Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Γιγαρτόκαρπα (σελ. 266) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Γιγαρτόκαρπα

Αναλυτικές απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις της σελ. 266 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Κλιματικές απαιτήσεις της μηλιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κλιματικές απαιτήσεις της μηλιάς;

Απάντηση:

• Το γενικό πλαίσιο. «Η μηλιά είναι ένα φυλλοβόλο δέντρο της εύκρατης ζώνης» — άρα οι απαιτήσεις της είναι τυπικές των φυλλοβόλων: χειμερινό ψύχος και όχι υπερβολική θερμότητα το καλοκαίρι.
• α) Καλοκαίρι. «Δεν αντέχει τα πολύ ζεστά καλοκαίρια.»
• β) Χειμώνας — ώρες ψύχους. «χρειάζεται αρκετό κρύο τον χειμώνα. Η μηλιά χρειάζεται πολλές ώρες ψύχους, 800-1600, ανάλογα με την ποικιλία.»
• Ο ορισμός των ωρών ψύχους (ισχύει για όλα τα φυλλοβόλα): «όλες τις ώρες, κατά τις οποίες η θερμοκρασία κατεβαίνει κάτω από τους 7 °C, κατά τη διάρκεια του χειμώνα».
• γ) Το όριο του ψύχους. «Βέβαια, οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (κάτω από το 0 °C) για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, κάνουν ζημιά στο δέντρο.»
• δ) Βροχές και ηλιοφάνεια. «Χρειάζεται κανονικές βροχές από την άνοιξη έως το φθινόπωρο, όπως επίσης και ηλιοφάνεια την εποχή της άνθησης.»
• ε) Άνθηση και καρπόδεση. «Οι καλύτερες θερμοκρασίες για την άνθηση και την καρπόδεση είναι 17-25 °C.»
• Η επιβεβαίωση της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «Έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε κρύο τον χειμώνα (μηλιά και πολλές ποικιλίες αχλαδιάς).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μηλιά είναι «φυλλοβόλο δέντρο της εύκρατης ζώνης». Δεν αντέχει τα πολύ ζεστά καλοκαίρια και χρειάζεται αρκετό κρύο τον χειμώνα: «πολλές ώρες ψύχους, 800-1600, ανάλογα με την ποικιλία» — όπου ώρες ψύχους είναι «όλες οι ώρες κατά τις οποίες η θερμοκρασία κατεβαίνει κάτω από τους 7 °C κατά τη διάρκεια του χειμώνα». Ωστόσο «οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (κάτω από το 0 °C) για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, κάνουν ζημιά στο δέντρο». Επιπλέον «χρειάζεται κανονικές βροχές από την άνοιξη έως το φθινόπωρο» και «ηλιοφάνεια την εποχή της άνθησης», ενώ «οι καλύτερες θερμοκρασίες για την άνθηση και την καρπόδεση είναι 17-25 °C».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι ώρες ψύχους μετρώνται κάτω από τους 7 °C, όχι κάτω από το μηδέν.
• Η μηλιά είναι το πιο απαιτητικό σε ψύχος από τα τρία μηλοειδή.

Κλιματικές απαιτήσεις της αχλαδιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κλιματικές απαιτήσεις της αχλαδιάς;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Το κλίμα που προτιμά η αχλαδιά είναι το εύκρατο, με ζεστά, ξερά καλοκαίρια.»
• Οι ώρες ψύχους. «Έχει απαιτήσεις σε ώρες ψύχους, λιγότερες όμως από τη μηλιά.»
• Η γεωγραφική συνέπεια. Ακριβώς γι' αυτό «αν και η καλλιέργειά της υπολείπεται της μηλιάς, συναντάται σε περισσότερες περιοχές από αυτήν. Οι λόγοι είναι δύο: είναι πιο οικεία από τη μηλιά στους περισσότερους και έχει ποικιλίες που χρειάζονται λιγότερο κρύο από αυτήν.»
• Η διάκριση των ποικιλιών. Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 265) ξεχωρίζει: «Έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε κρύο τον χειμώνα (μηλιά και πολλές ποικιλίες αχλαδιάς) ή μέτριες απαιτήσεις (καλοκαιρινές αχλαδιές και κυδωνιά).»
• Η πρακτική συνέπεια στην ωρίμαση. «Η ωρίμανση των καρπών στην αχλαδιά μπορεί να γίνει από τον Ιούνιο (Κοντούλα) έως τον Νοέμβριο (Passa Crassana). Επομένως, υπάρχουν ποικιλίες καλοκαιρινές και ποικιλίες χειμωνιάτικες.»
• Η γεωγραφική κατανομή. «Αχλαδιές καλλιεργούνται στη Μακεδονία, τη Θεσσαλία, την Εύβοια, την Πελοπόννησο και τα νησιά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αχλαδιά προτιμά εύκρατο κλίμα, «με ζεστά, ξερά καλοκαίρια», και «έχει απαιτήσεις σε ώρες ψύχους, λιγότερες όμως από τη μηλιά». Γι' αυτό, «αν και η καλλιέργειά της υπολείπεται της μηλιάς, συναντάται σε περισσότερες περιοχές από αυτήν», αφού «έχει ποικιλίες που χρειάζονται λιγότερο κρύο από αυτήν». Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ διευκρινίζει ότι πολλές ποικιλίες αχλαδιάς έχουν «μεγάλες απαιτήσεις σε κρύο τον χειμώνα», ενώ οι καλοκαιρινές αχλαδιές έχουν μέτριες απαιτήσεις. Έτσι υπάρχουν και καλοκαιρινές και χειμωνιάτικες ποικιλίες, με ωρίμαση «από τον Ιούνιο (Κοντούλα) έως τον Νοέμβριο (Passa Crassana)».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η κλίμακα των απαιτήσεων σε ψύχος: μηλιά > αχλαδιά > κυδωνιά.
• Οι καλοκαιρινές ποικιλίες αχλαδιάς έχουν τις μικρότερες απαιτήσεις.

Οι οφθαλμοί μηλιάς και αχλαδιάς

Ερώτηση: Τι είδη οφθαλμών έχουν η μηλιά - η αχλαδιά;

Απάντηση:

• α) Μηλιά. «Έχει i) ξυλοφόρους οφθαλμούς, που είναι μικροί και κάπως τριγωνικοί και ii) μικτούς που είναι μεγαλύτεροι και έχουν σχήμα καρδιάς.»

• β) Αχλαδιά. «Έχει ξυλοφόρους οφθαλμούς μικρούς, τριγωνικούς και μικτούς οφθαλμούς μεγαλύτερους (όπως η μηλιά).»

• Τι δίνουν οι ξυλοφόροι. «Οι ξυλοφόροι οφθαλμοί την άνοιξη μας δίνουν μακριά κλαδιά ή πολύ κοντά κλαδιά, μήκους 1-3 cm, που ονομάζονται κεντριά ή λαμβούρδες.» Στην αχλαδιά: «τα ξυλοφόρα μάτια δίνουν μακριά κλαδιά ή λογχοειδή (κεντριά και λαμβούρδες)».

• Τι δίνουν οι μικτοί.

  	Μηλιά	Αχλαδιά
  Άνθη ανά μικτό οφθαλμό	«5-9 άνθη»	«5-7 άνθη»
  Τελικοί καρποί	«το πολύ δύο έως τρία μήλα»	«3-4 καρπούς»

• Η λογχοειδής βλάστηση. «Αυτή η κοντή βλάστηση … (οι λαμβούρδες), λέγεται λογχοειδής βλάστηση, γιατί θυμίζει λόγχη» — και «τις περισσότερες φορές φέρει τους πιο πολλούς καρπούς».

• Μορφολογικές διαφορές των οφθαλμών. Στη μηλιά οι οφθαλμοί είναι «χνουδωτοί» και «εφάπτονται στο κλαδί-άξονα»· στην αχλαδιά «τα μάτια δεν έχουν χνούδι και φυτρώνουν πάνω στο κλαδί, με γωνία 45ο**».

• Αντίθεση με την κυδωνιά. «Έχει οφθαλμούς ξυλοφόρους και μικτούς», αλλά «η κυδωνιά δεν έχει λογχοειδή βλάστηση» και «ο μικτός οφθαλμός δίνει τρυφερή βλάστηση, που στην κορυφή έχει ένα άνθος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και τα δύο είδη έχουν δύο τύπους οφθαλμών: ξυλοφόρους και μικτούς. Στη μηλιά οι ξυλοφόροι «είναι μικροί και κάπως τριγωνικοί» και οι μικτοί «είναι μεγαλύτεροι και έχουν σχήμα καρδιάς». Στην αχλαδιά «έχει ξυλοφόρους οφθαλμούς μικρούς, τριγωνικούς και μικτούς οφθαλμούς μεγαλύτερους (όπως η μηλιά)». Οι ξυλοφόροι δίνουν «μακριά κλαδιά ή πολύ κοντά κλαδιά, μήκους 1-3 cm, που ονομάζονται κεντριά ή λαμβούρδες» — τη λογχοειδή βλάστηση, που «φέρει τους πιο πολλούς καρπούς» — ενώ οι μικτοί δίνουν «τρυφερή βλάστηση και στην κορυφή της 5-9 άνθη» στη μηλιά και 5-7 άνθη στην αχλαδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η μορφολογική διαφορά: στη μηλιά οι οφθαλμοί είναι χνουδωτοί και εφάπτονται· στην αχλαδιά άτριχοι, με γωνία 45ο.
• Η κυδωνιά έχει τους ίδιους δύο τύπους, αλλά χωρίς λογχοειδή και με ένα μόνο άνθος.

Χρήσεις της κυδωνιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες χρήσεις της κυδωνιάς;

Απάντηση:

• α) Η βασική χρήση του καρπού. «Ο καρπός δεν τρώγεται νωπός, γιατί είναι σκληρός και στιφός. Χρησιμοποιείται κυρίως στη ζαχαροπλαστική.»
• Η εξαίρεση. Η ποικιλία Κυδωνόμηλο (Μηλοκύδωνο ή Ψωμοκύδωνο) έχει «μεγάλο καρπό, μοιάζει με μήλο, είναι μαλακός, τρώγεται και νωπός».
• β) Ως υποκείμενο της αχλαδιάς. «Η κυδωνιά. Υπάρχουν διάφορα υποκείμενα κυδωνιάς περισσότερο ή λιγότερο ζωηρά (παράδειγμα: κυδωνιά Α πιο ζωηρή από την κυδωνιά C)» — «Πολύ καλό υποκείμενο είναι η κυδωνιά Προβηγκίας ΒΑ29 (ιδίως για την ποικιλία Κρυστάλλι).»
• Η αξία του ως νανοποιού υποκειμένου. «Με υποκείμενο κυδωνιά, ιδίως C (το οποίο είναι λιγότερο ζωηρό), οι αποστάσεις μειώνονται στα 4-5 m» — και με παλμέττα ακόμη περισσότερο (2-4 m επί της γραμμής).
• γ) Ως φράκτης ή οριοδείκτης. «Συνήθως οι κυδωνιές απαντώνται ως μοναχικά δέντρα στα σύνορα των κτημάτων, σε κήπους, αυλές κ.λπ.» και «Συνήθως όμως οι κυδωνιές φυτεύονται στην άκρη του χωραφιού, μεμονωμένες ή σε μορφή φράκτη.»
• Η οικονομική εικόνα. «Σήμερα δεν έχει μεγάλη οικονομική σημασία και η παραγωγή κυδωνιών είναι περίπου 10-12.000 τόνοι τον χρόνο» — «καλλιεργείται … σπανίως συστηματικά, σε ενιαία δενδροκομεία».
• Συντήρηση. «Τα κυδώνια συντηρούνται για λίγο στο ψυγείο (2-3 μήνες).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κυρίως χρήση του καρπού είναι η ζαχαροπλαστική: «Ο καρπός δεν τρώγεται νωπός, γιατί είναι σκληρός και στιφός. Χρησιμοποιείται κυρίως στη ζαχαροπλαστική» — εξαίρεση το Κυδωνόμηλο, που «είναι μαλακός, τρώγεται και νωπός». Δεύτερη σημαντική χρήση είναι ως υποκείμενο της αχλαδιάς: «Υπάρχουν διάφορα υποκείμενα κυδωνιάς περισσότερο ή λιγότερο ζωηρά (κυδωνιά Α πιο ζωηρή από την κυδωνιά C)», ενώ «πολύ καλό υποκείμενο είναι η κυδωνιά Προβηγκίας ΒΑ29 (ιδίως για την ποικιλία Κρυστάλλι)». Τέλος, χρησιμοποιείται ως οριοδείκτης ή φράκτης, αφού «οι κυδωνιές απαντώνται ως μοναχικά δέντρα στα σύνορα των κτημάτων, σε κήπους, αυλές» και «φυτεύονται στην άκρη του χωραφιού, μεμονωμένες ή σε μορφή φράκτη».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η κυδωνιά ως υποκείμενο επιβάλλει τη χρήση ενδιάμεσου υποκειμένου για τη Williams.
• Η παραγωγή είναι μόλις 10-12.000 τόνοι — «δεν έχει μεγάλη οικονομική σημασία».

Κλάδεμα διαμόρφωσης της μηλιάς

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει το κλάδεμα διαμόρφωσης της μηλιάς;

Απάντηση:

• Γιατί κλαδεύουμε. «Το κλάδεμα είναι πολύ σημαντικό, γιατί επηρεάζει την ευρωστία του δέντρου, την παραγωγικότητα και την ποιότητα των καρπών.»
• Πότε γίνεται. «Στα πρώτα χρόνια, μετά τη φύτευση του δέντρου στο χωράφι, γίνεται το κλάδεμα διαμόρφωσης.»
• Ο σκοπός του. «το οποίο θα του δώσει το επιθυμητό σχήμα».
• α) Το κύπελλο — το παραδοσιακό σχήμα. «Παλαιότερα, το σχήμα της μηλιάς ήταν αποκλειστικά το κύπελλο με 4-5 βραχίονες. Αυτό γίνεται και σήμερα, όταν το υποκείμενο είναι σπορόφυτο, αλλά απαιτεί μεγάλες αποστάσεις φύτευσης.»
• β) Τα νεότερα σχήματα. «Αργότερα, όταν διαδόθηκαν οι ποικιλίες με τα πολλά λογχοειδή και τα νάνα υποκείμενα, άρχισαν να γίνονται και στη χώρα μας δημοφιλή άλλα σχήματα, όπως η παλμέττα, η άτρακτος, η νάνα πυραμίδα.»
• Το πλεονέκτημα και το κόστος τους. «Όλα αυτά τα συστήματα εξασφαλίζουν περισσότερα δέντρα ανά στρέμμα, αλλά χρειάζονται υποστύλωση και εξειδικευμένους τεχνίτες για το κλάδεμα και το δέσιμο.»
• Η σύνδεση με το υποκείμενο. Το σχήμα δεν επιλέγεται ανεξάρτητα: το κύπελλο ταιριάζει στα σπορόφυτα (ζωηρά, μεγάλες αποστάσεις), ενώ τα γραμμικά σχήματα στα νάνα κλωνικά (Μ27, Μ9, Μ26), όπου οι αποστάσεις πέφτουν σε 4 x 2,5 m έως 5 x 3,5 m.
• Η σύνοψη της ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ. «Η μηλιά και η αχλαδιά κλαδεύονται σε κύπελλο, σε γραμμικά σχήματα, αλλά και σε συστήματα πυκνής φύτευσης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κλάδεμα διαμόρφωσης γίνεται «στα πρώτα χρόνια, μετά τη φύτευση του δέντρου στο χωράφι» και είναι εκείνο «το οποίο θα του δώσει το επιθυμητό σχήμα». Περιλαμβάνει είτε τη διαμόρφωση σε κύπελλο με 4-5 βραχίονες — που «παλαιότερα ήταν το αποκλειστικό σχήμα της μηλιάς» και γίνεται «και σήμερα, όταν το υποκείμενο είναι σπορόφυτο», αν και «απαιτεί μεγάλες αποστάσεις φύτευσης» — είτε τη διαμόρφωση στα νεότερα σχήματα «όπως η παλμέττα, η άτρακτος, η νάνα πυραμίδα», που έγιναν δημοφιλή «όταν διαδόθηκαν οι ποικιλίες με τα πολλά λογχοειδή και τα νάνα υποκείμενα». Τα τελευταία «εξασφαλίζουν περισσότερα δέντρα ανά στρέμμα, αλλά χρειάζονται υποστύλωση και εξειδικευμένους τεχνίτες για το κλάδεμα και το δέσιμο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το σχήμα ακολουθεί το υποκείμενο: σπορόφυτο → κύπελλο· νάνο → γραμμικά σχήματα.
• Το κλάδεμα διαμόρφωσης δίνει σχήμα· το κλάδεμα καρποφορίας το διατηρεί.

Κλάδεμα καρποφορίας στην αχλαδιά

Ερώτηση: Πως γίνεται το κλάδεμα καρποφορίας στην αχλαδιά;

Απάντηση:

• Ο χαρακτήρας του. «Συνηθίζεται ένα ελαφρύ κλάδεμα» — σε αντίθεση με τη μηλιά, όπου το κλάδεμα καρποφορίας είναι εντονότερο.
• Η εποχή. «όταν το δέντρο βρίσκεται σε λήθαργο».
• Τι αφαιρείται, ανάλογα με την ηλικία. «Το κλάδεμα γίνεται, στα μεν νεαρά δέντρα για να διορθώσουμε το σχήμα, στα δε ενήλικα για να αφαιρέσουμε ξερά κλαδιά, καθώς και όσα εμποδίζουν.»
• Το αραίωμα ως μέρος του κλαδέματος καρποφορίας. «Αραίωμα καρπών γίνεται λιγότερο από ό,τι στη μηλιά, εκτός ίσως από την ποικιλία Κρυστάλλι και τη Williams, όπου μπορεί να βρούμε και 3-5 καρπούς στην κορυφή.»
• Πόσους καρπούς αφήνουμε και γιατί. «Αφήνουμε συνήθως 1-2 καρπούς, γιατί το μέγεθος του καρπού παίζει μεγάλο ρόλο στην αγορά.»
• Πότε επιβάλλεται. «Όταν … υπάρχει πολύ φορτίο, ανεξάρτητα από την ποικιλία, το αραίωμα επιβάλλεται, για να απαλλαγεί το δέντρο από τους μικρότερους και τους προσβεβλημένους καρπούς και να μπορέσει να θρέψει σωστά όσους απομένουν.»
• Με τι μέσα. «Το αραίωμα γίνεται με το χέρι, λίγο μετά την καρπόδεση, ή με ψεκασμούς με χημικές ουσίες, κατά την πλήρη άνθηση.»
• ✎ Σημείωση: η εκφώνηση τυπώνεται άτονη («Πως γίνεται…») — ορθό «Πώς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην αχλαδιά «συνηθίζεται ένα ελαφρύ κλάδεμα, όταν το δέντρο βρίσκεται σε λήθαργο»: «στα μεν νεαρά δέντρα για να διορθώσουμε το σχήμα, στα δε ενήλικα για να αφαιρέσουμε ξερά κλαδιά, καθώς και όσα εμποδίζουν». Το αραίωμα καρπών «γίνεται λιγότερο από ό,τι στη μηλιά, εκτός ίσως από την ποικιλία Κρυστάλλι και τη Williams, όπου μπορεί να βρούμε και 3-5 καρπούς στην κορυφή»· «αφήνουμε συνήθως 1-2 καρπούς, γιατί το μέγεθος του καρπού παίζει μεγάλο ρόλο στην αγορά». Όταν υπάρχει πολύ φορτίο, «το αραίωμα επιβάλλεται, για να απαλλαγεί το δέντρο από τους μικρότερους και τους προσβεβλημένους καρπούς και να μπορέσει να θρέψει σωστά όσους απομένουν», και γίνεται «με το χέρι, λίγο μετά την καρπόδεση, ή με ψεκασμούς με χημικές ουσίες, κατά την πλήρη άνθηση».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η αχλαδιά θέλει ελαφρύ κλάδεμα — όχι αυστηρό όπως η μηλιά.
• Το αραίωμα με το χέρι γίνεται μετά την καρπόδεση· το χημικό στην πλήρη άνθηση.

Δέντρα μηλιάς ανά στρέμμα

Ερώτηση: Πόσα δένδρα μηλιάς βάζουμε ανά στρέμμα και από τι εξαρτάται αυτό;

Απάντηση:

• Οι τύποι του βιβλίου (σελ. 248). Ορθογώνιο: 1000/(α x β) · Τετράγωνο: 1000/α² · Ρόμβος: 1000/(α x 0,86) ⚠️.

• ⚠️ Ο τύπος του ρόμβου είναι λάθος (επαληθεύτηκε με render της σελ. 248): το α x 0,86 είναι μήκος, όχι εμβαδόν. Το ορθό είναι 1000/(α² x 0,866), που δίνει ακριβώς τα +15 % που αναφέρει το ίδιο το βιβλίο: «σχήματα τετραγώνου, παραλληλόγραμμου ή ρόμβου (15 % περισσότερα από το τετράγωνο)».

• Α) Σε σπορόφυτο υποκείμενο (κύπελλο). «οι πιο συνηθισμένες αποστάσεις μεταξύ τους είναι τα 6-8 m»:

  Απόσταση (τετράγωνο)	Υπολογισμός	Δέντρα/στρέμμα
  6 x 6 m	1000 / 36	≈ 27-28
  7 x 7 m	1000 / 49	≈ 20
  8 x 8 m	1000 / 64	≈ 15-16

• Β) Σε νάνα υποκείμενα. «για πολύ γόνιμα, πεδινά χωράφια, χωρίς ανέμους και με καλή άρδευση μπορεί να έχουμε μικρότερες αποστάσεις (4 m x 2,5 m ή 4,5 m x 3 m ή 5 m x 3,5 m)»:

  Απόσταση (ορθογώνιο)	Υπολογισμός	Δέντρα/στρέμμα
  4 x 2,5 m	1000 / 10	100
  4,5 x 3 m	1000 / 13,5	≈ 74
  5 x 3,5 m	1000 / 17,5	≈ 57

• Γ) Από τι εξαρτάται. Από το υποκείμενο (Μ27 → δέντρο 1,5-2 m· ΜΜ 111/Μ2 → 6-8 m), από το σχήμα διαμόρφωσης (κύπελλο έναντι παλμέττας/ατράκτου/νάνας πυραμίδας), από το σύστημα φύτευσης (τετράγωνο, παραλληλόγραμμο, ρόμβος — ο ρόμβος δίνει 15 % περισσότερα), από το έδαφος και το κλίμα («για πολύ γόνιμα, πεδινά χωράφια, χωρίς ανέμους και με καλή άρδευση») και από την ποικιλία («η ανάπτυξή τους εξαρτάται και από το έδαφος και την ποικιλία»).

• Δ) Και από τις επικονιάστριες. Μέρος των θέσεων καταλαμβάνουν οι επικονιάστριες: «Συνήθως φυτεύεται μία επικονιάστρια κάθε δύο ή τρία δέντρα (π) ή μία σειρά (ε) για κάθε δύο σειρές (π).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αριθμός προκύπτει από τους τύπους του βιβλίου: 1000/(α x β) για το ορθογώνιο, 1000/α² για το τετράγωνο και — με διορθωμένο τον λανθασμένο τύπο του βιβλίου — 1000/(α² x 0,866) για τον ρόμβο. Με τις «πιο συνηθισμένες αποστάσεις … 6-8 m» σε κύπελλο και σπορόφυτο υποκείμενο, προκύπτουν περίπου 15 έως 28 δέντρα ανά στρέμμα (8 x 8 m → ≈ 15, 6 x 6 m → ≈ 27). Με νάνα υποκείμενα και τις αποστάσεις «4 m x 2,5 m ή 4,5 m x 3 m ή 5 m x 3,5 m» φτάνουμε σε 100, ≈74 και ≈57 δέντρα ανά στρέμμα αντίστοιχα. Εξαρτάται, επομένως, από το υποκείμενο, το σχήμα διαμόρφωσης, το σύστημα φύτευσης (ο ρόμβος δίνει «15 % περισσότερα από το τετράγωνο»), την ποικιλία και τις συνθήκες εδάφους, κλίματος και άρδευσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ο ρόμβος δίνει +15 % δέντρα — ο τυπωμένος τύπος του βιβλίου όμως είναι λάθος.
• Το νάνο υποκείμενο μπορεί να τετραπλασιάσει τον αριθμό των δέντρων ανά στρέμμα.

Καλοκαιρινές και χειμωνιάτικες αχλαδιές

Ερώτηση: Αναφέρατε δύο καλοκαιρινές και δύο χειμωνιάτικες ποικιλίες αχλαδιών.

Απάντηση:

• Η βάση της διάκρισης. «Η ωρίμανση των καρπών στην αχλαδιά μπορεί να γίνει από τον Ιούνιο (Κοντούλα) έως τον Νοέμβριο (Passa Crassana). Επομένως, υπάρχουν ποικιλίες καλοκαιρινές και ποικιλίες χειμωνιάτικες.»
• Καλοκαιρινές — 1) Κοντούλα. «Καλοκαιρινή (αρχές Ιουλίου). Ο καρπός είναι μικρός, κίτρινος και ο ποδίσκος είναι σαρκώδης. Έχει πολλά λιθοκύτταρα στη σάρκα (μειονέκτημα). Είναι πολύ αρωματική, αλλά δε συντηρείται.»
• Καλοκαιρινές — 2) Coscia (και Δουκέσα). «Άλλες καλοκαιρινές ποικιλίες: Coscia, Δουκέσα.» Στη συγκομιδή: «Στις καλοκαιρινές ποικιλίες, οι καρποί συγκομίζονται όταν βρίσκονται σε πλήρη ωριμότητα (Κοντούλα, Coscia).»
• Χειμωνιάτικες — 1) Passa Crassana. «Είναι το πιο μεγάλο αχλάδι, σφαιρικού σχήματος, μοιάζει με μήλο. Είναι πράσινο σκούρο, με καφέ κηλίδες. Ωριμάζει Οκτώβριο με αρχές Νοεμβρίου και συντηρείται μέχρι τον Μάιο.»
• Χειμωνιάτικες — 2) Abbé Fetel (και Κάιζερ). «Είναι μεγάλα, καφετιά αχλάδια. Το πρώτο πιο μακρόστενο, ωριμάζει τον Οκτώβριο και συντηρείται μέχρι τον Μάρτιο.»
• Η ενδιάμεση περίπτωση. Η Williams «ωριμάζει το Σεπτέμβριο και συντηρείται μέχρι τον Ιανουάριο» — φθινοπωρινή· στις φθινοπωρινές «η συγκομιδή γίνεται πριν από το στάδιο της πλήρους ωριμότητας, διότι οι καρποί τοποθετούνται στο ψυγείο».
• Ο κανόνας συγκομιδής. ⚠️ «Χρειάζεται προσοχή ώστε η συγκομιδή αυτή να μη γίνει πολύ νωρίς, διότι το μέγεθος των καρπών επηρεάζει την τιμή τους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλοκαιρινές: η Κοντούλα — «Καλοκαιρινή (αρχές Ιουλίου)», με καρπό «μικρό, κίτρινο», σαρκώδη ποδίσκο, «πολλά λιθοκύτταρα στη σάρκα (μειονέκτημα)», «πολύ αρωματική, αλλά δε συντηρείται» — και η Coscia (το βιβλίο αναφέρει ως άλλες καλοκαιρινές τις «Coscia, Δουκέσα»). Χειμωνιάτικες: η Passa Crassana, «το πιο μεγάλο αχλάδι, σφαιρικού σχήματος, … πράσινο σκούρο, με καφέ κηλίδες», που «ωριμάζει Οκτώβριο με αρχές Νοεμβρίου και συντηρείται μέχρι τον Μάιο», και η Abbé Fetel (μαζί με τον Κάιζερ), «μεγάλα, καφετιά αχλάδια», όπου το πρώτο «ωριμάζει τον Οκτώβριο και συντηρείται μέχρι τον Μάρτιο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το κριτήριο είναι η εποχή ωρίμασης: Ιούνιος-Ιούλιος έναντι Οκτωβρίου-Νοεμβρίου.
• Οι καλοκαιρινές συγκομίζονται σε πλήρη ωριμότητα· οι φθινοπωρινές/χειμωνιάτικες πριν από αυτήν.

Τρεις εμπορικές ποικιλίες μήλων

Ερώτηση: Αναφέρατε τρεις εμπορικές ποικιλίες μήλων.

Απάντηση:

• Το πλαίσιο. «Υπάρχουν στον κόσμο πάνω από 2000 ποικιλίες μηλιάς. Για τη χώρα μας εμπορική σημασία έχουν οι εξής (οι παρακάτω περιγραφές αναφέρονται στους καρπούς).»
• 1) Το Φιρίκι. «Είναι μικρό, κυλινδρικό, πολύ αρωματικό και ωριμάζει τον Αύγουστο (το καλοκαιρινό) και τον Νοέμβριο (το χειμωνιάτικο). Το τελευταίο συντηρείται για έναν μήνα, ενώ το καλοκαιρινό καθόλου. Είναι παλαιά ποικιλία, δημοφιλής ακόμη στην εγχώρια αγορά.»
• 2) Τα Delicious. «Αυτά αποτελούν ολόκληρη ομάδα. Οι καρποί έχουν πέντε χαρακτηριστικά εξογκώματα στο κάτω μέρος, γύρω από τον κάλυκα. Πολύ γνωστά είναι το Starking Delicious, το Red Delicious, το Starkimson, το Imperial. Αυτά όλα είναι μεγάλα, κόκκινα, λαμπερά και γλυκά, ωριμάζουν από τον Σεπτέμβριο έως τον Οκτώβριο και συντηρούνται μέχρι τον Απρίλιο (το Starkimson λιγότερο, μέχρι τον Ιανουάριο).»
• Το Ελληνικό Delicious. «το μήλο Τριπόλεως ή Delicious Πιλαφά, το οποίο δεν έχει τόσο ωραία χρώματα (είναι καφεπράσινο), δε συντηρείται πολύ, έχει όμως υπόξινη γεύση και ωραίο άρωμα.»
• 3) Το Golden Delicious. «Δεν ανήκει στην προηγούμενη ομάδα, είναι εντελώς σφαιρικό, κατακίτρινο, λεπτόφλουδο, αρωματικό, με εξαιρετική γεύση (γι' αυτό και το όνομα Delicious). Ωριμάζει τον Οκτώβριο και συντηρείται με προσοχή μέχρι τον Απρίλιο (είναι ευαίσθητο στις συνθήκες συντήρησης).»
• 4) Η Granny Smith. «Το μεγάλο, σφαιρικό, πράσινο μήλο από την Αυστραλία. Είναι αρκετά ξινό, αρωματικό, με άσπρη σάρκα. Ωριμάζει στα τέλη Οκτωβρίου και συντηρείται καλά μέχρι τον Μάιο.»
• Οι νεότερες. «Πολύ αξιόλογες, επίσης δοκιμασμένες, αλλά με μικρή ακόμη σημασία για τη χώρα μας είναι η Mutsu (Crispin) - κίτρινη, η Gala - κόκκινη, η Jonagold - κίτρινη με κόκκινες γραμμές.» ⚠️ «Οι Jonagold και Mutsu είναι τριπλοειδείς και χρειάζεται να καλλιεργηθούν με άλλες δύο για να γίνει ικανοποιητική επικονίαση.»
• Η επικονίαση. «Οι κόκκινες ποικιλίες Delicious επικονιάζονται από την Golden και την Granny Smith. Η Golden επικονιάζει και επικονιάζεται σχεδόν από όλες τις κόκκινες ποικιλίες. Η Granny Smith επικονιάζεται από την Golden.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις από τις ποικιλίες που «για τη χώρα μας έχουν εμπορική σημασία» είναι: 1) το Φιρίκι, «μικρό, κυλινδρικό, πολύ αρωματικό», που ωριμάζει «τον Αύγουστο (το καλοκαιρινό) και τον Νοέμβριο (το χειμωνιάτικο)» και είναι «παλαιά ποικιλία, δημοφιλής ακόμη στην εγχώρια αγορά»· 2) τα Delicious (Starking, Red Delicious, Starkimson, Imperial), που «αποτελούν ολόκληρη ομάδα», έχουν «πέντε χαρακτηριστικά εξογκώματα στο κάτω μέρος, γύρω από τον κάλυκα», είναι «μεγάλα, κόκκινα, λαμπερά και γλυκά», ωριμάζουν «από τον Σεπτέμβριο έως τον Οκτώβριο» και «συντηρούνται μέχρι τον Απρίλιο»· και 3) το Golden Delicious, «εντελώς σφαιρικό, κατακίτρινο, λεπτόφλουδο, αρωματικό, με εξαιρετική γεύση», που «ωριμάζει τον Οκτώβριο και συντηρείται με προσοχή μέχρι τον Απρίλιο». Το βιβλίο αναφέρει ακόμη την Granny Smith, «το μεγάλο, σφαιρικό, πράσινο μήλο από την Αυστραλία», και το Ελληνικό Delicious (μήλο Τριπόλεως ή Delicious Πιλαφά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το Golden Delicious ΔΕΝ ανήκει στην ομάδα των Delicious, παρά το όνομα.
• Η Golden είναι ο βασικός επικονιαστής των κόκκινων ποικιλιών και της Granny Smith.

Εχθροί και ασθένειες της μηλιάς

Ερώτηση: Αναφέρατε δύο σημαντικούς εχθρούς και δύο ασθένειες της μηλιάς.

Απάντηση:

• Η διάκριση του βιβλίου. «Εχθροί (οφείλονται σε έντομα)» και «Ασθένειες (οφείλονται σε μύκητες)».
• Εχθρός 1 — Κοκκοειδές του Σαν Χοζέ. «Καταστροφικό, όπου εμφανίστηκε. Έχει ασπίδιο (καβούκι), όπως όλα τα κοκκοειδή (ψώρες), και χρώμα από σκούρο καφέ έως μαύρο. Εμφανίζεται κυρίως πάνω στον κορμό και τα κλαδιά και λιγότερο στα φύλλα και στους καρπούς. Συνήθως σχηματίζει ένα κοκκινωπό δακτυλίδι γύρω από το σημείο διείσδυσης … Έχει 3-4 γενεές τον χρόνο, από τις οποίες η πρώτη εμφανίζεται τον Απρίλιο. Προσβάλλει τη μηλιά, την αχλαδιά, τη ροδακινιά και τη δαμασκηνιά.» Αντιμετώπιση: «Γίνονται προσπάθειες αντιμετώπισής του με βιολογικούς εχθρούς.»
• Εχθρός 2 — Καρπόκαψα. «Κάμπια που προσβάλλει τον καρπό. Αντιμετωπίζεται με βιολογική καταπολέμηση και πρόγραμμα ψεκασμών.»
• Άλλοι εχθροί. Αιματόψειρα ή βαμβακάδα («προσβάλλει τους τρυφερούς βλαστούς» και «βγάζει εκκρίσεις σαν μπαμπάκι»)· Αφίδες (πράσινη, ρόδινη — «προκαλούν κατσάρωμα», «ψεκασμοί με οργανοφωσφορικά»)· Ανθονόμος («προσβάλλει τους οφθαλμούς και τα άνθη»).
• Ασθένεια 1 — Φουζικλάδιο (μαύρη βούλα). «Η σημαντικότερη ασθένεια της μηλιάς. Δημιουργεί καφέ βούλες (οι οποίες αργότερα μαυρίζουν) στα φύλλα, τα οποία μπορεί και να πέσουν, στα άνθη, στους βλαστούς, στους καρπούς (βούλες και παραμόρφωση στους άγουρους, βούλες στους ώριμους). Για την καταπολέμησή του υπάρχει πρόγραμμα ψεκασμών που εκδίδεται από το Υπουργείο Γεωργίας.»
• Ασθένεια 2 — Ωίδιο. «Περιβάλλει τα νεαρά, τρυφερά όργανα, με χαρακτηριστικό λευκό επίχρισμα. Τα φύλλα μένουν ατροφικά. Γίνονται ψεκασμοί με θειούχα σκευάσματα.»
• Ασθένεια 3 — Φυτόφθορα. «Προσβάλλει τον λαιμό, τις ρίζες, τον κορμό …. Εξωτερικά ο κορμός φαίνεται σαν βρεγμένος. Ευνοείται από την πολλή υγρασία στο έδαφος. Υπάρχουν ανθεκτικά υποκείμενα. Προστατεύουμε τα δέντρα κάνοντας άλειμμα του κορμού με βορδιγάλειο πολτό.»
• ⚠️ Δύο λάθη του βιβλίου (επαληθευμένα με render της σελ. 254): α) το Ωίδιο αριθμείται ξανά «i)» αντί «ii)»· β) κάτω από τον τίτλο «Ασθένειες (οφείλονται σε μύκητες)» απαριθμούνται και η Πικρή κηλίδωση («είναι φυσιολογική πάθηση του μήλου»), οι Τετράνυχοι (που είναι ακάρεα, άρα ζωικοί εχθροί) και τα Ζιζάνια — κανένα δεν είναι μύκητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο σημαντικοί εχθροί (έντομα): το Κοκκοειδές του Σαν Χοζέ, «καταστροφικό, όπου εμφανίστηκε», που «έχει ασπίδιο (καβούκι) … και χρώμα από σκούρο καφέ έως μαύρο», «εμφανίζεται κυρίως πάνω στον κορμό και τα κλαδιά», «σχηματίζει ένα κοκκινωπό δακτυλίδι» και «έχει 3-4 γενεές τον χρόνο» — αντιμετωπίζεται «με βιολογικούς εχθρούς»· και η Καρπόκαψα, «κάμπια που προσβάλλει τον καρπό», που «αντιμετωπίζεται με βιολογική καταπολέμηση και πρόγραμμα ψεκασμών». Δύο ασθένειες (μύκητες): το Φουζικλάδιο (μαύρη βούλα), «η σημαντικότερη ασθένεια της μηλιάς», που «δημιουργεί καφέ βούλες (οι οποίες αργότερα μαυρίζουν) στα φύλλα …, στα άνθη, στους βλαστούς, στους καρπούς» και για το οποίο «υπάρχει πρόγραμμα ψεκασμών που εκδίδεται από το Υπουργείο Γεωργίας»· και το Ωίδιο, που «περιβάλλει τα νεαρά, τρυφερά όργανα, με χαρακτηριστικό λευκό επίχρισμα» ώστε «τα φύλλα μένουν ατροφικά» και αντιμετωπίζεται «με ψεκασμούς με θειούχα σκευάσματα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θυμήσου τη γραμμή του βιβλίου: εχθροί = έντομα, ασθένειες = μύκητες.
• Η Πικρή κηλίδωση και οι Τετράνυχοι είναι λανθασμένα τοποθετημένοι στις μυκητολογικές ασθένειες.

Σχεδιασμός δενδροκομείου με μηλιές

Ερώτηση: Σχεδιάστε ένα δενδροκομείο με μηλιές. Διαλέξτε υποκείμενο, ποικιλία (περισσότερες, αν χρειάζεται) και υπολογίστε αποστάσεις σε σχήμα δέντρου κύπελλο και με σύστημα φύτευσης κατά παραλληλόγραμμα. Να υπολογίσετε τον αριθμό των δέντρων ανά στρέμμα.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — Το σχήμα ορίζει το υποκείμενο. Το βιβλίο συνδέει ρητά τα δύο: «το σχήμα της μηλιάς ήταν αποκλειστικά το κύπελλο με 4-5 βραχίονες. Αυτό γίνεται και σήμερα, όταν το υποκείμενο είναι σπορόφυτο, αλλά απαιτεί μεγάλες αποστάσεις φύτευσης.» Επειδή η εκφώνηση ζητά κύπελλο, επιλέγουμε σπορόφυτο υποκείμενο (ή, εναλλακτικά, το ζωηρό κλωνικό ΜΜ 111, που «δίνει δέντρα ύψους 6-8 m»).

• Βήμα 2 — Οι ποικιλίες και οι επικονιάστριες. «Οι περισσότερες ποικιλίες της μηλιάς είναι αυτόστειρες, δηλαδή η γύρη τους δεν μπορεί να γονιμοποιήσει τις ίδιες», άρα χρειάζονται επικονιάστριες. Επιλέγουμε κύρια ποικιλία (π) τη Starking Delicious και επικονιάστριες (ε) τη Golden Delicious και τη Granny Smith, γιατί «οι κόκκινες ποικιλίες Delicious επικονιάζονται από την Golden και την Granny Smith» και «η Golden επικονιάζει και επικονιάζεται σχεδόν από όλες τις κόκκινες ποικιλίες».

• Βήμα 3 — Η διάταξη των επικονιαστριών. «Συνήθως φυτεύεται μία επικονιάστρια κάθε δύο ή τρία δέντρα (π) ή μία σειρά (ε) για κάθε δύο σειρές (π).» Επιλέγουμε μία σειρά (ε) ανά δύο σειρές (π), ώστε το ένα τρίτο περίπου των δέντρων να είναι επικονιάστριες.

• Βήμα 4 — Οι αποστάσεις. Για κύπελλο σε σπορόφυτο υποκείμενο το βιβλίο δίνει «οι πιο συνηθισμένες αποστάσεις μεταξύ τους είναι τα 6-8 m». Σε παραλληλόγραμμο επιλέγουμε α = 7 m επί της γραμμής και β = 8 m μεταξύ των γραμμών.

• Βήμα 5 — Ο υπολογισμός. Ο τύπος του βιβλίου για το ορθογώνιο (παραλληλόγραμμο) είναι 1000 / (α x β):

  1000 / (7 x 8) = 1000 / 56 = 17,85 → 17 δέντρα ανά στρέμμα.

• Βήμα 6 — Η σύνθεση του στρέμματος. Από τα 17 δέντρα, με αναλογία μία σειρά (ε) ανά δύο σειρές (π): περίπου 11-12 δέντρα Starking Delicious (π) και 5-6 δέντρα Golden Delicious / Granny Smith (ε).

• Βήμα 7 — Έλεγχος με άλλες αποστάσεις.

  Παραλληλόγραμμο	1000 / (α x β)	Δέντρα/στρέμμα
  6 x 7 m	1000 / 42	23
  7 x 8 m	1000 / 56	17
  8 x 8 m	1000 / 64	15

• Βήμα 8 — Οι υπόλοιπες αποφάσεις του σχεδίου. Εποχή φύτευσης: «πριν φουσκώσουν τα μάτια» και «αφού περάσουν τα μεγάλα κρύα και οι παγετοί» — Ιανουάριο-Φεβρουάριο στον νότο, Μάρτιο με αρχές Απριλίου στον βορρά. Δενδρύλλια: «ηλικίας συνήθως δύο, σπανιότερα τριών ετών». Έδαφος: «στραγγίζεται καλά, οξύτητα 6,5-6,7, βαθύ, με μεγάλη ποσότητα οργανικής ουσίας». Λίπανση: «0,5 μονάδες αζώτου, 0,250 φωσφόρου (προαιρετικό), 0,750 καλίου ανά δέντρο τον χρόνο» + 2-3 τόνοι κοπριάς ανά στρέμμα τη διετία. Άρδευση: «5-6 ποτίσματα (ανά 10 ημέρες)».

• ⚠️ Αν επιλέγαμε ρόμβο αντί για παραλληλόγραμμο, θα παίρναμε «15 % περισσότερα από το τετράγωνο» — ο τύπος όμως που τυπώνει το βιβλίο, 1000/(α x 0,86), είναι λάθος· το ορθό είναι 1000/(α² x 0,866) (για α = 7 m: 1000/42,4 ≈ 23 δέντρα, έναντι 20 στο τετράγωνο 7 x 7).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικό σχέδιο. Υποκείμενο: σπορόφυτο (ή το ζωηρό κλωνικό ΜΜ 111), γιατί το κύπελλο που ζητείται «γίνεται … όταν το υποκείμενο είναι σπορόφυτο» και «απαιτεί μεγάλες αποστάσεις φύτευσης». Ποικιλίες: κύρια (π) η Starking Delicious, επικονιάστριες (ε) η Golden Delicious και η Granny Smith, αφού «οι κόκκινες ποικιλίες Delicious επικονιάζονται από την Golden και την Granny Smith» — απαραίτητες, γιατί «οι περισσότερες ποικιλίες της μηλιάς είναι αυτόστειρες». Διάταξη: «μία σειρά (ε) για κάθε δύο σειρές (π)». Αποστάσεις σε παραλληλόγραμμο: α = 7 m επί της γραμμής και β = 8 m μεταξύ των γραμμών (μέσα στο εύρος «6-8 m» που δίνει το βιβλίο για το κύπελλο). Υπολογισμός με τον τύπο του βιβλίου 1000 / (α x β): 1000 / (7 x 8) = 1000 / 56 = 17,85, δηλαδή 17 δέντρα ανά στρέμμα — περίπου 11-12 Starking Delicious και 5-6 επικονιάστριες. Η φύτευση γίνεται «πριν φουσκώσουν τα μάτια» και «αφού περάσουν … οι παγετοί», με δενδρύλλια δύο ετών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το σχήμα κύπελλο επιβάλλει ζωηρό υποκείμενο και μεγάλες αποστάσεις — άρα λίγα δέντρα/στρέμμα.
• Μην ξεχάσεις τις επικονιάστριες: χωρίς αυτές, η αυτόστειρη κύρια ποικιλία δεν καρποδένει.