Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Άρδευση του δενδροκομείου (σελ. 138) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Άρδευση του δενδροκομείου (σελ. 138) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Άρδευση του δενδροκομείου

Αναλυτικές απαντήσεις στις 13 ερωτήσεις της σελ. 138 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Τι είναι η άρδευση και σε τι αποσκοπεί

Ερώτηση: Τι είναι η άρδευση και σε τι αποσκοπεί;

Απάντηση:

Α. Τι είναι. Το βιβλίο ορίζει την άρδευση μέσα από την ανάγκη που την προκαλεί: «Σε περίπτωση μείωσης ή έλλειψης της εδαφικής υγρασίας, είναι αναγκαίος ο εφοδιασμός τους με νερό, μετά από παρέμβαση του καλλιεργητή, δηλαδή με την άρδευση.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το λέει απλά: «Η κάλυψη των αναγκών των δέντρων σε νερό γίνεται με την άρδευση (το πότισμα). Με αυτήν συμπληρώνουμε το νερό που λείπει από το έδαφος.»
Γιατί χρειάζεται παρέμβαση. «Τα δέντρα, σε αντίθεση με τα ζώα, δεν κινούνται ενεργητικά και αναζητούν το νερό με τα ριζικά τριχίδια στον περιορισμένο εδαφικό χώρο της ριζόσφαιρας.»
Β. Σε τι αποσκοπεί — πρώτος σκοπός. Να καλυφθούν οι καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό, «που προσδιορίζονται με τη διαπνοή». Οι ανάγκες αυτές «είναι συνεχείς κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου για τα φυλλοβόλα και σχεδόν όλο το χρόνο για τα αειθαλή».
Δεύτερος σκοπός. Να καλυφθεί και η εξάτμιση: «πρέπει να καλυφθεί και η ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης». Συνολικά: «με την άρδευση καλύπτονται οι απώλειες του νερού που προκαλούνται από την εξατμισοδιαπνοή».
Τρίτος σκοπός — η παραγωγή. Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «Τα καρποφόρα δέντρα, για να παράγουν ικανοποιητικές ποσότητες καρπών πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους τις απαραίτητες ποσότητες νερού.» Και: «Το νερό είναι το πλέον απαραίτητο συστατικό για τα φυτά. Χωρίς αυτό δεν υπάρχει ζωή.»
Το πλαίσιο της οικονομίας νερού. «Στις μέρες μας, που οι διαθέσιμες ποσότητες των γλυκών νερών για άρδευση και ύδρευση συνεχώς λιγοστεύουν, η διαχείρισή τους είναι εντελώς απαραίτητη … Αυτό σημαίνει ότι η κατανάλωση νερού πρέπει να περιοριστεί ακριβώς στην κάλυψη των αναγκών μας και να αποφεύγονται οι σπατάλες.»
Και η προϋπόθεση. «Για να γίνει άρδευση στον οπωρώνα, πρέπει να διαπιστωθεί ότι υπάρχει έλλειψη νερού στο έδαφος. Κατά συνέπεια πρέπει αρχικά να προσδιοριστεί η εδαφική υγρασία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άρδευση είναι ο τεχνητός εφοδιασμός των δέντρων με νερό: «σε περίπτωση μείωσης ή έλλειψης της εδαφικής υγρασίας, είναι αναγκαίος ο εφοδιασμός τους με νερό, μετά από παρέμβαση του καλλιεργητή, δηλαδή με την άρδευση» — ή, όπως το γράφει η ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «η κάλυψη των αναγκών των δέντρων σε νερό γίνεται με την άρδευση (το πότισμα)· με αυτήν συμπληρώνουμε το νερό που λείπει από το έδαφος». Αποσκοπεί αφενός στην κάλυψη «των καθαρών αναγκών των δέντρων σε νερό, που προσδιορίζονται με τη διαπνοή» και αφετέρου στην αναπλήρωση «της ποσότητας του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης» — δηλαδή «με την άρδευση καλύπτονται οι απώλειες του νερού που προκαλούνται από την εξατμισοδιαπνοή». Τελικός στόχος είναι τα δέντρα «να παράγουν ικανοποιητικές ποσότητες καρπών», με οικονομία νερού, αφού «η κατανάλωση νερού πρέπει να περιοριστεί ακριβώς στην κάλυψη των αναγκών μας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η άρδευση δεν είναι απλώς «πότισμα»: καλύπτει διαπνοή + εξάτμιση = εξατμισοδιαπνοή.
Πριν από κάθε άρδευση «πρέπει να διαπιστωθεί ότι υπάρχει έλλειψη νερού στο έδαφος».

Πώς προσδιορίζονται οι ανάγκες των δέντρων σε νερό

Ερώτηση: Πώς προσδιορίζονται οι ανάγκες των δέντρων σε νερό;

Απάντηση:

Η αφετηρία. «Οι ανάγκες των δέντρων σε νερό είναι συνεχείς κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου για τα φυλλοβόλα και σχεδόν όλο το χρόνο για τα αειθαλή. Αυτές προσδιορίζονται …»
Α. Ο πρώτος λόγος. «είτε ως ο λόγος (το πηλίκον) της συνολικής ποσότητας του νερού που απορροφάται από το δέντρο προς το συνολικό ποσό ξηρού βάρους που παράγεται από το δέντρο, ως αποτέλεσμα της χρήσης του νερού».
Β. Ο δεύτερος λόγος. «είτε ως ο λόγος της συνολικής ποσότητας του νερού που απορροφάται από το δέντρο προς το συνολικό ποσό του νερού που χάνεται από το δέντρο προς την ατμόσφαιρα».
Γιατί ο δεύτερος πλησιάζει τη μονάδα. «Ο λόγος του δεύτερου ορισμού πλησιάζει προς τη μονάδα. Αυτό συμβαίνει επειδή … το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού που απορροφάται, το οποίο πλησιάζει το 99,8%, αποβάλλεται με τη διαπνοή … και μόνο το 0,2% του νερού χρησιμοποιείται από το δέντρο για τη δημιουργία νέων ιστών.»

Συγκριτικός πίνακας

Ορισμός	Αριθμητής	Παρονομαστής	Τιμή
α)	«συνολική ποσότητα του νερού που απορροφάται»	«συνολικό ποσό ξηρού βάρους που παράγεται»	—
β)	«συνολική ποσότητα του νερού που απορροφάται»	«συνολικό ποσό του νερού που χάνεται … προς την ατμόσφαιρα»	«πλησιάζει προς τη μονάδα»

Τι σημαίνει πρακτικά. Επειδή σχεδόν όλο το νερό που μπαίνει, βγαίνει με τη διαπνοή, η μέτρηση της διαπνοής αρκεί για να προσδιοριστούν οι καθαρές ανάγκες του δέντρου· γι' αυτό το βιβλίο γράφει ότι οι «καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό … προσδιορίζονται με τη διαπνοή».
Και το επιπλέον σκέλος. «Με την άρδευση, εκτός από τις καθαρές ανάγκες …, πρέπει να καλυφθεί και η ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ανάγκες «προσδιορίζονται: α) είτε ως ο λόγος (το πηλίκον) της συνολικής ποσότητας του νερού που απορροφάται από το δέντρο προς το συνολικό ποσό ξηρού βάρους που παράγεται από το δέντρο, ως αποτέλεσμα της χρήσης του νερού, β) είτε ως ο λόγος της συνολικής ποσότητας του νερού που απορροφάται από το δέντρο προς το συνολικό ποσό του νερού που χάνεται από το δέντρο προς την ατμόσφαιρα». «Ο λόγος του δεύτερου ορισμού πλησιάζει προς τη μονάδα», γιατί «το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού που απορροφάται, το οποίο πλησιάζει το 99,8%, αποβάλλεται με τη διαπνοή … και μόνο το 0,2% … χρησιμοποιείται … για τη δημιουργία νέων ιστών». Έτσι, οι καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό «προσδιορίζονται με τη διαπνοή», ενώ η άρδευση πρέπει να καλύψει επιπλέον και «την ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο δεύτερος λόγος τείνει στο 1 ακριβώς επειδή το 99,8% του νερού φεύγει με τη διαπνοή.
Οι ανάγκες είναι συνεχείς στη βλαστική περίοδο για τα φυλλοβόλα, σχεδόν όλο τον χρόνο για τα αειθαλή.

Ο ρόλος της διαπνοής στα δέντρα

Ερώτηση: Τι ρόλο παίζει η διαπνοή στα δέντρα;

Απάντηση:

Τι είναι η διαπνοή. «Η έξοδος του νερού από τα στομάτια των φύλλων, με μορφή υδρατμών, προς την ατμόσφαιρα.» Μέσω αυτής «αποβάλλεται» το 99,8% του νερού που απορροφά το δέντρο.
Α. Η πρώτη λειτουργία — μεταφορά και θρέψη. «Εξασφαλίζει την κίνηση του νερού από τις ρίζες προς τα φύλλα και τα άλλα όργανα του δέντρου, επομένως συμβάλλει στην πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος.»
Β. Η δεύτερη λειτουργία — ψύξη. «Μειώνει τη θερμοκρασία στα σημεία διαπνοής και έτσι το φυτό προστατεύεται από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.»

Συγκριτικός πίνακας

Λειτουργία	Αποτέλεσμα
α) Κίνηση του νερού	«από τις ρίζες προς τα φύλλα και τα άλλα όργανα» → «πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος»
β) Μείωση θερμοκρασίας	«στα σημεία διαπνοής» → «προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού»

Γ. Ο ρόλος της ως μέτρου των αναγκών. Η διαπνοή είναι το μέγεθος με το οποίο προσδιορίζονται οι καθαρές ανάγκες του δέντρου σε νερό: «τις καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό, που προσδιορίζονται με τη διαπνοή».
Δ. Και το κόστος της. Είναι αυτή που ευθύνεται για τη μεγάλη κατανάλωση νερού: «το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού που απορροφάται, το οποίο πλησιάζει το 99,8%, αποβάλλεται με τη διαπνοή».
Από τι επηρεάζεται. «Η διαπνοή, συνεπώς και οι ανάγκες μιας καλλιέργειας σε νερό, επηρεάζονται από το είδος και την ποικιλία του δέντρου, το βλαστικό στάδιο, τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής, τις καλλιεργητικές τεχνικές, τον τύπο του εδάφους και την ποιότητα του νερού.»
Η επιβεβαίωση από την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Με τη διαπνοή εξασφαλίζεται η κίνηση και η μεταφορά του νερού και των θρεπτικών στοιχείων από τη ρίζα προς τα υπόλοιπα όργανα του δέντρου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαπνοή — «η έξοδος του νερού από τα στομάτια των φύλλων, με μορφή υδρατμών, προς την ατμόσφαιρα» — «επιτελεί στο φυτό τις παρακάτω λειτουργίες: α) εξασφαλίζει την κίνηση του νερού από τις ρίζες προς τα φύλλα και τα άλλα όργανα του δέντρου, επομένως συμβάλλει στην πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος και β) μειώνει τη θερμοκρασία στα σημεία διαπνοής και έτσι το φυτό προστατεύεται από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού». Είναι επίσης το μέγεθος με το οποίο προσδιορίζονται οι καθαρές ανάγκες του δέντρου σε νερό, αφού μέσω αυτής αποβάλλεται το 99,8% του νερού που απορροφάται, ενώ «μόνο το 0,2% … χρησιμοποιείται από το δέντρο για τη δημιουργία νέων ιστών». Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «με τη διαπνοή εξασφαλίζεται η κίνηση και η μεταφορά του νερού και των θρεπτικών στοιχείων από τη ρίζα προς τα υπόλοιπα όργανα του δέντρου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο λειτουργίες: μεταφορά (νερό + θρεπτικά) και ψύξη (προστασία από τη ζέστη).
Η διαπνοή είναι ταυτόχρονα ωφέλεια και κόστος: κινεί τα θρεπτικά, αλλά «καίει» το 99,8% του νερού.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν τις ανάγκες σε νερό

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες επηρεάζονται οι ανάγκες των δέντρων σε νερό;

Απάντηση:

Η βασική πρόταση. «Η διαπνοή, συνεπώς και οι ανάγκες μιας καλλιέργειας σε νερό, επηρεάζονται από το είδος και την ποικιλία του δέντρου, το βλαστικό στάδιο …, τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής …, τις καλλιεργητικές τεχνικές, τον τύπο του εδάφους και την ποιότητα του νερού.»

Οι έξι παράγοντες αναλυτικά

Παράγοντας	Τι περιλαμβάνει
1. Είδος και ποικιλία του δέντρου	—
2. Βλαστικό στάδιο	«έναρξη της βλάστησης, ανθοφορία και καρπόδεση, περίοδος αύξησης των καρπών, εποχή διαφοροποίησης των οφθαλμών»
3. Κλιματικές συνθήκες της περιοχής	«θερμοκρασία, ηλιακή ακτινοβολία, διάρκεια της ημέρας, σχετική υγρασία, ταχύτητα ανέμου, ατμοσφαιρική πίεση»
4. Καλλιεργητικές τεχνικές	—
5. Τύπος του εδάφους	—
6. Ποιότητα του νερού	—

Η γενική διάκριση φυλλοβόλων - αειθαλών. «Οι ανάγκες των δέντρων σε νερό είναι συνεχείς κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου για τα φυλλοβόλα και σχεδόν όλο το χρόνο για τα αειθαλή.»
Και ο παράγοντας της εξάτμισης. Πέρα από τη διαπνοή, «πρέπει να καλυφθεί και η ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης», η οποία «είναι αντιστρόφως ανάλογη με την κάλυψη του εδάφους με φυτά και ανάλογη με το βαθμό υγρασίας της επιφανειακής στρώσης του εδάφους».
Η ίδια λίστα στην ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Η διαπνοή και μέσω αυτής οι ανάγκες μιας καλλιέργειας σε νερό επηρεάζονται από το είδος και την ποικιλία του δέντρου, το βλαστικό στάδιο, τις κλιματικές συνθήκες, τις καλλιεργητικές τεχνικές, τον τύπο του εδάφους και την ποιότητα του νερού.»
Παρατήρηση. Η συχνότητα της άρδευσης εξαρτάται από μερικώς διαφορετικό σύνολο παραγόντων (§6.4): «από τον τύπο του εδάφους, τις καιρικές συνθήκες, το βλαστικό στάδιο του δέντρου και τη μέθοδο άρδευσης».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ανάγκες σε νερό — μέσω της διαπνοής — «επηρεάζονται από το είδος και την ποικιλία του δέντρου, το βλαστικό στάδιο (έναρξη της βλάστησης, ανθοφορία και καρπόδεση, περίοδος αύξησης των καρπών, εποχή διαφοροποίησης των οφθαλμών), τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής (θερμοκρασία, ηλιακή ακτινοβολία, διάρκεια της ημέρας, σχετική υγρασία, ταχύτητα ανέμου, ατμοσφαιρική πίεση), τις καλλιεργητικές τεχνικές, τον τύπο του εδάφους και την ποιότητα του νερού» — έξι παράγοντες συνολικά. Σε γενικό επίπεδο, «οι ανάγκες … είναι συνεχείς κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου για τα φυλλοβόλα και σχεδόν όλο το χρόνο για τα αειθαλή», ενώ στις καθαρές ανάγκες προστίθεται και η εξάτμιση από την επιφάνεια του εδάφους, «αντιστρόφως ανάλογη με την κάλυψη του εδάφους με φυτά και ανάλογη με το βαθμό υγρασίας της επιφανειακής στρώσης».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι παράγοντες — οι τρεις πρώτοι αναλύονται σε υποπεριπτώσεις που το βιβλίο απαριθμεί μέσα σε παρένθεση.
Μην μπερδέψεις τους παράγοντες των αναγκών με τους παράγοντες της συχνότητας άρδευσης (§6.4).

Τι είναι η εξατμισοδιαπνοή

Ερώτηση: Τι είναι εξατμισοδιαπνοή;

Απάντηση:

⚠️ Πού εμφανίζεται ο όρος. Το βιβλίο χρησιμοποιεί τον όρο μία μόνο φορά (σελ. 128) και χωρίς να τον ορίζει ρητά: «Έτσι, με την άρδευση καλύπτονται οι απώλειες του νερού που προκαλούνται από την εξατμισοδιαπνοή.» Ο ορισμός προκύπτει από τις δύο προηγούμενες προτάσεις της ίδιας παραγράφου.
Το πρώτο συνθετικό — η διαπνοή. «τις καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό, που προσδιορίζονται με τη διαπνοή», δηλαδή με «την έξοδο του νερού από τα στομάτια των φύλλων, με μορφή υδρατμών, προς την ατμόσφαιρα».
Το δεύτερο συνθετικό — η εξάτμιση. «πρέπει να καλυφθεί και η ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης».
Άρα: εξατμισοδιαπνοή = εξάτμιση + διαπνοή. Είναι το σύνολο των απωλειών νερού μιας καλλιέργειας: από το έδαφος (εξάτμιση) και από τα φυτά (διαπνοή) — και ακριβώς αυτό το σύνολο καλείται να καλύψει η άρδευση.

Συγκριτικός πίνακας

Συνιστώσα	Από πού φεύγει το νερό	Πού το λέει το βιβλίο
Διαπνοή	«από τα στομάτια των φύλλων, με μορφή υδρατμών, προς την ατμόσφαιρα»	σελ. 128
Εξάτμιση	«από την επιφάνεια του εδάφους»	σελ. 128
Εξατμισοδιαπνοή	και τα δύο μαζί — «οι απώλειες του νερού» που καλύπτει η άρδευση	σελ. 128

Από τι εξαρτάται το σκέλος της εξάτμισης. «Αυτή η ποσότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη με την κάλυψη του εδάφους με φυτά και ανάλογη με το βαθμό υγρασίας της επιφανειακής στρώσης του εδάφους.»
Πρακτική συνέπεια. Όσο πυκνότερη είναι η φυτοκάλυψη, τόσο μικρότερη η εξάτμιση από το έδαφος· και όσο υγρότερη η επιφανειακή στρώση, τόσο μεγαλύτερη. Γι' αυτό η μέθοδος άρδευσης έχει σημασία: στην τεχνητή βροχή «σημειώνονται μεγάλες απώλειες νερού λόγω εξάτμισης», ενώ η στάγδην «επιτυγχάνει οικονομία νερού».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξατμισοδιαπνοή είναι το άθροισμα των απωλειών νερού με τη διαπνοή των φυτών και με την εξάτμιση από την επιφάνεια του εδάφους — δηλαδή το συνολικό ποσό νερού που χάνει μια καλλιέργεια προς την ατμόσφαιρα και το οποίο καλείται να αναπληρώσει η άρδευση. Το βιβλίο δεν δίνει χωριστό ορισμό, αλλά τον συνάγει: αναφέρει πρώτα «τις καθαρές ανάγκες των δέντρων σε νερό, που προσδιορίζονται με τη διαπνοή», έπειτα ότι «πρέπει να καλυφθεί και η ποσότητα του νερού που χάνεται από την επιφάνεια του εδάφους λόγω εξάτμισης» και καταλήγει: «Έτσι, με την άρδευση καλύπτονται οι απώλειες του νερού που προκαλούνται από την εξατμισοδιαπνοή.» Η διαπνοή είναι «η έξοδος του νερού από τα στομάτια των φύλλων, με μορφή υδρατμών, προς την ατμόσφαιρα», ενώ η εξάτμιση από το έδαφος είναι «αντιστρόφως ανάλογη με την κάλυψη του εδάφους με φυτά και ανάλογη με το βαθμό υγρασίας της επιφανειακής στρώσης του εδάφους».

Κριτήρια αξιολόγησης:

⚠️ Ο όρος δεν ορίζεται ρητά στο βιβλίο — προκύπτει από τις δύο προτάσεις που προηγούνται στη σελ. 128.
Εξάτμιση (έδαφος) + διαπνοή (φυτό) = εξατμισοδιαπνοή — και αυτό ακριβώς καλύπτει η άρδευση.

Τρία όργανα μέτρησης της εδαφικής υγρασίας

Ερώτηση: Αναφέρατε τρία όργανα-συσκευές μέτρησης της εδαφικής υγρασίας.

Απάντηση:

Τα τρία όργανα του βιβλίου (§6.2). 6.2.1 Συσκευή Bouyoucos, 6.2.2 Τασίμετρο, 6.2.3 Συσκευή νετρονίων. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ τα επαναλαμβάνει: «Ο προσδιορισμός της εδαφικής υγρασίας γίνεται με όργανα, όπως είναι η συσκευή Bouyoucos, το τασίμετρο και η συσκευή νετρονίων.»
Γιατί τα χρειαζόμαστε. «Για να γίνει άρδευση στον οπωρώνα, πρέπει να διαπιστωθεί ότι υπάρχει έλλειψη νερού στο έδαφος. Κατά συνέπεια πρέπει αρχικά να προσδιοριστεί η εδαφική υγρασία.»
Οι τρεις γενικές μέθοδοι. «Αυτό μπορεί να γίνει με διάφορες μεθόδους, όπως είναι η επεξεργασία δειγμάτων εδάφους, οι φυσικές μέθοδοι και η χρήση οργάνων. Στη συνέχεια θα γίνει αναφορά μόνο στα όργανα μέτρησης της εδαφικής υγρασίας.»

Συγκριτικός πίνακας

Όργανο	Αρχή λειτουργίας	Τι δείχνει
Συσκευή Bouyoucos (Εικ./Σχ. 6.1Α, «συσκευή ηλεκτρικής αντίστασης»)	«Η ηλεκτρική αντίσταση που παρουσιάζουν τα ηλεκτρόδια μειώνεται σταδιακά, ενώ αυξάνει η υγρασία του εδάφους»	«απευθείας το ποσοστό της εδαφικής υγρασίας»
Τασίμετρο (Σχ. 6.1Β)	πορώδες κύπελλο + σωλήνας με νερό + μανόμετρο βαθμολογημένο «σε εκατοστά του μπαρ (Bar)»	«την αρνητική τάση (υποπίεση) της εδαφικής υγρασίας»
Συσκευή νετρονίων	«η ιδιότητα των πυρήνων του υδρογόνου να μετατρέπουν τα ταχέα νετρόνια … σε αργά νετρόνια»	το ποσοστό των αργών νετρονίων, «ευθέως ανάλογο με το ποσοστό της εδαφικής υγρασίας»

Δύο επισημάνσεις του βιβλίου. Για τη Bouyoucos: «Η αξιοπιστία της συσκευής εξαρτάται από την κατάσταση του γύψινου πλακιδίου, το οποίο πρέπει να αντικαθίσταται κάθε φορά που διαπιστώνεται αλλοίωσή του.» Για τη συσκευή νετρονίων: «δίνει μετρήσεις πολύ ακριβείς και σε σύντομο χρόνο», αλλά «το μειονέκτημα της μεθόδου είναι το υψηλό κόστος προμήθειας της συσκευής».
Και ένα χρήσιμο μέγεθος. «Γενικά, η υδατοϊκανότητα ενός εδάφους αντιστοιχεί σε ένδειξη του μανομέτρου περίπου 30 εκατοστά του Bar.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα τρία όργανα είναι η συσκευή Bouyoucos, το τασίμετρο και η συσκευή νετρονίων — όπως τα απαριθμεί και η ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «Ο προσδιορισμός της εδαφικής υγρασίας γίνεται με όργανα, όπως είναι η συσκευή Bouyoucos, το τασίμετρο και η συσκευή νετρονίων.» Η Bouyoucos στηρίζεται στη μεταβολή της ηλεκτρικής αντίστασης δύο ηλεκτροδίων που ξεκινούν από γύψινο πλακίδιο μέσα στο έδαφος, το τασίμετρο σε πορώδες κύπελλο στο άκρο σωλήνα γεμάτου νερό που καταλήγει σε μανόμετρο βαθμολογημένο σε εκατοστά του Bar, και η συσκευή νετρονίων «στην ιδιότητα των πυρήνων του υδρογόνου να μετατρέπουν τα ταχέα νετρόνια που συγκρούονται μαζί τους σε αργά νετρόνια». Πέρα από τα όργανα, η εδαφική υγρασία μπορεί να προσδιοριστεί και «με επεξεργασία δειγμάτων εδάφους» ή με «φυσικές μεθόδους».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Και τα τρία μετρούν το ίδιο μέγεθος με τρεις διαφορετικές αρχές: ηλεκτρική, υδραυλική, πυρηνική.
Η συσκευή νετρονίων είναι η ακριβέστερη και ταχύτερη — και η ακριβότερη.

Η συσκευή Bouyoucos

Ερώτηση: Περιγράψτε τη συσκευή Bouyoucos.

Απάντηση:

Α. Τα μέρη της. «Αποτελείται από δύο ανοξείδωτα χαλύβδινα ηλεκτρόδια, τα οποία ξεκινούν από ένα γύψινο πλακίδιο και καταλήγουν σε ένα μετρητή.» Στο Σχήμα 6.1Α αναφέρεται ως «συσκευή ηλεκτρικής αντίστασης ή συσκευή Bouyoucos».
Β. Η τοποθέτηση. «Το γύψινο πλακίδιο τοποθετείται μέσα στο έδαφος και σε βάθος που επιλέγεται.» Ο μετρητής «βρίσκεται εκτός εδάφους».
Γ. Πώς λειτουργεί. «Το πλακίδιο μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα υγραίνεται και αποκτά με μεγάλη προσέγγιση την υγρασία του εδάφους που το περιβάλλει. Η ηλεκτρική αντίσταση που παρουσιάζουν τα ηλεκτρόδια μειώνεται σταδιακά, ενώ αυξάνει η υγρασία του εδάφους, πράγμα που εκφράζεται με τη μετακίνηση του δείκτη στον μετρητή.»

Η σχέση υγρασίας - αντίστασης

Υγρασία εδάφους	Ηλεκτρική αντίσταση	Δείκτης
Αυξάνεται	«μειώνεται σταδιακά»	μετακινείται στον μετρητή
Μειώνεται	αυξάνεται	επιστρέφει προς χαμηλότερη ένδειξη υγρασίας

Δ. Ο μετρητής. «Λειτουργεί με εναλλασσόμενο ρεύμα και είναι βαθμολογημένος έτσι ώστε να δείχνει απευθείας το ποσοστό της εδαφικής υγρασίας, που εκφράζεται από την τιμή της ηλεκτρικής αντίστασης.»
Ε. Η αξιοπιστία και η συντήρηση. «Η αξιοπιστία της συσκευής εξαρτάται από την κατάσταση του γύψινου πλακιδίου, το οποίο πρέπει να αντικαθίσταται κάθε φορά που διαπιστώνεται αλλοίωσή του.»
Η θέση της στο κεφάλαιο. Είναι το πρώτο από τα τρία όργανα μέτρησης της εδαφικής υγρασίας που παρουσιάζει το βιβλίο, μαζί με το τασίμετρο και τη συσκευή νετρονίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συσκευή Bouyoucos — στο Σχ. 6.1Α «συσκευή ηλεκτρικής αντίστασης ή συσκευή Bouyoucos» — «αποτελείται από δύο ανοξείδωτα χαλύβδινα ηλεκτρόδια, τα οποία ξεκινούν από ένα γύψινο πλακίδιο και καταλήγουν σε ένα μετρητή». Το γύψινο πλακίδιο τοποθετείται μέσα στο έδαφος σε βάθος που επιλέγεται και «μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα υγραίνεται και αποκτά με μεγάλη προσέγγιση την υγρασία του εδάφους που το περιβάλλει». Τότε «η ηλεκτρική αντίσταση που παρουσιάζουν τα ηλεκτρόδια μειώνεται σταδιακά, ενώ αυξάνει η υγρασία του εδάφους», κάτι που «εκφράζεται με τη μετακίνηση του δείκτη στον μετρητή, ο οποίος βρίσκεται εκτός εδάφους». Ο μετρητής «λειτουργεί με εναλλασσόμενο ρεύμα και είναι βαθμολογημένος έτσι ώστε να δείχνει απευθείας το ποσοστό της εδαφικής υγρασίας». Τέλος, «η αξιοπιστία της συσκευής εξαρτάται από την κατάσταση του γύψινου πλακιδίου, το οποίο πρέπει να αντικαθίσταται κάθε φορά που διαπιστώνεται αλλοίωσή του».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σχέση είναι αντίστροφη: περισσότερη υγρασία → μικρότερη αντίσταση.
Το γύψινο πλακίδιο είναι το αδύνατο σημείο — αλλοιώνεται και πρέπει να αντικαθίσταται.

Οι μέθοδοι άρδευσης και οι τρόποι εφαρμογής του επιφανειακού νερού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι περισσότερο χρησιμοποιούμενες μέθοδοι άρδευσης των δενδρωδών καλλιεργειών; Ποιοι οι τρόποι εφαρμογής του επιφανειακού νερού;

Απάντηση:

Α. Οι τρεις μέθοδοι. «Ο τρόπος εφαρμογής του αρδευτικού νερού στα δέντρα καθορίζει τις διάφορες μεθόδους άρδευσης, που διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Επιφανειακή άρδευση, Τεχνητή βροχή (άρδευση με καταιονισμό), Άρδευση με σταγόνες (στάγδην άρδευση).» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επαναλαμβάνει: «Οι μέθοδοι εφαρμογής των αρδεύσεων στα δέντρα είναι οι εξής: α) η επιφανειακή άρδευση, β) η άρδευση με καταιονισμό (τεχνητή βροχή) και γ) άρδευση με σταγόνες (στάγδην άρδευση).»
Η μεταφορά ως το χωράφι. «Η μεταφορά και η διανομή του αρδευτικού νερού … γίνεται με ανοικτούς ή κλειστούς αγωγούς»· το δίκτυο «μπορεί να αρχίζει είτε από κοινής χρήσης αρδευτική τάφρο ή αρδευτικό αυλάκι είτε από υδατοδεξαμενή, είτε από την αντλία φρεατίου».
Β. Οι τρόποι εφαρμογής του επιφανειακού νερού. «Επιφανειακή είναι η άρδευση εκείνη κατά την οποία η χορηγούμενη ποσότητα νερού γίνεται στην επιφάνεια της καλλιέργειας των δέντρων, με δυνατότητα το νερό είτε να παραμένει ακίνητο είτε να είναι κινούμενο.»

Συγκριτικός πίνακας

Τρόπος	Το νερό	Χαρακτηριστικά
Κατάκλυση	ακίνητο	«λιμνάζει στην επιφάνεια του οπωρώνα σε κάποιο πάχος, το ύψος του οποίου εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους, το είδος και την ηλικία των δέντρων»
Λεκάνες (η συνηθέστερη μορφή κατάκλυσης)	ακίνητο	«σε κάθε δέντρο κυκλικού ή τετραγωνικού σχήματος, που οριοθετούνται με χωμάτινο ανάχωμα και έχουν μέγεθος ανάλογο με την ηλικία των δέντρων»
Αυλάκια	κινούμενο	«στη δενδροκομία σπάνια συναντάται»· απαιτεί κλίση
Παράλληλες λωρίδες	κινούμενο	«πιο συνηθισμένη … μεταξύ των σειρών των δέντρων»· απαιτεί κλίση

Οι λεκάνες. «Μπορεί να συνδέονται μεταξύ τους με αγωγούς προσαγωγής του νερού από τη μία στην άλλη ή να έχουν ανεξάρτητη οριοθέτηση με χωμάτινο ανάχωμα, όταν υπάρχει κινητό δίκτυο παροχής νερού.» Κατά τη λεζάντα της Εικ. 6.1β, «γύρω από τον κορμό του δέντρου διαμορφώνεται ένα ανάχωμα, ώστε να εμποδίζεται η άμεση επαφή του νερού με το λαιμό του».
Η προϋπόθεση της κλίσης. «Τόσο τα αυλάκια, όσο και οι λωρίδες προϋποθέτουν την ύπαρξη κάποιας κλίσης, για να έχει το νερό τη δυνατότητα κίνησης, λόγω της βαρύτητας.» Το νερό «μεταφέρεται από την πηγή στο ανώτερο υψομετρικά σημείο» και «θα κινηθεί κατά τη διεύθυνση της κλίσης, … ανεβάζοντας την εδαφική υγρασία στο βαθμό κορεσμού».
Τα όρια των λωρίδων. «Τα χωμάτινα αναχώματα που υπάρχουν πάνω στις γραμμές φύτευσης όταν τα δέντρα είναι στο στάδιο της πλήρους παραγωγής.»
Η κριτική. «Η επιφανειακή άρδευση αποτελεί τον παραδοσιακό τρόπο άρδευσης, έχει ανάγκη από μεγάλες ποσότητες νερού και από πολλά εργατικά χέρια. Η εφαρμογή της συνεχώς περιορίζεται …, γιατί δεν παρέχει τη δυνατότητα οικονομικής χρήσης του νερού.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ: «Στα ανοιχτά αυλάκια η ροή του νερού είναι φυσική, λόγω βαρύτητας …, ενώ στους κλειστούς αγωγούς η ροή γίνεται, λόγω της διαφορετικής πίεσης, στον αγωγό.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τρεις μεγάλες κατηγορίες μεθόδων άρδευσης είναι η επιφανειακή άρδευση, η τεχνητή βροχή (άρδευση με καταιονισμό) και η άρδευση με σταγόνες (στάγδην άρδευση). Επιφανειακή είναι εκείνη «κατά την οποία η χορηγούμενη ποσότητα νερού γίνεται στην επιφάνεια της καλλιέργειας των δέντρων, με δυνατότητα το νερό είτε να παραμένει ακίνητο είτε να είναι κινούμενο». Τρόποι εφαρμογής της: η κατάκλυση, όπου «το νερό λιμνάζει στην επιφάνεια του οπωρώνα σε κάποιο πάχος», με πιο συνηθισμένη μορφή τις λεκάνες «σε κάθε δέντρο κυκλικού ή τετραγωνικού σχήματος, που οριοθετούνται με χωμάτινο ανάχωμα»· και η άρδευση «με την μέθοδο των αυλάκων και των παράλληλων λωρίδων», που «προϋποθέτουν την ύπαρξη κάποιας κλίσης, για να έχει το νερό τη δυνατότητα κίνησης, λόγω της βαρύτητας». «Στη δενδροκομία σπάνια συναντάται η μέθοδος των αυλακιών, πιο συνηθισμένη είναι η μέθοδος των λωρίδων μεταξύ των σειρών των δέντρων.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ακίνητο νερό → κατάκλυση / λεκάνες. Κινούμενο νερό → αυλάκια / λωρίδες, που θέλουν κλίση.
Στη δενδροκομία κυριαρχούν οι λεκάνες και οι λωρίδες — τα αυλάκια είναι σπάνια.

Η τεχνητή βροχή και τα βασικά συστατικά της

Ερώτηση: Τι είναι η τεχνητή βροχή; Ποια τα βασικά συστατικά ενός συγκροτήματος τεχνητής βροχής;

Απάντηση:

Α. Τι είναι. Η τεχνητή βροχή είναι η δεύτερη μεγάλη κατηγορία μεθόδων άρδευσης, «Τεχνητή βροχή (άρδευση με καταιονισμό)». Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ περιγράφει τη λειτουργία της: «η εφαρμογή της τεχνητής βροχής προϋποθέτει την ύπαρξη: α) δικτύου κλειστών αγωγών, όπου το νερό βρίσκεται υπό πίεση και β) μικροεκτοξευτήρων (μπεκ), που αποτελούν τις απολήξεις μέσω των οποίων το νερό, με μορφή σταγονιδίων, εκτοξεύεται στην ατμόσφαιρα και λόγω βαρύτητας πέφτει στο έδαφος».
Οι δύο προϋποθέσεις κατά το κείμενο. «Η εφαρμογή της τεχνητής βροχής στη δενδροκομία προϋποθέτει την ύπαρξη μόνιμου δικτύου μεταφοράς του νερού μέσα από ένα σύστημα κλειστών αγωγών που λειτουργεί με πίεση. Η παροχή του νερού γίνεται με τη βοήθεια των μικροεκτοξευτήρων (μπέκ), που αποτελούν τις απολήξεις του συστήματος.»
Γιατί διαδόθηκε. «Παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια μεγάλη διάδοση σε σύγκριση με τις μεθόδους της επιφανειακής άρδευσης. Η προτίμηση αυτή οφείλεται στη συνεχή εξέλιξη της τεχνολογίας …, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα νέες τεχνικές μεγάλης αποτελεσματικότητας.»
Β. Τα τρία βασικά συστατικά. «Ένα πλήρες σύστημα τεχνητής βροχής, στη δενδροκομία, περιλαμβάνει τους μικροεκτοξευτήρες, τις σωληνώσεις και το αντλητικό συγκρότημα.»
i) Μικροεκτοξευτήρες (μπέκ). «Είναι χαρακτηριστικά όργανα του συγκροτήματος …, κατασκευάζονται σε διάφορους τύπους και μορφές, είναι φτιαγμένοι από πλαστικό υλικό και είναι σχεδιασμένοι έτσι, ώστε να διανέμουν το νερό κυρίως κυκλικά, με τη μορφή σταγόνων βροχής.» «Στη δενδροκομία χρησιμοποιούμε κυρίως τον τύπο του «μανιταριού».» «Υπάρχουν μπέκ παροχής 160, 200, 250 και 300 λίτρων νερού ανά ώρα» και «προσαρμόζονται σε σωλήνες διαμέτρου (Φ) Φ12 ή Φ16».

ii) Δίκτυο σωληνώσεων. «Διακρίνεται στο δίκτυο μεταφοράς και στο δίκτυο εφαρμογής.

Δίκτυο	Περιεχόμενο
Μεταφοράς	«τον κεντρικό και τους δευτερεύοντες αγωγούς, που αποτελούνται από άκαμπτο πλαστικό (PVC), αυξημένης αντοχής στη πίεση του νερού και με τέλεια στεγανότητα στα σημεία σύνδεσης»· «τοποθετείται υπόγεια … σε βάθος από 40 έως 70 cm»
Εφαρμογής	«τους σωλήνες άρδευσης, οι οποίοι έχουν αφετηρία τον κεντρικό αγωγό ή τις διακλαδώσεις του και ακολουθούν τη διαδρομή των γραμμών φύτευσης»· «υπόγεια, επιφανειακά ή εναέρια», από πολυαιθυλένιο, διατομής Φ25 ή Φ32

Δίκτυο

Περιεχόμενο

Μεταφοράς

«τον κεντρικό και τους δευτερεύοντες αγωγούς, που αποτελούνται από άκαμπτο πλαστικό (PVC), αυξημένης αντοχής στη πίεση του νερού και με τέλεια στεγανότητα στα σημεία σύνδεσης»· «τοποθετείται υπόγεια … σε βάθος από 40 έως 70 cm»

Εφαρμογής

«τους σωλήνες άρδευσης, οι οποίοι έχουν αφετηρία τον κεντρικό αγωγό ή τις διακλαδώσεις του και ακολουθούν τη διαδρομή των γραμμών φύτευσης»· «υπόγεια, επιφανειακά ή εναέρια», από πολυαιθυλένιο, διατομής Φ25 ή Φ32

iii) Αντλητικό συγκρότημα. «Αποτελείται από την αντλία, τον κινητήρα, το σωλήνα αναρρόφησης και το σωλήνα κατάθλιψης ή εξόδου.» Η αντλία «εξασφαλίζει την ποσότητα νερού και την ενέργεια …, την οποία εξασφαλίζει από τον κινητήρα (ηλεκτρικό ή θερμικό)»· ο σωλήνας αναρρόφησης «συνδέει την πηγή του νερού με την αντλία» και θέλει φίλτρο στο άκρο του· ο σωλήνας εξόδου «μεταφέρει το νερό στην επιφάνεια».
⚠️ Ασυνέπεια της λεζάντας. Η Εικ. 6.4 γράφει «α: μέθοδος του καταιονισμού, β: μέθοδος μικροεκτοξευτήρων (τεχνητής βροχής)», διακρίνοντας δύο πράγματα που το κείμενο ταυτίζει: «Τεχνητή βροχή (άρδευση με καταιονισμό)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεχνητή βροχή (ή άρδευση με καταιονισμό) είναι η μέθοδος κατά την οποία «το νερό, με μορφή σταγονιδίων, εκτοξεύεται στην ατμόσφαιρα και λόγω βαρύτητας πέφτει στο έδαφος». Η εφαρμογή της «προϋποθέτει την ύπαρξη μόνιμου δικτύου μεταφοράς του νερού μέσα από ένα σύστημα κλειστών αγωγών που λειτουργεί με πίεση», ενώ «η παροχή του νερού γίνεται με τη βοήθεια των μικροεκτοξευτήρων (μπέκ), που αποτελούν τις απολήξεις του συστήματος». Τα βασικά συστατικά είναι τρία: «Ένα πλήρες σύστημα τεχνητής βροχής, στη δενδροκομία, περιλαμβάνει τους μικροεκτοξευτήρες, τις σωληνώσεις και το αντλητικό συγκρότημα.» Οι μικροεκτοξευτήρες είναι πλαστικοί, «σχεδιασμένοι … να διανέμουν το νερό κυρίως κυκλικά, με τη μορφή σταγόνων βροχής», με παροχές 160, 200, 250 και 300 λίτρων ανά ώρα· οι σωληνώσεις χωρίζονται σε δίκτυο μεταφοράς (PVC, υπόγειο, 40-70 cm) και δίκτυο εφαρμογής (πολυαιθυλένιο, Φ25 ή Φ32)· το αντλητικό συγκρότημα «αποτελείται από την αντλία, τον κινητήρα, το σωλήνα αναρρόφησης και το σωλήνα κατάθλιψης ή εξόδου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία συστατικά: μπέκ + σωληνώσεις + αντλητικό συγκρότημα — και τα δύο δίκτυα (μεταφοράς / εφαρμογής) μέσα στο δεύτερο.
⚠️ Η λεζάντα της Εικ. 6.4 χωρίζει καταιονισμό και τεχνητή βροχή, ενώ το κείμενο τα ταυτίζει.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της τεχνητής βροχής

Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της τεχνητής βροχής;

Απάντηση:

Η σύγκριση γίνεται με την επιφανειακή άρδευση. «Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου άρδευσης με τεχνητή βροχή σε σύγκριση με την επιφανειακή είναι …»

Α. Τα τέσσερα πλεονεκτήματα

	Πλεονέκτημα
α)	«επιτρέπει μεγάλη οικονομία νερού»
β)	«επιτρέπει την αξιοποίηση πηγών με μικρή παροχή»
γ)	«εφαρμόζεται σε όλες τις κατηγορίες εδαφών»
δ)	«δεν απαιτεί πολλά εργατικά χέρια σε σύγκριση με την επιφανειακή άρδευση»

Β. Τα τρία μειονεκτήματα

	Μειονέκτημα
α)	«σημειώνονται μεγάλες απώλειες νερού λόγω εξάτμισης»
β)	«δημιουργείται κρούστα στην επιφάνεια του εδάφους»
γ)	«ευνοείται η ανάπτυξη των ζιζανίων σε όλη τη διαβρεχόμενη επιφάνεια»

Γιατί χάνεται νερό με εξάτμιση. Επειδή το νερό «εκτοξεύεται στην ατμόσφαιρα και λόγω βαρύτητας πέφτει στο έδαφος» — διανύει δηλαδή διαδρομή μέσα στον αέρα, όπου εκτίθεται σε θερμοκρασία, ηλιακή ακτινοβολία και άνεμο, παράγοντες που το ίδιο το βιβλίο αναφέρει ότι επηρεάζουν τις απώλειες νερού.
Γιατί ευνοούνται τα ζιζάνια. Επειδή βρέχεται ολόκληρη η επιφάνεια («σε όλη τη διαβρεχόμενη επιφάνεια»), σε αντίθεση με τη στάγδην, όπου «κάθε δέντρο εφοδιάζεται με την αναγκαία ποσότητα χωριστά» και η μέθοδος «δεν προκαλεί ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ζιζανίων».
Το πλαίσιο. Παρά τα μειονεκτήματα, «η μέθοδος … παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια μεγάλη διάδοση σε σύγκριση με τις μεθόδους της επιφανειακής άρδευσης», χάρη στη συνεχή εξέλιξη της τεχνολογίας.
Και το κόστος εγκατάστασης. Η μέθοδος «προϋποθέτει την ύπαρξη μόνιμου δικτύου μεταφοράς … κλειστών αγωγών που λειτουργεί με πίεση» και αντλητικό συγκρότημα — δηλαδή πάγια εγκατάσταση, σε αντίθεση με την επιφανειακή άρδευση, που είναι «ο παραδοσιακός τρόπος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα (σε σύγκριση με την επιφανειακή): «α) επιτρέπει μεγάλη οικονομία νερού, β) επιτρέπει την αξιοποίηση πηγών με μικρή παροχή, γ) εφαρμόζεται σε όλες τις κατηγορίες εδαφών και δ) δεν απαιτεί πολλά εργατικά χέρια σε σύγκριση με την επιφανειακή άρδευση». Μειονεκτήματα: «α) σημειώνονται μεγάλες απώλειες νερού λόγω εξάτμισης, β) δημιουργείται κρούστα στην επιφάνεια του εδάφους και γ) ευνοείται η ανάπτυξη των ζιζανίων σε όλη τη διαβρεχόμενη επιφάνεια». Οι απώλειες οφείλονται στο ότι το νερό «εκτοξεύεται στην ατμόσφαιρα» πριν πέσει στο έδαφος, ενώ τα ζιζάνια ευνοούνται επειδή βρέχεται όλη η επιφάνεια του οπωρώνα. Παρ' όλα αυτά, η μέθοδος «παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια μεγάλη διάδοση», χάρη στη «συνεχή εξέλιξη της τεχνολογίας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

4 πλεονεκτήματα - 3 μειονεκτήματα, και τα πλεονεκτήματα δίνονται πάντα σε σύγκριση με την επιφανειακή.
Τα δύο από τα τρία μειονεκτήματα (εξάτμιση, ζιζάνια) προκύπτουν από το ίδιο γεγονός: το νερό περνά από τον αέρα και βρέχει όλη την επιφάνεια.

Η άρδευση με σταγόνες και τα βασικά της μέρη

Ερώτηση: Τι είναι η άρδευση με σταγόνες; Ποια τα βασικά μέρη ενός τέτοιου συγκροτήματος;

Απάντηση:

Α. Τι είναι. «Η άρδευση με σταγόνες είναι η πιο σύγχρονη μέθοδος άρδευσης, γι' αυτό παρουσιάζεται μία αυξημένη τάση εφαρμογής της παγκοσμίως. Με τη μέθοδο αυτή το νερό χορηγείται στο έδαφος αργά και με τη μορφή σταγόνων, έτσι ώστε κάθε δέντρο να εφοδιάζεται με την αναγκαία ποσότητα χωριστά. Χρησιμοποιούνται ειδικοί σταλακτήρες, οι οποίοι τοποθετούνται στους σταλακτοφόρους σωλήνες.» Κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «το νερό φθάνει στα σημεία εφαρμογής με τη μορφή διακεκομένης ροής, δηλαδή με σταγόνες, μέσω των σταλακτήρων».
Β. Τα τρία βασικά μέρη. «Ένα ολοκληρωμένο σύστημα άρδευσης με σταγόνες περιλαμβάνει τους σταλακτήρες, το δίκτυο σωληνώσεων και την κεφαλή ή τη μονάδα ελέγχου του συστήματος.»
α) Οι σταλακτήρες. «Είναι τα βασικά στοιχεία της άρδευσης με σταγόνες. Η παροχή του νερού γίνεται από μία ή και δύο μικρές οπές, σε σταθερά χρονικά διαστήματα, με μορφή σταγόνας, έτσι ώστε σε κάθε θέση να απορροφώνται από το έδαφος λίγα λίτρα νερού την ώρα. Το νερό, διηθούμενο στο έδαφος, φθάνει στο ενεργό ριζόστρωμα των δέντρων.»
Η κανονική λειτουργία τους εξασφαλίζεται: «από την ομοιομορφία της παροχής τους σε κάθε σημείο της αρδευόμενης έκτασης», «από τη λειτουργική τους σταθερότητα στις μεταβολές της πίεσης του νερού στο δίκτυο», «από την αντίστασή τους στις μόνιμες αλλοιώσεις που μπορούν να προκληθούν από έντονες μεταβολές της θερμοκρασίας» και «από τη δυνατότητά τους να φράσσονται δύσκολα και να καθαρίζονται εύκολα».
Τα είδη τους. «Ανάλογα … με τον τρόπο σύνδεσής τους, τους διακρίνουμε σε πλευρικούς, που είναι πλευρικά τοποθετημένοι στα δίκτυα εφαρμογής, και σε γραμμικούς, που είναι γραμμικά τοποθετημένοι. Εξελιγμένη τεχνολογικά μορφή των γραμμικών σταλακτήρων αποτελεί η ενσωμάτωσή τους στο εσωτερικό του σωλήνα, κατά την κατασκευή τους στο εργοστάσιο.» Τα μεγέθη: «η απόσταση μεταξύ των σταλακτήρων κυμαίνεται γύρω από το 1,0 m και η παροχή τους δεν ξεπερνά τα 12 λίτρα την ώρα».

β) Το δίκτυο σωληνώσεων.

Δίκτυο	Χαρακτηριστικά
Μεταφοράς	«έχει αφετηρία την έξοδο της μονάδας ελέγχου ή κεφαλής» και «διακρίνεται σε κύριους και δευτερεύοντες αγωγούς»· «αποτελείται από σωλήνες PVC»· «η τοποθέτησή του γίνεται σε βάθος 40-70 cm»
Εφαρμογής	«αποτελείται από εύκαμπτους σωλήνες πολυαιθυλενίου, με συνηθισμένη διατομή 12-20 mm» (έως 32 mm)· «συνήθως είναι παράλληλο προς τις γραμμές φύτευσης και κάθετο στους αγωγούς μεταφοράς»

γ) Η κεφαλή (μονάδα ελέγχου). «Συνδέεται αφενός με την πηγή προέλευσης του νερού (συλλογικό δίκτυο ή αντλητικό συγκρότημα) και αφετέρου με το δίκτυο μεταφοράς …» Φέρει «ρυθμιστές πίεσης, μετρητές ροής, φίλτρα καθαρισμού και συσκευές εφαρμογής λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων». «Το κυριότερο … στοιχείο … είναι τα φίλτρα, γιατί το νερό που θα φθάσει στους σταλακτήρες πρέπει να είναι απαλλαγμένο από φερτές ύλες. Τα φίλτρα κάνουν μηχανικό και όχι χημικό ή άλλου είδους καθαρισμό του νερού.»
Οι διατάξεις των γραμμών άρδευσης (Σχ. 6.2). «α: Ευθεία διάταξη με μία γραμμή άρδευσης για κάθε σειρά δέντρων, β: Ευθεία διάταξη με δύο γραμμές άρδευσης για κάθε σειρά δέντρων, γ: Ευθεία διάταξη με παροχές πολλαπλής εξόδου, δ: Διάταξη ζιγκζαγκ, ε: Κυκλική διάταξη γύρω από τον κορμό του δέντρου, στ: Κυματοειδής διάταξη, … Κυκλική διάταξη με σταλακτήρες και πάνω στη γραμμή, η: Διάταξη ψαροκόκκαλου.» ⚠️ Στο υπόμνημα η έβδομη διάταξη σημειώνεται λανθασμένα «ξ» αντί «ζ» (render PDF 136).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η άρδευση με σταγόνες (στάγδην άρδευση) «είναι η πιο σύγχρονη μέθοδος άρδευσης» και σε αυτήν «το νερό χορηγείται στο έδαφος αργά και με τη μορφή σταγόνων, έτσι ώστε κάθε δέντρο να εφοδιάζεται με την αναγκαία ποσότητα χωριστά», μέσω «ειδικών σταλακτήρων, οι οποίοι τοποθετούνται στους σταλακτοφόρους σωλήνες». Τα βασικά μέρη είναι τρία: «Ένα ολοκληρωμένο σύστημα άρδευσης με σταγόνες περιλαμβάνει τους σταλακτήρες, το δίκτυο σωληνώσεων και την κεφαλή ή τη μονάδα ελέγχου του συστήματος.» Οι σταλακτήρες δίνουν νερό «από μία ή και δύο μικρές οπές, … λίγα λίτρα νερού την ώρα» (παροχή που «δεν ξεπερνά τα 12 λίτρα την ώρα», σε απόσταση γύρω στο 1,0 m) και διακρίνονται σε πλευρικούς και γραμμικούς· το δίκτυο σωληνώσεων χωρίζεται σε μεταφοράς (PVC, 40-70 cm βάθος) και εφαρμογής (πολυαιθυλένιο, 12-20 mm)· η κεφαλή φέρει «ρυθμιστές πίεσης, μετρητές ροής, φίλτρα καθαρισμού και συσκευές εφαρμογής λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων», με κυριότερο στοιχείο τα φίλτρα, που «κάνουν μηχανικό και όχι χημικό ή άλλου είδους καθαρισμό του νερού».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα φίλτρα είναι το κρίσιμο σημείο: χωρίς αυτά οι σταλακτήρες φράσσονται από τις φερτές ύλες.
Πρόσεξε τα μεγέθη: 1,0 m απόσταση σταλακτήρων, έως 12 l/h παροχή, 40-70 cm βάθος δικτύου μεταφοράς.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της άρδευσης με σταγόνες

Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της άρδευσης με σταγόνες;

Απάντηση:

Α. Τα έξι πλεονεκτήματα. «Τα πλεονεκτήματα της άρδευσης με σταγόνες είναι ότι:

	Πλεονέκτημα
α)	«αξιοποιεί μικρές παροχές νερού»
β)	«εφαρμόζεται σε περιοχές με ανώμαλη τοπογραφικά επιφάνεια, χωρίς να χρειάζεται ισοπέδωση»
γ)	«επιτυγχάνεται οικονομία νερού»
δ)	«περιορίζει την απαίτηση σε εργατικά χέρια»
ε)	«δεν προκαλεί ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ζιζανίων»
στ)	«δίνει τη δυνατότητα διανομής λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων μέσω του δικτύου»

Πού οφείλονται. «Το νερό χορηγείται στο έδαφος αργά και με τη μορφή σταγόνων, έτσι ώστε κάθε δέντρο να εφοδιάζεται με την αναγκαία ποσότητα χωριστά» και «διηθούμενο στο έδαφος, φθάνει στο ενεργό ριζόστρωμα των δέντρων» — άρα δεν βρέχεται όλη η επιφάνεια (εξού και τα λιγότερα ζιζάνια) και δεν χάνεται νερό στον αέρα (εξού και η οικονομία).
Β. Τα μειονεκτήματα — τι λέει το βιβλίο. ⚠️ Το βιβλίο ΔΕΝ παραθέτει κατάλογο μειονεκτημάτων για την άρδευση με σταγόνες, όπως κάνει για την τεχνητή βροχή. Οι δυσκολίες της προκύπτουν όμως από τις προϋποθέσεις λειτουργίας που το ίδιο αναφέρει:
i) Ο κίνδυνος φραξίματος. «Το κυριότερο … στοιχείο της μονάδας ελέγχου είναι τα φίλτρα, γιατί το νερό που θα φθάσει στους σταλακτήρες πρέπει να είναι απαλλαγμένο από φερτές ύλες, που παρεμποδίζουν την κανονική λειτουργία των σταλακτήρων.» Γι' αυτό ζητείται οι σταλακτήρες να έχουν «τη δυνατότητα … να φράσσονται δύσκολα και να καθαρίζονται εύκολα».
ii) Η ευαισθησία στην πίεση και στη θερμοκρασία. Η κανονική λειτουργία εξαρτάται «από τη λειτουργική τους σταθερότητα στις μεταβολές της πίεσης του νερού στο δίκτυο» και «από την αντίστασή τους στις μόνιμες αλλοιώσεις που μπορούν να προκληθούν από έντονες μεταβολές της θερμοκρασίας».
iii) Η απαίτηση μόνιμης εγκατάστασης. Χρειάζονται σταλακτήρες, δίκτυο μεταφοράς από PVC σε βάθος 40-70 cm, δίκτυο εφαρμογής από πολυαιθυλένιο και κεφαλή με ρυθμιστές πίεσης, μετρητές ροής και φίλτρα — δηλαδή πάγιος εξοπλισμός.
iv) Η μικρή παροχή ανά σημείο. «Σε κάθε θέση απορροφώνται από το έδαφος λίγα λίτρα νερού την ώρα» και η παροχή «δεν ξεπερνά τα 12 λίτρα την ώρα» — άρα βρέχεται μόνο μέρος του εδάφους, γύρω από κάθε σταλακτήρα.
Και η αξιοπιστία κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ. «Η αξιοπιστία του σταλακτήρα εξαρτάται από το υλικό κατασκευής, από το είδος του λαβύρινθου της διαδρομής του νερού και την πίεση που υπάρχει στους σωλήνες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα — το βιβλίο απαριθμεί έξι: «α) αξιοποιεί μικρές παροχές νερού, β) εφαρμόζεται σε περιοχές με ανώμαλη τοπογραφικά επιφάνεια, χωρίς να χρειάζεται ισοπέδωση, γ) επιτυγχάνεται οικονομία νερού, δ) περιορίζει την απαίτηση σε εργατικά χέρια, ε) δεν προκαλεί ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ζιζανίων και στ) δίνει τη δυνατότητα διανομής λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων μέσω του δικτύου». Μειονεκτήματα: το βιβλίο δεν δίνει κατάλογο. Από το κείμενό του προκύπτει όμως ότι η μέθοδος απαιτεί καθαρό νερό — «το νερό που θα φθάσει στους σταλακτήρες πρέπει να είναι απαλλαγμένο από φερτές ύλες, που παρεμποδίζουν την κανονική λειτουργία των σταλακτήρων», γι' αυτό «το κυριότερο … στοιχείο … είναι τα φίλτρα» — καθώς και σταθερή πίεση και αντοχή στις έντονες μεταβολές της θερμοκρασίας, ενώ προϋποθέτει μόνιμη εγκατάσταση (σταλακτήρες, δίκτυα μεταφοράς και εφαρμογής, κεφαλή) και βρέχει μόνο περιορισμένο μέρος του εδάφους, αφού «σε κάθε θέση απορροφώνται … λίγα λίτρα νερού την ώρα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

⚠️ Το βιβλίο δίνει μόνο τα έξι πλεονεκτήματα — για τα μειονεκτήματα στηριζόμαστε στις προϋποθέσεις λειτουργίας που αναφέρει.
Το φράξιμο των σταλακτήρων είναι ο βασικός κίνδυνος — γι' αυτό τα φίλτρα είναι το κυριότερο στοιχείο της κεφαλής.

Δόση και συχνότητα άρδευσης

Ερώτηση: Τι είναι η δόση άρδευσης και τι η συχνότητα άρδευσης;

Απάντηση:

Α. Δόση άρδευσης. «Δόση άρδευσης είναι η ποσότητα νερού που εφαρμόζεται στην μονάδα επιφάνειας της καλλιέργειας, ώστε να επιτευχθεί μία πλήρης και σωστή άρδευση.» Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ το επαναλαμβάνει: «Δόση άρδευσης είναι η ποσότητα νερού που εφαρμόζεται στη μονάδα επιφάνειας μίας καλλιέργειας, για μία πλήρη και σωστή άρδευση.»
Ποια ποσότητα επιδιώκουμε. «Επιδιώκεται πάντα η ποσότητα να είναι αυτή που πραγματικά απαιτείται, μέχρι το σημείο της υδατοϊκανότητας του εδάφους, γιατί έτσι γίνεται οικονομία νερού αλλά και το κόστος της άρδευσης είναι μειωμένο.»
Β. Συχνότητα άρδευσης. «Συχνότητα άρδευσης είναι το πόσο συχνά αυτή επαναλαμβάνεται κατά τη διάρκεια της αρδευτικής περιόδου.»
⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ δίνει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ διατύπωση: «Συχνότητα άρδευσης είναι ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών αρδεύσεων.» Οι δύο ορισμοί είναι συμπληρωματικοί — ο ένας μετράει πόσες φορές, ο άλλος πόσος χρόνος ανάμεσα — αλλά δεν ταυτίζονται λεκτικά.
Από τι εξαρτάται η συχνότητα. «Η συχνότητα άρδευσης εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους, τις καιρικές συνθήκες, το βλαστικό στάδιο του δέντρου και τη μέθοδο άρδευσης.»

Συγκριτικός πίνακας

Μέγεθος	Τι μετράει	Ορισμός
Δόση άρδευσης	πόσο νερό ανά μονάδα επιφάνειας	«η ποσότητα νερού που εφαρμόζεται στην μονάδα επιφάνειας της καλλιέργειας, ώστε να επιτευχθεί μία πλήρης και σωστή άρδευση»
Συχνότητα άρδευσης	κάθε πότε	«το πόσο συχνά αυτή επαναλαμβάνεται κατά τη διάρκεια της αρδευτικής περιόδου» / «ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών αρδεύσεων» (ΠΕΡΙΛΗΨΗ)

Η σύνδεση με την υδατοϊκανότητα. Το όριο της δόσης είναι η υδατοϊκανότητα — και το βιβλίο δίνει και έναν πρακτικό δείκτη της: «Γενικά, η υδατοϊκανότητα ενός εδάφους αντιστοιχεί σε ένδειξη του μανομέτρου [του τασίμετρου] περίπου 30 εκατοστά του Bar.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δόση άρδευσης «είναι η ποσότητα νερού που εφαρμόζεται στην μονάδα επιφάνειας της καλλιέργειας, ώστε να επιτευχθεί μία πλήρης και σωστή άρδευση»· «επιδιώκεται πάντα η ποσότητα να είναι αυτή που πραγματικά απαιτείται, μέχρι το σημείο της υδατοϊκανότητας του εδάφους, γιατί έτσι γίνεται οικονομία νερού αλλά και το κόστος της άρδευσης είναι μειωμένο». Συχνότητα άρδευσης «είναι το πόσο συχνά αυτή επαναλαμβάνεται κατά τη διάρκεια της αρδευτικής περιόδου» — ή, κατά την ΠΕΡΙΛΗΨΗ, «ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών αρδεύσεων». Η συχνότητα «εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους, τις καιρικές συνθήκες, το βλαστικό στάδιο του δέντρου και τη μέθοδο άρδευσης». Με απλά λόγια, η δόση απαντά στο «πόσο νερό» και η συχνότητα στο «κάθε πότε».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δόση = πόσο (ανά μονάδα επιφάνειας)· συχνότητα = κάθε πότε.
⚠️ Το κείμενο και η ΠΕΡΙΛΗΨΗ ορίζουν τη συχνότητα με διαφορετικά λόγια — και οι δύο διατυπώσεις είναι αποδεκτές.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο