίνουν μια ολοκληρωμένη σύνθεση και τα παρεμφερή να είναι ομαδοποιημένα, ώστε να μην αποπροσανατολίζεται ο καταναλωτής. Η διαδικασία σχεδιασμού ξεκινά με σκαριφήματα σε μικρό μέγεθος με γενικά στοιχεία, συνεχίζει με σχέδιο σε φυσικό μέγεθος με περισσότερες λεπτομέρειες, ακολουθεί η επιλογή του χρώματος και τέλος το τελικό προσχέδιο με όλες τις λεπτομέρειες και τα χρώματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το χρώμα στη συσκευασία

Ερώτηση: Τα χρώματα σε μια συσκευασία επιλέγονται με πολλή προσοχή. Συνήθως, κριτήριο είναι ο συμβολισμός τους, αλλά λαμβάνεται υπ’όψιν και η αντίδραση του καταναλωτή. Μπορεί να είναι θερμά ή ψυχρά, έντονα ή απαλά. Ποιες κατηγορίες χρωμάτων αναφέρει το βιβλίο;

Απάντηση:

• Οι επτά κατηγορίες, αυτούσια (§8.8, σελ. 107):

     ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ
       «Θεωρούνται τα ΠΑΛ χρώματα, ΚΙΤΡΙΝΑ, ΡΟΖ, ΓΑΛΑΖΙΑ
        αλλά και τα ΚΟΚΚΙΝΑ»
     ΑΝΔΡΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ
       «Είναι όλα τα ΣΚΟΥΡΑ χρώματα, ΜΑΥΡΟ, ΜΠΛΕ, ΠΡΑΣΙΝΟ, ΓΚΡΙ»
     ΧΡΩΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ, ΦΡΕΣΚΑΔΑΣ
       «Είναι τα ΜΠΛΕ και τα ΠΡΑΣΙΝΑ»
     ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ
       «ΛΕΥΚΟ σε συνδυασμό με ΚΟΚΚΙΝΟ, ΠΡΑΣΙΝΟ, ΜΠΛΕ κτλ.»
     ΧΡΩΜΑΤΑ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑΣ
       «ΧΡΥΣΟ, ΜΑΥΡΟ, ΚΑΦΕ»
     ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ
       «Το ΡΟΖ και το ΓΑΛΑΖΙΟ για ΜΩΡΑ, ΕΝΤΟΝΑ χρώματα,
        ΚΙΤΡΙΝΟ, ΚΟΚΚΙΝΟ, ΜΠΛΕ, ΠΡΑΣΙΝΟ για ΝΗΠΙΑ και για
        ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΠΑΙΔΙΑ»
     ΝΕΑΝΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ
       «Είναι τα ΕΝΤΟΝΑ χρώματα»

• Οι δύο ειδικοί κανόνες, αυτούσια (σελ. 107): «Για τα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης προτιμώνται έντονα χρώματα. Το ίδιο ισχύει και για τα τσιγάρα, ενώ ειδικά στα ελαφρά χρησιμοποιούνται κατ’ εξοχήν το γαλάζιο και το λευκό.»

  ⚠️ Το κριτήριο είναι διπλό: «Συνήθως, κριτήριο είναι ο συμβολισμός τους, αλλά λαμβάνεται υπ’όψιν και η αντίδραση του καταναλωτή.» Δηλαδή ο σχεδιαστής δεν επιλέγει χρώμα με βάση το γούστο του, αλλά με βάση τι σημαίνει το χρώμα και πώς αντιδρά το κοινό σε αυτό.

•    ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ — ΤΟ ΙΔΙΟ ΧΡΩΜΑ, ΑΛΛΗ ΣΗΜΑΣΙΑ
  
     ΓΑΛΑΖΙΟ   γυναικείο · υγείας/φρεσκάδας · μωρού ·
               ελαφρύ τσιγάρο
     ΚΟΚΚΙΝΟ   γυναικείο · καθαρότητας (με λευκό) · παιδικό
     ΜΑΥΡΟ     ανδρικό · πολυτελείας
     ΠΡΑΣΙΝΟ   ανδρικό (σκούρο) · υγείας/φρεσκάδας ·
               καθαρότητας · παιδικό
     ΛΕΥΚΟ     καθαρότητας · ελαφρύ τσιγάρο

  ⚠️ Κανένα χρώμα δεν έχει μία μόνο σημασία. Το βιβλίο δείχνει με τις λεζάντες του πώς ο συνδυασμός και το συμφραζόμενο αλλάζουν το μήνυμα: το λευκό στα γαλακτοκομικά είναι «συμβολικό όσον αφορά την αγνότητα του προϊόντος» (8.51), ενώ στα απορρυπαντικά χρησιμοποιείται «ως φόντο σε έντονα χρώματα» (8.53).

  Μια δεύτερη διάσταση που δείχνει το βιβλίο στις λεζάντες είναι η θερμοκρασία του χρώματος σε σχέση με την υπόσχεση του προϊόντος: θερμά χρώματα για ένα ενεργειακό ποτό (8.43, «μας θυμίζει το πορτοκάλι αλλά και την ενέργεια»), ψυχρά για τσίκλες, αφού «πρέπει να μας προσφέρουν δροσερή αναπνοή» (8.45).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χρώματα σε μια συσκευασία επιλέγονται με πολλή προσοχή: συνήθως κριτήριο είναι ο συμβολισμός τους, αλλά λαμβάνεται υπόψιν και η αντίδραση του καταναλωτή, ενώ μπορεί να είναι θερμά ή ψυχρά, έντονα ή απαλά. Γυναικεία θεωρούνται τα παλ χρώματα, τα κίτρινα, ροζ και γαλάζια αλλά και τα κόκκινα. Ανδρικά είναι όλα τα σκούρα χρώματα, μαύρο, μπλε, πράσινο και γκρι. Χρώματα υγείας και φρεσκάδας είναι τα μπλε και τα πράσινα. Χρώματα καθαρότητας είναι το λευκό σε συνδυασμό με κόκκινο, πράσινο, μπλε κτλ. Χρώματα πολυτέλειας είναι το χρυσό, το μαύρο και το καφέ. Παιδικά είναι το ροζ και το γαλάζιο για μωρά και τα έντονα χρώματα, κίτρινο, κόκκινο, μπλε και πράσινο, για νήπια και μεγαλύτερα παιδιά, ενώ νεανικά είναι τα έντονα χρώματα. Για τα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης προτιμώνται έντονα χρώματα, το ίδιο ισχύει και για τα τσιγάρα, ενώ ειδικά στα ελαφρά χρησιμοποιούνται κατ’ εξοχήν το γαλάζιο και το λευκό.

Κριτήρια αξιολόγησης: