Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Πυρηνόκαρπα (σελ. 302) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Πυρηνόκαρπα

Αναλυτικές απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις της σελ. 302 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Κλιματικές απαιτήσεις ροδακινιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κλιματικές απαιτήσεις της ροδακινιάς;

Απάντηση:

• Ώρες ψύχους. «Η ροδακινιά έχει μέτριες έως μεγάλες απαιτήσεις σε ώρες ψύχους, ανάλογα με την ποικιλία.»
• Καλοκαίρι. «Θέλει όμως και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια.»
• ⚠️ Άνοιξη. «Η υγρή άνοιξη ευνοεί τις ασθένειες.»
• Πού αποδίδει καλύτερα. «Καλύτερες περιοχές για την καλλιέργειά της είναι η Δυτική και η Κεντρική Μακεδονία, όπου και δίνει την καλύτερη παραγωγή καρπών.»
• 🔴 Τι γίνεται αν λείψει το κρύο. «Ζεστοί και υγροί χειμώνες δε δίνουν παραγωγή, διότι δεν καλύπτονται οι απαιτήσεις του δέντρου σε ώρες ψύχους.»
• Τα τρία συμπτώματα ελλιπούς λήθαργου. «Στην περίπτωση αυτή παρατηρούμε συμπτώματα ελλιπούς διακοπής του λήθαργου των οφθαλμών, όπως είναι α) η καθυστερημένη βλάστηση και άνθηση, β) η ανώμαλη έκπτυξη ελάχιστων ανθοφόρων οφθαλμών και γ) η μειωμένη έως ελάχιστη καρπόδεση.»
• Σύνδεση με την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Έχουν μέτριες ή και μεγάλες απαιτήσεις στο κρύο και γι' αυτό καλλιεργούνται από την Κρήτη και τα νησιά (αμυγδαλιά), έως τη Μακεδονία (κερασιά, ροδακινιά).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Η ροδακινιά έχει μέτριες έως μεγάλες απαιτήσεις σε ώρες ψύχους, ανάλογα με την ποικιλία. Θέλει όμως και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια. Η υγρή άνοιξη ευνοεί τις ασθένειες. Καλύτερες περιοχές για την καλλιέργειά της είναι η Δυτική και η Κεντρική Μακεδονία, όπου και δίνει την καλύτερη παραγωγή καρπών. Ζεστοί και υγροί χειμώνες δε δίνουν παραγωγή, διότι δεν καλύπτονται οι απαιτήσεις του δέντρου σε ώρες ψύχους. Στην περίπτωση αυτή παρατηρούμε συμπτώματα ελλιπούς διακοπής του λήθαργου των οφθαλμών, όπως είναι η καθυστερημένη βλάστηση και άνθηση, η ανώμαλη έκπτυξη ελάχιστων ανθοφόρων οφθαλμών και η μειωμένη έως ελάχιστη καρπόδεση.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση έχει δύο σκέλη: τι θέλει (ψύχος + ζεστό ξηρό καλοκαίρι) και τι παθαίνει αν λείψει το ψύχος.
• Η υγρασία είναι ο εχθρός και στην άνοιξη (ασθένειες) και στον χειμώνα (μη διακοπή λήθαργου).

Κλιματικές απαιτήσεις βερικοκιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κλιματικές απαιτήσεις της βερικοκιάς;

Απάντηση:

• Χειμώνας. «Έχει αρκετές απαιτήσεις σε κρύο το χειμώνα, κάπως μικρότερες από τη ροδακινιά (εξαρτάται από την ποικιλία).»
• ⚠️ Ο μεγάλος κίνδυνος. «Προσοχή στους παγετούς της άνοιξης, διότι η βερικοκιά ανθίζει νωρίς, το Μάρτιο, εποχή κατά την οποία στη χώρα μας συμβαίνουν παγετοί.»
• Γιατί ανθίζει τόσο νωρίς. «Η βερικοκιά είναι το πρώτο φυλλοβόλο δέντρο (μετά την αμυγδαλιά) που ανθίζει την άνοιξη.»
• 🌡️ Καλοκαίρι. «Δεν θέλει πολύ ζεστά καλοκαίρια, διότι οι καρποί ζημιώνονται σε θερμοκρασίες πάνω από 38 °C.»
• Η αντίθεση με τη ροδακινιά. Η ροδακινιά «θέλει … ζεστά, ξηρά καλοκαίρια»· η βερικοκιά όχι — είναι η βασική κλιματική διαφορά των δύο ειδών.
• Συμπληρωματικά για το έδαφος. «Προτιμά εδάφη που στραγγίζονται καλά, είναι μέσης σύστασης (όχι αμμώδη) και είναι ελαφρώς αλκαλικά (αρκετό ασβέστιο)» — σε αντίθεση με την ασβεστόφοβη ροδακινιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Έχει αρκετές απαιτήσεις σε κρύο το χειμώνα, κάπως μικρότερες από τη ροδακινιά (εξαρτάται από την ποικιλία). Προσοχή στους παγετούς της άνοιξης, διότι η βερικοκιά ανθίζει νωρίς, το Μάρτιο, εποχή κατά την οποία στη χώρα μας συμβαίνουν παγετοί. Δεν θέλει πολύ ζεστά καλοκαίρια, διότι οι καρποί ζημιώνονται σε θερμοκρασίες πάνω από 38 °C.» Ο κίνδυνος του παγετού εξηγείται από το ότι «η βερικοκιά είναι το πρώτο φυλλοβόλο δέντρο (μετά την αμυγδαλιά) που ανθίζει την άνοιξη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λιγότερο κρύο από τη ροδακινιά, αλλά περισσότερος κίνδυνος από τον παγετό.
• Το όριο 38 °C είναι το μοναδικό αριθμητικό στοιχείο — μην το παραλείψετε.

Οφθαλμοί των πυρηνόκαρπων

Ερώτηση: Τι είδη οφθαλμών έχουν τα πυρηνόκαρπα και που βρίσκονται αυτοί;

Απάντηση:

• Τα δύο είδη. «Σε όλα τα πυρηνόκαρπα οι οφθαλμοί είναι:

  Είδος	Θέση	Μέγεθος
  i) ξυλοφόροι	«στην κορυφή ή στα πλάγια του κλαδιού»	«συνήθως μικρότεροι»
  ii) απλοί ανθοφόροι	«μόνο στα πλάγια»	«συνήθως μεγαλύτεροι»

• Τι κάνουν οι ανθοφόροι. «Αυτοί δίνουν την άνοιξη κατευθείαν άνθος, χωρίς άλλη βλάστηση, πάνω στο ξύλο.»

• Γιατί λέγονται «απλοί». «Περιέχουν μόνο καταβολές άνθους και όχι άνθους και βλάστησης, όπως περιέχουν οι οφθαλμοί των μηλοειδών.»

• 🔑 Το συμπέρασμα. «Άρα: τα πυρηνόκαρπα δίνουν πάντα τον καρπό στα πλάγια του παλιού ξύλου. (Τα μηλοειδή στην κορυφή της νέας τρυφερής βλάστησης).»

• Πόσοι ανά κόμβο. Στη ροδακινιά, βερικοκιά, δαμασκηνιά, αμυγδαλιά: «2-3 σε κάθε κόμβο» σε διάφορους συνδυασμούς. Στην κερασιά και τη βυσσινιά: «έναν (1) οφθαλμό ανά κόμβο».

• Πόσα άνθη ανά οφθαλμό. Στη ροδακινιά και την αμυγδαλιά «1 άνθος (μονανθής)». «Η κερασιά και η βυσσινιά έχουν οφθαλμούς πολυανθείς, δηλ. από έναν οφθαλμό βγαίνουν 2-4 άνθη (2-4 καρποί).»

• Γιατί έχει σημασία. «Οι παραπάνω γνώσεις είναι απαραίτητες για να γίνει εκτίμηση των ζημιών (παγετός, χαλάζι, εχθροί κ.λπ.), καθώς και για το κλάδεμα του δέντρου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Σε όλα τα πυρηνόκαρπα οι οφθαλμοί είναι: i) ξυλοφόροι στην κορυφή ή στα πλάγια του κλαδιού (συνήθως μικρότεροι), ii) απλοί ανθοφόροι, μόνο στα πλάγια (συνήθως μεγαλύτεροι). Αυτοί δίνουν την άνοιξη κατευθείαν άνθος, χωρίς άλλη βλάστηση, πάνω στο ξύλο.» Οι ανθοφόροι λέγονται απλοί γιατί «περιέχουν μόνο καταβολές άνθους και όχι άνθους και βλάστησης, όπως περιέχουν οι οφθαλμοί των μηλοειδών». Επειδή οι ανθοφόροι βρίσκονται μόνο στα πλάγια, ισχύει ο βασικός κανόνας: «τα πυρηνόκαρπα δίνουν πάντα τον καρπό στα πλάγια του παλιού ξύλου», σε αντίθεση με τα μηλοειδή που καρποφορούν «στην κορυφή της νέας τρυφερής βλάστησης». Ανά κόμβο «βγαίνουν 2-3 μάτια» στα περισσότερα είδη, ενώ η κερασιά και η βυσσινιά έχουν «έναν (1) οφθαλμό ανά κόμβο» — αλλά πολυανθή, «δηλ. από έναν οφθαλμό βγαίνουν 2-4 άνθη (2-4 καρποί)».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση θέλει και τα είδη και τη θέση τους — μην ξεχάσετε το «μόνο στα πλάγια».
• Ο κανόνας «πλάγια, παλιό ξύλο» είναι η αιτία όλων των διαφορών στο κλάδεμα.

Η λογχοειδής βλάστηση

Ερώτηση: Πώς ονομάζουμε τη λογχοειδή βλάστηση στα πυρηνόκαρπα;

Απάντηση:

• Τα δύο ονόματα. «Στα πυρηνόκαρπα η λογχοειδής βλάστηση είναι τα κεντριά που δίνουν ξύλο (όπως και στα μηλοειδή), και τα μπουκέτα Μαΐου που δίνουν καρπούς.»
• Γιατί τα μπουκέτα Μαΐου δίνουν καρπούς. «Διότι έχουν μόνο έναν ξυλοφόρο οφθαλμό στην κορυφή και πολλούς ανθοφόρους οφθαλμούς στη βάση.»
• Το μέγεθος. «Μικρά κλαδιά μήκους 1-5 cm» (περιγραφή στη βερικοκιά).
• Πού υπάρχουν. «Μπουκέτα Μαΐου συναντάμε στην κερασιά, στη βερικοκιά, στη δαμασκηνιά, και στην αμυγδαλιά. Η ροδακινιά και η βυσσινιά δεν έχουν, ή έχουν πολύ λίγα, τα οποία είναι βραχύβια.»
• Πόσο ζουν. «Στην κερασιά υπάρχουν τα πιο πολλά λογχοειδή και τα μακροβιότερα από όλα τα πυρηνόκαρπα (ζουν 5-7 χρόνια).» Στην αμυγδαλιά «ζουν μέχρι 5 χρόνια».
• Η πρακτική σημασία. Στη βερικοκιά η λογχοειδής βλάστηση «φέρει περίπου το 50% του φορτίου (το άλλο 50% φέρεται στα μακριά κλαδιά)», γι' αυτό «το αυστηρό κλάδεμα μειώνει δραστικά το φορτίο της». Στην αμυγδαλιά αφαιρείται «το 1/5 των παλιών κλαδιών … για να διευκολυνθεί η παραγωγή νέων μπουκέτων Μαΐου».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λογχοειδής βλάστηση των πυρηνόκαρπων ονομάζεται κεντριά και μπουκέτα Μαΐου: «στα πυρηνόκαρπα η λογχοειδής βλάστηση είναι τα κεντριά που δίνουν ξύλο (όπως και στα μηλοειδή), και τα μπουκέτα Μαΐου που δίνουν καρπούς, διότι έχουν μόνο έναν ξυλοφόρο οφθαλμό στην κορυφή και πολλούς ανθοφόρους οφθαλμούς στη βάση». Πρόκειται για «μικρά κλαδιά μήκους 1-5 cm». «Μπουκέτα Μαΐου συναντάμε στην κερασιά, στη βερικοκιά, στη δαμασκηνιά, και στην αμυγδαλιά. Η ροδακινιά και η βυσσινιά δεν έχουν, ή έχουν πολύ λίγα, τα οποία είναι βραχύβια.» Τα περισσότερα και μακροβιότερα τα έχει η κερασιά — «ζουν 5-7 χρόνια».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κεντριά → ξύλο· μπουκέτα Μαΐου → καρπός. Η διαφορά είναι στους οφθαλμούς της βάσης.
• Τα δύο είδη χωρίς μπουκέτα Μαΐου είναι ακριβώς η ροδακινιά και η βυσσινιά.

Είδη κλαδέματος στη ροδακινιά

Ερώτηση: Πόσα είδη κλαδέματος εφαρμόζονται στη ροδακινιά;

Απάντηση:

• Η απάντηση: δύο. «Εκτός από το καθορισμένο κλάδεμα διαμόρφωσης, στο κλάδεμα καρποφορίας αφαιρούνται συνήθως ολόκληρα κλαδιά από τη βάση τους.»
• α) Κλάδεμα διαμόρφωσης. «Στη χώρα μας, τα πιο συνηθισμένα σχήματα για τη ροδακινιά είναι το κύπελλο (χαμηλό) και η παλμέττα.»
• β) Κλάδεμα καρποφορίας. «Αφαιρούνται συνήθως ολόκληρα κλαδιά από τη βάση τους (καχεκτικά, κλαδιά που σκιάζουν ή εμποδίζουν).»
• 🔑 Ο κανόνας της αφαίρεσης. «Είναι προτιμότερο να μην αφαιρείται μέρος του κλαδιού, γιατί μετά παρουσιάζεται περισσότερη βλάστηση.»
• Γιατί ισχύει αυτό στη ροδακινιά. «Οι ξυλοφόροι οφθαλμοί δίνουν μόνο μακριά κλαδιά (δεν υπάρχουν λογχοειδή)» — η σύντμηση θα προκαλούσε απλώς νέα βλάστηση, όχι καρποφορία.
• Το αραίωμα δεν είναι κλάδεμα. Ξεχωριστή εργασία: «κάνουμε αραίωμα των καρπών, για να εξασφαλίσουμε μεγαλύτερο μέγεθος, καλύτερη ποιότητα και να ελαφρώσουμε το δέντρο από το μεγάλο φορτίο. Γίνεται πάντα προτού σκληρύνει το κουκούτσι» και «είναι προτιμότερο να γίνεται με το χέρι».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη ροδακινιά εφαρμόζονται δύο είδη κλαδέματος: το κλάδεμα διαμόρφωσης και το κλάδεμα καρποφορίας. «Στη χώρα μας, τα πιο συνηθισμένα σχήματα για τη ροδακινιά είναι το κύπελλο (χαμηλό) και η παλμέττα. Εκτός από το καθορισμένο κλάδεμα διαμόρφωσης, στο κλάδεμα καρποφορίας αφαιρούνται συνήθως ολόκληρα κλαδιά από τη βάση τους (καχεκτικά, κλαδιά που σκιάζουν ή εμποδίζουν). Είναι προτιμότερο να μην αφαιρείται μέρος του κλαδιού, γιατί μετά παρουσιάζεται περισσότερη βλάστηση.» Ξεχωριστά από το κλάδεμα γίνεται και το αραίωμα των καρπών, «πάντα προτού σκληρύνει το κουκούτσι», κατά προτίμηση με το χέρι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο: διαμόρφωσης και καρποφορίας. Το αραίωμα είναι άλλη εργασία.
• Στη ροδακινιά αφαιρούμε ολόκληρο το κλαδί, δεν συντμήνουμε.

Σχεδιασμός δενδροκομείου κερασιάς

Ερώτηση: Σχεδιάστε ένα δενδροκομείο με κερασιές. Διαλέξτε υποκείμενο, ποικιλία (περισσότερες, αν χρειάζεται) και υπολογίστε αποστάσεις σε σχήμα κύπελλο και με σύστημα κατά τετράγωνα. Υπολογίστε τον αριθμό των δέντρων ανά στρέμμα.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — Υποκείμενο. Επειδή το σχήμα που ζητείται είναι κύπελλο, επιλέγουμε ζωηρό υποκείμενο. Το βιβλίο δίνει τρεις επιλογές: «Κερασιά η Μαχαλέπιος … κατάλληλο για ασβεστούχα εδάφη, έχει μέτρια ανάπτυξη και εισέρχεται γρήγορα στην καρποφορία»· «Βυσσινιά … δίνει δέντρα λιγότερο ζωηρά»· «Colt … το πιο διαδεδομένο στον κόσμο σήμερα … δεν αντέχει στην ξηρασία». Επιλογή: Κερασιά η Μαχαλέπιος, γιατί ταιριάζει στο κύπελλο και αντέχει στο ασβέστιο.

• Βήμα 2 — Ποικιλίες. «Σχεδόν όλες οι εμπορικές ποικιλίες της κερασιάς, με εξαίρεση τη Stella, είναι αυτόστειρες. Στο δενδροκομείο, λοιπόν, προγραμματίζουμε τη φύτευση 1-2 ακόμη ποικιλιών, οι οποίες φροντίζουμε να είναι συνανθούσες και αλληλοσυμβιβαστές.»

• Η τριάδα που προτείνεται.

  Ρόλος	Ποικιλία	Στοιχεία του βιβλίου
  Κύρια	Burlat	«καρπός μεγάλος, ποικιλία πρώιμη… Επικονιάζεται από την Hardy Giant και τη Van»
  Επικονιάστρια 1	Hardy Giant	«δέντρο ζωηρό, πολύ παραγωγικό… Επικονιάζεται από την Burlat»
  Επικονιάστρια 2	Van	«πολύ παραγωγική, μεγαλόκαρπη… Είναι επικονιαστής της Burlat»

  Η επιλογή είναι αμοιβαία συμβατή: η Burlat επικονιάζεται από τις άλλες δύο και η Hardy Giant από την Burlat.

• Βήμα 3 — Αποστάσεις. «Με υποκείμενα ζωηρά και σχήμα κύπελλο, οι αποστάσεις φύτευσης είναι 8 × 8 m (15-17 δέντρα ανά στρέμμα).»

• Βήμα 4 — Επιφάνεια ανά δέντρο (σύστημα κατά τετράγωνα). Στο σύστημα κατά τετράγωνα κάθε δέντρο καταλαμβάνει ένα τετράγωνο πλευράς ίσης με την απόσταση φύτευσης:

  Ε = α × β = 8 m × 8 m = 64 m²/δέντρο

• Βήμα 5 — Δέντρα ανά στρέμμα. Το στρέμμα είναι 1.000 m²:

  Ν = 1.000 m² ÷ 64 m² = 15,6 δέντρα

  Άρα ≈ 15-16 δέντρα ανά στρέμμα, σε πλήρη συμφωνία με το βιβλίο που δίνει «15-17 δέντρα ανά στρέμμα».

• Βήμα 6 — Κατανομή των ποικιλιών. Φυτεύουμε σειρές με αναλογία περίπου 2 σειρές Burlat : 1 σειρά επικονιάστριας, ώστε καμία κύρια σειρά να μη βρίσκεται μακριά από επικονιάστρια. Σε δενδροκομείο 10 στρεμμάτων χρειάζονται περίπου 156 δέντρα (10 × 15,6), δηλαδή κατά προσέγγιση 104 Burlat + 26 Hardy Giant + 26 Van.

• Βήμα 7 — Μέλισσες. Το βιβλίο τονίζει για τη δαμασκηνιά — και ισχύει και εδώ — ότι πρέπει «(πάντα) να υπάρχουν μέλισσες», αφού και οι τρεις ποικιλίες είναι εντομόφιλες.

• Βήμα 8 — Έδαφος και άρδευση. «Πρέπει να καλλιεργηθεί σε έδαφος γόνιμο, βαθύ, καλά αποστραγγιζόμενο.» «Είναι είδος που θέλει πολύ νερό» — προσοχή «α) να μη δίνεται υπερβολική ποσότητα νερού που λιμνάζει … και β) να μη σταματούν τα ποτίσματα μετά τη συγκομιδή των καρπών».

• ⚠️ Και μια υπενθύμιση για το κλάδεμα: «Ποτέ δε γίνεται αυστηρό κλάδεμα στην κερασιά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποκείμενο: Κερασιά η Μαχαλέπιος — «κατάλληλο για ασβεστούχα εδάφη, έχει μέτρια ανάπτυξη και εισέρχεται γρήγορα στην καρποφορία». Ποικιλίες: επειδή «σχεδόν όλες οι εμπορικές ποικιλίες της κερασιάς, με εξαίρεση τη Stella, είναι αυτόστειρες», φυτεύουμε τρεις συνανθούσες και αλληλοσυμβιβαστές: κύρια την Burlat και επικονιάστριες την Hardy Giant και τη Van, αφού «η Burlat επικονιάζεται από την Hardy Giant και τη Van». Αποστάσεις: «με υποκείμενα ζωηρά και σχήμα κύπελλο, οι αποστάσεις φύτευσης είναι 8 × 8 m». Υπολογισμός: στο σύστημα κατά τετράγωνα κάθε δέντρο καταλαμβάνει Ε = 8 × 8 = 64 m², άρα ανά στρέμμα (1.000 m²) αντιστοιχούν Ν = 1.000 ÷ 64 = 15,6, δηλαδή περίπου 15-16 δέντρα ανά στρέμμα — τιμή που συμφωνεί με το βιβλίο («15-17 δέντρα ανά στρέμμα»). Οι ποικιλίες διατάσσονται σε σειρές με αναλογία περίπου 2:1 υπέρ της κύριας, ώστε καμία σειρά να μη μένει μακριά από επικονιάστρια, και εξασφαλίζουμε παρουσία μελισσών. Το έδαφος πρέπει να είναι «γόνιμο, βαθύ, καλά αποστραγγιζόμενο» και η άρδευση άφθονη αλλά χωρίς λίμνασμα, συνεχιζόμενη και μετά τη συγκομιδή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το κλειδί του υπολογισμού: 1.000 m² ÷ (α × β). Εδώ 1.000 ÷ 64 = 15,6.
• Χωρίς επικονιάστριες το δενδροκομείο δεν θα έδενε καρπό — μόνο η Stella είναι αυτογόνιμη.
• Το ζωηρό υποκείμενο επιβάλλει τις μεγάλες αποστάσεις (8 × 8 m)· με Colt και γραμμοειδή σχήματα θα ήταν 5 × 5 m και 40 δέντρα/στρέμμα.

Ασθένειες της βερικοκιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σπουδαιότερες ασθένειες της βερικοκιάς;

Απάντηση:

• α) Έκκριση κόμμεος. «Από διάφορα σημεία του κορμού βγαίνει κόμμι, το οποίο, μόλις βγει στον αέρα, πήζει.»
• Τα τρία αίτια. «Αυτό οφείλεται: i) σε προσβολή από έντομα (π.χ. καπνώδη), ii) σε έλλειψη νερού ή ανικανότητα του φυτού να προσλάβει νερό, iii) μπορεί να οφείλεται και σε βακτήριο που προκαλεί καρκίνο στον κορμό και τα κλαδιά.»
• Τα συμπτώματα του βακτηρίου. «Παρατηρείται στα άνθη, στους καρπούς, στα φύλλα (καφέ κηλίδες) και στους οφθαλμούς.»
• Η αντιμετώπιση. «Τα προσβεβλημένα μέρη αφαιρούνται γρήγορα με προσοχή και καίγονται. Ασπρίζουμε τις πληγές με ασβέστη. Μόλις εμφανισθεί, ψεκάζουμε με βορδιγάλειο πολτό ή οξυχλωριούχο χαλκό, επαναλαμβάνουμε μετά από ένα-δύο μήνες και συνεχίζουμε την επόμενη άνοιξη.»
• Πού εμφανίζεται. «Γενικά, το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται σε γέρικα, εγκαταλελειμμένα δέντρα.»
• β) Μονίλια και Κορύνεο. «Μονίλια, Κορύνεο (βλ. Ροδακινιά).» Από τη ροδακινιά: το κορύνεο «κάνει μικρές τρύπες στα φύλλα σαν σκάγια και μικρές πληγές στα κλαδιά, που στάζουν κόμμι»· η μονίλια «προσβάλλει τα άνθη, τα νεαρά κλαδιά και τους καρπούς. Γκρι σκόνη καλύπτει τα προσβεβλημένα μέρη, ενώ οι καρποί γίνονται καφέ και σαπίζουν».
• γ) Ίωση Sharka. «Η ίωση αυτή προσβάλλει κυρίως τα βερίκοκα. Σχηματίζει χαρακτηριστικές βούλες στον πυρήνα, σφαιρικά εξογκώματα στον καρπό και τον πετρώνει.»
• 🔴 Το χειρότερο σύμπτωμα. «Χειρότερο από τα προηγούμενα συμπτώματα είναι το γεγονός ότι αφαιρεί από τον καρπό εντελώς τη γεύση και το άρωμα. Καταπολέμηση δεν υπάρχει.»
• Τα μόνα μέτρα κατά της Sharka. «Προσοχή πρέπει να δίνεται στο πολλαπλασιαστικό υλικό (φυτώρια) και να αποφεύγεται η φύτευση ευαίσθητων ποικιλιών (π.χ. Υπερπρώιμο Τίρυνθος).» Ανθεκτική είναι η Harlayne. Στη δαμασκηνιά σημειώνεται ότι οι αφίδες μεταδίδουν την ίωση Sharka.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι σπουδαιότερες ασθένειες της βερικοκιάς είναι τρεις. α) Η έκκριση κόμμεος: «από διάφορα σημεία του κορμού βγαίνει κόμμι, το οποίο, μόλις βγει στον αέρα, πήζει»· οφείλεται «i) σε προσβολή από έντομα (π.χ. καπνώδη), ii) σε έλλειψη νερού ή ανικανότητα του φυτού να προσλάβει νερό, iii) … σε βακτήριο που προκαλεί καρκίνο στον κορμό και τα κλαδιά», και αντιμετωπίζεται με αφαίρεση και κάψιμο των προσβεβλημένων μερών, άσπρισμα των πληγών με ασβέστη και ψεκασμούς «με βορδιγάλειο πολτό ή οξυχλωριούχο χαλκό». β) Η μονίλια και το κορύνεο, όπως στη ροδακινιά. γ) Η ίωση Sharka, που «προσβάλλει κυρίως τα βερίκοκα», «σχηματίζει χαρακτηριστικές βούλες στον πυρήνα, σφαιρικά εξογκώματα στον καρπό και τον πετρώνει» και, το χειρότερο, «αφαιρεί από τον καρπό εντελώς τη γεύση και το άρωμα» — «καταπολέμηση δεν υπάρχει», παρά μόνο προσοχή στο πολλαπλασιαστικό υλικό και αποφυγή ευαίσθητων ποικιλιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η Sharka είναι ίωση, όχι μύκητας — γι' αυτό δεν καταπολεμείται.
• Η έκκριση κόμμεος έχει τρία διαφορετικά αίτια, όχι μόνο μικροβιολογικά.

Εχθροί της ροδακινιάς

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι εχθροί της ροδακινιάς;

Απάντηση:

• i) Αφίδες. «Τα προσβεβλημένα φύλλα κατσαρώνουν, μένουν μικρότερα, τρίβονται εύκολα και κιτρινίζουν. Από αυτές προσβάλλονται και τα άνθη. Το αποτέλεσμα είναι οι μικροί καρποί και μείωση της παραγωγής. Αποτελεσματικότεροι είναι οι ψεκασμοί πριν από την άνθηση.»
• ii) Ανάρσια. «Κάνει στοές μέσα στους νεαρούς βλαστούς και τους καρπούς. Τα προσβεβλημένα μέρη αφαιρούνται και καίγονται. Γίνεται ψεκασμός συνήθως κάθε εβδομάδα, μετά την έναρξη της βλάστησης (πρόγραμμα).»
• iii) Καρπόκαψα. «Προσβάλλει τους βλαστούς και τους καρπούς της ροδακινιάς. Ανοίγει στοές στο σημείο κοντά στον ποδίσκο του καρπού. Οι προσβεβλημένοι βλαστοί αφαιρούνται.»
• Η σχέση της με την ανάρσια. «Η καταπολέμησή της καλύπτεται πλήρως από το πρόγραμμα ψεκασμών κατά της ανάρσιας. Είναι μικρότερης σημασίας εχθρός σε σχέση με την καρπόκαψα της δαμασκηνιάς και κυρίως την καρπόκαψα των μηλοειδών.»
• iv) Μύγα Μεσογείου. «Γεννάει τα αυγά της μέσα στον καρπό και αφήνει κηλίδες στην επιφάνειά του. Η καταπολέμηση γίνεται με δολωματικούς ψεκασμούς (εντομοκτόνο + πρωτεΐνη + ζάχαρη).»
• v) Έντομα του ξύλου (σκολύτης, καπνώδης). «Συνήθως προσβάλλουν τα αδύνατα, γέρικα δέντρα, δημιουργώντας στοές στον κορμό και στα κλαδιά.»
• Η γενική αρχή του βιβλίου. «Χρησιμοποιούνται φάρμακα μόνο εφόσον είναι εντελώς απαραίτητο και αφού δεν αποδώσουν τα σκαλίσματα, τα σβαρνίσματα (για τα ζιζάνια) και η βιολογική καταπολέμηση (για τους εχθρούς).»
• ⚠️ «Όλοι οι ψεκασμοί πρέπει να σταματούν ένα μήνα πριν από τη συγκομιδή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι εχθροί της ροδακινιάς είναι πέντε: i) οι αφίδες — «τα προσβεβλημένα φύλλα κατσαρώνουν, μένουν μικρότερα, τρίβονται εύκολα και κιτρινίζουν», με αποτέλεσμα «μικροί καρποί και μείωση της παραγωγής»· αποτελεσματικότεροι είναι «οι ψεκασμοί πριν από την άνθηση». ii) Η ανάρσια — «κάνει στοές μέσα στους νεαρούς βλαστούς και τους καρπούς»· τα προσβεβλημένα μέρη «αφαιρούνται και καίγονται» και ακολουθεί πρόγραμμα εβδομαδιαίων ψεκασμών μετά την έναρξη της βλάστησης. iii) Η καρπόκαψα — «ανοίγει στοές στο σημείο κοντά στον ποδίσκο του καρπού»· «η καταπολέμησή της καλύπτεται πλήρως από το πρόγραμμα ψεκασμών κατά της ανάρσιας». iv) Η μύγα Μεσογείου — «γεννάει τα αυγά της μέσα στον καρπό και αφήνει κηλίδες στην επιφάνειά του»· αντιμετωπίζεται με «δολωματικούς ψεκασμούς (εντομοκτόνο + πρωτεΐνη + ζάχαρη)». v) Τα έντομα του ξύλου (σκολύτης, καπνώδης) — «προσβάλλουν τα αδύνατα, γέρικα δέντρα, δημιουργώντας στοές στον κορμό και στα κλαδιά».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η καρπόκαψα δε θέλει δικό της πρόγραμμα — το της ανάρσιας αρκεί.
• Ο δολωματικός ψεκασμός (με πρωτεΐνη και ζάχαρη) είναι αποκλειστικά για τη μύγα.

Ποικιλίες ροδακινιάς

Ερώτηση: Αναφέρατε 3 σπουδαίες ποικιλίες της ροδακινιάς.

Απάντηση:

• Πλαίσιο. «Υπάρχουν πάρα πολλές ποικιλίες σε όλο τον κόσμο και συνεχώς εμφανίζονται καινούργιες. Οι περισσότερες από αυτές είναι αμερικάνικης προέλευσης.»

• 1) Redhaven / Sunhaven. «Οι καρποί είναι μέτριοι προς μεγάλοι, έχουν εξαιρετικά χρώματα και άριστη ποιότητα. Το χρώμα της σάρκας τους είναι κίτρινο και ωριμάζουν αρχές έως μέσα Ιουλίου.»

• 2) Hale (γιαρμάς) / Elberta. «(αλληλοεπικονιάζονται). Ο καρπός έχει μεγάλο μέγεθος και ωραία χρώματα. Κιτρινόσαρκες ποικιλίες, ωριμάζουν στα μέσα έως το τέλος Αυγούστου. Η Hale, ποικιλία εξαιρετικής ποιότητας, αυτόστειρη, είναι ο γνωστός μας γιαρμάς.»

• 3) Cardinal / Dixired. «Ο καρπός τους έχει μέτριο μέγεθος. Πρόκειται για κιτρινόσαρκες ποικιλίες, με χρώμα φλοιού λαμπερό κόκκινο. Ωριμάζουν μέσα έως τα τέλη Ιουνίου.»

• Άλλες επιλογές που δέχεται η ερώτηση. Mayflower / Springtime: «ο καρπός τους είναι μικρός, αρωματικός, το χρώμα του φλοιού λευκοπράσινο, με λίγο κόκκινο. Είναι λευκόσαρκες. Ωριμάζουν τέλη Μαΐου έως αρχές Ιουνίου.»

• Συμπύρηνα (για κονσέρβα). «Οι σπουδαιότερες ποικιλίες κατά σειρά ωρίμασης είναι: η Vivian, η Andross, η Everts, η Meriam. Σημασία δίνεται στην κλιμάκωση της παραγωγής, ώστε να είναι δυνατή η απορρόφησή τους από το εργοστάσιο.»

• Νεκταρίνια. «Armking, Sun Free, Springred, Redgold, Fantasia, Venus (κατά σειρά ωρίμανσης) και η λευκόσαρκη Snow Queen (πρώιμη).»

• 📊 Πίνακας ωρίμασης (χρήσιμος για την επιλογή τριάδας).

  Ποικιλία	Σάρκα	Ωρίμαση
  Mayflower, Springtime	λευκή	τέλη Μαΐου - αρχές Ιουνίου
  Cardinal, Dixired	κίτρινη	μέσα - τέλη Ιουνίου
  Redhaven, Sunhaven	κίτρινη	αρχές - μέσα Ιουλίου
  Hale, Elberta	κίτρινη	μέσα - τέλος Αυγούστου

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις σπουδαίες ποικιλίες ροδακινιάς που καλλιεργούνται στην Ελλάδα είναι: 1) Redhaven (και Sunhaven) — «οι καρποί είναι μέτριοι προς μεγάλοι, έχουν εξαιρετικά χρώματα και άριστη ποιότητα. Το χρώμα της σάρκας τους είναι κίτρινο και ωριμάζουν αρχές έως μέσα Ιουλίου». 2) Hale (και Elberta) — «ο καρπός έχει μεγάλο μέγεθος και ωραία χρώματα. Κιτρινόσαρκες ποικιλίες, ωριμάζουν στα μέσα έως το τέλος Αυγούστου. Η Hale, ποικιλία εξαιρετικής ποιότητας, αυτόστειρη, είναι ο γνωστός μας γιαρμάς». 3) Cardinal (και Dixired) — «ο καρπός τους έχει μέτριο μέγεθος. Πρόκειται για κιτρινόσαρκες ποικιλίες, με χρώμα φλοιού λαμπερό κόκκινο. Ωριμάζουν μέσα έως τα τέλη Ιουνίου». Δεκτές είναι επίσης οι Mayflower / Springtime (λευκόσαρκες, πρωιμότερες) και, για κονσέρβα, τα συμπύρηνα Vivian, Andross, Everts, Meriam.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το βιβλίο σημειώνει ότι «οι περισσότερες … είναι αμερικάνικης προέλευσης».
• Η Hale είναι αυτόστειρη — αν την επιλέξετε, χρειάζεται επικονιάστρια (π.χ. Elberta).

Ποικιλίες αμυγδαλιάς

Ερώτηση: Αναφέρατε 3 σπουδαίες ποικιλίες της αμυγδαλιάς.

Απάντηση:

• Η ελληνική τριάδα. «Στην Ελλάδα καλλιεργούνται οι όψιμες ποικιλίες: i) Ρέτσου (αφράτη), μαζί με ii) Texas (ημίσκληρη), μαζί με iii) Truoito (σκληρή).»

• Γιατί φυτεύονται μαζί. «Οι περισσότερες εμπορικές ποικιλίες της αμυγδαλιάς είναι αυτοασυμβίβαστες, γι' αυτό φυτεύονται 2 ή και 3 συνανθούσες εμπορικές ποικιλίες μαζί.»

• Γιατί όψιμες. «Με βάση την εποχή άνθησης … iii) όψιμες (ανθίζουν τον Μάρτιο). Οι τελευταίες είναι καλύτερες για παγετόπληκτες περιοχές.»

• Τι σημαίνουν τα «αφράτη, ημίσκληρη, σκληρή».

  Τύπος	Απόδοση σε ψίχα	Σχέση
  απαλοκέλυφες (αφράτα)	«μεγάλη … φτάνει το 50%»	2:1
  ημίσκληρες	«30-40%»	3:1
  σκληροκέλυφες (σκληρά)	«20-30%»	4:1

• ⚠️ Το τίμημα των αφράτων. «Τα αφράτα είναι εξαιρετικές ποικιλίες, αλλά πολύ απαιτητικές και εξαιρετικά ευαίσθητες σε μεταφορές, συσκευασία, ασθένειες κ.λπ.»

• Άλλες πολύ καλές ποικιλίες. «iv) Ne plus ultra: εξαιρετικής ποιότητας, για νότιες περιοχές (λιγότερες ώρες ψύχους), είναι μεσοπρώιμη. Καλλιεργείται μαζί με τη Marcona (επικονιάστρια).»

• «v) Ferragnes ή Φερρανιά: Είναι η οψιμότερη, εξαιρετικής ποιότητας. Επικονιάζεται από τις Ferraduel και Ai.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις σπουδαίες ποικιλίες αμυγδαλιάς είναι οι όψιμες που καλλιεργούνται στην Ελλάδα: «i) Ρέτσου (αφράτη), μαζί με ii) Texas (ημίσκληρη), μαζί με iii) Truoito (σκληρή)». Φυτεύονται μαζί γιατί «οι περισσότερες εμπορικές ποικιλίες της αμυγδαλιάς είναι αυτοασυμβίβαστες, γι' αυτό φυτεύονται 2 ή και 3 συνανθούσες εμπορικές ποικιλίες μαζί», ενώ επιλέγονται όψιμες επειδή «ανθίζουν τον Μάρτιο» και «είναι καλύτερες για παγετόπληκτες περιοχές». Οι χαρακτηρισμοί αφορούν το κέλυφος και την απόδοση σε ψίχα: αφράτα «έως 50% (2:1)», ημίσκληρες «30-40% (3:1)», σκληρά «20-30% (4:1)». Δεκτές είναι επίσης η Ne plus ultra («εξαιρετικής ποιότητας, για νότιες περιοχές, μεσοπρώιμη», με επικονιάστρια τη Marcona) και η Ferragnes ή Φερρανιά («η οψιμότερη, εξαιρετικής ποιότητας», που «επικονιάζεται από τις Ferraduel και Ai»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι τρεις ελληνικές δεν είναι τυχαίες: είναι συνανθούσες και καλύπτουν και τους τρεις τύπους κελύφους.
• Αφράτα = μεγαλύτερη ψίχα αλλά μεγαλύτερη ευαισθησία.

Εμπορικές ποικιλίες βερικοκιάς

Ερώτηση: Αναφέρατε 3 εμπορικές ποικιλίες της βερικοκιάς.

Απάντηση:

• Πλαίσιο. «Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως ελληνικές ποικιλίες.»
• 1) Μπεμπέκου. «Ποικιλία πολύ παραγωγική. Ο καρπός είναι μεγάλος, εμφανίσιμος. Είναι νόστιμος και αρωματικός, όταν είναι εντελώς ώριμος. Αντέχει στη συσκευασία και στις μεταφορές. Ωριμάζει τέλη Ιουνίου έως αρχές Ιουλίου. Αποτελεί την κύρια ελληνική εμπορική ποικιλία (μαζί με τη Διαμαντοπούλου). Είναι ποικιλία εξίσου καλή για επιτραπέζια και για βιομηχανική χρήση (κονσέρβα, γλυκό).»
• 2) Διαμαντοπούλου. «Ο καρπός είναι μέτριου μεγέθους, με χρώμα πορτοκαλί και κόκκινα στίγματα. Είναι πολύ νόστιμος και πολύ αρωματικός. Ωριμάζει 1-2 εβδομάδες μετά την Μπεμπέκου. Είναι ποικιλία εξαιρετικής ποιότητας, αλλά πιο ευαίσθητη από τη Μπεμπέκου στη συσκευασία και στις μεταφορές και λιγότερο παραγωγική.»
• 3) Τσαουλί. «Ο καρπός είναι μικρός, λευκόσαρκος, μαλακός, πολύ αρωματικός. Υπερπρώιμο, ωριμάζει τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου. Απολαμβάνει ψηλές τιμές στην αγορά, αλλά είναι πολύ ευαίσθητο στη μεταφορά και στη συσκευασία. Δε συντηρείται καθόλου.»
• Άλλες ελληνικές. Υπερπρώιμο Τίρυνθος: «καρπός μικρός, μεγαλύτερος του τσαουλιού, με χρώμα πορτοκαλί, ωριμάζει στα μέσα Ιουνίου. Αντιμετωπίζει πολύ μεγάλο πρόβλημα με την ίωση Sharka.» Λουϊζέτ (Luizet): «γαλλική ποικιλία … καλλιεργείται κυρίως για ξερά βερίκοκα.»
• Αμερικανικές. «Harcot: έχει πολύ μεγάλο καρπό και ωριμάζει μέσα Ιουνίου, πριν από την Μπεμπέκου. Είναι αυτόστειρη, επικονιάζεται από την Μπεμπέκου (ανθίζουν μαζί).» «Harlayne: είναι μικρόκαρπη, όψιμη … Είναι ανθεκτική στην ίωση Sharka.»
• 📅 Σειρά ωρίμασης. Τσαουλί (τέλη Μαΐου) → Υπερπρώιμο Τίρυνθος / Harcot (μέσα Ιουνίου) → Μπεμπέκου (τέλη Ιουνίου - αρχές Ιουλίου) → Διαμαντοπούλου (+1-2 εβδ.) → Harlayne (+2-3 εβδ.) → Λουϊζέτ (2-3 εβδ. μετά τη Διαμαντοπούλου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις εμπορικές ποικιλίες βερικοκιάς είναι: 1) Μπεμπέκου — «ποικιλία πολύ παραγωγική», με καρπό «μεγάλο, εμφανίσιμο» που «αντέχει στη συσκευασία και στις μεταφορές», ωριμάζει «τέλη Ιουνίου έως αρχές Ιουλίου» και «αποτελεί την κύρια ελληνική εμπορική ποικιλία». 2) Διαμαντοπούλου — καρπός «μέτριου μεγέθους, με χρώμα πορτοκαλί και κόκκινα στίγματα», «πολύ νόστιμος και πολύ αρωματικός», που ωριμάζει «1-2 εβδομάδες μετά την Μπεμπέκου», αλλά είναι «πιο ευαίσθητη … και λιγότερο παραγωγική». 3) Τσαουλί — «μικρός, λευκόσαρκος, μαλακός, πολύ αρωματικός», υπερπρώιμο (τέλη Μαΐου - αρχές Ιουνίου), που «απολαμβάνει ψηλές τιμές στην αγορά», αλλά «είναι πολύ ευαίσθητο στη μεταφορά και στη συσκευασία» και «δε συντηρείται καθόλου». Δεκτές είναι επίσης το Υπερπρώιμο Τίρυνθος, η Λουϊζέτ (για ξερά βερίκοκα) και οι αμερικανικές Harcot και Harlayne.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η Μπεμπέκου και η Διαμαντοπούλου είναι μαζί «η κύρια ελληνική εμπορική ποικιλία».
• Το Τσαουλί πληρώνεται ακριβά ακριβώς επειδή είναι υπερπρώιμο — αλλά δε συντηρείται.