Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Εγκατάσταση δενδροκομείου (σελ. 109) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Εγκατάσταση δενδροκομείου

Αναλυτικές απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις της σελ. 109 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Κριτήρια επιλογής της θέσης του δενδροκομείου

Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής της θέσης του δενδροκομείου;

Απάντηση:

• Η ρητή απάντηση (§4.1, σελ. 95). «Τα κριτήρια εκλογής της θέσης του δενδροκομείου αφορούν την έκθεση του δενδροκομείου, τους κλιματικούς παράγοντες, το έδαφος και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της περιοχής.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 108) τα επαναλαμβάνει: «ο προσανατολισμός του, οι κλιματικοί παράγοντες, το έδαφος και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες».

• 1. Η έκθεση (§4.1.1). «Έχει σχέση με τον προσανατολισμό του οπωρώνα και τη μορφολογία του εδάφους» και «στις περισσότερες περιπτώσεις … δεν είναι ο καθοριστικός παράγοντας». Ο μεσημβρινός προσανατολισμός «συντελεί στην ελαφρά άνοδο της θερμοκρασίας και στην ελάττωση της σχετικής υγρασίας», οπότε «ευνοούν … την πρωιμότητα στην ωρίμαση» και «μειώνουν τόσο την ανάπτυξη των μυκητολογικών ασθενειών, όσο και τις προσβολές από τα έντομα». Οι πλαγιές των λόφων βοηθούν «σε σχέση με την αποφυγή του παγετού της άνοιξης» και «προστατεύουν την ανθοφορία και τους μικρούς καρπούς», ενώ σε μεγάλη κλίση «επιβάλλεται η καλλιέργεια σε αναβαθμίδες και η αποφυγή της άρδευσης με αυλάκια».

• 2. Οι κλιματικοί παράγοντες (§4.1.2). «Έχουν σχέση με τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ηλιοφάνεια, τις βροχοπτώσεις, το χαλάζι και τον άνεμο.»

  Παράγοντας	Τι μετράει
  Θερμοκρασία	«καθοριστικ[ή] για τη δυνατότητα … να επιβιώσει (πολύ χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα) ή να ευδοκιμήσει»· προσοχή στη «συχνότητα εμφάνισης όψιμων παγετών την άνοιξη»
  Ηλιοφάνεια	«στη χώρα μας είναι αρκετή» ακόμη και για τα «φωτόφιλα» (ελιά)· «ευνοούν … καλής ποιότητας φρούτ[α]»
  Βροχοπτώσεις	ποσότητα και κατανομή· «αφορούν κυρίως τους ξερικούς οπωρώνες»
  Σχετική υγρασία	αυξημένη → «ανάπτυξη της βλάστησης και των καρπών»· υπερβολική → «έξαρση των μυκητολογικών ασθενειών»
  Χαλάζι	«μπορεί να καταστρέψει μία σχεδόν έτοιμη παραγωγή»
  Άνεμος	σφοδρός → «πτώση των ανθέων και … καρπόπτωση» (→ ανεμοθραύστες)· μέτριος → «ευεργετική επίδραση»

• 3. Το έδαφος (§4.1.3). «Ενδιαφέρουν: η μηχανική σύσταση και η χημική αντίδραση (pH), το βάθος, η στάθμη του υπόγειου νερού, οι συνθήκες στράγγισης, η γονιμότητα και η περιεκτικότητά του σε ασβέστιο, καθώς και οι τυχόν υψηλές συγκεντρώσεις μερικών στοιχείων (μαγγάνιο, μολυβδαίνιο).» «Εδάφη με υψηλή στάθμη του υπόγειου νερού είναι ακατάλληλα σχεδόν για όλα τα καρποφόρα δένδρα και πρέπει να αποφεύγονται.»

• 4. Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες (§4.1.4). «Αφορούν τον βαθμό ευκολίας στην εξεύρεση εργατικού δυναμικού, κυρίως στις περιόδους αιχμής (κλάδεμα, συγκομιδή καρπών), την ύπαρξη υποδομών για τη διαλογή, συσκευασία και διατήρηση των φρούτων σε ψυκτικούς θαλάμους ή την ύπαρξη βιομηχανιών για την επεξεργασία … και την ύπαρξη οργανωμένων μεταφορικών μέσων.»

• Γιατί όλα αυτά μαζί. Επειδή «η διαρκής παραγωγή είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, που σχετίζονται με την εκλογή της θέσης … (εξασφάλιση εδαφοκλιματικών συνθηκών ευνοϊκών)», ενώ η διάθεση του προϊόντος εξαρτάται και από τις υποδομές και τα μεταφορικά μέσα — κλιματικά, εδαφικά και κοινωνικά κριτήρια συνδέονται στο ίδιο οικονομικό αποτέλεσμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα κριτήρια εκλογής της θέσης του δενδροκομείου αφορούν την έκθεση του δενδροκομείου, τους κλιματικούς παράγοντες, το έδαφος και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της περιοχής.» Η έκθεση «έχει σχέση με τον προσανατολισμό του οπωρώνα και τη μορφολογία του εδάφους», με τον μεσημβρινό προσανατολισμό να ευνοεί «την πρωιμότητα στην ωρίμαση» και να μειώνει «τις μυκητολογικές ασθένειες» και τις «προσβολές από τα έντομα». Οι κλιματικοί παράγοντες «έχουν σχέση με τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ηλιοφάνεια, τις βροχοπτώσεις, το χαλάζι και τον άνεμο». Από το έδαφος «ενδιαφέρουν: η μηχανική σύσταση και η χημική αντίδραση (pH), το βάθος, η στάθμη του υπόγειου νερού, οι συνθήκες στράγγισης, η γονιμότητα και η περιεκτικότητά του σε ασβέστιο, καθώς και οι τυχόν υψηλές συγκεντρώσεις μερικών στοιχείων». Τέλος, οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες «αφορούν τον βαθμό ευκολίας στην εξεύρεση εργατικού δυναμικού …, την ύπαρξη υποδομών για τη διαλογή, συσκευασία και διατήρηση των φρούτων … και την ύπαρξη οργανωμένων μεταφορικών μέσων».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η έκθεση είναι το μόνο κριτήριο για το οποίο το βιβλίο λέει ρητά ότι «δεν είναι ο καθοριστικός παράγοντας».
• Τα εδάφη με υψηλή στάθμη υπόγειου νερού αποκλείονται απολύτως: «ακατάλληλα σχεδόν για όλα τα καρποφόρα δένδρα».

Κριτήρια επιλογής μίας ποικιλίας

Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής μίας ποικιλίας;

Απάντηση:

• Το πρώτο κριτήριο (§4.2.2, σελ. 98). «Το πρώτο κριτήριο επιλογής είναι η τωρινή και η μελλοντική προτίμηση του προϊόντος της ποικιλίας από τους καταναλωτές.»

• Γιατί προηγείται. «Η λανθασμένη εκλογή ποικιλίας έχει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις στην εκμετάλλευση»· υπάρχει βέβαια το «γύρισμά» της «σε άλλη αρεστή ποικιλία, με εμβολιασμό», «όμως η λύση αυτή είναι λύση ανάγκης και έχει ως συνέπεια την απώλεια της παραγωγής για μερικά χρόνια, έως ότου αρχίσει η παραγωγική ζωή των εμβολίων».

• Τα υπόλοιπα πέντε κριτήρια

  Κριτήριο	Το σκεπτικό του βιβλίου
  α. Παραγωγικότητα	«Μία ποικιλία δεν αρκεί να είναι αρεστή, πρέπει να είναι αρκετά παραγωγική, προκειμένου να ελαττωθεί το κόστος.»
  β. Πρωϊμότητα ή οψιμότητα	«πρώιμα ή όψιμα προϊόντα απολαμβάνουν υψηλές τιμές στην αγορά, άρα έχουν καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα»
  γ. Προσαρμοστικότητα	«Κατά πρώτο λόγο … του είδους … ή της ποικιλίας στις συνθήκες της περιοχής»
  δ. Αντοχή ή ευαισθησία σε εχθρούς και ασθένειες	αν η περιοχή έχει ενδημικές ασθένειες ή μεγάλους πληθυσμούς επιβλαβών εντόμων «που δύσκολα καταπολεμούνται», επιλέγονται «ποικιλίες ή κλώνοι ανθεκτικοί ή ανεκτικοί»
  ε. Δυνατότητα μεταποίησης	καρποί που «μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στη βιομηχανία για την παραγωγή κονσερβών, χυμών και άλλων προϊόντων»

• Πώς ελέγχεται η προσαρμοστικότητα. «Εάν το συγκεκριμένο είδος δέντρου … δεν έχει ξανακαλλιεργηθεί στην περιοχή, τότε ως δείκτες προσαρμοστικότητας μπορούν να χρησιμοποιηθούν άγρια δένδρα του ίδιου ή συγγενικού είδους, που αυτοφύονται εκεί.» Για την προσαρμοστικότητα ποικιλίας ήδη καλλιεργούμενου είδους, «αυτή, λίγο ως πολύ, προσδιορίζεται από το δημιουργό της».

• Ο κατάλογος της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 108). «Για την εκλογή της ποικιλίας χρησιμοποιούνται κριτήρια, όπως: η προτίμησή της από τους καταναλωτές, η πρωϊμότητα ή η οψιμότητα στην ωρίμαση των καρπών, η παραγωγικότητά της, η προσαρμοστικότητά της στις εδαφοκλιματολογικές συνθήκες του χωραφιού και η αντοχή της στους εχθρούς και τις ασθένειες.»

• Η σύνδεση με το σύστημα εκμετάλλευσης. Η επιλογή μίας μόνο ποικιλίας «μπορεί βραχυπρόθεσμα να προσφέρει μεγάλο εισόδημα, αφήνει όμως ακάλυπτο τον παραγωγό σε τυχαία και επικίνδυνα γεγονότα (επιφυτίες, χαλάζι, παγετός, κρίση τιμής …, κρίση στη διάθεση …)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Το πρώτο κριτήριο επιλογής είναι η τωρινή και η μελλοντική προτίμηση του προϊόντος της ποικιλίας από τους καταναλωτές», γιατί «η λανθασμένη εκλογή ποικιλίας έχει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις» και το «γύρισμά» της με εμβολιασμό «είναι λύση ανάγκης» με «απώλεια της παραγωγής για μερικά χρόνια». Τα υπόλοιπα κριτήρια είναι: «α) Η παραγωγικότητα. Μία ποικιλία δεν αρκεί να είναι αρεστή, πρέπει να είναι αρκετά παραγωγική, προκειμένου να ελαττωθεί το κόστος. β) Η πρωϊμότητα ή η οψιμότητα στην ωρίμαση των καρπών … πρώιμα ή όψιμα προϊόντα απολαμβάνουν υψηλές τιμές στην αγορά. γ) Η προσαρμοστικότητα … του είδους του δέντρου ή της ποικιλίας στις συνθήκες της περιοχής — όπου, αν το είδος δεν έχει ξανακαλλιεργηθεί, «ως δείκτες προσαρμοστικότητας μπορούν να χρησιμοποιηθούν άγρια δένδρα του ίδιου ή συγγενικού είδους, που αυτοφύονται εκεί». δ) Η αντοχή ή η ευαισθησία σε εχθρούς και ασθένειες … [όπου] επιλέγονται ποικιλίες ή κλώνοι ανθεκτικοί ή ανεκτικοί. ε) Η δυνατότητα μεταποίησης των καρπών … για την παραγωγή κονσερβών, χυμών και άλλων προϊόντων.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η προτίμηση των καταναλωτών προηγείται ακόμη και της παραγωγικότητας — μια παραγωγική αλλά μη αρεστή ποικιλία δεν πουλιέται.
• Το βιβλίο ζητά να εξεταστεί και η μελλοντική προτίμηση, όχι μόνο η σημερινή: ο οπωρώνας θα ζήσει δεκαετίες.

Τι πρέπει να χαρακτηρίζει ένα υποκείμενο

Ερώτηση: Τι πρέπει να χαρακτηρίζει ένα υποκείμενο προκειμένου να επιλεγεί;

Απάντηση:

• Τα έξι κριτήρια αυτολεξεί (§4.2.3, σελ. 99). «Τα κριτήρια εκλογής του υποκειμένου είναι: α) η εκδήλωση συμφωνίας με το εμβόλιο, έτσι που αυτό να προσδίδει βιωσιμότητα στο εμβόλιο, β) οι ιδιότητες που προσδίδει στο εμβόλιο (νανισμός ή ζωηρότητα), γ) η καλή προσαρμοστικότητα του στις συγκεκριμένες συνθήκες εδάφους του χωραφιού, δ) η αντοχή του στις ασθένειες του εδάφους, στους νηματώδεις σκώληκες, στα έντομα του εδάφους και στις ιώσεις, ε) η επίδρασή του στην ποιότητα των καρπών, στ) η επίδρασή του στο χρόνο εισόδου του εμβολίου στην καρποφορία.»

• Η ρεαλιστική παραδοχή. «Δεν υπάρχουν υποκείμενα που να παρουσιάζουν όλες τις παραπάνω ιδιότητες. Επιλέγονται όμως, εκείνα που δίνουν λύσεις στα σοβαρότερα προβλήματα.»

• Πίνακας των κριτηρίων και του σκοπού τους

  Κριτήριο	Τι εξασφαλίζει
  Συμφωνία με το εμβόλιο	ότι η συνένωση θα επιτύχει και ότι το υποκείμενο θα προσδώσει βιωσιμότητα
  Ιδιότητες που προσδίδει	τον έλεγχο του μεγέθους του δέντρου (νανισμός ή ζωηρότητα)
  Προσαρμοστικότητα στο έδαφος	ότι το ριζικό σύστημα θα λειτουργήσει στο συγκεκριμένο χωράφι
  Αντοχή	άμυνα σε ασθένειες εδάφους, νηματώδεις, έντομα εδάφους, ιώσεις
  Επίδραση στην ποιότητα	την εμπορική αξία του καρπού
  Επίδραση στον χρόνο καρποφορίας	τη γρηγορότερη απόσβεση της επένδυσης

• Η σύνδεση με τις αποστάσεις φύτευσης (σελ. 104). Το υποκείμενο επηρεάζει άμεσα τον σχεδιασμό: «όταν το υποκείμενο περιορίζει την ανάπτυξη (όπως η κυδωνιά, η οποία ως υποκείμενο περιορίζει την ανάπτυξη της αχλαδιάς), τότε οι αποστάσεις φύτευσης μικραίνουν. Το αντίθετο συμβαίνει όταν το υποκείμενο προσδίδει ζωηρότητα στο εμβόλιο.»

• Η σύνδεση με το έδαφος. «Σε τέτοια εδάφη [αβαθή, φτωχά, μη στραγγερά] προτιμώνται νάνα υποκείμενα, ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των δέντρων και να γίνει καλύτερη εκμετάλλευση του χωραφιού.»

• Ο κατάλογος της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 108). «Για την εκλογή του υποκειμένου λαμβάνονται υπόψη ο βαθμός συμφωνίας με την αρεστή ποικιλία, η προσαρμοστικότητά του στις συγκεκριμένες εδαφικές συνθήκες του χωραφιού, οι ιδιότητες που προσδίδει στο εμβόλιο (πρόκληση νανισμού ή ζωηρότητας) και η αντοχή του στις ασθένειες, στα έντομα, στους νηματώδεις (που προσβάλλουν το ριζικό σύστημα) και τις ιώσεις.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα κριτήρια εκλογής του υποκειμένου είναι: α) η εκδήλωση συμφωνίας με το εμβόλιο, έτσι που αυτό να προσδίδει βιωσιμότητα στο εμβόλιο, β) οι ιδιότητες που προσδίδει στο εμβόλιο (νανισμός ή ζωηρότητα), γ) η καλή προσαρμοστικότητα του στις συγκεκριμένες συνθήκες εδάφους του χωραφιού, δ) η αντοχή του στις ασθένειες του εδάφους, στους νηματώδεις σκώληκες, στα έντομα του εδάφους και στις ιώσεις, ε) η επίδρασή του στην ποιότητα των καρπών, στ) η επίδρασή του στο χρόνο εισόδου του εμβολίου στην καρποφορία.» Το βιβλίο προσθέτει ρητά ότι «δεν υπάρχουν υποκείμενα που να παρουσιάζουν όλες τις παραπάνω ιδιότητες. Επιλέγονται όμως, εκείνα που δίνουν λύσεις στα σοβαρότερα προβλήματα.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το υποκείμενο δεν επιλέγεται μόνο για τη ρίζα: καθορίζει και το μέγεθος του δέντρου, την ποιότητα του καρπού και τον χρόνο εισόδου σε καρποφορία.
• Δεν υπάρχει «τέλειο» υποκείμενο — η επιλογή είναι συμβιβασμός προς τα σοβαρότερα προβλήματα του χωραφιού.

Τα συστήματα φύτευσης και η επιλογή τους

Ερώτηση: Ποια είναι τα συστήματα φύτευσης; Πότε επιλέγεται το καθένα;

Απάντηση:

• Ο κατάλογος (§4.3, σελ. 99). «Τα συστήματα φύτευσης των δέντρων τα οποία εφαρμόζονται σε μεγάλη κλίμακα στους εμπορικούς οπωρώνες είναι: α) η φύτευση κατά τετράγωνα, β) η φύτευση σε ρόμβους ή σε ισόπλευρα τρίγωνα, γ) η φύτευση σε ορθογώνια παραλληλόγραμμα ή σε γραμμές, δ) η φύτευση σε ισοϋψείς καμπύλες και ε) η φύτευση σε αναβαθμίδες.»

• Πότε επιλέγεται το καθένα — η ρητή απάντηση. «Τα τρία πρώτα συστήματα φύτευσης εφαρμόζονται σε πεδινές εκτάσεις, όπου τα χωράφια είναι επίπεδα ή με μικρή κλίση, ενώ το σύστημα φύτευσης σε ισοϋψείς καμπύλες ταιριάζει σε πλαγιές με μέτρια κλίση και ομαλό ανάγλυφο. Το σύστημα σε αναβαθμίδες εφαρμόζεται σε λοφώδεις ή ορεινές περιοχές, όπου η κλίση του χωραφιού είναι αρκετά μεγάλη και το ανάγλυφο ανώμαλο.»

• Συγκριτικός πίνακας

  Σύστημα	Τύπος δέντρων/στρέμμα	Κατευθύνσεις εργασιών	Πότε επιλέγεται
  Κατά τετράγωνα	Χ = 1000 : α²	«δύο κατευθύνσεις κάθετες μεταξύ τους»	πεδινά, επίπεδα ή με μικρή κλίση
  Σε ρόμβους / ισόπλευρα τρίγωνα	Χ = 1000 : 0,866·α²	«τρεις κατευθύνσεις»	πεδινά · νάνα δένδρα ή δέντρα με κόμη μικρού μεγέθους
  Σε ορθογώνια / γραμμές	Χ = 1000 : α·β	—	πεδινά · με γραμμικά σχήματα (παλμέττες), όπου «η εκμηχάνιση … γίνεται πραγματικότητα»
  Κατά τις ισοϋψείς	«δεν μπορεί να υπολογιστεί»	—	πλαγιές με μέτρια κλίση και ομαλό ανάγλυφο
  Σε αναβαθμίδες / πεζούλες	«δεν μπορεί να υπολογιστεί»	—	λοφώδεις ή ορεινές, μεγάλη κλίση, ανώμαλο ανάγλυφο

• Γιατί οι ρόμβοι. «Στο σύστημα των ρόμβων οι αποστάσεις των φυτών είναι ίσες ανά τρία φυτά, τα οποία συνιστούν τις κορυφές ισόπλευρων τριγώνων … (ο ρόμβος αποτελείται από δύο ισόπλευρα τρίγωνα). Το σύστημα … διατηρώντας τις ίδιες αποστάσεις, εξασφαλίζει περισσότερα δένδρα ανά στρέμμα και γι' αυτό εφαρμόζεται σε νάνα δένδρα ή σε δένδρα των οποίων η κόμη θα διατηρηθεί σε μικρό μέγεθος.»

• Γιατί οι ισοϋψείς και οι αναβαθμίδες. «Τα συστήματα αυτά έχουν ως στόχο, εκτός από την εγκαθίδρυση των δέντρων, την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση καθώς και την αποθήκευση όσο το δυνατόν μεγαλύτερων ποσοτήτων βρόχινου νερού.» Εκεί «ο αριθμός των δέντρων ανά στρέμμα δεν μπορεί να υπολογιστεί, γιατί έχει σχέση με το ανάγλυφο και το βαθμό κλίσης του εδάφους».

• ⚠️ Δύο σημεία προσοχής στο βιβλίο. (α) Η παραπομπή «Φύτευση σε ρόμβους (σχ. 4.2Β …)» είναι λανθασμένη — το σωστό είναι σχ. 4.1Β, αφού το Σχήμα 4.2 είναι ο οδηγός φύτευσης. (β) Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 108) αριθμεί τα πέντε συστήματα «α), β), γ), δ) και γ)» — επαναλαμβάνει το γ) αντί να γράψει ε).

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα συστήματα φύτευσης των δέντρων τα οποία εφαρμόζονται σε μεγάλη κλίμακα στους εμπορικούς οπωρώνες είναι: α) η φύτευση κατά τετράγωνα, β) η φύτευση σε ρόμβους ή σε ισόπλευρα τρίγωνα, γ) η φύτευση σε ορθογώνια παραλληλόγραμμα ή σε γραμμές, δ) η φύτευση σε ισοϋψείς καμπύλες και ε) η φύτευση σε αναβαθμίδες.» Ως προς την επιλογή: «Τα τρία πρώτα συστήματα … εφαρμόζονται σε πεδινές εκτάσεις, όπου τα χωράφια είναι επίπεδα ή με μικρή κλίση, ενώ το σύστημα φύτευσης σε ισοϋψείς καμπύλες ταιριάζει σε πλαγιές με μέτρια κλίση και ομαλό ανάγλυφο. Το σύστημα σε αναβαθμίδες εφαρμόζεται σε λοφώδεις ή ορεινές περιοχές, όπου η κλίση … είναι αρκετά μεγάλη και το ανάγλυφο ανώμαλο.» Ειδικότερα, οι ρόμβοι προτιμώνται σε νάνα δέντρα ή σε δέντρα με κόμη μικρού μεγέθους, γιατί «διατηρώντας τις ίδιες αποστάσεις, [το σύστημα] εξασφαλίζει περισσότερα δένδρα ανά στρέμμα», ενώ η φύτευση σε γραμμές «συνδυάζεται με γραμμικά σχήματα διαμόρφωσης των δέντρων (π.χ. παλμέττες), στα οποία η εκμηχάνιση των καλλιεργητικών φροντίδων γίνεται πραγματικότητα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ο αριθμός των δέντρων ανά στρέμμα υπολογίζεται μόνο στα τρία πρώτα συστήματα — στις ισοϋψείς και τις αναβαθμίδες «δεν μπορεί να υπολογιστεί».
• Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 108) αριθμεί τα πέντε συστήματα λανθασμένα, επαναλαμβάνοντας το «γ)» αντί για «ε)».

Οι εργασίες προετοιμασίας του χωραφιού

Ερώτηση: Ποιες βασικές εργασίες περιλαμβάνει η προετοιμασία του χωραφιού πριν από την εγκατάσταση του δενδροκομείου;

Απάντηση:

• Γιατί χρειάζεται προετοιμασία (§4.4, σελ. 102). «Η μηχανική σύσταση του εδάφους συνήθως δεν ικανοποιεί τις ανάγκες ενός καρποφόρου δέντρου. Με δεδομένο … ότι η παραγωγική ζωή των δέντρων είναι πολύχρονη, αλλά και ότι αυτά εισέρχονται στην καρποφορία 4-5 χρόνια μετά την εγκατάστασή τους, πρέπει να ετοιμαστεί το χωράφι κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να διευκολυνθεί η κανονική ανάπτυξη των δέντρων στα πρώτα χρόνια … και να εξασφαλιστεί μια ικανοποιητική καρποφορία για τα επόμενα χρόνια.»

• Οι εργασίες με τη σειρά του βιβλίου

  #	Εργασία	Λεπτομέρεια
  1	Εκχέρσωση και ισοπέδωση	«εφόσον το χωράφι καλλιεργείται για πρώτη χρονιά»
  2	Συστηματοποίηση του χωραφιού	«διαμόρφωση αναβαθμίδων, εφόσον υπάρχει ανάγκη»
  3	Διάνοιξη πηγαδιών ή γεωτρήσεων	«εφόσον υπάρχει υπόγειο νερό, το οποίο μπορεί να αντλήσει ο παραγωγός νόμιμα»
  4	Στραγγιστικά υπόγεια δίκτυα	«εάν αυτό είναι αναγκαίο»
  5	Βαθύ όργωμα	«βάθους 50 έως 100 cm με υπεδαφοκαλλιεργητή ή με υπεδάφειο μονόυνο άροτρο»
  6	Απομάκρυνση πετρών και ριζών	«απομακρύνονται οι πέτρες και τα υπολείμματα ριζών»
  7	Κανονικά οργώματα και ισοπέδωση	με δισκάροτρο και δισκοσβάρνα (λεζάντα εικ. 4.2)
  8	Διασπορά κοπριάς	«το φθινόπωρο, πριν από την εγκατάσταση του οπωρώνα … και οποιουδήποτε άλλου βελτιωτικού του εδάφους»
  9	Περίφραξη και ανεμοθραύστης	«για την προστασία του δενδροκομείου από σκόπιμες ή ακούσιες επιδρομές» και «η φύτευση των φυτών του ανεμοθραύστη, όταν αυτό είναι επιβεβλημένο»

• Η προηγούμενη καλλιέργεια. «Στην περίπτωση που το χωράφι καλλιεργείται ήδη, προγραμματίζεται ώστε την τελευταία χρονιά, πριν από την εγκατάσταση του οπωρώνα, να έχουν καλλιεργηθεί σιτηρά και όχι λαχανικά, ιδιαίτερα της οικογένειας των σολανιδών (πατάτα, τομάτα, μελιτζάνα κ.ά.), τα οποία προσβάλλονται από τις ίδιες αρρώστιες με τα δένδρα.»

• Ο κανόνας της χρονικής σειράς. Από την §4.1.3: «Γενικά κάθε βελτίωση στο έδαφος γίνεται πριν από τη διάνοιξη των λάκκων και τη φύτευση των δέντρων» — μετά τη φύτευση καμία βαθιά επέμβαση δεν είναι πλέον δυνατή χωρίς να τραυματιστούν οι ρίζες.

• Ο κατάλογος της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 108). «α) την εκχέρσωση, την απομάκρυνση λίθων και άλλων ογκωδών αντικειμένων και τη συστηματικοποίηση του ανάγλυφου (διαμόρφωση αναβαθμίδων), όταν το χωράφι καλλιεργείται για πρώτη φορά, β) την εγκατάσταση των έγγειων βελτιώσεων (πηγάδι ή γεώτρηση, υπόγειο στραγγιστικό σύστημα κ.λπ.) …, γ) το βαθύ όργωμα, δ) τη διασπορά της κοπριάς ή άλλων οργανικών υλών και την ενσωμάτωσή τους στο έδαφος με κανονικά οργώματα και ταυτόχρονη ισοπέδωση … και ε) την εγκατάσταση της περίφραξης του κτήματος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προετοιμασία περιλαμβάνει «την εκχέρσωση και την ισοπέδωση, εφόσον το χωράφι καλλιεργείται για πρώτη χρονιά, τη συστηματοποίηση του χωραφιού (διαμόρφωση αναβαθμίδων, εφόσον υπάρχει ανάγκη) και τη διάνοιξη πηγαδιών ή γεωτρήσεων, εφόσον υπάρχει υπόγειο νερό … Στην προετοιμασία … περιλαμβάνεται και η εγκατάσταση στραγγιστικών υπόγειων δικτύων, εάν αυτό είναι αναγκαίο. Ακολουθεί όργωμα βάθους 50 έως 100 cm με υπεδαφοκαλλιεργητή ή με υπεδάφειο μονόυνο άροτρο, απομακρύνονται οι πέτρες και τα υπολείμματα ριζών και στη συνέχεια γίνονται κανονικά οργώματα και η ισοπέδωση του χωραφιού.» «Το φθινόπωρο, πριν από την εγκατάσταση του οπωρώνα, γίνεται διασπορά της κοπριάς και οποιουδήποτε άλλου βελτιωτικού του εδάφους. Τέλος, εγκαθίσταται η περίφραξη του αγροκτήματος … και η φύτευση των φυτών του ανεμοθραύστη, όταν αυτό είναι επιβεβλημένο.» Αν το χωράφι καλλιεργείται ήδη, «προγραμματίζεται ώστε την τελευταία χρονιά … να έχουν καλλιεργηθεί σιτηρά και όχι λαχανικά, ιδιαίτερα … σολανιδών (πατάτα, τομάτα, μελιτζάνα), τα οποία προσβάλλονται από τις ίδιες αρρώστιες με τα δένδρα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Όλα γίνονται πριν από τη διάνοιξη των λάκκων: «κάθε βελτίωση στο έδαφος γίνεται πριν από τη διάνοιξη των λάκκων και τη φύτευση».
• Η προηγούμενη καλλιέργεια μετράει: σιτηρά ναι, σολανίδη όχι — φιλοξενούν τις ίδιες αρρώστιες με τα δέντρα.

Κριτήρια επιλογής των δενδρυλλίων

Ερώτηση: Ποια κριτήρια χρησιμοποιούνται κατά την επιλογή των δενδρυλλίων;

Απάντηση:

• Η πηγή προμήθειας (§4.5, σελ. 102). «Η προμήθεια των εμβολιασμένων δενδρυλλίων πρέπει να γίνεται από φυτώρια τα οποία πληρούν όλες τις τεχνικές προδιαγραφές που επιβάλλονται από τη νομοθεσία.»

• Τα κριτήρια αυτολεξεί

  Στοιχείο	Απαίτηση
  Ταυτότητα και υγεία	«τα δενδρύλλια να είναι αληθή ως προς την ποικιλία και υγιή»
  Υποκείμενα	«να είναι υγιή, να έχουν καλό ριζικό σύστημα και υπέργεια ανάπτυξη τέτοια που να δικαιολογείται από την τρίχρονη παραμονή τους στο φυτώριο»
  Με μπάλα χώματος	«απαλλαγμένα από μύκητες και έντομα εδάφους, καθώς και από νηματώδεις σκώληκες»
  Φύλλωμα (αειθαλή)	«φύλλα με κανονικό πράσινο χρώμα, χωρίς ανοιχτόχρωμες κηλίδες ή καφετιές ξερές περιοχές»
  Κορμός	«ευθυτενής»
  Σημείο εμβολιασμού	«στέρεο και σε καλή κατάσταση»
  Ριζικό σύστημα	«πλούσιο»

• Ο κανόνας για το ψαλίδισμα. «Το ριζικό σύστημα να είναι πλούσιο και το ψαλίδισμά του να γίνεται όχι από το φυτωριούχο αλλά από το δενδροκόμο, λίγο πριν από τη φύτευση, στην οριστική θέση του οπωρώνα.» Έτσι το δενδρύλλιο φτάνει στο χωράφι με ακέραιο ριζικό σύστημα και ψαλιδίζεται μόνο όσο χρειάζεται, την τελευταία στιγμή.

• Η μεταφορά. «Εάν η απόσταση μεταξύ φυτωρίου και χωραφιού είναι μεγάλη, λαμβάνονται όλα τα μέτρα γρήγορης μεταφοράς και προστασίας των δενδρυλλίων από την απώλεια υγρασίας.»

• Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 108). «Κατά την προμήθεια των δενδρυλλίων επιλέγονται εκείνα που είναι αληθή ως προς την ποικιλία, είναι υγιή, έχουν καλή εμφάνιση, έχουν καλής ανάπτυξης ριζικό σύστημα και ευθυτενή βλαστό και το σημείο εμβολιασμού τους είναι στέρεο. Στα δενδρύλλια με μπάλα χώματος, αυτή πρέπει να είναι ομοιογενής ως προς το μείγμα εδάφους σε όλη την επιφάνειά της.»

• Γιατί αυτά τα κριτήρια. Το «αληθή ως προς την ποικιλία» κρίνει τι θα παράγει ο οπωρώνας για δεκαετίες· το «υγιή» και το «απαλλαγμένα από νηματώδεις» κρίνει αν θα μολυνθεί το ίδιο το χωράφι· το «στέρεο σημείο εμβολιασμού» κρίνει αν το δέντρο θα αντέξει μηχανικά· και το «πλούσιο ριζικό σύστημα» κρίνει αν θα πιάσει μετά τη φύτευση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Η προμήθεια των εμβολιασμένων δενδρυλλίων πρέπει να γίνεται από φυτώρια τα οποία πληρούν όλες τις τεχνικές προδιαγραφές που επιβάλλονται από τη νομοθεσία. Ιδιαίτερα ενδιαφέρει τα δενδρύλλια να είναι αληθή ως προς την ποικιλία και υγιή, τα δε υποκείμενα να είναι υγιή, να έχουν καλό ριζικό σύστημα και υπέργεια ανάπτυξη τέτοια που να δικαιολογείται από την τρίχρονη παραμονή τους στο φυτώριο. Τα δενδρύλλια με μπάλα χώματος πρέπει να είναι απαλλαγμένα από μύκητες και έντομα εδάφους, καθώς και από νηματώδεις σκώληκες. … Τα δενδρύλλια των αειθαλών δέντρων πρέπει να έχουν φύλλα με κανονικό πράσινο χρώμα, χωρίς ανοιχτόχρωμες κηλίδες ή καφετιές ξερές περιοχές. Ο κορμός των δενδρυλλίων πρέπει να είναι ευθυτενής και το σημείο εμβολιασμού να είναι στέρεο και σε καλή κατάσταση. Το ριζικό σύστημα να είναι πλούσιο και το ψαλίδισμά του να γίνεται όχι από το φυτωριούχο αλλά από το δενδροκόμο, λίγο πριν από τη φύτευση, στην οριστική θέση του οπωρώνα.» Αν η απόσταση από το φυτώριο είναι μεγάλη, «λαμβάνονται όλα τα μέτρα γρήγορης μεταφοράς και προστασίας … από την απώλεια υγρασίας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το ψαλίδισμα των ριζών το κάνει ο δενδροκόμος στο χωράφι, όχι ο φυτωριούχος στο φυτώριο.
• Η τρίχρονη παραμονή στο φυτώριο πρέπει να «φαίνεται» στην υπέργεια ανάπτυξη — αλλιώς το δενδρύλλιο είναι καχεκτικό.

Η διαδικασία φύτευσης ενός δενδρυλλίου

Ερώτηση: Να περιγράψετε τη διαδικασία φύτευσης ενός δενδρυλλίου.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — χάραξη (§4.7, σελ. 104). «Μετά την προετοιμασία του χωραφιού γίνεται η χάραξή του, δηλαδή η υλοποίηση του συστήματος φύτευσης και ο καθορισμός των θέσεων εγκατάστασης των φυτών, άρα και ο αριθμός των δέντρων ανά στρέμμα.» Εργαλεία: «μετροταινίες, ράμματα, σφυριά, πασσαλάκια ή τοπογραφικά όργανα, όταν οι εκτάσεις είναι μεγάλες»· «ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην τήρηση των αποστάσεων των γραμμών και των γωνιών».
• Βήμα 2 — άνοιγμα των λάκκων (σελ. 104-105). «Οι λάκκοι βάθους 1 m και διαμέτρου 0,6-1 m, μολονότι κοστίζουν περισσότερο, πρέπει να προτιμώνται από τους μικρότερους, επειδή διασφαλίζουν τη γρήγορη, πλούσια και κανονική ανάπτυξη του ριζικού συστήματος.» Το άνοιγμα γίνεται «είτε χειρωνακτικά είτε με ειδικά μηχανοκίνητα γεωτρύπανα», και «κατά την εκσκαφή, τα επιφανειακά στρώματα εδάφους, μέχρι βάθους 10-15 cm, τοποθετούνται χωριστά από την υπόλοιπη μάζα χώματος». Αν υπάρχει «μικρού πάχους σκληρή και αδιαπέραστη στρώση υπεδάφους» μέχρι 1,5 m, «είναι αναγκαίο το σπάσιμό της σ' όλο το πλάτος του λάκκου».
• Βήμα 3 — οδηγός φύτευσης και βασική λίπανση. «Κατά την κυρίως φύτευση χρησιμοποιείται ο οδηγός φύτευσης, ώστε το δενδρύλλιο να τοποθετηθεί ακριβώς στη θέση του μέσα στο λάκκο, στην αρχή αιωρούμενο και αργότερα καλυμμένο με χώμα. Πριν τοποθετηθεί το δενδρύλλιο, προστίθεται στον πυθμένα μαλακό χώμα των πρώτων επιφανειακών στρωμάτων … αναμιγμένο με μικρές ποσότητες καλά χωνεμένης κοπριάς και μικροποσότητες λιπασμάτων (500 gr απλού υπερφωσφορικού και 500 gr θειϊκού καλίου ανά λάκκο), που ουσιαστικά αποτελούν τη βασική λίπανση.»
• Βήμα 4 — βάθος φύτευσης. «Το βάθος φύτευσης είναι το ίδιο με το βάθος φύτευσης του δενδρυλλίου στο φυτώριο. Δηλαδή, κατά τη φύτευση στο δενδροκομείο, ο λαιμός του δενδρυλλίου πρέπει να βρεθεί στο ίδιο ύψος με την επιφάνεια του εδάφους και το ριζικό σύστημα απλώνεται στο λάκκο, σε βάθος και σε πλάτος.» Το μείγμα «φθάνει σε ύψος μέχρι εκεί που θα συναντήσει τις βαθύτερες ρίζες … Από εκεί και πάνω γεμίζουμε το λάκκο με το ίδιο του το χώμα.»
• Βήμα 5 — παράχωμα και πάτημα. «Στη διαδικασία παραχώματος απαιτείται μεγάλη προσοχή, ώστε να μην αναδιπλώνονται οι ρίζες. Κατά τη φύτευση δεν επιτρέπεται να είναι πολύ υγρό το χώμα … Μόλις καλυφθούν οι ρίζες του δενδρυλλίου, πατιέται το χώμα, ώστε να έρθει σε καλή επαφή με τις ρίζες και συμπληρώνεται ο λάκκος με επιπλέον χώμα, το οποίο και πάλι πατιέται.»
• Βήμα 6 — κώνος, λεκάνη, πότισμα, πασσάλωμα. «Η προσθήκη χώματος ολοκληρώνεται με το σχηματισμό ενός μικρού κώνου στη βάση του βλαστού … και της λεκάνης άρδευσης, γύρω από τον κώνο. Ακολουθεί καλό πότισμα μέχρι τον πυθμένα του λάκκου, ώστε να καθίσει το χώμα και να περιοριστούν οι κενοί χώροι … Η φύτευση ολοκληρώνεται με το πασσάλωμα και το δέσιμο των δενδρυλλίων, ιδιαίτερα στις περιοχές που επικρατούν ισχυροί άνεμοι.»
• Ο απαράβατος κανόνας και η περίπτωση της μπάλας. «Ποτέ το σημείο εμβολιασμού δεν πρέπει να παραχωθεί ή να βρεθεί κάτω από την επιφάνεια του χωραφιού.» Και: «Στη φύτευση των δενδρυλλίων με μπάλα χώματος, η διαδικασία είναι ίδια … αλλά ευκολότερη, αρκεί να υπάρξει φροντίδα, ώστε να μη διαλυθεί η μπάλα.» Τέλος, «κατά τη διαδικασία της φύτευσης ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επικονιάστριες ποικιλίες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φύτευση αρχίζει με τη χάραξη, «δηλαδή την υλοποίηση του συστήματος φύτευσης και τον καθορισμό των θέσεων εγκατάστασης των φυτών», με μετροταινίες, ράμματα, σφυριά και πασσαλάκια. Ακολουθεί το άνοιγμα των λάκκων «βάθους 1 m και διαμέτρου 0,6-1 m», χειρωνακτικά ή «με ειδικά μηχανοκίνητα γεωτρύπανα», με τα επιφανειακά στρώματα «μέχρι βάθους 10-15 cm» να τοποθετούνται χωριστά. Στην κυρίως φύτευση «χρησιμοποιείται ο οδηγός φύτευσης, ώστε το δενδρύλλιο να τοποθετηθεί ακριβώς στη θέση του»· «πριν τοποθετηθεί το δενδρύλλιο, προστίθεται στον πυθμένα μαλακό χώμα των πρώτων επιφανειακών στρωμάτων … αναμιγμένο με καλά χωνεμένη κοπριά και 500 gr απλού υπερφωσφορικού και 500 gr θειϊκού καλίου ανά λάκκο». «Το βάθος φύτευσης είναι το ίδιο με το βάθος … στο φυτώριο», δηλαδή «ο λαιμός … στο ίδιο ύψος με την επιφάνεια του εδάφους», ενώ «το ριζικό σύστημα απλώνεται … σε βάθος και σε πλάτος». Κατά το παράχωμα «απαιτείται μεγάλη προσοχή, ώστε να μην αναδιπλώνονται οι ρίζες» και «δεν επιτρέπεται να είναι πολύ υγρό το χώμα»· «μόλις καλυφθούν οι ρίζες, πατιέται το χώμα … και συμπληρώνεται ο λάκκος με επιπλέον χώμα, το οποίο και πάλι πατιέται». Τέλος σχηματίζεται «ένας μικρός κώνος στη βάση του βλαστού» και «η λεκάνη άρδευσης», γίνεται «καλό πότισμα μέχρι τον πυθμένα του λάκκου» και «η φύτευση ολοκληρώνεται με το πασσάλωμα και το δέσιμο των δενδρυλλίων». Σε όλη τη διαδικασία ισχύει ότι «ποτέ το σημείο εμβολιασμού δεν πρέπει να παραχωθεί».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το πάτημα του χώματος γίνεται δύο φορές — μία μόλις καλυφθούν οι ρίζες και μία μετά τη συμπλήρωση του λάκκου.
• Το πότισμα δεν είναι μόνο για νερό: «ώστε να καθίσει το χώμα και να περιοριστούν οι κενοί χώροι».

Η θέση του σημείου εμβολιασμού κατά τη φύτευση

Ερώτηση: Πού πρέπει να βρίσκεται το σημείο εμβολιασμού του δενδρυλλίου κατά τη φύτευση; Πάνω, κάτω ή στο ίδιο επίπεδο με την επιφάνεια του χωραφιού;

Απάντηση:

• Η ρητή απάντηση (σελ. 105). «Ένα από τα βασικότερα σημεία που πρέπει να τηρείται με σχολαστικότητα κατά τη φύτευση είναι το εξής: ποτέ το σημείο εμβολιασμού δεν πρέπει να παραχωθεί ή να βρεθεί κάτω από την επιφάνεια του χωραφιού.» Άρα η απάντηση είναι: πάνω από την επιφάνεια — ποτέ κάτω και ποτέ παραχωμένο.
• Η επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 109). «Ποτέ δεν πρέπει το σημείο εμβολιασμού να βρεθεί παραχωμένο και ειδικά κάτω από την επιφάνεια του χωραφιού.»
• Πώς εξασφαλίζεται στην πράξη. Μέσω του βάθους φύτευσης: «κατά τη φύτευση στο δενδροκομείο, ο λαιμός του δενδρυλλίου πρέπει να βρεθεί στο ίδιο ύψος με την επιφάνεια του εδάφους». Επειδή το σημείο εμβολιασμού βρίσκεται πάνω από τον λαιμό, αν ο λαιμός είναι στο επίπεδο του εδάφους, το σημείο εμβολιασμού μένει πάνω από αυτό. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το λέει ως κανόνα: «Κατά τη φύτευση λαμβάνεται πρόνοια ώστε το δενδρύλλιο να βρίσκεται σε τέτοια θέση, που ο λαιμός του να είναι στο ίδιο επίπεδο με την επιφάνεια του χωραφιού, οπότε καθορίζεται και το βάθος φύτευσης.»
• Γιατί είναι απαράβατος αυτός ο κανόνας. Ο σκοπός του εμβολιασμού είναι το εμβόλιο να τρέφεται μέσω του υποκειμένου και να αξιοποιεί τις ιδιότητες της ρίζας του. Αν το σημείο εμβολιασμού παραχωθεί, το εμβόλιο βρίσκεται μέσα σε υγρό χώμα και μπορεί να βγάλει δικές του ρίζες: τότε το δέντρο αυτοριζώνεται και χάνει όσα προσέφερε το υποκείμενο — τον νανισμό ή τη ζωηρότητα, την αντοχή στις ασθένειες του εδάφους, στους νηματώδεις, στα έντομα εδάφους και στις ιώσεις (§4.2.3).
• Η σύνδεση με το κεφάλαιο 3. Το σημείο εμβολιασμού είναι «το σημείο συνένωσης υποκειμένου και εμβολίου», «ευδιάκριτο και διδακτικό», και το βιβλίο απαιτεί (§4.5) να είναι «στέρεο και σε καλή κατάσταση» ήδη από την προμήθεια του δενδρυλλίου — άρα το βλέπουμε και το ελέγχουμε και πριν και κατά τη φύτευση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πάνω από την επιφάνεια του χωραφιού. Το βιβλίο είναι κατηγορηματικό: «Ένα από τα βασικότερα σημεία που πρέπει να τηρείται με σχολαστικότητα κατά τη φύτευση είναι το εξής: ποτέ το σημείο εμβολιασμού δεν πρέπει να παραχωθεί ή να βρεθεί κάτω από την επιφάνεια του χωραφιού», και η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επαναλαμβάνει: «Ποτέ δεν πρέπει το σημείο εμβολιασμού να βρεθεί παραχωμένο και ειδικά κάτω από την επιφάνεια του χωραφιού.» Στην πράξη ο κανόνας τηρείται μέσω του βάθους φύτευσης: «ο λαιμός του δενδρυλλίου πρέπει να βρεθεί στο ίδιο ύψος με την επιφάνεια του εδάφους, οπότε καθορίζεται και το βάθος φύτευσης» — και επειδή το σημείο εμβολιασμού βρίσκεται πάνω από τον λαιμό, μένει έτσι έξω από το χώμα. Αν παραχωνόταν, το εμβόλιο θα μπορούσε να ριζοβολήσει μόνο του και το δέντρο θα έχανε όλες τις ιδιότητες που του προσφέρει το υποκείμενο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η σωστή απάντηση είναι πάνω — όχι «στο ίδιο επίπεδο»: στο ίδιο επίπεδο μπαίνει ο λαιμός, όχι το σημείο εμβολιασμού.
• Αν παραχωθεί το σημείο εμβολιασμού, το δέντρο κινδυνεύει να αυτοριζωθεί και να ακυρωθεί όλη η επιλογή υποκειμένου.

Αυτόστειρο, δέντρο επικονιαστής και επικονιάστρια ποικιλία

Ερώτηση: Τι είναι το αυτόστειρο; Τι είναι το δέντρο επικονιαστής ή η επικονιάστρια ποικιλία;

Απάντηση:

• Το αυτόστειρο (σελ. 105). «Υπάρχουν ποικιλίες δέντρων που είναι αυτόστειρες, δηλαδή η γύρη τους για διάφορους λόγους δεν μπορεί να γονιμοποιήσει το θηλυκό μέρος του άνθους τους, άρα από μόνες τους δεν παράγουν καρπούς και ως εκ τούτου έχουν ανάγκη από τη γύρη μίας άλλης ποικιλίας (π.χ. κερασιά).»

• Ο επικονιαστής. Είναι ακριβώς το δέντρο ή η ποικιλία που προσφέρει την ξένη γύρη. «Εάν υπάρχει άλλη ποικιλία με παρόμοια χαρακτηριστικά, που παράγει καρπούς το ίδιο καλούς, τους οποίους επιπλέον προτιμούν οι καταναλωτές, τότε στον οπωρώνα φυτεύονται μισά δένδρα της μίας και μισά δένδρα της άλλης ποικιλίας.»

• Πόσοι επικονιαστές χρειάζονται

  Περίπτωση	Αναλογία
  Ισοδύναμες εμπορικά ποικιλίες	«μισά δένδρα της μίας και μισά δένδρα της άλλης»
  Επικονιάστρια μη ισοδύναμη	«ο αριθμός … μπορεί να μειωθεί μέχρι και σε ποσοστό 12% του συνολικού αριθμού των δέντρων»
  Δίοικα δέντρα (π.χ. φιστικιά)	«ο αριθμός των αρσενικών … ο ελάχιστος που είναι αρκετός … (π.χ. 1 αρσενικό ανά 8 θηλυκά)»
  Αυτογονιμοποιούμενες ποικιλίες	«δίνουν καλύτερους καρπούς και μεγαλύτερη παραγωγή, εάν τα άνθη τους γονιμοποιηθούν από ξένη γύρη» → «καλό είναι να υπάρχει … ικανοποιητικός αριθμός δέντρων της άλλης ποικιλίας»

• Η περίπτωση των δίοικων. «Στην περίπτωση των δίοικων δέντρων (π.χ. φιστικιά), που υπάρχουν θηλυκά και αρσενικά δέντρα, ο αριθμός των αρσενικών δέντρων επιδιώκεται να είναι ο ελάχιστος που είναι αρκετός ώστε εξασφαλιστεί η καλή γονιμοποίηση των θηλέων ανθέων.» Τα αρσενικά δεν παράγουν καρπό, γι' αυτό κρατούνται στο ελάχιστο.

• Οι διχογαμικές ποικιλίες. Ξεχωριστή κατηγορία: «είναι διχογαμικές, δηλαδή η γύρη τους δεν ωριμάζει ταυτόχρονα». Και αυτές χρειάζονται σύντροφο, γιατί το άνθος τους δεν είναι λειτουργικά έτοιμο ταυτόχρονα με τη δική του γύρη.

• Η θέση του θέματος στη διαδικασία. «Κατά τη διαδικασία της φύτευσης ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επικονιάστριες ποικιλίες» — η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 109) κλείνει με το ίδιο: «Κατά τη φύτευση λαβάνεται [λαμβάνεται] επίσης πρόνοια για τον καθορισμό των θέσεων των επικονιαστών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτόστειρες είναι οι ποικιλίες των οποίων «η γύρη τους για διάφορους λόγους δεν μπορεί να γονιμοποιήσει το θηλυκό μέρος του άνθους τους, άρα από μόνες τους δεν παράγουν καρπούς και ως εκ τούτου έχουν ανάγκη από τη γύρη μίας άλλης ποικιλίας (π.χ. κερασιά)». Δέντρο επικονιαστής ή επικονιάστρια ποικιλία είναι το δέντρο ή η ποικιλία που δίνει αυτήν την ξένη γύρη και φυτεύεται μαζί στον οπωρώνα. Αν η επικονιάστρια είναι ισοδύναμη εμπορικά — «άλλη ποικιλία με παρόμοια χαρακτηριστικά, που παράγει καρπούς το ίδιο καλούς» — τότε «φυτεύονται μισά δένδρα της μίας και μισά δένδρα της άλλης»· αν «δεν είναι ισοδύναμη με την αρεστή, τότε ο αριθμός των δέντρων της … μπορεί να μειωθεί μέχρι και σε ποσοστό 12% του συνολικού αριθμού». Στα δίοικα δέντρα, όπως η φιστικιά, τον ρόλο του επικονιαστή παίζουν τα αρσενικά δέντρα, που κρατούνται «ο ελάχιστος [αριθμός] που είναι αρκετός» — «π.χ. 1 αρσενικό ανά 8 θηλυκά». Ακόμη και ποικιλίες που αυτογονιμοποιούνται «δίνουν καλύτερους καρπούς και μεγαλύτερη παραγωγή, εάν τα άνθη τους γονιμοποιηθούν από ξένη γύρη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αυτόστειρη δεν σημαίνει στείρα: παράγει γύρη, αλλά η δική της γύρη δεν γονιμοποιεί τα δικά της άνθη.
• Και οι αυτογονιμοποιούμενες ποικιλίες ωφελούνται από ξένη γύρη — ο επικονιαστής δεν είναι χρήσιμος μόνο στις αυτόστειρες.

Ο προσδιορισμός των θέσεων των επικονιαστών

Ερώτηση: Πώς προσδιορίζονται οι θέσεις των επικονιαστών στον οπωρώνα;

Απάντηση:

• Η ρητή απάντηση (σελ. 107). «Η κατανομή των επικονιαστών μέσα στον οπωρώνα μπορεί να είναι: α) σε κανονική διασπορά, φυτεύεται δηλαδή ο επικονιαστής στην τρίτη θέση κάθε τρίτης γραμμής, οπότε κάθε δέντρο του επικονιαστή αντιστοιχεί σε οκτώ δένδρα της αρεστής ποικιλίας (σχ. 4.3Α), β) σε απλές (σχ. 4.3Β) ή διπλές γραμμές (σχ. 4.3Γ), οπότε οι επικονιαστές συνιστούν τα δένδρα κάθε πέμπτης ή πέμπτης και έκτης γραμμής αντιστοίχως, είτε σε τριπλές εναλλάξ γραμμές (σχ. 4.3Δ), όταν οι ποικιλίες είναι ισάξιες εμπορικά ή είναι διχογαμικές, δηλαδή η γύρη τους δεν ωριμάζει ταυτόχρονα.»

• Οι τέσσερις διατάξεις του Σχήματος 4.3

  Σχήμα	Διάταξη	Πότε
  4.3Α	«ένα δέντρο επικονιαστής ανά 8 δένδρα της αρεστής ποικιλίας» — κανονική διασπορά, τρίτη θέση κάθε τρίτης γραμμής	γενική περίπτωση
  4.3Β	«μία πλήρης γραμμή δέντρων της επικονιάστριας ανά τέσσερις γραμμές της αρεστής» — δηλαδή κάθε πέμπτη γραμμή	απλές γραμμές
  4.3Γ	«διπλή γραμμή της επικονιάστριας ανά τέσσερις γραμμές της αρεστής» — πέμπτη και έκτη γραμμή	διπλές γραμμές
  4.3Δ	«τρεις γραμμές δέντρων κάθε ισοδύναμης ποικιλίας ή διχογαμικών ποικιλιών»	ισάξιες εμπορικά ή διχογαμικές

• Γιατί η τριπλή εναλλάξ διάταξη για τα βιομηχανικά. «Η κατανομή αυτή συνιστάται για βιομηχανικούς οπωρώνες, επειδή διευκολύνει τη χρήση μηχανημάτων για τους ψεκασμούς και τη συγκομοιδή [συγκομιδή].» Όταν κάθε ποικιλία καταλαμβάνει ολόκληρες γειτονικές γραμμές, τα μηχανήματα δουλεύουν χωρίς εναλλαγές και η συγκομιδή γίνεται ανά ποικιλία.

• Πόσοι επικονιαστές — η ποσοτική πλευρά. Σε ισοδύναμες ποικιλίες «φυτεύονται μισά δένδρα της μίας και μισά δένδρα της άλλης»· σε μη ισοδύναμη επικονιάστρια «ο αριθμός … μπορεί να μειωθεί μέχρι και σε ποσοστό 12% του συνολικού αριθμού»· στα δίοικα (φιστικιά) «π.χ. 1 αρσενικό ανά 8 θηλυκά».

• Πότε καθορίζονται οι θέσεις. Στην ίδια τη φύτευση: «Κατά τη διαδικασία της φύτευσης ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επικονιάστριες ποικιλίες» (σελ. 105) και «Κατά τη φύτευση λαβάνεται επίσης πρόνοια για τον καθορισμό των θέσεων των επικονιαστών» (ΠΕΡΙΛΗΨΗ, σελ. 109). Δεν είναι δυνατόν να προστεθούν αργότερα χωρίς απώλεια παραγωγής.

• Η βασική αρχή πίσω από όλες τις διατάξεις. Ο επικονιαστής πρέπει να είναι αρκετά κοντά σε κάθε δέντρο της αρεστής ποικιλίας, ώστε οι μεταφορείς της γύρης — τα εντομόφιλα έντομα και ο μέτριας έντασης άνεμος, που «ευνοε[ί] την επικονίαση των ανθέων στα εντομόφιλα δένδρα» (§4.1.2) — να τη μεταφέρουν αποτελεσματικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Η κατανομή των επικονιαστών μέσα στον οπωρώνα μπορεί να είναι: α) σε κανονική διασπορά, φυτεύεται δηλαδή ο επικονιαστής στην τρίτη θέση κάθε τρίτης γραμμής, οπότε κάθε δέντρο του επικονιαστή αντιστοιχεί σε οκτώ δένδρα της αρεστής ποικιλίας, β) σε απλές ή διπλές γραμμές, οπότε οι επικονιαστές συνιστούν τα δένδρα κάθε πέμπτης ή πέμπτης και έκτης γραμμής αντιστοίχως, είτε σε τριπλές εναλλάξ γραμμές, όταν οι ποικιλίες είναι ισάξιες εμπορικά ή είναι διχογαμικές, δηλαδή η γύρη τους δεν ωριμάζει ταυτόχρονα. Η κατανομή αυτή συνιστάται για βιομηχανικούς οπωρώνες, επειδή διευκολύνει τη χρήση μηχανημάτων για τους ψεκασμούς και τη συγκομ[ι]δή.» Ως προς το πλήθος, σε ισοδύναμες ποικιλίες φυτεύονται «μισά δένδρα της μίας και μισά δένδρα της άλλης», ενώ αν η επικονιάστρια «δεν είναι ισοδύναμη με την αρεστή, τότε ο αριθμός … μπορεί να μειωθεί μέχρι και σε ποσοστό 12% του συνολικού αριθμού των δέντρων»· στα δίοικα (φιστικιά) αρκεί «π.χ. 1 αρσενικό ανά 8 θηλυκά». Οι θέσεις καθορίζονται κατά τη φύτευση: «Κατά τη φύτευση λα[μ]βάνεται επίσης πρόνοια για τον καθορισμό των θέσεων των επικονιαστών.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η κανονική διασπορά (1 επικονιαστής ανά 8 δέντρα) δίνει την καλύτερη κάλυψη· οι γραμμές δίνουν την καλύτερη εκμηχάνιση.
• Στην ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 109) το βιβλίο τυπώνει «λαβάνεται» αντί «λαμβάνεται» — τέσσερις αράδες πιο πάνω το γράφει σωστά.