Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (σελ. 112-113) – ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9

Λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 9: τα πέντε στάδια σχεδίασης ενός χάρτινου κουτιού και ο ορισμός του αναπτύγματος, τα σύμβολα σχεδίασης με τη διάκριση πίκμανσης και χάραξης, τα βασικά στοιχεία σχεδίασης με τον κανόνα της αφαίρεσης ενός πάχους χαρτονιού και τις σκόπιμες ανισότητες σε αυτιά και πιέτες, και τα στάδια παραγωγής από το μοντάρισμα με τη λιγότερη φύρα ως το ξάκρισμα και το δίπλωμα.

Τα στάδια σχεδίασης και το ανάπτυγμα

Ερώτηση: Το υλικό που χρησιμοποιείται περισσότερο απ' όλα τα άλλα στη συσκευασία είναι το χαρτί. Κατά τη διαδικασία σχεδίασης ενός χάρτινου κουτιού ακολουθούνται τα εξής στάδια : α. Ιδέα β. Τρισδιάστατη μορφή (προμακέτα - προσχέδιο) γ. Ανάπτυγμα δ. Δοκιμαστικό ε. Γραφικά. Πώς εκτελούνται τα στάδια αυτά και τι είναι το ανάπτυγμα;

Απάντηση:

• Η εκτέλεση, αυτούσια (§9.1, σελ. 112): «Σχεδιάζουμε κατ' αρχάς προσχέδια σε μικρό μέγεθος. Επιλέγουμε το ένα από αυτά και φτιάχνουμε ένα πρόχειρο κουτί, όμοιο με αυτό που επιλέξαμε. Το επόμενο στάδιο είναι να κατασκευάσουμε το ανάπτυγμα του κουτιού χρησιμοποιώντας όργανα σχεδίασης.»

• Ο ορισμός του αναπτύγματος, αυτούσιος: «Το ανάπτυγμα είναι ένα σχέδιο στο οποίο φαίνεται ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΠΕΙ, ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΛΛΗΘΕΙ και ΠΟΥ ΘΑ ΔΙΠΛΩΘΕΙ το χαρτί ώσπου να γίνει κουτί.»

     ΤΡΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΕ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ
  
     ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΠΕΙ     → γραμμές κοπής (περίγραμμα)
     ΠΟΥ ΘΑ ΔΙΠΛΩΘΕΙ  → γραμμές πίκμανσης
     ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΛΛΗΘΕΙ  → τα αυτιά και οι επιφάνειες συγκόλλησης

  ⚠️ Η πορεία των διαστάσεων είναι διπλή αντιστροφή:

     ΙΔΕΑ (αφηρημένη)
       ↓
     ΠΡΟΜΑΚΕΤΑ — ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ
       ↓  «Η προμακέτα των τριών διαστάσεων ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ στο
          ανάπτυγμα των ΔΥΟ διαστάσεων»
     ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ — ΔΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟ   ← «ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΥΠΩΝΕΤΑΙ ΑΝΟΙΓΜΕΝΟ»
       ↓
     ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ — ξανά ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟ, «για να ΕΛΕΓΞΟΥΜΕ το ανάπτυγμα»
       ↓
     ΓΡΑΦΙΚΑ

• Τα σύμβολα της σχεδίασης, αυτούσια:

   ● ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΟΠΗΣ
     «Είναι οι γραμμές με τις οποίες σχεδιάζουμε ΤΟ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ
      του κουτιού.»
  
   ● ΓΡΑΜΜΕΣ ΠΙΚΜΑΝΣΗΣ εσωτερικής και εξωτερικής κάμψης
     «Είναι τα σημεία στα οποία το κουτί ΘΑ ΔΙΠΛΩΘΕΙ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ
      ΚΟΠΕΙ.»
  
   ● ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΟΠΗΣ – ΧΑΡΑΞΗΣ μονές και διπλές
     «Είναι τα σημεία στα οποία το κουτί ΘΑ ΧΑΡΑΧΤΕΙ, για να
      ΤΣΑΚΙΣΤΕΙ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ ή για να ΚΟΠΕΙ ΑΡΓΟΤΕΡΑ.»
  
   ● ΓΡΑΜΜΕΣ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ (ΠΕΡΦΟΡΕ)

  ⚠️ Η λεπτή διάκριση πίκμανσης / χάραξης: και οι δύο προετοιμάζουν δίπλωμα, αλλά η πίκμανση ΔΕΝ κόβει καθόλου (απλώς συμπιέζει το χαρτόνι), ενώ η χάραξη κόβει ΜΕΡΙΚΩΣ — και μάλιστα μπορεί να προορίζεται και για τελική κοπή αργότερα (π.χ. ένα άνοιγμα που ο καταναλωτής θα σκίσει).

• Η σχεδίαση με Η/Υ, αυτούσια (σελ. 113): «Από ειδικό πρόγραμμα επιλέγεται ένας τύπος κουτιού και, αφού δοθούν οι καινούριες διαστάσεις, σχεδιάζεται το ανάπτυγμα του κουτιού στον Η/Υ. Στον Η/Υ επίσης μπορεί να γίνει και η διάταξη των αναπτυγμάτων πάνω στο φύλλο του χαρτονιού. Έτσι, η όλη διαδικασία γίνεται με περισσότερη ταχύτητα και ακρίβεια απ' ό,τι με τον κλασικό τρόπο σχεδίασης.»

  ⚠️ Παρατηρήστε ότι ο Η/Υ δεν καταργεί το δοκιμαστικό: το βιβλίο επιμένει ότι μετά τη σχεδίαση «φτιάχνουμε ένα δοκιμαστικό για να ελέγξουμε το ανάπτυγμα». Η φυσική επαλήθευση παραμένει απαραίτητη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το υλικό που χρησιμοποιείται περισσότερο απ' όλα τα άλλα στη συσκευασία είναι το χαρτί. Κατά τη σχεδίαση ενός χάρτινου κουτιού ακολουθούνται πέντε στάδια: η ιδέα, η τρισδιάστατη μορφή δηλαδή η προμακέτα ή προσχέδιο, το ανάπτυγμα, το δοκιμαστικό και τα γραφικά. Σχεδιάζουμε κατ' αρχάς προσχέδια σε μικρό μέγεθος, επιλέγουμε ένα από αυτά και φτιάχνουμε ένα πρόχειρο κουτί όμοιο με αυτό που επιλέξαμε, και στη συνέχεια κατασκευάζουμε το ανάπτυγμα χρησιμοποιώντας όργανα σχεδίασης. Το ανάπτυγμα είναι ένα σχέδιο στο οποίο φαίνεται πού θα κοπεί, πού θα κολληθεί και πού θα διπλωθεί το χαρτί ώσπου να γίνει κουτί. Τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται είναι οι γραμμές κοπής, με τις οποίες σχεδιάζουμε το περίγραμμα, οι γραμμές πίκμανσης εσωτερικής και εξωτερικής κάμψης, που δείχνουν πού θα διπλωθεί το κουτί χωρίς να κοπεί, οι γραμμές κοπής-χάραξης μονές και διπλές, που δείχνουν πού θα χαραχτεί για να τσακιστεί ευκολότερα ή για να κοπεί αργότερα, και οι γραμμές διάτρησης ή περφορέ. Το πιο σημαντικό σημείο είναι η ακρίβεια της σχεδίασης, αφού η προμακέτα των τριών διαστάσεων μεταφέρεται στο ανάπτυγμα των δύο διαστάσεων και το κουτί τυπώνεται ανοιγμένο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πάχος του χαρτονιού και τα βασικά στοιχεία σχεδίασης

Ερώτηση: Η ακρίβεια είναι σημαντικό στοιχείο στη σχεδίαση ενός αναπτύγματος. Δεν πρέπει ακόμα να ξεχνάμε πως η επιφάνεια του χαρτονιού που έχει δύο διαστάσεις θα γίνει τρισδιάστατη (το κουτί συνήθως έχει 6 πλευρές). Ποιον ρόλο παίζει το πάχος του χαρτονιού;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§9.2, σελ. 113): «Το πάχος του χαρτονιού επίσης είναι σημαντικό στοιχείο για τη σωστή σχεδίαση του αναπτύγματος και πρέπει από τα σημεία στα οποία γίνεται η κόλληση του χαρτονιού (π.χ. η πλευρά δ πρέπει να σχεδιάζεται μικρότερη από την πλευρά α κατά ένα πάχος χαρτονιού).»

•    ΓΙΑΤΙ ΑΦΑΙΡΕΙΤΑΙ ΤΟ ΠΑΧΟΣ
  
     ΣΤΟ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ (2Δ)      ΣΤΟ ΚΟΥΤΙ (3Δ)
     οι πλευρές είναι        κάθε τοίχωμα έχει ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΑΧΟΣ,
     ΓΡΑΜΜΕΣ χωρίς πάχος     άρα καταλαμβάνει ΧΩΡΟ
  
     ────α────               ▌▌──── α ────▌▌
     ────δ────               ▌▌            ▌▌
                              ↑
                αν η δ είναι ΙΣΗ με την α, όταν διπλωθεί
                ΠΕΡΙΣΣΕΥΕΙ ακριβώς ένα πάχος χαρτονιού
                και το κουτί ΔΕΝ ΚΛΕΙΝΕΙ

  ⚠️ Πρόκειται για την ίδια αρχή που διέπει και τα υπόλοιπα βασικά στοιχεία: ό,τι μπαίνει μέσα σε άλλο, σχεδιάζεται μικρότερο.

• Τα άλλα δύο βασικά στοιχεία, αυτούσια: «Οι πικμάνσεις της πίσω πλευράς είναι πιο ψηλά από αυτές των πλαϊνών πλευρών, για να μη δημιουργείται πρόβλημα, όταν κλείνουν τα καπάκια. Ακόμα, το πλάτος των αυτιών είναι μικρότερο από το πλάτος των αντίστοιχων πλευρών, το ίδιο και οι πιέτες των καπακιών, για να μην δημιουργείται πρόβλημα στο κλείσιμο και στο άνοιγμα του κουτιού.»

     ΤΡΕΙΣ ΣΚΟΠΙΜΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΟΣ
  
     ① πλευρά δ  ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ από την α κατά ένα ΠΑΧΟΣ ΧΑΡΤΟΝΙΟΥ
     ② πικμάνσεις ΠΙΣΩ πλευράς ΠΙΟ ΨΗΛΑ από των ΠΛΑΪΝΩΝ
     ③ αυτιά και πιέτες ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ από τις αντίστοιχες πλευρές
  
     → Το ανάπτυγμα ΔΕΝ είναι γεωμετρικά «τέλειο». Είναι ΣΚΟΠΙΜΑ
       ΑΝΙΣΟΜΕΡΕΣ, ώστε το ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟ κουτί να ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ.

• Γιατί οι πικμάνσεις της πίσω πλευράς πιο ψηλά: το πίσω καπάκι διπλώνει πάνω από τα πλαϊνά. Αν η πίκμανσή του ήταν στο ίδιο ύψος, θα έπρεπε να καμπυλωθεί γύρω από το πάχος τους — και δεν θα έκλεινε επίπεδα. Ανεβάζοντάς την, το καπάκι ξεκινά ήδη πάνω από το εμπόδιο.

  ⚠️ Και τα τρία στοιχεία εξαρτώνται από ΤΟ ΙΔΙΟ μέγεθος: το πάχος του χαρτονιού. Γι' αυτό ένα ανάπτυγμα σχεδιασμένο για χαρτόνι 300 gr δεν δουλεύει σε χαρτόνι 600 gr — τα περιθώρια είναι διαφορετικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ακρίβεια είναι σημαντικό στοιχείο στη σχεδίαση ενός αναπτύγματος, γιατί η επιφάνεια του χαρτονιού που έχει δύο διαστάσεις θα γίνει τρισδιάστατη, με το κουτί να έχει συνήθως έξι πλευρές. Το πάχος του χαρτονιού είναι επίσης σημαντικό στοιχείο για τη σωστή σχεδίαση και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στα σημεία όπου γίνεται η κόλληση του χαρτονιού: για παράδειγμα, η πλευρά δ πρέπει να σχεδιάζεται μικρότερη από την πλευρά α κατά ένα πάχος χαρτονιού. Οι πικμάνσεις της πίσω πλευράς είναι πιο ψηλά από αυτές των πλαϊνών πλευρών, για να μη δημιουργείται πρόβλημα όταν κλείνουν τα καπάκια. Ακόμα, το πλάτος των αυτιών είναι μικρότερο από το πλάτος των αντίστοιχων πλευρών, το ίδιο και οι πιέτες των καπακιών, για να μη δημιουργείται πρόβλημα στο κλείσιμο και στο άνοιγμα του κουτιού. Και οι τρεις αυτές σκόπιμες ανισότητες εξαρτώνται από το ίδιο μέγεθος, το πάχος του χαρτονιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα στάδια παραγωγής του κουτιού

Ερώτηση: Αφού σχεδιαστεί το ανάπτυγμα του κουτιού, γίνεται το μοντάρισμα. Δηλαδή τοποθετούνται όσα κουτιά χωράνε πάνω στη διάσταση του χαρτιού, έτσι ώστε να μπορούμε να τα τυπώσουμε και να τα κόψουμε χωρίς πρόβλημα και με τη λιγότερη φύρα. Ποια στάδια ακολουθούν;

Απάντηση:

• Η συνέχεια, αυτούσια (§9.3, σελ. 113): «Το χαρτόνι, για να αποκτήσει περισσότερες ιδιότητες, επιχρίεται ή λαμινάρεται. Εκτυπώνεται και βερνικώνεται (για προστασία ή για να αποκτήσει καλύτερη εμφάνιση). Αμέσως μετά το τυπωμένο χαρτόνι κόβεται ή αυλακώνεται για να διπλωθεί. Οι τελευταίες εργασίες είναι το ξάκρισμα και το δίπλωμα των κουτιών.»

•    Η ΠΛΗΡΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
  
     ① ΜΟΝΤΑΡΙΣΜΑ        όσα κουτιά χωράνε, με τη ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΦΥΡΑ
          ↓
     ② ΕΠΙΧΡΙΣΜΑ ή ΛΑΜΙΝΑΡΙΣΜΑ   «για να αποκτήσει ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ
                                   ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ»
          ↓
     ③ ΕΚΤΥΠΩΣΗ
          ↓
     ④ ΒΕΡΝΙΚΩΜΑ         «για ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ή για ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ»
          ↓
     ⑤ ΚΟΨΙΜΟ ή ΑΥΛΑΚΩΣΗ «ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΠΛΩΘΕΙ»
          ↓
     ⑥ ΞΑΚΡΙΣΜΑ και ΔΙΠΛΩΜΑ      οι ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ εργασίες

• Η ΦΥΡΑ — το κλειδί του μονταρίσματος: «όσα κουτιά χωράνε πάνω στη διάσταση του χαρτιού… με τη ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΦΥΡΑ».

     ΚΑΚΟ ΜΟΝΤΑΡΙΣΜΑ           ΚΑΛΟ ΜΟΝΤΑΡΙΣΜΑ
     ┌──────────────────┐      ┌──────────────────┐
     │ ┌────┐   ┌────┐  │      │┌────┐┌────┐┌────┐│
     │ │    │   │    │  │      ││    ││    ││    ││
     │ └────┘   └────┘  │      │└────┘└────┘└────┘│
     │                  │      │┌────┐┌────┐┌────┐│
     │  ▒▒ ΦΥΡΑ ▒▒      │      ││    ││    ││    ││
     └──────────────────┘      │└────┘└────┘└────┘│
       4 κουτιά                └──────────────────┘
                                 6 κουτιά, ΙΔΙΟ χαρτί

  ⚠️ Η φύρα είναι καθαρή απώλεια: το χαρτόνι πληρώνεται ανά φύλλο, όχι ανά κουτί. Όσα περισσότερα κουτιά βγουν από το ίδιο φύλλο, τόσο χαμηλότερο το κόστος ανά κουτί.

• Γιατί το επίχρισμα/λαμινάρισμα ΠΡΙΝ και το βερνίκωμα ΜΕΤΑ την εκτύπωση:

     ΕΠΙΧΡΙΣΜΑ / ΛΑΜΙΝΑΡΙΣΜΑ   →  δίνει ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΧΑΡΤΟΝΙ
     (πριν)                        και ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΕΙ την επιφάνεια
                                   να δεχθεί καλά τη μελάνη
  
     ΒΕΡΝΙΚΩΜΑ                  →  ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΟ ΤΥΠΩΜΕΝΟ ΘΕΜΑ
     (μετά)                        και βελτιώνει την ΕΜΦΑΝΙΣΗ

  Το βερνίκι δεν θα είχε νόημα πριν: θα κάλυπτε επιφάνεια που δεν έχει ακόμη τυπωθεί. Το επίχρισμα δεν θα είχε νόημα μετά: δεν θα μπορούσε να «κλείσει τους πόρους» αφού η μελάνη έχει ήδη απορροφηθεί.

  ⚠️ Η αυλάκωση του σταδίου ⑤ είναι η πίκμανση που σχεδιάστηκε στο ανάπτυγμα (§9.1) — εδώ εκτελείται στην πράξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφού σχεδιαστεί το ανάπτυγμα του κουτιού γίνεται το μοντάρισμα, δηλαδή τοποθετούνται όσα κουτιά χωράνε πάνω στη διάσταση του χαρτιού, έτσι ώστε να μπορούμε να τα τυπώσουμε και να τα κόψουμε χωρίς πρόβλημα και με τη λιγότερη φύρα. Στη συνέχεια το χαρτόνι, για να αποκτήσει περισσότερες ιδιότητες, επιχρίεται ή λαμινάρεται. Έπειτα εκτυπώνεται και βερνικώνεται, είτε για προστασία είτε για να αποκτήσει καλύτερη εμφάνιση. Αμέσως μετά, το τυπωμένο χαρτόνι κόβεται ή αυλακώνεται για να διπλωθεί, ενώ οι τελευταίες εργασίες είναι το ξάκρισμα και το δίπλωμα των κουτιών. Η σειρά αυτή δεν είναι τυχαία: το επίχρισμα προηγείται της εκτύπωσης γιατί προετοιμάζει την επιφάνεια να δεχθεί τη μελάνη, ενώ το βερνίκωμα έπεται γιατί προστατεύει το ήδη τυπωμένο θέμα.

Κριτήρια αξιολόγησης: