Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Καρποφορία (σελ. 196) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Καρποφορία (σελ. 196) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Καρποφορία

Αναλυτικές απαντήσεις στις 15 ερωτήσεις της σελ. 196 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Νεανικότητα και συντόμευσή της

Ερώτηση: Τι είναι νεανικότητα των δέντρων και πώς μπορεί να συντομευθεί η διάρκειά της;

Απάντηση:

Η αφετηρία. «Τα καρποφόρα δέντρα δεν παράγουν καρπούς από τον πρώτο χρόνο φύτευσής τους στο δενδροκομείο. Την ιδιότητα αυτή έχουν μόνο τα ετήσια φυτά. Τα δέντρα αρχίζουν να καρποφορούν μετά την πάροδο 2-10 ετών, ανάλογα με το είδος.»
Ο ορισμός. «Την περίοδο αυτή τα δέντρα παράγουν μόνο βλαστούς και φύλλα και δεν μπορούν να ανθήσουν, ακόμα και όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ανθοφορία. Το στάδιο αυτό ονομάζεται νεανικότητα των δέντρων.»
Γιατί πρέπει να συντομευθεί. «Σε μία ανταγωνιστική δενδροκομική επιχείρηση το στάδιο της νεανικότητας δεν πρέπει να είναι μεγάλο, γι' αυτό λαμβάνονται όλα τα μέτρα που μπορούν να το συντομεύσουν.»
α) Επιλογή ποικιλίας. «Η επιλογή της ποικιλίας που βλαστάνει λιγότερο και εισέρχεται νωρίτερα σε καρποφορία.»
β) Νανοποιό υποκείμενο. «Η χρησιμοποίηση υποκειμένου που προσδίδει νανισμό στο εμβόλιο, άρα μειώνει τη δύναμή του για βλάστηση και το εξαναγκάζει να καρποφορήσει γρηγορότερα.»
γ) Σχήματα διαμόρφωσης. «Η επιλογή σχημάτων διαμόρφωσης που βραχύνουν την περίοδο εισόδου σε καρποφορία (παλμέττα, ατρακτοειδές κ.λπ.).»
δ) Καλλιεργητικές τεχνικές. «Η εφαρμογή καλλιεργητικών τεχνικών που εξασθενούν τη βλάστηση και προωθούν την καρποφορία, όπως είναι η απλή ή η διπλή δακτυλίωση, το χαράκωμα, το κλάδεμα ριζών, και η κάμψη των βλαστών.»
ε) Ρυθμιστές της αύξησης. «Η χρησιμοποίηση ρυθμιστών της αύξησης (ΤΙΒΑ, ethephon κ.λπ.).»
στ) Περιορισμός αζώτου. «Ο περιορισμός των αζωτούχων λιπασμάτων κατά την περίοδο των πρώτων χρόνων, μετά την εγκατάσταση των δέντρων στον οπωρώνα.»
Η κοινή λογική των μέτρων. «Φαίνεται … ότι η θρεπτική κατάσταση του δέντρου και η σχέση των σακχάρων προς το άζωτο στους ιστούς επηρεάζουν την εκδήλωση έντονης βλάστησης ή έντονης ανθοφορίας. Οτιδήποτε μειώνει τη συγκέντρωση σακχάρων ή αυξάνει τη συγκέντρωση αζώτου στους βλαστούς ευνοεί τη βλάστηση, ενώ το αντίστροφο ευνοεί την ανθοφορία και την καρποφορία.» — όλα τα μέτρα, δηλαδή, περιορίζουν τη βλαστική ορμή υπέρ της ανθοφορίας.
⚠️ Η προειδοποίηση. «Όμως, χρειάζεται προσοχή, διότι η έλλειψη αζώτου προκαλεί έντονη ανθόρροια, μείωση της καρπόδεσης και παραγωγή μικρών καρπών.»
Το τέλος της νεανικότητας. «Η μετάβαση … γίνεται βαθμιαία και η έναρξη παραγωγής των ανθέων σηματοδοτεί την έλευση της ενήλικης ή παραγωγικής φάσης.» Πάντως «τα ακριβή αίτια εκδήλωσης της νεανικότητας και ο μηχανισμός που ελέγχει τη μεταβατική περίοδο … δεν είναι γνωστά».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νεανικότητα ονομάζεται το στάδιο κατά το οποίο «τα δέντρα παράγουν μόνο βλαστούς και φύλλα και δεν μπορούν να ανθήσουν, ακόμα και όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ευνοϊκές» — διαρκεί από τη φύτευση έως ότου «τα δέντρα αρχίζουν να καρποφορούν μετά την πάροδο 2-10 ετών, ανάλογα με το είδος». Επειδή «σε μία ανταγωνιστική δενδροκομική επιχείρηση … δεν πρέπει να είναι μεγάλο», λαμβάνονται έξι μέτρα: α) «η επιλογή της ποικιλίας που βλαστάνει λιγότερο και εισέρχεται νωρίτερα σε καρποφορία»· β) η χρήση «υποκειμένου που προσδίδει νανισμό στο εμβόλιο», που «μειώνει τη δύναμή του για βλάστηση και το εξαναγκάζει να καρποφορήσει γρηγορότερα»· γ) «η επιλογή σχημάτων διαμόρφωσης που βραχύνουν την περίοδο εισόδου σε καρποφορία (παλμέττα, ατρακτοειδές)»· δ) «καλλιεργητικών τεχνικών που εξασθενούν τη βλάστηση και προωθούν την καρποφορία, όπως … η απλή ή η διπλή δακτυλίωση, το χαράκωμα, το κλάδεμα ριζών και η κάμψη των βλαστών»· ε) «η χρησιμοποίηση ρυθμιστών της αύξησης (ΤΙΒΑ, ethephon)»· και στ) «ο περιορισμός των αζωτούχων λιπασμάτων κατά … τους πρώτους χρόνους». Όλα στηρίζονται στην ίδια αρχή: «οτιδήποτε … αυξάνει τη συγκέντρωση αζώτου στους βλαστούς ευνοεί τη βλάστηση, ενώ το αντίστροφο ευνοεί την ανθοφορία και την καρποφορία».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Και τα έξι μέτρα εξασθενούν τη βλάστηση για να ευνοήσουν την ανθοφορία.
Προσοχή στο άζωτο: η έλλειψή του προκαλεί ανθόρροια και μικρούς καρπούς.

Τα στάδια καρποφορίας

Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια καρποφορίας των καρποφόρων δέντρων;

Απάντηση:

Η απαρίθμηση. «Τα στάδια καρποφορίας των καρποφόρων δέντρων σύμφωνα με τη χρονική σειρά εμφάνισής τους είναι: α) η μετατροπή των ξυλοφόρων οφθαλμών σε ανθοφόρους, που ονομάζεται διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών, β) η άνθηση, γ) η επικονίαση των ανθέων, δ) η γονιμοποίηση των ωοκυττάρων από τους γυρεόκοκκους και συνεπώς η καρπόδεση και ε) η αύξηση και η ωρίμαση των καρπών.»
α) Διαφοροποίηση. «Είναι μια διαδικασία που γίνεται το προηγούμενο έτος από την άνθηση» και «δεν είναι φανερή»· γίνεται «6 με 8 έως και 16 εβδομάδες μετά την πλήρη άνθηση».
β) Άνθηση. «Με το άνοιγμα των ανθέων ολοκληρώνεται η εξέλιξη των θηλυκών και αρσενικών γαμετών και το άνθος είναι έτοιμο να επικονιαστεί και να γονιμοποιηθεί.»
γ) Επικονίαση. «Είναι η μεταφορά της γύρης από τους στήμονες στο στίγμα του στύλου» — αυτεπικονίαση ή σταυρεπικονίαση.
δ) Γονιμοποίηση και καρπόδεση. «Αρχίζει η βλάστηση των γυρεόκοκκων και ο σχηματισμός του γυρεοσωλήνα …, όπου γονιμοποιεί το ωάριο (ωοκύτταρο). Από τη γονιμοποίηση αυτή παράγεται … ο ζυγώτης.» «Η γονιμοποίηση του άνθους σηματοδοτεί την καρπόδεση και την ανάπτυξη του καρπού.»
ε) Αύξηση και ωρίμαση. «Για την ομαλή εξέλιξη του καρπού είναι απαραίτητος ο σχηματισμός των σπόρων του» — αλλιώς «πτώση του καρπού ή παραγωγή παραμορφωμένων ή κακοσχηματισμένων καρπών».
Η επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Τα στάδια καρποφορίας των οπωροφόρων δέντρων κατά σειρά εμφανίσεως είναι: α) η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών, β) η άνθηση, γ) η επικονίαση, δ) η γονιμοποίηση των ανθέων και η καρπόδεση και ε) η αύξηση και η ωρίμαση των καρπών.»
Ένα χρήσιμο χρονικό στοιχείο. Τα δύο πρώτα στάδια δεν ανήκουν στο ίδιο έτος: η διαφοροποίηση γίνεται «το προηγούμενο έτος από την άνθηση».

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα στάδια καρποφορίας των καρποφόρων δέντρων σύμφωνα με τη χρονική σειρά εμφάνισής τους είναι: α) η μετατροπή των ξυλοφόρων οφθαλμών σε ανθοφόρους, που ονομάζεται διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών, β) η άνθηση, γ) η επικονίαση των ανθέων, δ) η γονιμοποίηση των ωοκυττάρων από τους γυρεόκοκκους και συνεπώς η καρπόδεση και ε) η αύξηση και η ωρίμαση των καρπών.» Χαρακτηριστικό είναι ότι το πρώτο στάδιο δεν ανήκει στο ίδιο έτος με τα υπόλοιπα: η διαφοροποίηση «είναι μια διαδικασία που γίνεται το προηγούμενο έτος από την άνθηση» και «δεν είναι φανερή». Με την άνθηση «ολοκληρώνεται η εξέλιξη των θηλυκών και αρσενικών γαμετών και το άνθος είναι έτοιμο να επικονιαστεί και να γονιμοποιηθεί», ενώ «η γονιμοποίηση του άνθους σηματοδοτεί την καρπόδεση και την ανάπτυξη του καρπού».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πρώτο στάδιο συμβαίνει έναν χρόνο νωρίτερα από τα υπόλοιπα.
Η καρπόδεση δεν είναι ξεχωριστό στάδιο — είναι συνέπεια της γονιμοποίησης.

Η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών

Ερώτηση: Τι είναι η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών και σε πόσα στάδια διακρίνεται;

Απάντηση:

Ο ορισμός. Είναι «η μετατροπή των ξυλοφόρων οφθαλμών σε ανθοφόρους» — το πρώτο στάδιο της καρποφορίας.
Πότε. «Είναι μια διαδικασία που γίνεται το προηγούμενο έτος από την άνθηση. Η διεργασία αυτή δεν είναι φανερή.» Συγκεκριμένα, «γίνεται 6 με 8 έως και 16 εβδομάδες μετά την πλήρη άνθηση, δηλαδή από αρχές καλοκαιριού μέχρι αργά το καλοκαίρι ή και αρχές Σεπτεμβρίου, ανάλογα με το είδος και την ποικιλία».

Τα τρία στάδια.

Στάδιο	Τι περιλαμβάνει
α) Ανθική προτροπή	«η διαφοροποίηση των ανθικών καταβολών»
β) Ανθική οργάνωση	«ο σχηματισμός των καταβολών των ανθικών μερών (σέπαλα, πέταλα, στήμονες, ύπερος)»
γ) Ανθική ωρίμαση	«ανάπτυξη των παραπάνω ανθικών μερών» και «διαφοροποίηση των γαμετικών μερών (ωοκύτταρο, γυρεόκοκκος και εμβρυόσακος)»

Ο υποτιθέμενος μηχανισμός. «Σε καθεστώς ευνοϊκών συνθηκών, ένα σύμπλοκο χημικών ουσιών οδεύει προς τους οφθαλμούς, όπου ενεργοποιεί τα ειδικά τοπικά ένζυμα. Αυτά … δίνουν το έναυσμα έναρξης της μορφογένεσης, αποτέλεσμα της οποίας είναι η μετατροπή του βλαστικού μεριστώματος σε ανθικό μερίστωμα.»
Η φλοριζίνη. «Πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι σπουδαίο ρόλο παίζει μία θεωρητική ορμόνη που ονομάζεται φλοριζίνη ή ανθικό ερέθισμα, η οποία όμως ποτέ δεν απομονώθηκε και ποτέ δεν προσδιορίστηκε» — «πιστεύεται ότι σχηματίζεται στα φύλλα, διακινείται μέσω του ηθμού προς τους οφθαλμούς και συσσωρεύεται επάνω από το σημείο εμβολιασμού».
Η χωρική πορεία. «Σε ένα κλαδί γίνεται σταδιακά από τη βάση προς την κορυφή και έχει σχέση με την αντίστοιχη βαθμιαία ανάπτυξη των φύλλων.»
Μια εξαίρεση. «Υπάρχουν και περιπτώσεις δέντρων στα οποία η πλήρης και μη αναστρέψιμη διαφοροποίηση ολοκληρώνεται την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών (π.χ. ακτινιδιά).»
Το τέλος της διαδικασίας. «Με το άνοιγμα των ανθέων ολοκληρώνεται η εξέλιξη των θηλυκών και αρσενικών γαμετών και το άνθος είναι έτοιμο να επικονιαστεί και να γονιμοποιηθεί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών είναι «η μετατροπή των ξυλοφόρων οφθαλμών σε ανθοφόρους» — «μια διαδικασία που γίνεται το προηγούμενο έτος από την άνθηση» και που «δεν είναι φανερή». Χρονικά τοποθετείται «6 με 8 έως και 16 εβδομάδες μετά την πλήρη άνθηση, δηλαδή από αρχές καλοκαιριού μέχρι αργά το καλοκαίρι ή και αρχές Σεπτεμβρίου». Διακρίνεται σε τρία στάδια: «α) το στάδιο της ανθικής προτροπής, δηλαδή τη διαφοροποίηση των ανθικών καταβολών, β) το στάδιο της ανθικής οργάνωσης, δηλαδή του σχηματισμού των καταβολών των ανθικών μερών (σέπαλα, πέταλα, στήμονες, ύπερος) και γ) το στάδιο της ανθικής ωρίμασης (ανάπτυξη των παραπάνω ανθικών μερών) και της διαφοροποίησης των γαμετικών μερών (ωοκύτταρο, γυρεόκοκκος και εμβρυόσακος)». Σε ένα κλαδί προχωρά «σταδιακά από τη βάση προς την κορυφή», ενώ σε ορισμένα είδη (π.χ. ακτινιδιά) ολοκληρώνεται «την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία στάδια: προτροπή → οργάνωση → ωρίμαση — από την καταβολή στους γαμέτες.
Η φλοριζίνη είναι θεωρητική ορμόνη: «ποτέ δεν απομονώθηκε».

Παράγοντες της διαφοροποίησης

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών;

Απάντηση:

Η απαρίθμηση του βιβλίου. «Η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως είναι η ποικιλία, το υποκείμενο, η θρεπτική κατάσταση του δέντρου, οι ενδογενείς και εξωγενείς ρυθμιστές της αύξησης, ο χρόνος ανάπτυξης των φύλλων, ο χρόνος παραμονής των καρπών στο δέντρο, η ύπαρξη ή μη σπόρων στους καρπούς, η εαρινοποίηση, η χαραγή, το θερινό κλάδεμα, η υπερβολική αζωτούχος λίπανση και η κάμψη (το λύγισμα) των κλάδων.»
Η εαρινοποίηση. «Είναι η ανάγκη των περισσότερων οπωροφόρων δέντρων σε χαμηλές θερμοκρασίες (ώρες ψύχους 0-7 °C), προκειμένου να διαφοροποιήσουν ανθοφόρους οφθαλμούς.»
Ο χρόνος ανάπτυξης των φύλλων. «Η διαφοροποίηση … σε ένα κλαδί γίνεται σταδιακά από τη βάση προς την κορυφή και έχει σχέση με την αντίστοιχη βαθμιαία ανάπτυξη των φύλλων, μεταβαίνοντας από τη βάση προς την κορυφή.»
Οι καρποί και οι σπόροι τους. «Η παράταση της παραμονής των καρπών στο δέντρο παρεμποδίζει ή επιβραδύνει τη διαφοροποίηση των οφθαλμών, ιδιαίτερα αν οι καρποί φέρουν σπόρους.»
Το θερινό κλάδεμα. «Το θερινό κλάδεμα, που έχει στόχο την αραίωση της κόμης, ώστε να βοηθήσει την είσοδο του φωτός στο εσωτερικό του δέντρου, επισπεύδει το σχηματισμό ανθοφόρων οφθαλμών.»
Η φυλλική επιφάνεια. «Κάθε χειρισμός που μειώνει τη φυλλική επιφάνεια, αλλά και η φυλλόπτωση από παθογόνα αίτια κατά την περίοδο της διαφοροποίησης, παρεμποδίζει την ολοκλήρωση της διαδικασίας.»
Η χαραγή και το λύγισμα. «Η χαραγή και το λύγισμα των κλάδων βοηθούν τη διαφοροποίηση.»

Συγκεντρωτικός πίνακας

Ευνοούν	Παρεμποδίζουν
θερινό κλάδεμα (αραίωση κόμης, είσοδος φωτός)	παράταση παραμονής των καρπών, ιδίως με σπόρους
χαραγή	μείωση της φυλλικής επιφάνειας
λύγισμα (κάμψη) των κλάδων	φυλλόπτωση από παθογόνα αίτια
εαρινοποίηση (ώρες ψύχους 0-7 °C)	υπερβολική αζωτούχος λίπανση

⚠️ Ασυνέπεια με την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ γράφει «οι φυσικές και συνθετικές ορμόνες» αντί για «ενδογενείς και εξωγενείς ρυθμιστές της αύξησης» και παραλείπει την «ύπαρξη ή μη σπόρων στους καρπούς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά το βιβλίο, «η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως είναι η ποικιλία, το υποκείμενο, η θρεπτική κατάσταση του δέντρου, οι ενδογενείς και εξωγενείς ρυθμιστές της αύξησης, ο χρόνος ανάπτυξης των φύλλων, ο χρόνος παραμονής των καρπών στο δέντρο, η ύπαρξη ή μη σπόρων στους καρπούς, η εαρινοποίηση, η χαραγή, το θερινό κλάδεμα, η υπερβολική αζωτούχος λίπανση και η κάμψη (το λύγισμα) των κλάδων». Πρακτικά, ευνοούν τη διαφοροποίηση το θερινό κλάδεμα, που «επισπεύδει το σχηματισμό ανθοφόρων οφθαλμών» βοηθώντας «την είσοδο του φωτός στο εσωτερικό», καθώς και η χαραγή και το λύγισμα των κλάδων. Αντίθετα, παρεμποδίζουν «η παράταση της παραμονής των καρπών στο δέντρο …, ιδιαίτερα αν οι καρποί φέρουν σπόρους» και «κάθε χειρισμός που μειώνει τη φυλλική επιφάνεια, αλλά και η φυλλόπτωση από παθογόνα αίτια». Η εαρινοποίηση είναι «η ανάγκη … σε χαμηλές θερμοκρασίες (ώρες ψύχους 0-7 °C), προκειμένου να διαφοροποιήσουν ανθοφόρους οφθαλμούς».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φως και φύλλα ευνοούν· καρποί με σπόρους και απώλεια φυλλώματος παρεμποδίζουν.
Η εαρινοποίηση είναι απαίτηση ψύχους — όχι θερμότητας.

Επικονίαση και γονιμοποίηση

Ερώτηση: Τι είναι επικονίαση και τι γονιμοποίηση των ανθέων;

Απάντηση:

Επικονίαση. «Επικονίαση είναι η μεταφορά της γύρης από τους στήμονες στο στίγμα του στύλου.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «η μεταφορά της γύρης από τους στήμονες και η εναπόθεσή της στο στίγμα του στύλου».
Οι δύο μορφές της. «Όταν η γύρη που επικολλάται στο στίγμα προέρχεται από τους ανθήρες του ίδιου άνθους ή τους ανθήρες άλλων ανθέων του ίδιου δέντρου ή άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας, το φαινόμενο ονομάζεται αυτεπικονίαση. Όταν όμως η γύρη προέρχεται από άνθος δέντρου άλλης ποικιλίας, το φαινόμενο ονομάζεται σταυρεπικονίαση.»
Γονιμοποίηση. «Με την προσκόλληση της γύρης επάνω στο στίγμα του στύλου και εφόσον οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, αρχίζει η βλάστηση των γυρεόκοκκων και ο σχηματισμός του γυρεοσωλήνα, ο οποίος μέσω του στύλου φθάνει στον ύπερο, όπου γονιμοποιεί το ωάριο (ωοκύτταρο).»
Το προϊόν της γονιμοποίησης. «Από τη γονιμοποίηση αυτή παράγεται το διπλοειδές κύτταρο, δηλαδή ο ζυγώτης. Από το ζυγώτη θα προέλθει το έμβρυο και από τα τοιχώματα της ωοθήκης ή από γειτονικούς ιστούς θα προέλθει το περικάρπιο.»

Η ουσιώδης διαφορά.

	Επικονίαση	Γονιμοποίηση
Τι είναι	μεταφορά της γύρης στο στίγμα	σύντηξη γυρεόκοκκου και ωαρίου
Πού	στο στίγμα του στύλου	στην ωοθήκη
Προϋπόθεση	επικονιάστριες / άνεμος και κατάλληλος καιρός	ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες και βλάστηση του γυρεόκοκκου
Αποτέλεσμα	η γύρη βρίσκεται στο στίγμα	ο ζυγώτης και η καρπόδεση

Η συνέχεια. «Η γονιμοποίηση του άνθους σηματοδοτεί την καρπόδεση και την ανάπτυξη του καρπού.»
⚠️ Δύο ασυνέπειες του βιβλίου: α) το κύριο κείμενο λέει ότι ο γυρεοσωλήνας «φθάνει στον ύπερο», ενώ η ΠΕΡΙΛΗΨΗ σωστά «εισέρχεται μέσω του στύλου στην ωοθήκη» (ο ύπερος περιλαμβάνει ήδη ωοθήκη, στύλο και στίγμα)· β) η ΠΕΡΙΛΗΨΗ ονομάζει γαμέτη το προϊόν της γονιμοποίησης, ενώ το σωστό — και το κύριο κείμενο — είναι ζυγώτης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επικονίαση «είναι η μεταφορά της γύρης από τους στήμονες στο στίγμα του στύλου»· ονομάζεται αυτεπικονίαση όταν η γύρη προέρχεται «από τους ανθήρες του ίδιου άνθους ή … άλλων ανθέων του ίδιου δέντρου ή άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας» και σταυρεπικονίαση «όταν … προέρχεται από άνθος δέντρου άλλης ποικιλίας». Γονιμοποίηση είναι το επόμενο βήμα: «με την προσκόλληση της γύρης επάνω στο στίγμα … και εφόσον οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, αρχίζει η βλάστηση των γυρεόκοκκων και ο σχηματισμός του γυρεοσωλήνα, ο οποίος μέσω του στύλου φθάνει … όπου γονιμοποιεί το ωάριο (ωοκύτταρο)». «Από τη γονιμοποίηση αυτή παράγεται το διπλοειδές κύτταρο, δηλαδή ο ζυγώτης.» Η επικονίαση είναι δηλαδή μεταφορά, ενώ η γονιμοποίηση σύντηξη — και «η γονιμοποίηση του άνθους σηματοδοτεί την καρπόδεση».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επικονίαση = μεταφορά στο στίγμα· γονιμοποίηση = σύντηξη στην ωοθήκη.
Επικονίαση χωρίς γονιμοποίηση είναι δυνατή (π.χ. απομικτικοί καρποί).

Γυρεοσωλήνας και ζυγώτης

Ερώτηση: Τι είναι γυρεοσωλήνας και τι ζυγώτης;

Απάντηση:

Ο γυρεοσωλήνας. «Με την προσκόλληση της γύρης επάνω στο στίγμα του στύλου και εφόσον οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, αρχίζει η βλάστηση των γυρεόκοκκων και ο σχηματισμός του γυρεοσωλήνα, ο οποίος μέσω του στύλου φθάνει στον ύπερο, όπου γονιμοποιεί το ωάριο (ωοκύτταρο).»
Ο ρόλος του. Είναι ο αγωγός που μεταφέρει τον αρσενικό γαμέτη από το στίγμα ως το ωοκύτταρο — δηλαδή γεφυρώνει την επικονίαση με τη γονιμοποίηση. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «ο γυρεόκοκκος που προσκολλάται επάνω στο στίγμα βλαστάνει και παράγει το γυρεοσωλήνα, ο οποίος εισέρχεται μέσω του στύλου στην ωοθήκη και γονιμοποιεί το ωοκύτταρο».
Ο ζυγώτης. «Από τη γονιμοποίηση αυτή παράγεται το διπλοειδές κύτταρο, δηλαδή ο ζυγώτης.»
Τι δίνει. «Από το ζυγώτη θα προέλθει το έμβρυο και από τα τοιχώματα της ωοθήκης ή από γειτονικούς ιστούς θα προέλθει το περικάρπιο.»
Γιατί λέγεται διπλοειδές. Προκύπτει από τη σύντηξη δύο γαμετών — του αρσενικού (γυρεόκοκκος) και του θηλυκού (ωοκύτταρο) — που το βιβλίο ονομάζει, στο ΚΕΦ. 2, «αντίστοιχα αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες.
⚠️ Προσοχή στο λάθος της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 195) γράφει: «γονιμοποιεί το ωοκύτταρο. Έτσι παράγεται ο γαμέτης. Από την εξέλιξη του γαμέτη παράγεται το έμβρυο» — λάθος. Οι γαμέτες είναι ακριβώς τα δύο κύτταρα που συντήκονται (γυρεόκοκκος και ωοκύτταρο)· το προϊόν της σύντηξής τους είναι ο ζυγώτης, όπως λέει σωστά το κύριο κείμενο της σελ. 189.
Πού αλλού εμφανίζεται ο ζυγώτης στο κεφάλαιο. Στο πρώτο κύμα καρπόπτωσης πέφτουν, μεταξύ άλλων, «οι καρποί των οποίων ο ζυγώτης έχει εκφυλιστεί» — δηλαδή χωρίς ζυγώτη δεν υπάρχει καρπός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γυρεοσωλήνας είναι ο σωλήνας που σχηματίζει ο γυρεόκοκκος όταν βλαστάνει: «αρχίζει η βλάστηση των γυρεόκοκκων και ο σχηματισμός του γυρεοσωλήνα, ο οποίος μέσω του στύλου φθάνει … όπου γονιμοποιεί το ωάριο (ωοκύτταρο)» — κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «εισέρχεται μέσω του στύλου στην ωοθήκη». Είναι δηλαδή ο αγωγός που φέρνει τον αρσενικό γαμέτη ως το ωοκύτταρο. Ζυγώτης είναι το προϊόν της γονιμοποίησης: «Από τη γονιμοποίηση αυτή παράγεται το διπλοειδές κύτταρο, δηλαδή ο ζυγώτης. Από το ζυγώτη θα προέλθει το έμβρυο και από τα τοιχώματα της ωοθήκης ή από γειτονικούς ιστούς θα προέλθει το περικάρπιο.» Σημειώνεται ότι η ΠΕΡΙΛΗΨΗ του κεφαλαίου γράφει εσφαλμένα «Έτσι παράγεται ο γαμέτης. Από την εξέλιξη του γαμέτη παράγεται το έμβρυο» — γαμέτες είναι τα κύτταρα που συντήκονται, όχι το προϊόν της σύντηξης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γυρεοσωλήνας = ο δρόμος· ζυγώτης = ο προορισμός (το πρώτο κύτταρο του νέου φυτού).
Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ συγχέει ζυγώτη και γαμέτη — το κύριο κείμενο είναι το σωστό.

Παράγοντες που παρεμποδίζουν την καρποφορία

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες παρεμποδίζουν την καρποφορία;

Απάντηση:

Η αφετηρία. «Η διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επηρεάζει την καρποφορία. Πρέπει αυτοί οι οφθαλμοί να παραμείνουν στο δέντρο, να ανθίσουν, να γονιμοποιηθούν τα άνθη, να γίνει καρπόδεση και να παραμείνουν οι καρποί στο δέντρο.»
Οι τέσσερις παράγοντες. «Έτσι, η πτώση των ανθοφόρων οφθαλμών πριν από την άνθηση, η πτώση των ανθέων, η αδυναμία επικονίασης και γονιμοποίησης των ανθέων και η αδυναμία συγκράτησης των καρπών στο δέντρο επηρεάζουν αρνητικά την καρποφορία.»
1) Πτώση των οφθαλμών — τέσσερα αίτια: «α) στις πολύ χαμηλές (π.χ. -20 °C) θερμοκρασίες του χειμώνα, β) στην έλλειψη αρκετού ψύχους (χαμηλές αλλά θετικές θερμοκρασίες) του χειμώνα, γ) στον καύσωνα του καλοκαιριού (επάνω από 40 °C), ειδικά στην αμυγδαλιά και δ) στον ανταγωνισμό μεταξύ των αναπτυσσόμενων οργάνων του δέντρου».
2) Πτώση των ανθέων. «Μπορεί να οφείλεται σε όψιμους παγετούς της άνοιξης και σε προσβολές από έντομα και μύκητες.»
3) Αδυναμία επικονίασης. «Μπορεί να οφείλεται είτε σε απουσία επικονιαστριών είτε σε χαμηλές (κάτω από τους 14 °C) θερμοκρασίες και δυνατούς ανέμους, που παρεμποδίζουν το πέταγμα των μελισσών, είτε στις βροχοπτώσεις, οι οποίες ξεπλένουν τη γύρη από το στίγμα.»
4) Αδυναμία γονιμοποίησης. «Οφείλεται σε εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Στους εσωτερικούς … περιλαμβάνονται οι ατέλειες των ανθέων, η διχογαμία, η στειρότητα και το ασυμβίβαστο.»
5) Αδυναμία συγκράτησης των καρπών — η καρπόπτωση, που «εκδηλώνεται κατά κύματα» και οφείλεται «στο σχηματισμό μίας αφοριστικής στοιβάδας … στη βάση του ποδίσκου»· «ανεπιθύμητη είναι η υπερβολική καρπόπτωση».
Και μια προϋπόθεση που συχνά ξεχνιέται. «Για την ομαλή εξέλιξη του καρπού είναι απαραίτητος ο σχηματισμός των σπόρων του. Σε αντίθετη περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι η πτώση του καρπού ή η παραγωγή παραμορφωμένων ή κακοσχηματισμένων καρπών.»
Η θετική εξαίρεση. «Οι μέτριοι άνεμοι ευνοούν την επικονίαση των ανθέων στα ανεμόφιλα είδη, επειδή παρασύρουν και διασκορπίζουν τη γύρη σ' όλο τον οπωρώνα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Η διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επηρεάζει την καρποφορία»: οι οφθαλμοί «πρέπει να παραμείνουν στο δέντρο, να ανθίσουν, να γονιμοποιηθούν τα άνθη, να γίνει καρπόδεση και να παραμείνουν οι καρποί στο δέντρο». Έτσι παρεμποδίζουν την καρποφορία: η πτώση των ανθοφόρων οφθαλμών πριν από την άνθηση — από πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (π.χ. -20 °C), έλλειψη αρκετού ψύχους, καύσωνα άνω των 40 °C (ειδικά στην αμυγδαλιά) και ανταγωνισμό μεταξύ των αναπτυσσόμενων οργάνων· η πτώση των ανθέων — από όψιμους παγετούς της άνοιξης και προσβολές από έντομα και μύκητες· η αδυναμία επικονίασης — από απουσία επικονιαστριών, θερμοκρασίες κάτω των 14 °C και δυνατούς ανέμους που «παρεμποδίζουν το πέταγμα των μελισσών», ή βροχοπτώσεις που «ξεπλένουν τη γύρη από το στίγμα»· η αδυναμία γονιμοποίησης — από ατέλειες των ανθέων, διχογαμία, στειρότητα και ασυμβίβαστο· και η αδυναμία συγκράτησης των καρπών στο δέντρο, δηλαδή η υπερβολική καρπόπτωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αλυσίδα έχει πέντε κρίκους — αρκεί να σπάσει ένας για να χαθεί η παραγωγή.
Οι μέτριοι άνεμοι βοηθούν στα ανεμόφιλα· οι δυνατοί εμποδίζουν τις μέλισσες.

Πτώση ανθοφόρων οφθαλμών και ανθέων

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την πτώση των ανθοφόρων οφθαλμών και την πτώση των ανθέων;

Απάντηση:

Α. Η πτώση των οφθαλμών. «Η πτώση των οφθαλμών μπορεί να οφείλεται στους εξής παράγοντες:

	Αίτιο
α)	«στις πολύ χαμηλές (π.χ. -20 °C) θερμοκρασίες του χειμώνα»
β)	«στην έλλειψη αρκετού ψύχους (χαμηλές αλλά θετικές θερμοκρασίες) του χειμώνα»
γ)	«στον καύσωνα του καλοκαιριού (επάνω από 40 °C), ειδικά στην αμυγδαλιά»
δ)	«στον ανταγωνισμό μεταξύ των αναπτυσσόμενων οργάνων του δέντρου»

Το παράδοξο των δύο πρώτων. Τα αίτια α και β είναι αντίθετα μεταξύ τους: βλάπτει και το υπερβολικό ψύχος (-20 °C) και η έλλειψη αρκετού ψύχους. Το δεύτερο συνδέεται με την εαρινοποίηση, δηλαδή «την ανάγκη των περισσότερων οπωροφόρων δέντρων σε χαμηλές θερμοκρασίες (ώρες ψύχους 0-7 °C)».
Β. Η πτώση των ανθέων. «Η πτώση των ανθέων μπορεί να οφείλεται σε όψιμους παγετούς της άνοιξης και σε προσβολές από έντομα και μύκητες.»
Η χρονική διαφορά. Η πτώση των οφθαλμών συμβαίνει πριν από την άνθηση και συνδέεται κυρίως με θερμοκρασιακές ακρότητες του χειμώνα και του καλοκαιριού· η πτώση των ανθέων συμβαίνει την άνοιξη, όταν το άνθος έχει ήδη εκπτυχθεί, και συνδέεται με παγετούς και βιοτικούς εχθρούς.
Μια οπτική επιβεβαίωση. Η Εικόνα 9.7α του βιβλίου δείχνει «κλαδίσκο κορομηλιάς στον οποίο παρατηρείται σοβαρή πτώση ανθέων, λόγω της μη γονιμοποίησής τους» — δηλαδή και η μη γονιμοποίηση οδηγεί σε πτώση ανθέων.
Η σύνδεση με τη θρέψη. Το κεφάλαιο σημειώνει επίσης ότι «η έλλειψη αζώτου προκαλεί έντονη ανθόρροια, μείωση της καρπόδεσης και παραγωγή μικρών καρπών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πτώση των ανθοφόρων οφθαλμών «μπορεί να οφείλεται στους εξής παράγοντες: α) στις πολύ χαμηλές (π.χ. -20 °C) θερμοκρασίες του χειμώνα, β) στην έλλειψη αρκετού ψύχους (χαμηλές αλλά θετικές θερμοκρασίες) του χειμώνα, γ) στον καύσωνα του καλοκαιριού (επάνω από 40 °C), ειδικά στην αμυγδαλιά και δ) στον ανταγωνισμό μεταξύ των αναπτυσσόμενων οργάνων του δέντρου». Χαρακτηριστικό είναι ότι τα δύο πρώτα αίτια είναι αντίθετα: βλάπτει και το υπερβολικό ψύχος και η έλλειψή του — γιατί τα οπωροφόρα έχουν ανάγκη «ωρών ψύχους 0-7 °C» (εαρινοποίηση). Η πτώση των ανθέων, αντίθετα, «μπορεί να οφείλεται σε όψιμους παγετούς της άνοιξης και σε προσβολές από έντομα και μύκητες» — ενώ η Εικόνα 9.7α δείχνει και σοβαρή πτώση ανθέων λόγω μη γονιμοποίησής τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οφθαλμοί: χειμερινές/θερινές ακρότητες. Άνθη: ανοιξιάτικοι παγετοί και βιοτικοί εχθροί.
Το ψύχος βλάπτει και όταν είναι πολύ και όταν είναι λίγο.

Αδυναμία επικονίασης και γονιμοποίησης

Ερώτηση: Σε τι οφείλεται η αδυναμία επικονίασης και σε τι η αδυναμία γονιμοποίησης των ανθέων;

Απάντηση:

Α. Αδυναμία επικονίασης. «Μπορεί να οφείλεται είτε σε απουσία επικονιαστριών είτε σε χαμηλές (κάτω από τους 14 °C) θερμοκρασίες και δυνατούς ανέμους, που παρεμποδίζουν το πέταγμα των μελισσών, οπότε δε μεταφέρεται η γύρη, είτε στις βροχοπτώσεις, οι οποίες ξεπλένουν τη γύρη από το στίγμα.»
Η αντίστροφη περίπτωση. «Οι μέτριοι όμως άνεμοι ευνοούν την επικονίαση των ανθέων στα ανεμόφιλα είδη, επειδή παρασύρουν και διασκορπίζουν τη γύρη σ' όλο τον οπωρώνα.»
Β. Αδυναμία γονιμοποίησης. «Οφείλεται σε εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Στους εσωτερικούς παράγοντες περιλαμβάνονται οι ατέλειες των ανθέων, η διχογαμία, η στειρότητα και το ασυμβίβαστο.»
Β1. Ατέλειες των ανθέων. «Ανήκουν τα αρσενικά και θηλυκά άνθη, η ατροφία των θηλυκών μερών του άνθους και η άγονη γύρη.» Η ατροφία «οφείλεται κυρίως σε δυσμενείς καταστάσεις θρέψης και εκδηλώνεται ιδιαίτερα στην ελιά». Στην άγονη γύρη «οι γυρεόκοκκοι είτε δε βλαστάνουν ποτέ (π.χ. ποικιλία Χαλ της ροδακινιάς) είτε βλαστάνουν σε ελάχιστα ποσοστά (μερικές ποικιλίες ροδακινιάς και μηλιάς)».
Β2. Διχογαμία. «Η διαφορετική στο χρόνο ωριμότητα των ανθήρων και του στίγματος, γεγονός που εμποδίζει την ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα, άρα καθιστά αδύνατη τη γονιμοποίηση των ωοκυττάρων» — «πολύ συνηθισμένη στη φιστικιά και στην καρυδιά».
Β3. Στειρότητα — το «αυτόστειρο». «Σημαίνει ότι η γύρη μίας ποικιλίας δέντρου δεν μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα των ανθέων του ίδιου δέντρου ή άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας.» «Αυτόστειρες είναι όλες οι ποικιλίες της κερασιάς και πολλές ποικιλίες της δαμασκηνιάς, της μηλιάς, της αχλαδιάς.»
Β4. Ασυμβίβαστο. «Ο σπουδαιότερος λόγος του αυτόστειρου είναι το «αυτοασυμβίβαστο».» ⚠️ Ο ορισμός που δίνει αμέσως μετά το βιβλίο («για ποικιλίες δέντρων που δεν παράγουν καρπούς με παρθενοκαρπία») είναι λανθασμένος — το αυτοασυμβίβαστο αφορά την αδυναμία της γύρης μιας ποικιλίας να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα της ίδιας ποικιλίας.

Συγκριτικός πίνακας

	Αδυναμία επικονίασης	Αδυναμία γονιμοποίησης
Πού αποτυγχάνει	η γύρη δεν φτάνει στο στίγμα	η γύρη έφτασε αλλά δεν λειτουργεί
Αίτια	απουσία επικονιαστριών, <14 °C, δυνατοί άνεμοι, βροχοπτώσεις	ατέλειες ανθέων, διχογαμία, στειρότητα, ασυμβίβαστο
Φύση αιτίων	κυρίως εξωτερικά / περιβαλλοντικά	κυρίως εσωτερικά / γενετικά

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αδυναμία της επικονίασης «μπορεί να οφείλεται είτε σε απουσία επικονιαστριών είτε σε χαμηλές (κάτω από τους 14 °C) θερμοκρασίες και δυνατούς ανέμους, που παρεμποδίζουν το πέταγμα των μελισσών, οπότε δε μεταφέρεται η γύρη, είτε στις βροχοπτώσεις, οι οποίες ξεπλένουν τη γύρη από το στίγμα» — ενώ αντίθετα «οι μέτριοι … άνεμοι ευνοούν την επικονίαση … στα ανεμόφιλα είδη». Η αδυναμία της γονιμοποίησης «οφείλεται σε εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες», και στους εσωτερικούς «περιλαμβάνονται οι ατέλειες των ανθέων, η διχογαμία, η στειρότητα και το ασυμβίβαστο». Στις ατέλειες ανήκουν «τα αρσενικά και θηλυκά άνθη, η ατροφία των θηλυκών μερών …, [που] εκδηλώνεται ιδιαίτερα στην ελιά, και η άγονη γύρη», όπου οι γυρεόκοκκοι «είτε δε βλαστάνουν ποτέ (π.χ. ποικιλία Χαλ της ροδακινιάς) είτε βλαστάνουν σε ελάχιστα ποσοστά». Δηλαδή η επικονίαση αποτυγχάνει κυρίως για περιβαλλοντικούς λόγους και η γονιμοποίηση για εσωτερικούς-γενετικούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επικονίαση: η γύρη δεν φτάνει. Γονιμοποίηση: η γύρη έφτασε αλλά δεν δουλεύει.
Οι 14 °C είναι το όριο κάτω από το οποίο δεν πετούν οι μέλισσες.

Αυτογονιμοποιούμενη και αυτόστειρη ποικιλία

Ερώτηση: Τι είναι αυτογονιμοποιούμενη και τι αυτόστειρη ποικιλία;

Απάντηση:

Αυτόστειρη ποικιλία. «Ο όρος «αυτόστειρο» σημαίνει ότι η γύρη μίας ποικιλίας δέντρου δεν μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα των ανθέων του ίδιου δέντρου ή άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας.»
Αυτογόνιμη (αυτογονιμοποιούμενη) ποικιλία. «Αντίθετος του αυτόστειρου είναι ο όρος αυτογόνιμη ποικιλία, που σημαίνει ότι η γύρη ενός δέντρου μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα των ανθέων του ίδιου ή άλλου δέντρου της ίδιας ποικιλίας.»
Ποιες ποικιλίες είναι αυτόστειρες. «Αυτόστειρες είναι όλες οι ποικιλίες της κερασιάς και πολλές ποικιλίες της δαμασκηνιάς, της μηλιάς, της αχλαδιάς κ.λπ.»
Η αιτία του αυτόστειρου. «Ο σπουδαιότερος λόγος του αυτόστειρου είναι το «αυτοασυμβίβαστο».» ⚠️ Ο ορισμός που ακολουθεί στο βιβλίο («Ο όρος «αυτοασυμβίβαστο» χρησιμοποιείται για ποικιλίες δέντρων που δεν παράγουν καρπούς με παρθενοκαρπία») είναι λανθασμένος: το αυτοασυμβίβαστο αφορά την αδυναμία της γύρης μιας ποικιλίας να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα της ίδιας ποικιλίας.
Η σύνδεση με την επικονίαση. Μια αυτόστειρη ποικιλία μπορεί να αυτεπικονιαστεί — «η γύρη … προέρχεται από τους ανθήρες του ίδιου άνθους ή … άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας» — αλλά η αυτεπικονίαση δεν θα οδηγήσει σε γονιμοποίηση. Χρειάζεται σταυρεπικονίαση, δηλαδή γύρη «από άνθος δέντρου άλλης ποικιλίας».
Η πρακτική συνέπεια. «Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη διχογαμία και το αυτόστειρο-αυτοασυμβίβαστο αντιμετωπίζονται με τη φύτευση στον οπωρώνα δέντρων δύο-τριών ποικιλιών που είναι συνανθούσες και αλληλοσυμβιβαστές, ώστε να σταυρογονιμοποιούνται.»
Γιατί ενδιαφέρει. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «τη δενδροκομική πράξη ενδιαφέρουν κυρίως οι αυτόστειρες, οι αυτοασυμβίβαστες και οι διχογαμικές ποικιλίες, επειδή προκαλούν μεγάλα προβλήματα ακαρπίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτόστειρη είναι η ποικιλία της οποίας «η γύρη … δεν μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα των ανθέων του ίδιου δέντρου ή άλλων δέντρων της ίδιας ποικιλίας» — «αυτόστειρες είναι όλες οι ποικιλίες της κερασιάς και πολλές ποικιλίες της δαμασκηνιάς, της μηλιάς, της αχλαδιάς». Αυτογόνιμη (αυτογονιμοποιούμενη) είναι ο «αντίθετος του αυτόστειρου» όρος και «σημαίνει ότι η γύρη ενός δέντρου μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα των ανθέων του ίδιου ή άλλου δέντρου της ίδιας ποικιλίας». Ο «σπουδαιότερος λόγος του αυτόστειρου είναι το αυτοασυμβίβαστο». Κρίσιμη είναι η διάκριση από την επικονίαση: μια αυτόστειρη ποικιλία μπορεί να αυτεπικονιαστεί, αλλά η αυτεπικονίαση δεν οδηγεί σε γονιμοποίηση — χρειάζεται σταυρεπικονίαση από άλλη ποικιλία. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «τη δενδροκομική πράξη ενδιαφέρουν κυρίως οι αυτόστειρες, οι αυτοασυμβίβαστες και οι διχογαμικές ποικιλίες, επειδή προκαλούν μεγάλα προβλήματα ακαρπίας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Όλες οι ποικιλίες της κερασιάς είναι αυτόστειρες — δεν υπάρχει μονοποικιλιακός κερασεώνας.
Αυτεπικονίαση ναι, αυτογονιμοποίηση όχι: το πρόβλημα δεν είναι η μεταφορά αλλά η σύντηξη.

Αντιμετώπιση διχογαμίας και αυτόστειρου

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζονται τα προβλήματα που προκαλούνται στον οπωρώνα από τη διχογαμία και το αυτόστειρο;

Απάντηση:

Η λύση. «Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη διχογαμία και το αυτόστειρο-αυτοασυμβίβαστο αντιμετωπίζονται με τη φύτευση στον οπωρώνα δέντρων δύο-τριών ποικιλιών που είναι συνανθούσες και αλληλοσυμβιβαστές, ώστε να σταυρογονιμοποιούνται.»
Οι δύο προϋποθέσεις. α) Συνανθούσες — να ανθίζουν ταυτόχρονα, ώστε να υπάρχει ώριμη γύρη τη στιγμή που το στίγμα είναι δεκτικό (αυτό λύνει και το πρόβλημα της διχογαμίας, που είναι «η διαφορετική στο χρόνο ωριμότητα των ανθήρων και του στίγματος»). β) Αλληλοσυμβιβαστές — η γύρη της μιας να μπορεί να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα της άλλης (αυτό λύνει το αυτόστειρο-αυτοασυμβίβαστο).
Το αποτέλεσμα. Η σταυρογονιμοποίηση: αντί για αυτεπικονίαση, που στις αυτόστειρες ποικιλίες δεν οδηγεί σε γονιμοποίηση, εξασφαλίζεται σταυρεπικονίαση — «όταν η γύρη προέρχεται από άνθος δέντρου άλλης ποικιλίας».
Η διατύπωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται με τη φύτευση στον οπωρώνα δέντρων επικονιαστών ή επικονιάστριων ποικιλιών.»
Γιατί χρειάζεται. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «τη δενδροκομική πράξη ενδιαφέρουν κυρίως οι αυτόστειρες, οι αυτοασυμβίβαστες και οι διχογαμικές ποικιλίες, επειδή προκαλούν μεγάλα προβλήματα ακαρπίας» — και «αυτόστειρες είναι όλες οι ποικιλίες της κερασιάς», ενώ «η διχογαμία είναι πολύ συνηθισμένη στη φιστικιά και στην καρυδιά».
Και ο μεταφορέας. Η φύτευση επικονιαστριών δεν αρκεί χωρίς μεταφορά της γύρης: η επικονίαση αποτυγχάνει επίσης «σε χαμηλές (κάτω από τους 14 °C) θερμοκρασίες και δυνατούς ανέμους, που παρεμποδίζουν το πέταγμα των μελισσών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη διχογαμία και το αυτόστειρο-αυτοασυμβίβαστο αντιμετωπίζονται με τη φύτευση στον οπωρώνα δέντρων δύο-τριών ποικιλιών που είναι συνανθούσες και αλληλοσυμβιβαστές, ώστε να σταυρογονιμοποιούνται» — ή, κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «με τη φύτευση στον οπωρώνα δέντρων επικονιαστών ή επικονιάστριων ποικιλιών». Οι δύο προϋποθέσεις είναι κρίσιμες: οι ποικιλίες πρέπει να είναι συνανθούσες, δηλαδή να ανθίζουν ταυτόχρονα — αυτό απαντά στη διχογαμία, που είναι «η διαφορετική στο χρόνο ωριμότητα των ανθήρων και του στίγματος» — και αλληλοσυμβιβαστές, ώστε η γύρη της μιας να μπορεί όντως να γονιμοποιήσει τα ωοκύτταρα της άλλης, πράγμα που απαντά στο αυτόστειρο. Έτσι, αντί για αυτεπικονίαση που δεν αποδίδει, επιτυγχάνεται σταυρεπικονίαση και σταυρογονιμοποίηση. Το μέτρο είναι απαραίτητο γιατί «αυτόστειρες είναι όλες οι ποικιλίες της κερασιάς» και «η διχογαμία είναι πολύ συνηθισμένη στη φιστικιά και στην καρυδιά».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο λέξεις-κλειδιά: συνανθούσες (χρόνος) και αλληλοσυμβιβαστές (συμβατότητα).
Χρειάζεται και ο μεταφορέας: χωρίς μέλισσες, οι επικονιάστριες δεν βοηθούν.

Η καρπόπτωση και τα κύματά της

Ερώτηση: Τι είναι καρπόπτωση και με ποιο τρόπο εκδηλώνεται;

Απάντηση:

Γιατί συμβαίνει. «Όταν η γονιμοποίηση των ανθέων γίνεται κάτω από ομαλές συνθήκες, ο αριθμός των καρπών είναι τόσο μεγάλος, που το δέντρο δεν μπορεί να τους θρέψει και να τους διατηρήσει μέχρι την ωρίμασή τους.»
Ο ορισμός και ο μηχανισμός. «Έτσι, ένα μεγάλο ποσοστό των καρπών πέφτει και αυτό οφείλεται στο σχηματισμό μίας αφοριστικής στοιβάδας (αφοριστικής ζώνης) στη βάση του ποδίσκου. Το φαινόμενο ονομάζεται καρπόπτωση και εκδηλώνεται κατά κύματα.»

Τα κύματα.

Κύμα	Πότε	Τι πέφτει / αιτία
1ο	«την πρώτη εβδομάδα μετά την άνθηση»	«τα αγονιμοποίητα άνθη και οι καρποί που έχουν ελαττωματικό ύπερο ή … ο ζυγώτης έχει εκφυλιστεί»
2ο	«ένα περίπου μήνα μετά την άνθηση»	«ανταγωνισμός μεταξύ των θρεπτικών στοιχείων ή κατάσταση ανισορροπίας των ενδογενών ορμονών»
Πτώση του Ιουνίου (μηλιά)	«μεταξύ του δεύτερου και του τελευταίου κύματος»	ευεργετική αραίωση
Τελευταίο	«κατά το στάδιο ωρίμασης»	«προσβολές από εχθρούς και ασθένειες» και «υπερφόρτωση των καρπών»

Τι χαρακτηρίζει τους καρπούς του 2ου κύματος. «Οι καρποί που πέφτουν αυτή την περίοδο φέρουν ενδοσπέρμιο και έμβρυο μικρής ανάπτυξης ή ενδοσπέρμιο κανονικής ανάπτυξης και έμβρυο μικρότερης ανάπτυξης.»
Η φυσική βάση της ανοχής. «Ο αριθμός των ανθέων στα περισσότερα καρποφόρα δέντρα είναι αρκετά μεγάλος, ώστε ακόμα και αν χαθεί ένα ποσοστό από αυτά, τα υπόλοιπα άνθη είναι αρκετά να οδηγήσουν σε μία πλούσια παραγωγή καρπών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καρπόπτωση είναι η πτώση μεγάλου ποσοστού των καρπών, που συμβαίνει επειδή «όταν η γονιμοποίηση … γίνεται κάτω από ομαλές συνθήκες, ο αριθμός των καρπών είναι τόσο μεγάλος, που το δέντρο δεν μπορεί να τους θρέψει και να τους διατηρήσει μέχρι την ωρίμασή τους». Μηχανικά «οφείλεται στο σχηματισμό μίας αφοριστικής στοιβάδας (αφοριστικής ζώνης) στη βάση του ποδίσκου» και «εκδηλώνεται κατά κύματα». Στο πρώτο κύμα, «την πρώτη εβδομάδα μετά την άνθηση», πέφτουν «τα αγονιμοποίητα άνθη και οι καρποί που έχουν ελαττωματικό ύπερο ή … ο ζυγώτης έχει εκφυλιστεί». Το δεύτερο, «ένα περίπου μήνα μετά την άνθηση», αποδίδεται «σε ανταγωνισμό μεταξύ των θρεπτικών στοιχείων ή σε κατάσταση ανισορροπίας των ενδογενών ορμονών». Στη μηλιά παρεμβάλλεται η πτώση του Ιουνίου, ενώ το τελευταίο κύμα, «κατά το στάδιο ωρίμασης», οφείλεται «στις προσβολές από εχθρούς και ασθένειες και στην υπερφόρτωση των καρπών».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αφοριστική στοιβάδα στη βάση του ποδίσκου είναι ο κοινός μηχανισμός όλων των κυμάτων.
Κάθε κύμα έχει δική του αιτία: γονιμοποίηση → θρέψη/ορμόνες → εχθροί/υπερφόρτωση.

Ωφέλιμη ή επιζήμια η καρπόπτωση;

Ερώτηση: Η καρπόπτωση είναι ωφέλιμη ή επιζήμια σε μία δενδροκομική εκμετάλλευση;

Απάντηση:

Η απάντηση εξαρτάται από τον βαθμό. Το βιβλίο δίνει και τις δύο όψεις: «Η καρπόπτωση αυτή, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ευεργετική … Ανεπιθύμητη είναι η υπερβολική καρπόπτωση.»
Γιατί είναι ωφέλιμη. «Η καρπόπτωση αυτή [η πτώση του Ιουνίου], στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ευεργετική, γιατί αραιώνει νωρίς τους καρπούς και συντελεί στη μεγέθυνση όσων μένουν.»
Η φυσιολογική της αναγκαιότητα. «Όταν η γονιμοποίηση των ανθέων γίνεται κάτω από ομαλές συνθήκες, ο αριθμός των καρπών είναι τόσο μεγάλος, που το δέντρο δεν μπορεί να τους θρέψει και να τους διατηρήσει μέχρι την ωρίμασή τους» — η καρπόπτωση είναι δηλαδή αυτορρύθμιση του φορτίου.
Και το «απόθεμα ασφαλείας». «Ο αριθμός των ανθέων … είναι αρκετά μεγάλος, ώστε ακόμα και αν χαθεί ένα ποσοστό από αυτά, τα υπόλοιπα άνθη είναι αρκετά να οδηγήσουν σε μία πλούσια παραγωγή καρπών.»
Η θετική σύνδεση με το αραίωμα. Η πρώιμη αραίωση έχει τα ίδια οφέλη με το τεχνητό αραίωμα: μεγαλύτεροι καρποί, κανονικότητα της καρποφορίας στο χρόνο, καλύτερος χρωματισμός, λιγότερα σπασίματα κλάδων, μικρότερο κόστος συλλογής.
Γιατί είναι επιζήμια. «Ανεπιθύμητη είναι η υπερβολική καρπόπτωση, επειδή οδηγεί σε μικρή παραγωγή, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά το εισόδημα του παραγωγού.»
Πότε γίνεται επιζήμια. Ιδίως όταν συνδέεται με παθολογικά αίτια: το τελευταίο κύμα «μπορεί να οφείλεται στις προσβολές από εχθρούς και ασθένειες και στην υπερφόρτωση των καρπών» — και «για την ομαλή εξέλιξη του καρπού είναι απαραίτητος ο σχηματισμός των σπόρων του», αλλιώς έχουμε πτώση ή παραμορφωμένους καρπούς.
Το συμπέρασμα. Η καρπόπτωση είναι ωφέλιμη όταν είναι μέτρια και φυσιολογική, γιατί αραιώνει το φορτίο και μεγαλώνει τους καρπούς που μένουν· γίνεται επιζήμια όταν είναι υπερβολική ή οφείλεται σε εχθρούς και ασθένειες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δίνει και τις δύο όψεις. Ωφέλιμη: «η καρπόπτωση αυτή, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ευεργετική, γιατί αραιώνει νωρίς τους καρπούς και συντελεί στη μεγέθυνση όσων μένουν» — και είναι φυσιολογικά αναγκαία, αφού «ο αριθμός των καρπών είναι τόσο μεγάλος, που το δέντρο δεν μπορεί να τους θρέψει και να τους διατηρήσει μέχρι την ωρίμασή τους». Άλλωστε «ο αριθμός των ανθέων … είναι αρκετά μεγάλος, ώστε ακόμα και αν χαθεί ένα ποσοστό …, τα υπόλοιπα είναι αρκετά να οδηγήσουν σε μία πλούσια παραγωγή». Επιζήμια: «ανεπιθύμητη είναι η υπερβολική καρπόπτωση, επειδή οδηγεί σε μικρή παραγωγή, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά το εισόδημα του παραγωγού» — ιδίως όταν το τελευταίο κύμα «οφείλεται στις προσβολές από εχθρούς και ασθένειες και στην υπερφόρτωση των καρπών». Συμπέρασμα: ωφέλιμη όταν είναι μέτρια και φυσιολογική, επιζήμια όταν είναι υπερβολική ή παθολογική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η μέτρια καρπόπτωση είναι δωρεάν αραίωμα· η υπερβολική είναι απώλεια εισοδήματος.
Η πτώση του Ιουνίου στη μηλιά είναι το κατεξοχήν ευεργετικό κύμα.

Γιατί γίνεται το αραίωμα και ποια τα οφέλη του

Ερώτηση: Γιατί γίνεται το αραίωμα των καρπών και τι οφέλη προκύπτουν απ' αυτό;

Απάντηση:

Ο βασικός λόγος. «Σε πολλά οπωροφόρα δέντρα, όταν συμβαίνει μία συνήθης καρπόδεση, απαιτείται αραίωση των καρπών, ώστε εκείνοι που τελικά απομένουν στο δέντρο να αποκτήσουν το μέγεθος το οποίο επιθυμεί ο καταναλωτής.»
Ο μηχανισμός. «Με το αραίωμα, το μεγαλύτερο μέρος των θρεπτικών στοιχείων διοχετεύεται προς τη βλάστηση, οπότε παράγονται περισσότερα και μεγαλύτερα φύλλα, τα οποία με τη σειρά τους συνθέτουν περισσότερα σάκχαρα. Τα επιπλέον αυτά σάκχαρα οδεύουν σε μικρότερο αριθμό καρπών, με συνέπεια την αύξηση του μεγέθους τους.»
Πόσο. «Υπολογίζεται ότι, μετά από ένα κανονικό αραίωμα, σε κάθε καρπό αντιστοιχούν 20-40 φύλλα, ανάλογα με το είδος»· εναλλακτικά, «η απόσταση που υπάρχει μεταξύ των αραιωμένων καρπών … μπορεί να είναι 10, 15, 20 ή 25 cm».
Πότε. «Οι καρποί αραιώνονται πριν από την ωρίμασή τους.» Με τον ίδιο όρο «εννοείται και η αφαίρεση μέρους των ανθοφόρων οφθαλμών πριν από την έκπτυξή τους σε άνθη».
Όφελος 1 — μέγεθος. Η αύξηση του μεγέθους των καρπών που μένουν (ο βασικός στόχος).
Όφελος 2 — κανονικότητα. «i) Η κανονικότητα της καρποφορίας στο χρόνο (καρποφορία κάθε χρόνο), η οποία είναι το αποτέλεσμα του αυξημένου αριθμού διαφοροποιημένων ανθοφόρων οφθαλμών» — γιατί «τα περισσότερα φύλλα … παράγουν αυξημένες ποσότητες οργανικών ουσιών, που μετατρέπουν τους ξυλοφόρους οφθαλμούς σε ανθοφόρους». ⚠️ Με χρονική προϋπόθεση: «είναι αποτελεσματικό … μόνο όταν διενεργηθεί μέσα στη χρονική περίοδο που γίνεται η διαφοροποίηση των οφθαλμών και πάντως πριν από την πτώση του Ιουνίου».
Όφελος 3 — χρώμα. «ii) Ο καλύτερος χρωματισμός των καρπών: … μειώνεται η αλληλοκάλυψή τους και έτσι περισσότεροι καρποί εκτίθενται στον απευθείας ηλιακό φωτισμό, οπότε ευνοείται ο σχηματισμός μερικών χρωστικών, όπως είναι οι ανθοκυάνες.»
Όφελος 4 — κλαδιά. «iii) Ο περιορισμός των σπασιμάτων των κλάδων, επειδή ελαττώνεται το φορτίο των καρπών ανά κλάδο και βραχίονα.»
Όφελος 5 — κόστος. «iv) Η μείωση του κόστους συλλογής των καρπών, επειδή μετά την αραίωση μένουν λιγότεροι καρποί για να συλλεχθούν από τους εργάτες.»
Ένας περιορισμός. «Ομοιόμορφη αραίωση … μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλο βαθμό στα μηλοειδή, όχι όμως και στα πυρηνόκαρπα, αφού σ' αυτά η καρποφορία συνωστίζεται στη βάση των βλαστών προηγούμενου έτους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αραίωμα γίνεται γιατί «όταν συμβαίνει μία συνήθης καρπόδεση, απαιτείται αραίωση των καρπών, ώστε εκείνοι που τελικά απομένουν να αποκτήσουν το μέγεθος το οποίο επιθυμεί ο καταναλωτής». Ο μηχανισμός είναι ότι «το μεγαλύτερο μέρος των θρεπτικών στοιχείων διοχετεύεται προς τη βλάστηση, οπότε παράγονται περισσότερα και μεγαλύτερα φύλλα, τα οποία … συνθέτουν περισσότερα σάκχαρα», και «τα επιπλέον αυτά σάκχαρα οδεύουν σε μικρότερο αριθμό καρπών». Τα οφέλη είναι πέντε: η αύξηση του μεγέθους· «η κανονικότητα της καρποφορίας στο χρόνο …, η οποία είναι το αποτέλεσμα του αυξημένου αριθμού διαφοροποιημένων ανθοφόρων οφθαλμών» — αλλά μόνο αν το αραίωμα γίνει «μέσα στη χρονική περίοδο που γίνεται η διαφοροποίηση των οφθαλμών και πάντως πριν από την πτώση του Ιουνίου»· «ο καλύτερος χρωματισμός …, [αφού] μειώνεται η αλληλοκάλυψή τους» και ευνοείται ο σχηματισμός ανθοκυανών· «ο περιορισμός των σπασιμάτων των κλάδων»· και «η μείωση του κόστους συλλογής». Μετά από κανονικό αραίωμα «σε κάθε καρπό αντιστοιχούν 20-40 φύλλα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το όφελος της κανονικής καρποφορίας χάνεται αν το αραίωμα γίνει μετά την πτώση του Ιουνίου.
20-40 φύλλα ανά καρπό ή 10-25 cm απόσταση — δύο τρόποι να μετρήσεις το ίδιο.

Οι τρόποι αραιώματος των καρπών

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους γίνεται το αραίωμα των καρπών;

Απάντηση:

Οι τρεις τρόποι. «Το αραίωμα των καρπών μπορεί να γίνει με τα χέρια, με μηχανικούς δονητές και με χημικές ουσίες.»
1) Με τα χέρια — πού. «Διενεργείται … στα είδη των καρποφόρων δέντρων των οποίων οι καρποί είναι ευμεγέθεις (ροδακινιά, δαμασκηνιά, μηλιά, αχλαδιά, βερικοκιά) και προορίζονται για νωπή κατανάλωση, οπότε υπάρχει το περιθώριο ανόδου της τιμής λόγω της καλύτερης ποιότητας …, [που] μπορεί να καλύψει τα έξοδα του αραιώματος και να αφήσει και κάποιο επιπλέον κέρδος.»
Η τεχνική. «Κρατείται ο καρπός με τα δύο δάκτυλα (αντίχειρας και δείκτης) και η αφαίρεση γίνεται με πίεση του αντίχειρα στον ποδίσκο.» «Συνήθως αφαιρούνται πρώτα οι καρποί που είναι κακοσχηματισμένοι ή μικροί και οι προσβεβλημένοι … και μετά οι υπεράριθμοι κανονικοί καρποί.»
Τα βοηθητικά εργαλεία. «Στις περιπτώσεις που η αφαίρεση των καρπών με τα χέρια είναι δύσκολη, χρησιμοποιούνται ειδική ψαλίδα ή ελαστικά ρόπαλα ή ρόπαλα που φέρουν στην άκρη ελαστικό ιμάντα, ώστε κατά την εκτέλεση της εργασίας να μην τραυματίζονται οι βλαστοί και οι άθικτοι καρποί.»
2) Με μηχανικούς δονητές. «Σείεται ολόκληρο το δέντρο ή κάθε βραχίονας χωριστά και έτσι ένα ποσοστό καρπών πέφτει στο έδαφος. Με τον τρόπο αυτό δεν επιτυγχάνεται ομοιόμορφο αραίωμα και οι καρποί που ωριμάζουν υπολείπονται σε ποιότητα εκείνων που προέρχονται από αραίωμα με τα χέρια, όμως το κόστος της αραίωσης μειώνεται σημαντικά.»
3) Με χημικές ουσίες. «Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται προσπάθεια να γίνεται το αραίωμα με ψεκασμό των δέντρων με χημικές ουσίες, οι οποίες είτε καταστρέφουν μέρος των ανθέων είτε προκαλούν την πτώση νεαρών καρπών.»
Γιατί σπανίζει το χημικό. «Η εφαρμογή τέτοιων ουσιών δε δίνει πάντα τα ίδια αποτελέσματα, επειδή η δράση τους επηρεάζεται από πολλούς εσωτερικούς (του δέντρου) και περιβαλλοντικούς παράγοντες, οι οποίοι δύσκολα μπορεί να ελεγχθούν από τον καλλιεργητή. Για το λόγο αυτό το αραίωμα των καρπών με χημικές ουσίες σπάνια εφαρμόζεται στην πράξη.»

Συγκριτικός πίνακας

Τρόπος	Ποιότητα αραιώματος	Κόστος	Συχνότητα χρήσης
Με τα χέρια	ομοιόμορφο, επιλεκτικό	υψηλό (καλύπτεται από την τιμή)	στα ευμεγέθη για νωπή κατανάλωση
Μηχανικοί δονητές	μη ομοιόμορφο, καρποί κατώτερης ποιότητας	σημαντικά μειωμένο	σπάνια στη χώρα μας
Χημικές ουσίες	αβέβαιο αποτέλεσμα	—	«σπάνια εφαρμόζεται στην πράξη»

Στην Ελλάδα. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «Στη χώρα μας οι μηχανικοί δονητές και οι χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται σπάνια στα καρποφόρα δέντρα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Το αραίωμα των καρπών μπορεί να γίνει με τα χέρια, με μηχανικούς δονητές και με χημικές ουσίες.» Με τα χέρια γίνεται «στα είδη … των οποίων οι καρποί είναι ευμεγέθεις (ροδακινιά, δαμασκηνιά, μηλιά, αχλαδιά, βερικοκιά) και προορίζονται για νωπή κατανάλωση», γιατί τότε η καλύτερη ποιότητα «μπορεί να καλύψει τα έξοδα … και να αφήσει και κάποιο επιπλέον κέρδος»· τεχνικά «κρατείται ο καρπός με τα δύο δάκτυλα (αντίχειρας και δείκτης) και η αφαίρεση γίνεται με πίεση του αντίχειρα στον ποδίσκο», αφαιρώντας πρώτα τους κακοσχηματισμένους, μικρούς και προσβεβλημένους. Όπου η εργασία δυσκολεύει, χρησιμοποιούνται ειδική ψαλίδα ή ελαστικά ρόπαλα ή ρόπαλα με ελαστικό ιμάντα, «ώστε … να μην τραυματίζονται οι βλαστοί και οι άθικτοι καρποί». Με μηχανικούς δονητές «σείεται ολόκληρο το δέντρο ή κάθε βραχίονας χωριστά»: «δεν επιτυγχάνεται ομοιόμορφο αραίωμα και οι καρποί υπολείπονται σε ποιότητα, όμως το κόστος … μειώνεται σημαντικά». Με χημικές ουσίες ψεκάζονται τα δέντρα με ουσίες που «είτε καταστρέφουν μέρος των ανθέων είτε προκαλούν την πτώση νεαρών καρπών», αλλά επειδή «δε δίνει πάντα τα ίδια αποτελέσματα … σπάνια εφαρμόζεται στην πράξη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χέρια = ποιότητα με κόστος· δονητές = κόστος χωρίς ομοιομορφία· χημικά = αβεβαιότητα.
Στην Ελλάδα δονητές και χημικά χρησιμοποιούνται σπάνια στα καρποφόρα δέντρα.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο