Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Καλλιέργεια του εδάφους του δενδροκομείου (σελ. 123) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Καλλιέργεια του εδάφους του δενδροκομείου (σελ. 123) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Καλλιέργεια του εδάφους του δενδροκομείου

Αναλυτικές απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις της σελ. 123 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Οι στόχοι της καλλιέργειας του εδάφους

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι της καλλιέργειας του εδάφους ενός δενδροκομείου;

Απάντηση:

Η αφετηρία. «Με την καλλιέργεια ή καλύτερα τη διαχείριση του εδάφους, επιδιώκεται η εκπλήρωση των παρακάτω στόχων.» Οι στόχοι είναι έξι (σελ. 113).
α) Διάβρωση. «Η ελαχιστοποίηση της διάβρωσης του εδάφους, ιδιαίτερα μετά από έντονη βροχόπτωση, καταιγίδα, χαλαζόπτωση, ή ανεμοθύελλα.»
β) Υφή. «Η διατήρηση της υφής (συσσωματώματα, πορώδες) του εδάφους, σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση.»
γ) Υγρασία. «Η διατήρηση υψηλών επιπέδων της εδαφικής υγρασίας.»
δ) Θρέψη. «Η ενσωμάτωση της κοπριάς και των λιπασμάτων στο έδαφος.»
ε) Οργανική ύλη. «Η αποφυγή της απόπλυσης της οργανικής ύλης του εδάφους.»
στ) Ζιζάνια. «Ο έλεγχος των ζιζανίων.»
Γιατί δεν έχουν όλοι το ίδιο βάρος. «Καθεμία από τις παραπάνω παραμέτρους έχει τη δική της ιδιαίτερη βαρύτητα και η σημασία καθεμιάς ποικίλλει ανάλογα με το ανάγλυφο του εδάφους και τις κλιματικές συνθήκες (μικροκλίμα) της περιοχής.» Γι' αυτό «ανάλογα με τη σπουδαιότητά τους, ποικίλλουν και οι τρόποι διαχείρισης του εδάφους, διαμορφώνονται δηλαδή τα συστήματα καλλιέργειάς του».
Και το οικονομικό σκέλος. «Η κατεργασία (καλλιέργεια) του εδάφους συνιστά παράγοντα διαμόρφωσης του κόστους παραγωγής του οπωρώνα» και «πρέπει να εφαρμόζεται κατά τρόπο τέτοιο, ώστε η οικονομική επιβάρυνση να ελαχιστοποιείται, ενώ ταυτόχρονα επιτυγχάνεται ο επιδιωκόμενος στόχος».
⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ διατυπώνει τους ίδιους στόχους με τρεις μικρές διαφορές (σελ. 122): γράφει «στη διατήρηση ή τη βελτίωση της δομής» αντί «της υφής», «των χημικών λιπασμάτων» αντί «των λιπασμάτων» και «στον περιορισμό της έκπλυσης» αντί «στην αποφυγή της απόπλυσης». Κλείνει δε με τη φράση: «Όλες οι παραπάνω παράμετροι παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα των οπωροφόρων δέντρων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στόχοι είναι έξι: «α) η ελαχιστοποίηση της διάβρωσης του εδάφους, ιδιαίτερα μετά από έντονη βροχόπτωση, καταιγίδα, χαλαζόπτωση, ή ανεμοθύελλα, β) η διατήρηση της υφής (συσσωματώματα, πορώδες) του εδάφους, σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση, γ) η διατήρηση υψηλών επιπέδων της εδαφικής υγρασίας, δ) η ενσωμάτωση της κοπριάς και των λιπασμάτων στο έδαφος, ε) η αποφυγή της απόπλυσης της οργανικής ύλης του εδάφους και στ) ο έλεγχος των ζιζανίων». Η βαρύτητα κάθε στόχου δεν είναι σταθερή: «η σημασία καθεμιάς ποικίλλει ανάλογα με το ανάγλυφο του εδάφους και τις κλιματικές συνθήκες (μικροκλίμα) της περιοχής» — και ακριβώς γι' αυτό «διαμορφώνονται … τα συστήματα καλλιέργειάς του». Πάνω από όλα, η κατεργασία «συνιστά παράγοντα διαμόρφωσης του κόστους παραγωγής», άρα πρέπει να ελαχιστοποιεί την οικονομική επιβάρυνση πετυχαίνοντας ταυτόχρονα τον στόχο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι στόχοι είναι έξι — μην ξεχνάς τον στ) έλεγχο των ζιζανίων, που είναι και ο λόγος ύπαρξης των τεσσάρων συστημάτων.
⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ γράφει «δομής», «χημικών λιπασμάτων» και «έκπλυσης», το κείμενο «υφής», «λιπασμάτων» και «απόπλυσης».

Η συγκαλλιέργεια και πότε εφαρμόζεται

Ερώτηση: Τι είναι συγκαλλιέργεια στον οπωρώνα και πότε πρέπει να εφαρμόζεται;

Απάντηση:

Α. Ο ορισμός. «Τα πρώτα χρόνια μετά την εγκατάσταση των δενδρυλλίων, εφαρμόζεται το σύστημα της συγκαλλιέργειας, δηλαδή ανάμεσα στις γραμμές φύτευσης καλλιεργούνται αροτραία φυτά, για τα οποία πραγματοποιούνται οργώματα μικρού βάθους.»
Γιατί γίνεται. «Έτσι ο παραγωγός έχει ένα συμπληρωματικό εισόδημα.»
Β. Πότε εφαρμόζεται — το χρονικό όριο. Μόνο τα πρώτα χρόνια: «Μετά την ενηλικίωση των δέντρων, κάθε σκέψη για συγκαλλιέργεια πρέπει να εγκαταλείπεται.» Θυμίζουμε ότι τα συστήματα καλλιέργειας του κεφαλαίου «αφορούν δέντρα που έχουν εισέλθει στην παραγωγική τους ηλικία, (δηλαδή έχουν περάσει 3 έως 7 έτη από την εγκατάσταση των δενδρυλλίων)».
Γ. Με τι ΔΕΝ πρέπει να γίνεται. «Πρέπει όμως να αποφεύγεται η συγκαλλιέργεια με λαχανικά, ειδικά της οικογένειας των σολανιδών (τομάτα, πατάτα, μελιτζάνα, πιπεριά κ.ά.), επειδή αυτά προσβάλλονται από ασθένειες της ρίζας και των αγγείων, οι οποίες προσβάλλουν και τα δέντρα.»
Δ. Πού είναι κοινή πρακτική. «Τέτοια συγκαλλιέργεια σε ελαιώνες ή οπωρώνες εσπεριδοειδών είναι κοινή πρακτική στις νότιες περιοχές της χώρας μας, όπου οι γεωργικοί κλήροι είναι μικροί και η παραγωγή πρώιμων λαχανικών (σε χαμηλή κάλυψη με πλαστικό) είναι πολύ ελκυστική, λόγω των υψηλών τιμών των προϊόντων αυτών στην αγορά.»
Η αντίφαση που επισημαίνει το ίδιο το βιβλίο. Η πρακτική αυτή είναι ακριβώς η συγκαλλιέργεια με λαχανικά που το βιβλίο συνιστά να αποφεύγεται — την καταγράφει ως υπαρκτή πρακτική, όχι ως σύσταση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συγκαλλιέργεια είναι το σύστημα που εφαρμόζεται «τα πρώτα χρόνια μετά την εγκατάσταση των δενδρυλλίων» και σημαίνει ότι «ανάμεσα στις γραμμές φύτευσης καλλιεργούνται αροτραία φυτά, για τα οποία πραγματοποιούνται οργώματα μικρού βάθους»· σκοπός της είναι να έχει «ο παραγωγός ένα συμπληρωματικό εισόδημα». Εφαρμόζεται μόνο όσο τα δέντρα είναι νεαρά: «Μετά την ενηλικίωση των δέντρων, κάθε σκέψη για συγκαλλιέργεια πρέπει να εγκαταλείπεται.» Επιπλέον «πρέπει να αποφεύγεται η συγκαλλιέργεια με λαχανικά, ειδικά της οικογένειας των σολανιδών (τομάτα, πατάτα, μελιτζάνα, πιπεριά κ.ά.), επειδή αυτά προσβάλλονται από ασθένειες της ρίζας και των αγγείων, οι οποίες προσβάλλουν και τα δέντρα» — παρόλο που στις νότιες περιοχές, σε ελαιώνες και οπωρώνες εσπεριδοειδών, η πρακτική αυτή είναι συνηθισμένη «λόγω των υψηλών τιμών» των πρώιμων λαχανικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο όρια: χρονικό (μέχρι την ενηλικίωση) και ειδολογικό (όχι σολανίδη).
Το συμπληρωματικό εισόδημα είναι το κίνητρο — όχι όφελος για τα ίδια τα δέντρα.

Τα συστήματα καλλιέργειας του εδάφους

Ερώτηση: Ποια είναι τα συστήματα καλλιέργειας του εδάφους;

Απάντηση:

Η απαρίθμηση του βιβλίου (§5.2). «Υπάρχουν τα παρακάτω συστήματα καλλιέργειας: α) της ακαλλιέργειας, β) της συνεχούς ή καθαρής καλλιέργειας, γ) του μικτού συστήματος, δηλαδή της καθαρής καλλιέργειας σε συνδυασμό με φυτά επικάλυψης και δ) της συνεχούς επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα.»

Συγκριτικός πίνακας

Σύστημα	Τι γίνεται στο έδαφος	Τι γίνεται στα ζιζάνια
α) Ακαλλιέργεια	«δε γίνεται καμία κατεργασία του εδάφους με χρήση μηχανημάτων»	«ψεκασμός … με ζιζανιοκτόνα ή … κοπή … με χορτοκοπτικό μηχάνημα»
β) Συνεχής ή καθαρή καλλιέργεια	«κατεργασία … με εργαλεία χειρός ή με μηχανήματα, κάθε φορά που αυτό κρίνεται απαραίτητο»	«συνεχής καταστροφή» με την κατεργασία
γ) Μικτό (χλωρή λίπανση)	καθαρή καλλιέργεια άνοιξη-φθινόπωρο + σπορά σιτηρού ή ψυχανθούς που «ενσωματώνεται στο έδαφος την άνοιξη»	καταστροφή με την κατεργασία + κάλυψη τον χειμώνα
δ) Επικάλυψη / χλοοτάπητας	«ούτε καταστρέφονται με ζιζανιοκτόνα … ούτε ενσωματώνονται»	«απλώς κουρεύονται με ελαφρύ χορτοκοπτικό μηχάνημα»

Πότε ισχύουν. «Τα συστήματα καλλιέργειας του εδάφους του οπωρώνα που αναφέρονται παρακάτω αφορούν δέντρα που έχουν εισέλθει στην παραγωγική τους ηλικία, (δηλαδή έχουν περάσει 3 έως 7 έτη από την εγκατάσταση των δενδρυλλίων).» Τα πρώτα χρόνια εφαρμόζεται η συγκαλλιέργεια.
Η ίδια απαρίθμηση στην ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Μετά την ενηλικίωση των δέντρων εφαρμόζεται στο δενδροκομείο ένα από τα παρακάτω συστήματα καλλιέργειας του εδάφους: α) της ακαλλιέργειας, β) της συνεχούς ή καθαρής καλλιέργειας, γ) του συνδυασμού της καθαρής καλλιέργειας με φυτά επικάλυψης και δ) της συνεχούς επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα.»
⚠️ Προσοχή στην ορολογία: το μικτό σύστημα ονομάζεται από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ και «σύστημα χλωρής λίπανσης», ενώ η ακαλλιέργεια και ο χλοοτάπητας είναι δύο ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ συστήματα — παρότι η λεζάντα της Εικ. 5.7 (σελ. 121) μιλάει για «σύστημα ακαλλιέργειας με χλοοτάπητα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα συστήματα είναι τέσσερα: «α) της ακαλλιέργειας, β) της συνεχούς ή καθαρής καλλιέργειας, γ) του μικτού συστήματος, δηλαδή της καθαρής καλλιέργειας σε συνδυασμό με φυτά επικάλυψης και δ) της συνεχούς επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα». Αφορούν «δέντρα που έχουν εισέλθει στην παραγωγική τους ηλικία, (δηλαδή έχουν περάσει 3 έως 7 έτη από την εγκατάσταση των δενδρυλλίων)», ενώ τα πρώτα χρόνια εφαρμόζεται η συγκαλλιέργεια. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ τα επαναλαμβάνει τονίζοντας ότι μετά την ενηλικίωση εφαρμόζεται ένα από αυτά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θυμήσου τη λογική σειρά: καθόλου κατεργασία → συνεχής κατεργασία → κατεργασία + φυτά → μόνιμη φυτοκάλυψη.
Η συγκαλλιέργεια ΔΕΝ είναι ένα από τα τέσσερα συστήματα — είναι η πρακτική των πρώτων ετών.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της καθαρής καλλιέργειας

Ερώτηση: Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα της καθαρής καλλιέργειας.

Απάντηση:

Τι είναι. «Σημαίνει την κατεργασία του εδάφους με εργαλεία χειρός ή με μηχανήματα, κάθε φορά που αυτό κρίνεται απαραίτητο. Έχει ως στόχο τη διαχείριση των υδάτινων κατακρημνισμάτων (βροχή, χιόνι κ.λπ.) και την καταστροφή των ζιζανίων. Είναι το σύστημα που εφαρμόζεται από τους αρχαιότατους χρόνους.»

Α. Τα τρία πλεονεκτήματα

	Πλεονέκτημα
α)	«η συγκράτηση των υδατικών κατακρημνισμάτων, που στις ξηρές συνθήκες της χώρας μας συμβαίνουν αργά το φθινόπωρο, το χειμώνα και νωρίς την άνοιξη, ώστε αυτά να χρησιμοποιηθούν από τα δέντρα την ξηρή περίοδο από Μάϊο μέχρι Οκτώβριο»
β)	«η συνεχής καταστροφή των ζιζανίων, τα οποία αφενός αφαιρούν μεγάλες ποσότητες εδαφικού νερού, το οποίο στερούν από τα δέντρα, και αφετέρου … είναι φορείς ασθενειών, τις οποίες μεταδίδουν στα δέντρα»
γ)	«η δυνατότητα ενσωμάτωσης στο έδαφος των λιπασμάτων και της χωνεμένης κοπριάς κάθε άνοιξη»

Β. Τα τέσσερα μειονεκτήματα

	Μειονέκτημα
α)	«η συμπίεση των στρωμάτων του εδάφους, τα οποία βρίσκονται κάτω από το κατεργασμένο χώμα. Έτσι δημιουργείται το ονομαζόμενο «ταράτσωμα», γεγονός που μειώνει το πορώδες και τη διείσδυση του νερού σ' αυτό»
β)	«η καταστροφή των συσσωματωμάτων και η κονιορτοποίηση του εδάφους, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται σκαπτικό μηχάνημα (φρέζα)», που «με τη βοήθεια του ανέμου συντελεί στο σκόνισμα του φυλλώματος και των καρπών, με επακόλουθο τη μείωση της φωτοσύνθεσης και την ποιοτική υποβάθμιση των καρπών»
γ)	«η επιτάχυνση της αποσύνθεσης της οργανικής ύλης, που οδηγεί στην ταχύτερη εξάντληση του εδάφους»
δ)	«η επαναλαμβανόμενη καταστροφή των ριζών στα επιφανειακά στρώματα, γεγονός που προκαλεί κλονισμό (στρες) στα δέντρα, ο οποίος εκδηλώνεται με προσωρινό μαρασμό των φύλλων για μερικές ημέρες»

Η πρόνοια για τον κορμό. «Εάν δε ληφθεί πρόνοια, μπορεί να παρατηρηθούν σοβαροί τραυματισμοί στη ρίζα και στον κορμό κοντά στο λαιμό, από άστοχους χειρισμούς των μηχανημάτων. Γι' αυτό συνιστώνται μόνο χειρωνακτικές εργασίες γύρω από τον κορμό των δέντρων.»
Πώς και πότε εφαρμόζεται. «Εφαρμόζεται νωρίς την άνοιξη ένα ελαφρό όργωμα ή ελαφρό δισκάρισμα ή φρεζάρισμα ή αναμόχλευση του εδάφους με καλλιεργητικό μηχάνημα. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές καλοκαιριού. … Στο τέλος του φθινοπώρου, διενεργείται ένα έλαφρό όργωμα ή έλαφρό δισκάρισμα κατά τις ισοϋψείς καμπύλες, ώστε να συγκρατηθεί στο χωράφι το νερό των επόμενων βροχοπτώσεων του χειμώνα και να περιοριστεί η διάβρωση … από την απορροή του βρόχινου νερού.» (⚠️ Στη σελ. 116 τυπώνεται «έλαφρό» — λάθος τονισμός, ενώ λίγες σειρές πιο πάνω γράφεται σωστά «ελαφρό»· επαληθεύτηκε με render του PDF 117.)
Δύο περιορισμοί του φρεζαρίσματος. «Όταν η επιφάνεια του χωραφιού έχει κλίση, πρέπει να αποφεύγεται το φθινοπωρινό φρεζάρισμα.» Και: το φρεζάρισμα «δε συνιστάται για την αντιμετώπιση των πολυετών ζιζανίων, τα οποία πολλαπλασιάζονται με ριζώματα (π.χ. αγριάδα)», γιατί «η φρέζα τεμαχίζει τα ριζώματα και … τα παραχώνει και πάλι, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αναβλαστήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό από πριν».
Η συνολική κρίση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «Είναι το αρχαιότερο σύστημα καλλιέργειας, το οποίο όμως παρουσιάζει και τα περισσότερα μειονεκτήματα. Πρέπει να αποφεύγεται η υιοθέτησή του στους δενδρώνες που είναι εγκατεστημένοι σε λοφώδεις περιοχές και εκεί όπου επικρατούν έντονες βροχοπτώσεις.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καθαρή (συνεχής) καλλιέργεια «σημαίνει την κατεργασία του εδάφους με εργαλεία χειρός ή με μηχανήματα, κάθε φορά που αυτό κρίνεται απαραίτητο». Πλεονεκτήματα (τρία): «α) η συγκράτηση των υδατικών κατακρημνισμάτων … ώστε αυτά να χρησιμοποιηθούν από τα δέντρα την ξηρή περίοδο, β) η συνεχής καταστροφή των ζιζανίων, τα οποία αφαιρούν εδαφικό νερό και είναι φορείς ασθενειών, γ) η δυνατότητα ενσωμάτωσης … των λιπασμάτων και της χωνεμένης κοπριάς κάθε άνοιξη». Μειονεκτήματα (τέσσερα): «α) η συμπίεση των στρωμάτων … το ονομαζόμενο «ταράτσωμα», που μειώνει το πορώδες και τη διείσδυση του νερού, β) η καταστροφή των συσσωματωμάτων και η κονιορτοποίηση, με σκόνισμα του φυλλώματος και των καρπών, μείωση της φωτοσύνθεσης και ποιοτική υποβάθμιση των καρπών, γ) η επιτάχυνση της αποσύνθεσης της οργανικής ύλης, που οδηγεί σε ταχύτερη εξάντληση του εδάφους και δ) η επαναλαμβανόμενη καταστροφή των ριζών στα επιφανειακά στρώματα, με κλονισμό (στρες) και προσωρινό μαρασμό των φύλλων». Γι' αυτό η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το χαρακτηρίζει αρχαιότερο αλλά και με τα περισσότερα μειονεκτήματα, και ζητεί να αποφεύγεται σε λοφώδεις περιοχές και όπου επικρατούν έντονες βροχοπτώσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

3 πλεονεκτήματα — 4 μειονεκτήματα: το σύστημα «χάνει» στη σύγκριση, και το λέει ρητά η ΠΕΡΙΛΗΨΗ.
Το «ταράτσωμα» δημιουργείται κάτω από το κατεργασμένο χώμα — γι' αυτό δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της ακαλλιέργειας

Ερώτηση: Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα της ακαλλιέργειας.

Απάντηση:

Τι είναι. «Κατά το σύστημα αυτό δε γίνεται καμία κατεργασία του εδάφους με χρήση μηχανημάτων. Δηλαδή δε γίνονται οργώματα ούτε δισκοσβαρνίσματα ούτε χρησιμοποιείται σκαπτικό (φρέζα). Ο έλεγχος των ζιζανίων γίνεται μέσω του ψεκασμού τους με ζιζανιοκτόνα ή με την κοπή τους με χορτοκοπτικό μηχάνημα.»

Α. Τα πέντε πλεονεκτήματα

	Πλεονέκτημα
α)	«περιορίζεται στο ελάχιστο η οικονομική επιβάρυνση»
β)	«διατηρείται σε άριστη κατάσταση η δομή του εδάφους, ενώ το ριζικό σύστημα … απλώνεται στα επιφανειακά στρώματα, όπου και το οξυγόνο διεισδύει ελεύθερα και υπάρχουν άφθονα θρεπτικά στοιχεία»
γ)	«προστατεύεται το έδαφος από τη διάβρωση»
δ)	«αποφεύγεται η έκπλυση της οργανικής ύλης (αντίθετα μάλιστα, το έδαφος συνεχώς εμπλουτίζεται)»
ε)	«μειώνονται τα προβλήματα στα φύλλα (μείωση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας) και στους καρπούς (μείωση της ποιότητας), που θα προέκυπταν από τη δημιουργία της σκόνης, λόγω της κατεργασίας του εδάφους»

Από πού προκύπτει το όφελος του (β). «Αφενός από την αποφυγή της συμπίεσης του εδάφους από το βάρος των μηχανημάτων και αφετέρου από τη συσσώρευση της οργανικής ύλης που προκύπτει από την αποδόμηση της χλωρής μάζας των ζιζανίων.»
Πού πετυχαίνει καλύτερα. «Εφαρμόζεται με περισσότερη επιτυχία και μεγαλύτερο οικονομικό όφελος στα αειθαλή (π.χ. εσπεριδοειδή) και ιδιαίτερα μετά το «κλείσιμο» των δέντρων (δηλαδή όταν η κόμη του ενός δέντρου εφάπτεται της κόμης των διπλανών του), γιατί έτσι περιορίζεται η είσοδος του ηλιακού φωτός, άρα η ανάπτυξη των ζιζανίων είναι μικρότερη και ο αριθμός των επεμβάσεων με ζιζανιοκτόνα επίσης ελάχιστος.»
Β. Τα μειονεκτήματα — τι λέει και τι δεν λέει το βιβλίο. ⚠️ Το βιβλίο δεν δίνει κατάλογο μειονεκτημάτων για την ακαλλιέργεια, όπως κάνει για την καθαρή καλλιέργεια και τον χλοοτάπητα. Τα περιοριστικά στοιχεία προκύπτουν όμως από το ίδιο το κείμενο:
i) Η εξάρτηση από το νερό. Το σύστημα «εφαρμόζεται ευρέως … ιδιαίτερα σε περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις και καλά κατανεμημένες στο χρόνο ή σε περιοχές που υπάρχει άφθονο και φθηνό αρδευτικό νερό» — άρα δεν ταιριάζει εκεί όπου το νερό είναι λίγο ή ακριβό.
ii) Η εξάρτηση από τα ζιζανιοκτόνα. Ο έλεγχος των ζιζανίων στηρίζεται σε ψεκασμούς ή σε κοπή με χορτοκοπτικό· η ίδια η ΠΕΡΙΛΗΨΗ αναφέρει μόνο τα χημικά μέσα («ψεκασμός με ζιζανιοκτόνα»), δηλαδή μια επαναλαμβανόμενη χημική επέμβαση στον οπωρώνα.
iii) Η ανάγκη να έχουν «κλείσει» τα δέντρα. Το μεγαλύτερο όφελος προκύπτει μετά το κλείσιμο· σε νεαρά ή αραιοφυτεμένα δέντρα ο αριθμός των επεμβάσεων με ζιζανιοκτόνα είναι μεγαλύτερος.
Η θέση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «Το σύστημα αυτό έχει πολλά πλεονεκτήματα και άρχισε να εφαρμόζεται όλο και περισσότερο και στη χώρα μας, σε περιοχές όπου υπάρχει σχετικά φθηνό και άφθονο νερό.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην ακαλλιέργεια «δε γίνεται καμία κατεργασία του εδάφους με χρήση μηχανημάτων» και «ο έλεγχος των ζιζανίων γίνεται μέσω του ψεκασμού τους με ζιζανιοκτόνα ή με την κοπή τους με χορτοκοπτικό μηχάνημα». Πλεονεκτήματα (πέντε): «α) περιορίζεται στο ελάχιστο η οικονομική επιβάρυνση, β) διατηρείται σε άριστη κατάσταση η δομή του εδάφους, ενώ το ριζικό σύστημα απλώνεται στα επιφανειακά στρώματα, όπου το οξυγόνο διεισδύει ελεύθερα και υπάρχουν άφθονα θρεπτικά στοιχεία, γ) προστατεύεται το έδαφος από τη διάβρωση, δ) αποφεύγεται η έκπλυση της οργανικής ύλης — «αντίθετα μάλιστα, το έδαφος συνεχώς εμπλουτίζεται» — και ε) μειώνονται τα προβλήματα στα φύλλα και στους καρπούς που θα προκαλούσε η σκόνη της κατεργασίας». Μειονεκτήματα: το βιβλίο δεν παραθέτει κατάλογο· από το κείμενό του προκύπτει ότι το σύστημα προϋποθέτει άφθονο και φθηνό νερό ή πολλές, καλά κατανεμημένες βροχοπτώσεις, στηρίζεται σε ζιζανιοκτόνα (η ΠΕΡΙΛΗΨΗ αναφέρει μόνο χημικά μέσα) και αποδίδει πλήρως μετά το «κλείσιμο» των δέντρων, ιδίως στα αειθαλή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

⚠️ Το βιβλίο δίνει μόνο πλεονεκτήματα για την ακαλλιέργεια — τα «μειονεκτήματα» προκύπτουν από τις προϋποθέσεις εφαρμογής της.
Το κλείσιμο των δέντρων είναι σύμμαχος: λιγότερο φως → λιγότερα ζιζάνια → λιγότεροι ψεκασμοί.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα του χλοοτάπητα

Ερώτηση: Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα του χλοοτάπητα.

Απάντηση:

Τι είναι. «Κατά το σύστημα αυτό, το έδαφος καλύπτεται από τα ζιζάνια του χωραφιού ή μερικές φορές και από σπορά αγροστωδών ή ψυχανθών μικρής ανάπτυξης, τα οποία ούτε καταστρέφονται με ζιζανιοκτόνα (χρήση χημικών ουσιών) ούτε ενσωματώνονται στο έδαφος. Τα ζιζάνια ή τα καλλιεργούμενα φυτά απλώς κουρεύονται με ελαφρύ χορτοκοπτικό μηχάνημα.»
Πού πάει η οργανική ύλη. «Με τον τρόπο αυτό η οργανική ύλη αποσυντίθεται εκτός εδάφους και τα συστατικά της διεισδύουν στο έδαφος ως διάλυμα με το νερό της βροχής ή των αρδεύσεων.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «το κομμένο χορτάρι παραμένει … μέσα στο χωράφι, όπου σιγά-σιγά αποσυντίθεται, με αποτέλεσμα το έδαφος να εμπλουτίζεται με τα στοιχεία της αποσύνθεσής του».

Α. Τα πλεονεκτήματα. «Είναι το σύστημα που προστατεύει περισσότερο από κάθε άλλο το έδαφος από τη διάβρωση, ενώ ταυτόχρονα:

	Πλεονέκτημα
1	«βελτιώνει τη δομή του επιφανειακού στρώματος του εδάφους»
2	«συμβάλλει στην ανάπτυξη πλούσιου ριζικού συστήματος των δέντρων στο στρώμα αυτό»
3	«διευκολύνει τη διείσδυση του νερού στο έδαφος»
4	«εκμηδενίζει τα προβλήματα που έχουν αιτία την παραγωγή σκόνης, αφού ο χλοοτάπητας καλύπτει το έδαφος»

Β. Τα έξι μειονεκτήματα

	Μειονέκτημα
α)	«τα φυτά του χλοοτάπητα πολλές φορές είναι φορείς ασθενειών και εντόμων, τα οποία προσβάλλουν και τα δέντρα του οπωρώνα»
β)	«η βλάστηση γύρω από τους κορμούς … ευνοεί την κάλυψη και φιλοξενία των αρουραίων και άλλων τρωκτικών, τα οποία κατατρώγουν το φλοιό του κορμού και της ρίζας κοντά στο λαιμό»
γ)	«απαιτούνται περισσότερες αρδεύσεις και λιπάνσεις με ανόργανα λιπάσματα, ώστε να συμπληρώσουν τα δέντρα τις απώλειες από τον ανταγωνισμό που δέχονται … από το χλοοτάπητα»
δ)	«η υψηλή υγρασία, λόγω των συχνότερων ποτισμάτων, ευνοεί την ανάπτυξη καταστροφικών ασθενειών για τα δέντρα (π.χ. φυτόφθορα)»
ε)	«η πιθανότητα να συμβεί παγετός είναι μεγαλύτερη απ' ό,τι σε οπωρώνα με οποιοδήποτε άλλο σύστημα καλλιέργειας του εδάφους»
στ)	«ο χλοοτάπητας ακυρώνεται (αρχίζει να χαλάει), όταν τα δέντρα μεγαλώσουν αρκετά και καλύψουν με την κόμη τους όλη την επιφάνεια του εδάφους, οπότε περιορίζεται η διείσδυση του ηλιακού φωτός, γεγονός που μειώνει τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα του χλοοτάπητα»

Πού είναι εντονότερο το (στ). «Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται συχνότερα και εντονότερα στα αειθαλή δέντρα (εσπεριδοειδή) και ιδιαίτερα όπου οι αποστάσεις των δέντρων είναι μικρές, οπότε η κόμη τους δημιουργεί ένα, σχεδόν αδιαπέραστο από τον ήλιο, στρώμα βλάστησης.»
Πού συνιστάται. «Ιδιαίτερα σε οπωρώνες με κλίση, όπου όμως το νερό είναι άφθονο και φθηνό» (§5.2.4) — και κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ «σε δενδρώνες εγκατεστημένους σε λόφους με ομαλό ανάγλυφο (προφίλ) και σε περιοχές όπου το νερό άρδευσης είναι και φτηνό και άφθονο».
Η τελική κρίση. «Είναι πολύ καλό σύστημα για την προστασία του εδάφους από τη διάβρωση και τη βελτίωση της υφής του εδάφους, αλλά παρουσιάζει και πολλά μειονεκτήματα. Έτσι, η υιοθέτησή του απαιτεί προσοχή και αρκετή περίσκεψη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο σύστημα του χλοοτάπητα «το έδαφος καλύπτεται από τα ζιζάνια του χωραφιού ή … από σπορά αγροστωδών ή ψυχανθών μικρής ανάπτυξης», τα οποία «ούτε καταστρέφονται με ζιζανιοκτόνα … ούτε ενσωματώνονται στο έδαφος», αλλά «απλώς κουρεύονται με ελαφρύ χορτοκοπτικό μηχάνημα». Πλεονεκτήματα: «είναι το σύστημα που προστατεύει περισσότερο από κάθε άλλο το έδαφος από τη διάβρωση», ενώ βελτιώνει τη δομή του επιφανειακού στρώματος, συμβάλλει στην ανάπτυξη πλούσιου ριζικού συστήματος, διευκολύνει τη διείσδυση του νερού και εκμηδενίζει τα προβλήματα της σκόνης. Μειονεκτήματα (έξι): «α) τα φυτά του είναι φορείς ασθενειών και εντόμων, β) η βλάστηση γύρω από τους κορμούς φιλοξενεί αρουραίους και άλλα τρωκτικά, που κατατρώγουν τον φλοιό, γ) απαιτούνται περισσότερες αρδεύσεις και λιπάνσεις λόγω ανταγωνισμού, δ) η υψηλή υγρασία ευνοεί καταστροφικές ασθένειες (π.χ. φυτόφθορα), ε) η πιθανότητα παγετού είναι μεγαλύτερη απ' ό,τι με οποιοδήποτε άλλο σύστημα και στ) ο χλοοτάπητας ακυρώνεται όταν η κόμη καλύψει όλη την επιφάνεια και μειωθεί το φως». Γι' αυτό «η υιοθέτησή του απαιτεί προσοχή και αρκετή περίσκεψη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το μόνο σύστημα για το οποίο το βιβλίο γράφει «προστατεύει περισσότερο από κάθε άλλο» — και ταυτόχρονα έχει τα περισσότερα καταγραμμένα μειονεκτήματα (έξι).
Το (στ) είναι αυτοακύρωση: όσο μεγαλώνουν τα δέντρα, τόσο χάνεται ο ίδιος ο χλοοτάπητας.

Το μικτό σύστημα καλλιέργειας και η εφαρμογή του

Ερώτηση: Τι είναι το μικτό σύστημα καλλιέργειας του εδάφους και πώς εφαρμόζεται;

Απάντηση:

Α. Τι είναι. Είναι το τρίτο από τα τέσσερα συστήματα, «του μικτού συστήματος, δηλαδή της καθαρής καλλιέργειας σε συνδυασμό με φυτά επικάλυψης». Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το ονομάζει και «σύστημα χλωρής λίπανσης» και το ορίζει ως «συνδυασμό της καθαρής καλλιέργειας με φυτά επικάλυψης (αγροστώδη, ψυχανθή)».
Β. Πώς εφαρμόζεται — το πρώτο σκέλος. «Κατά το σύστημα αυτό, την περίοδο από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο εφαρμόζεται το σύστημα της καθαρής καλλιέργειας.»
Το δεύτερο σκέλος. «Όμως, το φθινοπωρινό όργωμα ακολουθεί η σπορά ενός σιτηρού ή ψυχανθούς, το οποίο αναπτύσσεται το χειμώνα και ενσωματώνεται στο έδαφος την άνοιξη.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, τα φυτά επικάλυψης «καλλιεργούνται την περίοδο των άφθονων και έντονων βροχοπτώσεων(μέσα φθινοπώρου αρχές άνοιξης) και την άνοιξη ενσωματώνονται με άροση στο έδαφος ως χλωρή λίπανση».

Ο ετήσιος κύκλος

Περίοδος	Τι γίνεται
Άνοιξη → φθινόπωρο	καθαρή καλλιέργεια
Φθινοπωρινό όργωμα	ακολουθεί η σπορά σιτηρού ή ψυχανθούς
Χειμώνας	το φυτό επικάλυψης αναπτύσσεται και καλύπτει το έδαφος
Άνοιξη	ενσωμάτωση με άροση — «χλωρή λίπανση»

Γ. Τι πετυχαίνει. «Με το σύστημα αυτό, αφενός προστατεύεται το έδαφος από τη διάβρωση λόγω των βροχών του χειμώνα και αφετέρου αντικαθίσταται ή συμπληρώνεται η οργανική ύλη του εδάφους.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «εξασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό την προστασία του εδάφους από τη διάβρωση, ενώ βοηθάει στην κατακράτηση των υδατικών κατακρημνισμάτων (βροχή, χαλάζι, χιόνι) και τη διείσδυσή τους στο έδαφος».
Δ. Πού ταιριάζει. «Το σύστημα ταιριάζει σε περιοχές όπου συμβαίνουν άφθονες και έντονες βροχοπτώσεις το χειμώνα.»
Ε. Η παγίδα. «Προβλήματα μπορεί να παρουσιαστούν κατά τις πρώτες ημέρες αποδομής της χλωρής μάζας μετά το παράχωμά της, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εκείνες που ο χρόνος ενσωμάτωσης είναι λανθασμένος.»
ΣΤ. Η σύγκριση. «Στις περιπτώσεις που εφαρμόζεται σωστά, το σύστημα αυτό είναι καλύτερο από το σύστημα της καθαρής καλλιέργειας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μικτό σύστημα — ή, κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «σύστημα χλωρής λίπανσης» — είναι «της καθαρής καλλιέργειας σε συνδυασμό με φυτά επικάλυψης». Εφαρμόζεται ως εξής: «την περίοδο από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο εφαρμόζεται το σύστημα της καθαρής καλλιέργειας», ενώ «το φθινοπωρινό όργωμα ακολουθεί η σπορά ενός σιτηρού ή ψυχανθούς, το οποίο αναπτύσσεται το χειμώνα και ενσωματώνεται στο έδαφος την άνοιξη» — και «η ενσωμάτωση της χλωρής μάζας ονομάζεται «χλωρή λίπανση»». Έτσι «αφενός προστατεύεται το έδαφος από τη διάβρωση λόγω των βροχών του χειμώνα και αφετέρου αντικαθίσταται ή συμπληρώνεται η οργανική ύλη του εδάφους». Ταιριάζει «σε περιοχές όπου συμβαίνουν άφθονες και έντονες βροχοπτώσεις το χειμώνα», έχει όμως μια παγίδα: «προβλήματα μπορεί να παρουσιαστούν κατά τις πρώτες ημέρες αποδομής της χλωρής μάζας μετά το παράχωμά της, ιδιαίτερα όταν «ο χρόνος ενσωμάτωσης είναι λανθασμένος». «Στις περιπτώσεις που εφαρμόζεται σωστά, το σύστημα αυτό είναι καλύτερο από το σύστημα της καθαρής καλλιέργειας.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο συστήματα σε ένα έτος: καθαρή καλλιέργεια το θέρος, φυτοκάλυψη τον χειμώνα.
Η λέξη-κλειδί είναι η «χλωρή λίπανση» — και ο χρόνος ενσωμάτωσης είναι το κρίσιμο σημείο.

Επιλογή συστήματος σε λοφώδη δενδρώνα με άφθονο και φτηνό νερό

Ερώτηση: Σε ένα δενδρώνα εγκατεστημένο σε λοφώδη περιοχή, με ομαλό ανάγλυφο και άφθονο - φτηνό νερό άρδευσης, ποιο σύστημα καλλιέργειας θα υιοθετούσατε;

Απάντηση:

Η απάντηση δίνεται αυτολεξεί από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Το σύστημα επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα εφαρμόζεται σε δενδρώνες εγκατεστημένους σε λόφους με ομαλό ανάγλυφο (προφίλ) και σε περιοχές όπου το νερό άρδευσης είναι και φτηνό και άφθονο.» Οι τρεις συνθήκες της εκφώνησης — λοφώδης περιοχή, ομαλό ανάγλυφο, άφθονο και φτηνό νερό — ταυτίζονται με τις τρεις συνθήκες της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ.
Η επιβεβαίωση από το κείμενο. «Το σύστημα αυτό συνιστάται ιδιαίτερα σε οπωρώνες με κλίση, όπου όμως το νερό είναι άφθονο και φθηνό.»
Γιατί ταιριάζει στην κλίση. «Είναι το σύστημα που προστατεύει περισσότερο από κάθε άλλο το έδαφος από τη διάβρωση» — και σε λοφώδες έδαφος η διάβρωση από την απορροή είναι ακριβώς ο πρώτος στόχος της §5.1: «η ελαχιστοποίηση της διάβρωσης του εδάφους».
Γιατί χρειάζεται το άφθονο και φθηνό νερό. Το ίδιο το βιβλίο αναφέρει ως μειονέκτημα ότι «απαιτούνται περισσότερες αρδεύσεις και λιπάνσεις με ανόργανα λιπάσματα, ώστε να συμπληρώσουν τα δέντρα τις απώλειες από τον ανταγωνισμό που δέχονται … από το χλοοτάπητα». Με άφθονο και φτηνό νερό, το μειονέκτημα αυτό παύει να είναι φραγμός.

Γιατί απορρίπτονται τα άλλα τρία

Σύστημα	Γιατί όχι εδώ
Καθαρή καλλιέργεια	«Πρέπει να αποφεύγεται η υιοθέτησή του στους δενδρώνες που είναι εγκατεστημένοι σε λοφώδεις περιοχές και εκεί όπου επικρατούν έντονες βροχοπτώσεις.»
Μικτό σύστημα	Περιλαμβάνει καθαρή καλλιέργεια από την άνοιξη ως το φθινόπωρο και φθινοπωρινό όργωμα — άρα κατεργασία σε κεκλιμένο έδαφος· ταιριάζει όπου υπάρχουν άφθονες βροχοπτώσεις τον χειμώνα, όχι όπου το κρίσιμο δεδομένο είναι το φθηνό αρδευτικό νερό.
Ακαλλιέργεια	Είναι συμβατή με το άφθονο και φθηνό νερό και προστατεύει από τη διάβρωση, όμως η ρητή σύσταση του βιβλίου για λόφους με ομαλό ανάγλυφο αφορά τον χλοοτάπητα.

Τι πρέπει να προσέξει ο παραγωγός αν το υιοθετήσει. Τα έξι μειονεκτήματα παραμένουν: φορείς ασθενειών και εντόμων, φιλοξενία τρωκτικών γύρω από τους κορμούς, περισσότερες αρδεύσεις και λιπάνσεις, ασθένειες από την υψηλή υγρασία (π.χ. φυτόφθορα), μεγαλύτερη πιθανότητα παγετού και ακύρωση του χλοοτάπητα όταν «τα δέντρα μεγαλώσουν αρκετά και καλύψουν με την κόμη τους όλη την επιφάνεια του εδάφους». Γι' αυτό «η υιοθέτησή του απαιτεί προσοχή και αρκετή περίσκεψη».
⚠️ Σημείωση ορθογραφίας: η εκφώνηση γράφει «φτηνό», όπως και η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 122), ενώ το κείμενο της §5.2.4 (σελ. 117) γράφει «φθηνό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θα υιοθετούσαμε το σύστημα της συνεχούς επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το λέει ρητά: «Το σύστημα επικάλυψης του εδάφους ή του χλοοτάπητα εφαρμόζεται σε δενδρώνες εγκατεστημένους σε λόφους με ομαλό ανάγλυφο (προφίλ) και σε περιοχές όπου το νερό άρδευσης είναι και φτηνό και άφθονο», ενώ το κείμενο συμπληρώνει ότι «συνιστάται ιδιαίτερα σε οπωρώνες με κλίση, όπου όμως το νερό είναι άφθονο και φθηνό». Οι λόγοι: είναι το σύστημα που «προστατεύει περισσότερο από κάθε άλλο το έδαφος από τη διάβρωση» — κρίσιμο σε λοφώδες έδαφος — και το βασικό του κόστος, ότι «απαιτούνται περισσότερες αρδεύσεις και λιπάνσεις» λόγω του ανταγωνισμού του χλοοτάπητα, καλύπτεται από το άφθονο και φτηνό νερό. Αντίθετα, για την καθαρή καλλιέργεια το βιβλίο ζητεί ρητά: «Πρέπει να αποφεύγεται η υιοθέτησή του στους δενδρώνες που είναι εγκατεστημένοι σε λοφώδεις περιοχές.» Η επιλογή πάντως «απαιτεί προσοχή και αρκετή περίσκεψη», αφού παραμένουν τα έξι μειονεκτήματα του χλοοτάπητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η εκφώνηση δίνει ακριβώς τις τρεις συνθήκες που αναφέρει η ΠΕΡΙΛΗΨΗ για τον χλοοτάπητα — δεν είναι σύμπτωση.
Το «λοφώδης περιοχή» αποκλείει ευθέως την καθαρή καλλιέργεια, που το βιβλίο ζητεί να αποφεύγεται εκεί.

Τα χειρωνακτικά εργαλεία κατεργασίας του εδάφους

Ερώτηση: Αναφέρατε τα χειρωνακτικά εργαλεία κατεργασίας του εδάφους.

Απάντηση:

Ο κατάλογος του βιβλίου (§5.3). «Στα χειρωνακτικά εργαλεία υπάγονται η τσάπα, το σκαλιστήρι, το λισγάρι (κοινώς πατόφτυαρο), η σκαπάνη (αξίνα), το δικέλι, η τσουγκράνα.»

Πίνακας με τις λαϊκές ονομασίες

Εργαλείο	Άλλη ονομασία
Τσάπα	—
Σκαλιστήρι	—
Λισγάρι	«κοινώς πατόφτυαρο»
Σκαπάνη	«αξίνα»
Δικέλι	—
Τσουγκράνα	—

Πότε χρησιμοποιούνται. «Τα χειρωνακτικά εργαλεία χρησιμοποιούνται στη σημερινή εποχή μόνο στις περιπτώσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν μηχανικά μέσα ή δεν επιτρέπεται η χρήση μηχανημάτων.»
Σε ποιες εργασίες. «Όπως π.χ. για εργασίες κοντά στον κορμό των δέντρων, για καταστροφή μεμονωμένων ζιζανίων, για διευθέτηση σαμαριών γύρω από τα δέντρα, για εργασίες στο σπορείο ή το φυτώριο, για την εφαρμογή αρδεύσεων με αυλάκια ή σε αλίες κ.λπ.»
Γιατί κοντά στον κορμό μόνο χειρωνακτικά. «Μπορεί να παρατηρηθούν σοβαροί τραυματισμοί στη ρίζα και στον κορμό κοντά στο λαιμό, από άστοχους χειρισμούς των μηχανημάτων κατεργασίας του εδάφους. Γι' αυτό συνιστώνται μόνο χειρωνακτικές εργασίες γύρω από τον κορμό των δέντρων.»
Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επαναλαμβάνει τον ίδιο κατάλογο: «είτε χειρωνακτικά εργαλεία (τσάπα, σκαλιστήρι, λισγάρι, σκαπάνη, δικέλι και τσουγκράνα) είτε μηχανικά μέσα».
Μια χρήσιμη προσθήκη του ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ (σελ. 124). Στην επίσκεψη στο κατάστημα οι μαθητές συγκεντρώνουν στοιχεία για: «Χειρωνακτικά εργαλεία: τσάπα, σκαλιστήρι, λισγάρι, σκαπάνη, δικέλι, τσουγκράνα, φτυάρι, κλαδευτικό ψαλίδι, πριόνι, εμβολιαστήρι, κ.λπ.» — προστίθενται δηλαδή και εργαλεία πέρα από την κατεργασία του εδάφους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χειρωνακτικά εργαλεία κατεργασίας του εδάφους είναι έξι: «η τσάπα, το σκαλιστήρι, το λισγάρι (κοινώς πατόφτυαρο), η σκαπάνη (αξίνα), το δικέλι, η τσουγκράνα». Χρησιμοποιούνται «στη σημερινή εποχή μόνο στις περιπτώσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν μηχανικά μέσα ή δεν επιτρέπεται η χρήση μηχανημάτων», δηλαδή «για εργασίες κοντά στον κορμό των δέντρων, για καταστροφή μεμονωμένων ζιζανίων, για διευθέτηση σαμαριών γύρω από τα δέντρα, για εργασίες στο σπορείο ή το φυτώριο, για την εφαρμογή αρδεύσεων με αυλάκια ή σε αλίες κ.λπ.». Ειδικά γύρω από τον κορμό «συνιστώνται μόνο χειρωνακτικές εργασίες», για να αποφευχθούν «σοβαροί τραυματισμοί στη ρίζα και στον κορμό κοντά στο λαιμό».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κράτα τα ζεύγη ονομασιών: λισγάρι = πατόφτυαρο, σκαπάνη = αξίνα.
Το «μόνο χειρωνακτικές εργασίες γύρω από τον κορμό» δεν είναι λεπτομέρεια — είναι ρητή σύσταση του βιβλίου.

Τα μηχανικά μέσα κατεργασίας του εδάφους

Ερώτηση: Αναφέρατε τα μηχανικά μέσα κατεργασίας του εδάφους ενός δενδροκομείου.

Απάντηση:

Ο κατάλογος του βιβλίου (§5.3). «Στα μηχανικά μέσα υπάγονται: το υπεδάφιο άροτρο (εικ. 4.2Β), ο υπεδαφοκαλλιεργητής (εικ. 5.6), το σκαλιστικό (εικ. 5.5), ο καλλιεργητής (εικ. 5.4α), το σκαπτικό ή φρέζα (εικ. 5.4ε και εικ. 5.4ζ), το κοινό άροτρο (εικ. 5.4Β), το δισκάροτρο (εικ. 5.4γ και εικ. 5.6), ο ανυψωτής εδάφους και χλοοτάπητα (εικ. 5.7α,β,γ) και το αυτοκινούμενο χορτοκοπτικό.»
Το χορτοκοπτικό — τρεις μορφές. «Το χορτοκοπτικό μπορεί να είναι είτε παρελκόμενο του ελκυστήρα (εικ. 5.7δ,ε) είτε κατευθυνόμενο από πεζό χειριστή, ο οποίος το ακολουθεί (εικ. 5.4δ). Υπάρχει και φορητό χορτοκοπτικό, το οποίο σωστότερα ονομάζεται καταστροφέας ζιζανίων (εικ. 5.1α).»

Πριν ή μετά την εγκατάσταση;

Πότε χρησιμοποιούνται	Μηχανήματα
«κυρίως για την προετοιμασία του χωραφιού και πριν από την εγκατάσταση του δενδροκομείου»	ο υπεδαφοκαλλιεργητής και το υπεδάφιο άροτρο
«για την κατεργασία του εδάφους, μετά την εγκατάσταση του δενδροκομείου»	το κοινό άροτρο, το δισκάροτρο, ο καλλιεργητής, το σκαλιστικό και το σκαπτικό

Ο ελκυστήρας. «Για τη χρησιμοποίηση όλων των μηχανικών μέσων είναι απαραίτητος ο ελκυστήρας (το τρακτέρ), εκτός από το σκαπτικό, το οποίο μπορεί να αποτελεί παρελκόμενο του ελκυστήρα ή να είναι αυτοκινούμενο.»
Ο δενδροκομικός ελκυστήρας. «Ο ελκυστήρας που χρησιμοποιείται για τις εργασίες του δενδροκομείου είναι χαμηλού ύψους και μικρού βάρους και ονομάζεται δενδροκομικός ελκυστήρας (εικ. 5.4α). Αυτός είναι σχεδιασμένος να εκτελεί εργασίες μεταξύ των γραμμών, σε χώρο … που υπάρχει κάλυψη από την κόμη των δέντρων, και να μη συμπιέζει με το βάρος του το έδαφος, αφού η χρησιμοποίησή του στον οπωρώνα είναι συχνή και πολυποίκιλη.»
Ο κατάλογος της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «είτε μηχανικά μέσα (ελκυστήρας, υπεδαφοκαλλιεργητής, υπεδάφιο άροτρο, κοινό άροτρο, δισκάροτρο, καλλιεργητής, σκαλιστικό, σκαπτικό, χορτοκοπτικό)» — εδώ προστίθεται ρητά ο ελκυστήρας και δεν αναφέρεται ο ανυψωτής εδάφους.
Και μια ακόμη προσθήκη από το ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ (σελ. 124). «Μηχανήματα και παρελκόμενα: ελκυστήρας, υπεδαφοκαλλιεργητής, υπεδάφιο άροτρο, κοινό άροτρο, δισκάροτρο, σκαπτικό ή φρέζα (αυτοκινούμενο ή παρελκόμενο του ελκυστήρα), σβάρνα, χορτοκοπτικό (αυτοκινούμενο ή παρελκόμενο του ελκυστήρα ή φορητό του χειριστή), τουρμπίνα, κ.λπ.»
⚠️ Τυπογραφική παρατήρηση. Στη σελ. 118 οι παραπομπές γράφονται «εικ. 5.4Β» και «εικ. 4.2Β» με κεφαλαίο Β, ενώ όλες οι άλλες της ίδιας παραγράφου είναι πεζές (5.4α, 5.4γ, 5.4δ, 5.4ε, 5.4ζ) και το υπόμνημα της Εικ. 5.4 γράφει «β: κοινό άροτρο» (επαληθεύτηκε με render του PDF 119).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μηχανικά μέσα είναι: «το υπεδάφιο άροτρο, ο υπεδαφοκαλλιεργητής, το σκαλιστικό, ο καλλιεργητής, το σκαπτικό ή φρέζα, το κοινό άροτρο, το δισκάροτρο, ο ανυψωτής εδάφους και χλοοτάπητα και το αυτοκινούμενο χορτοκοπτικό», ενώ «το χορτοκοπτικό μπορεί να είναι είτε παρελκόμενο του ελκυστήρα είτε κατευθυνόμενο από πεζό χειριστή» και υπάρχει και φορητό, «το οποίο σωστότερα ονομάζεται καταστροφέας ζιζανίων». Πριν την εγκατάσταση χρησιμοποιούνται «ο υπεδαφοκαλλιεργητής και το υπεδάφιο άροτρο», μετά την εγκατάσταση «το κοινό άροτρο, το δισκάροτρο, ο καλλιεργητής, το σκαλιστικό και το σκαπτικό». Για όλα «είναι απαραίτητος ο ελκυστήρας (το τρακτέρ), εκτός από το σκαπτικό», και ο ελκυστήρας του δενδροκομείου είναι «χαμηλού ύψους και μικρού βάρους» — ο δενδροκομικός ελκυστήρας — ώστε να δουλεύει μεταξύ των γραμμών και «να μη συμπιέζει με το βάρος του το έδαφος». Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ προσθέτει ρητά στον κατάλογο τον ελκυστήρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο ελκυστήρας δεν είναι εργαλείο κατεργασίας — είναι προϋπόθεση για όλα, εκτός από το σκαπτικό.
Υπεδάφιο άροτρο + υπεδαφοκαλλιεργητής = πριν τη φύτευση· άροτρο, δισκάροτρο, καλλιεργητής, σκαλιστικό, σκαπτικό = μετά.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο