Λύσεις — Κεφάλαιο 15: Άλλα Φυλλοβόλα Δέντρα (σελ. 338) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 15: Άλλα Φυλλοβόλα Δέντρα

Αναλυτικές απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις της σελ. 338 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Το κλαδί και το φύλλο της συκιάς

Ερώτηση: Περιγράψτε το κλαδί και το φύλλο της συκιάς.

Απάντηση:

• Το δέντρο. «Το δέντρο της συκιάς έχει ύψος 7-10 m. Ο κορμός και τα κλαδιά έχουν χρώμα ανοιχτό γκρι.»
• Το φύλλο. «Τα φύλλα είναι πολύ μεγάλα, τραχιά, τριχωτά, με σχήμα παλάμης.»
• Το κλαδί την άνοιξη. «Την άνοιξη εκπτύσσεται ο μικτός οφθαλμός της κορυφής και δίνει τρυφερή βλάστηση, η οποία έχει μικρά νεαρά σύκα στα πλάγια, στις μασχάλες των φύλλων.»
• Σημείωση σύγκρισης. «οι μικτοί (οφθαλμοί) των μηλοειδών, της καρυδιάς κ.λπ. δίνουν τρυφερή βλάστηση με τα άνθη και τους καρπούς επάκρια, στην κορυφή» — στη συκιά είναι πλάγια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δέντρο της συκιάς «έχει ύψος 7-10 m», με «κορμό και κλαδιά χρώματος ανοιχτού γκρι». Τα φύλλα είναι «πολύ μεγάλα, τραχιά, τριχωτά, με σχήμα παλάμης». Το κλαδί, την άνοιξη, «εκπτύσσεται ο μικτός οφθαλμός της κορυφής και δίνει τρυφερή βλάστηση, η οποία έχει μικρά νεαρά σύκα στα πλάγια, στις μασχάλες των φύλλων» — σε αντίθεση με τα μηλοειδή και την καρυδιά, όπου οι καρποί βγαίνουν επάκρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το φύλλο έχει σχήμα παλάμης — χαρακτηριστικό γνώρισμα.
• Τα σύκα βγαίνουν πλάγια στη νεαρή βλάστηση, όχι στην κορυφή.

Είδη οφθαλμών της συκιάς

Ερώτηση: Τι είδη οφθαλμών υπάρχουν στη συκιά;

Απάντηση:

• Το κύριο κείμενο (§15.1.1, σελ. 327). «Οι οφθαλμοί είναι ξυλοφόροι και μικτοί ανθοφόροι (στην κορυφή).» — δύο είδη.
• Το ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ (σελ. 339) δίνει αναλυτικότερη εικόνα, τρία είδη: «Τα σύκα … που βγαίνουν στην τρυφερή βλάστηση, προήλθαν από μικτούς ανθοφόρους οφθαλμούς, που βρίσκονται επάκρια. Τα σύκα που βγαίνουν στο παλιό ξύλο προέρχονται από απλούς ανθοφόρους οφθαλμούς (τα συκόνια) που βρίσκονται πλάγια. Η συκιά … έχει και ξυλοφόρους οφθαλμούς, που βρίσκονται συνήθως πλάγια, σπανίως δε και επάκρια.»
• ⚠️ Ασυνέπεια του βιβλίου. Το κύριο κείμενο αναφέρει δύο είδη οφθαλμών (ξυλοφόρους, μικτούς ανθοφόρους), ενώ το Εργαστηριακό Μέρος αναφέρει τρία (ξυλοφόρους, μικτούς ανθοφόρους, απλούς ανθοφόρους).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με το κύριο κείμενο του κεφαλαίου, «οι οφθαλμοί (της συκιάς) είναι ξυλοφόροι και μικτοί ανθοφόροι (στην κορυφή)». Το Εργαστηριακό Μέρος του βιβλίου δίνει μια πιο αναλυτική εικόνα με τρία είδη: τους μικτούς ανθοφόρους (επάκρια, δίνουν την τρυφερή βλάστηση με τα νεαρά σύκα), τους απλούς ανθοφόρους ή «συκόνια» (πλάγια, στο παλιό ξύλο) και τους ξυλοφόρους (συνήθως πλάγια, σπάνια επάκρια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η βασική απάντηση (κύριο κείμενο): ξυλοφόροι + μικτοί ανθοφόροι.
• Αν ζητηθεί αναλυτικά: προσθέστε και τους απλούς ανθοφόρους (συκόνια).

Η επικονίαση στη συκιά

Ερώτηση: Πώς γίνεται η επικονίαση στη συκιά;

Απάντηση:

• Ο μεσάζοντας: ο ψήνας. «Με τη βοήθεια ενός μικρού εντόμου, του ψήνα (Blaslophaga psenes), το οποίο συμβιώνει με τη συκιά, η γύρη από τα αρσενικά άνθη των ερινεών, κατά τα τέλη Μαΐου, μεταφέρεται μέσω του ανοίγματος του σύκου (οστιόλη) στα θηλυκά άνθη της ήμερης, γίνεται δηλαδή η επικονίαση και η γονιμοποίηση.»
• Γιατί χρειάζεται μεσάζοντα. Τα θηλυκά άνθη της ήμερης συκιάς έχουν πολύ μακρύ στύλο (μακρόστυλα), οπότε ο ψήνας «δεν μπορεί να προχωρήσει στο εσωτερικό, διότι τον εμποδίζουν οι μακριοί στύλοι» — αφήνει όμως γύρη στην είσοδο (οστιόλη), «η οποία επικονιάζει τα θηλυκά άνθη στις ήμερες συκιές».
• Πηγή της γύρης: οι ερινεοί. Οι ερινεοί (ή ορνιοί) είναι τα ανοιξιάτικα σύκα της άγριας συκιάς — «τα μόνα σύκα που έχουν και αρσενικά άνθη, επομένως γύρη».
• Πότε. Η γύρη μεταφέρεται «κατά τα τέλη Μαΐου», όταν ο ψήνας βγαίνει από τους ερινεούς όπου γεννά τη δεύτερη γενιά του.
• Πρακτική εφαρμογή: ο ερινεασμός. Αν δεν υπάρχουν αρκετά άγρια δέντρα κοντά, «κρεμάμε ορνιούς κάθε 5-6 ημέρες από τα τέλη Μαΐου έως τα μέσα Ιουνίου» — «Για ένα δέντρο μέσου μεγέθους χρειάζονται συνολικά 60 περίπου ορνιοί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επικονίαση της ήμερης συκιάς γίνεται με τη βοήθεια «ενός μικρού εντόμου, του ψήνα (Blaslophaga psenes), το οποίο συμβιώνει με τη συκιά»: η γύρη από τα αρσενικά άνθη των ερινεών (των ανοιξιάτικων σύκων της άγριας συκιάς), «κατά τα τέλη Μαΐου, μεταφέρεται μέσω του ανοίγματος του σύκου (οστιόλη) στα θηλυκά άνθη της ήμερης, γίνεται δηλαδή η επικονίαση και η γονιμοποίηση». Ο ψήνας δεν μπορεί να μπει στο εσωτερικό των μακρόστυλων σύκων της ήμερης συκιάς, αφήνει όμως γύρη στην είσοδο (οστιόλη). Όπου δεν υπάρχουν αρκετά άγρια δέντρα, εφαρμόζεται ο ερινεασμός: κρέμονται ορνιοί (περίπου 60 ανά δέντρο) «κάθε 5-6 ημέρες από τα τέλη Μαΐου έως τα μέσα Ιουνίου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λέξη-κλειδί: ψήνας — έντομο που συμβιώνει με τη συκιά.
• Η πηγή της γύρης είναι οι ερινεοί της άγριας συκιάς, όχι η ήμερη.

Σε ποιο σημείο βγαίνουν τα σύκα

Ερώτηση: Σε ποιο σημείο βγαίνουν τα σύκα;

Απάντηση:

• Η γενική απάντηση. «Την άνοιξη εκπτύσσεται ο μικτός οφθαλμός της κορυφής και δίνει τρυφερή βλάστηση, η οποία έχει μικρά νεαρά σύκα στα πλάγια, στις μασχάλες των φύλλων.»
• Σύγκριση με άλλα δέντρα. «οι μικτοί (οφθαλμοί) των μηλοειδών, της καρυδιάς κ.λπ. δίνουν τρυφερή βλάστηση με τα άνθη και τους καρπούς επάκρια, στην κορυφή» — δηλαδή η συκιά διαφέρει από τα περισσότερα οπωροφόρα.
• Οι όλυνθοι (χειμερινά σύκα). Παραμένουν «στο παλιό ξύλο» και βγαίνουν και εκεί, όχι μόνο στη νέα βλάστηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σύκα της συκιάς βγαίνουν στα πλάγια, «στις μασχάλες των φύλλων» της τρυφερής βλάστησης που δίνει ο μικτός οφθαλμός της κορυφής την άνοιξη — «μικρά νεαρά σύκα στα πλάγια, στις μασχάλες των φύλλων». Αυτό διαφέρει από τα περισσότερα άλλα οπωροφόρα δέντρα, όπου «οι μικτοί (οφθαλμοί) των μηλοειδών, της καρυδιάς κ.λπ. δίνουν τρυφερή βλάστηση με τα άνθη και τους καρπούς επάκρια, στην κορυφή».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η συκιά είναι εξαίρεση: τα σύκα βγαίνουν πλάγια, όχι επάκρια.
• Θυμηθείτε τη σύγκριση με τα μηλοειδή/καρυδιά για να μην μπερδευτείτε.

Ποικιλίες συκιάς: νωπή, ξερή, ξένη

Ερώτηση: Αναφέρατε μία καλή ελληνική ποικιλία συκιάς για νωπή κατανάλωση, μία για ξερά σύκα και μία καλή ξένη ποικιλία.

Απάντηση:

• Για νωπή κατανάλωση: Βασιλικά ή σύκα της Αττικής. «Οι καρποί είναι μεγάλοι, πράσινοι, με σκούρες μοβ ραβδώσεις, εξαιρετικής ποιότητας. Καταναλώνονται νωποί και ωριμάζουν τον Αύγουστο.»
• Για ξερά σύκα: Καλαμών. «Ο καρπός έχει μέτριο μέγεθος, φλοιό ανοιχτόχρωμο και σάρκα κίτρινη. Τα σύκα της προορίζονται για ξερά. Κατάγεται από τη Μ. Ασία. Φαίνεται ότι η ποικιλία αυτή προέρχεται από την Calimyrna ή Smyrna, η οποία είναι η σπουδαιότερη ποικιλία ξερών σύκων στον κόσμο.»
• Ξένη ποικιλία: Mission (ή Kadota). «Στις σπουδαίες ξένες ποικιλίες … αναφέρουμε την Αμερικάνικη Mission (μαύρη, για ξερά και νωπά σύκα), την Ιταλική Kadota (μικρή, ανοιχτόχρωμη, για ξερά σύκα).»
• Μια τρίτη ελληνική εναλλακτική: Κύμης. «Ο φλοιός είναι πράσινος, η σάρκα κόκκινη … Καταναλώνονται ως ξερά, αλλά και ως νωπά σύκα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελληνική ποικιλία για νωπή κατανάλωση: Βασιλικά (ή «σύκα της Αττικής») — «καρποί μεγάλοι, πράσινοι, με σκούρες μοβ ραβδώσεις, εξαιρετικής ποιότητας», που «καταναλώνονται νωποί». Ελληνική ποικιλία για ξερά σύκα: Καλαμών — «τα σύκα της προορίζονται για ξερά», προερχόμενη από την Calimyrna/Smyrna, «τη σπουδαιότερη ποικιλία ξερών σύκων στον κόσμο». Καλή ξένη ποικιλία: η αμερικάνικη Mission (μαύρη, για ξερά και νωπά) ή η ιταλική Kadota (μικρή, ανοιχτόχρωμη, για ξερά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θυμηθείτε τη σειρά: Βασιλικά (νωπή) → Καλαμών (ξερή) → Mission/Kadota (ξένη).
• Η Καλαμών δεν είναι ξένη — είναι ελληνική, αν και κατάγεται από τη Μ. Ασία.

Εχθρός και ασθένεια της συκιάς

Ερώτηση: Αναφέρατε έναν εχθρό της συκιάς και μία σημαντική της ασθένεια.

Απάντηση:

• Εχθρός: η μύγα Μεσογείου. «Μύγα Μεσογείου, λογχαία: Προσβάλλουν τους καρπούς, οπότε πέφτουν άγουροι. … Για την καταπολέμησή τους χρησιμοποιούνται παγίδες και δολωματικοί ψεκασμοί.»
• Άλλοι εχθροί (εναλλακτικά). «Μικρά σκαθάρια που ανοίγουν στοές στα κλαδιά (σκολύτης κ.ά.)» και «πολλά κοκκοειδή: ασπιδιωτός, κηροπλάστης».
• Ασθένεια: ενδόσηψη ή μολύβδωση. «Ενδόσηψη ή μολύβδωση, μαύρη μούχλα (Μύκητας Fusarium). Το εσωτερικό του ώριμου σύκου νερουλιάζει και μυρίζει μούχλα. Η ασθένεια μεταφέρεται με τον ψήνα. Ευνοείται από την έλλειψη νερού, τους πυκνοφυτεμένους συκεώνες, την υπερβολική αζωτούχο λίπανση. Δεν προσβάλλει τις ποικιλίες που δεν επικονιάζονται (Mission, Kadota κ.ά.).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένας σημαντικός εχθρός της συκιάς είναι η μύγα Μεσογείου (ή η λογχαία), η οποία «προσβάλλει τους καρπούς, οπότε πέφτουν άγουροι» και καταπολεμείται με «παγίδες και δολωματικούς ψεκασμούς». Μια σημαντική ασθένεια είναι η ενδόσηψη ή μολύβδωση (μαύρη μούχλα, μύκητας Fusarium): «το εσωτερικό του ώριμου σύκου νερουλιάζει και μυρίζει μούχλα», η ασθένεια «μεταφέρεται με τον ψήνα» και ευνοείται από «την έλλειψη νερού, τους πυκνοφυτεμένους συκεώνες, την υπερβολική αζωτούχο λίπανση» — ενώ «δεν προσβάλλει τις ποικιλίες που δεν επικονιάζονται (Mission, Kadota κ.ά.)».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ενδόσηψη ταξιδεύει με τον ίδιο τον ψήνα που κάνει την επικονίαση.
• Οι παρθενοκαρπικές ποικιλίες (Mission, Kadota) γλιτώνουν από την ενδόσηψη.

Το κλίμα της συκιάς

Ερώτηση: Τι είδους κλίμα θέλει η συκιά;

Απάντηση:

• Η βασική απαίτηση. «Η συκιά θέλει ζέστη και ξηρασία. Έχει μικρές ανάγκες σε ώρες ψύχους, ενώ αντέχει σε θερμοκρασίες μέχρι -8°C.»
• Υψόμετρο. «Μπορεί να καλλιεργηθεί και σε υψόμετρο μέχρι 1000 m.»
• Τι τη βλάπτει. «Θερμοκρασίες πάνω από τους 40°C υποβαθμίζουν την ποιότητα του καρπού (χοντρός φλοιός). Μεγάλη ζημιά προκαλούν οι βροχές κατά τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο, που είναι η εποχή ωρίμασης και συγκομιδής του καρπού.»
• Η περίληψη. «Γενικά, η συκιά είναι το δέντρο των ηλιόλουστων, ξηρών περιοχών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συκιά θέλει «ζέστη και ξηρασία» και «έχει μικρές ανάγκες σε ώρες ψύχους», ενώ «αντέχει σε θερμοκρασίες μέχρι -8°C» και μπορεί να καλλιεργηθεί σε υψόμετρο έως 1000 m. Αντίθετα, θερμοκρασίες πάνω από 40°C υποβαθμίζουν την ποιότητα του καρπού (χοντρός φλοιός) και βροχές τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο (εποχή ωρίμασης-συγκομιδής) προκαλούν μεγάλη ζημιά. Συνολικά, «η συκιά είναι το δέντρο των ηλιόλουστων, ξηρών περιοχών».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αντέχει κρύο (-8°C) αλλά όχι υγρασία στην ωρίμαση.
• Φοβάται τις βροχές Αυγούστου-Σεπτεμβρίου, όχι τον χειμώνα.

Φυτά ακτινιδίου ανά στρέμμα

Ερώτηση: Πόσα φυτά ακτινιδίου φυτεύονται ανά στρέμμα;

Απάντηση:

• ⚠️ Το βιβλίο δίνει μόνο αποστάσεις, όχι έτοιμο αριθμό. «Οι αποστάσεις είναι 3,5x6 m για κορδόνι και ημικρεβατίνα και 4x5 m για την κρεβατίνα.» (§15.2.4)
• Ο υπολογισμός για κορδόνι/ημικρεβατίνα. 1 στρέμμα = 1.000 m². Επιφάνεια ανά φυτό = 3,5 × 6 = 21 m². Αριθμός φυτών = 1.000 / 21 ≈ 47,6 ≈ 48 φυτά/στρέμμα.
• Ο υπολογισμός για κρεβατίνα. Επιφάνεια ανά φυτό = 4 × 5 = 20 m². Αριθμός φυτών = 1.000 / 20 = 50 φυτά/στρέμμα.
• Θηλυκά vs αρσενικά. Από τα φυτά αυτά, «χρειάζεται ένα αρσενικό για κάθε 7-8 θηλυκά φυτά», αφού το ακτινίδιο είναι δίοικο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δεν δίνει έτοιμο αριθμό, παρά μόνο τις αποστάσεις φύτευσης: «3,5x6 m για κορδόνι και ημικρεβατίνα και 4x5 m για την κρεβατίνα». Υπολογίζοντας: για κορδόνι/ημικρεβατίνα, 1.000 m² / (3,5×6 m²) = 1.000/21 ≈ 48 φυτά/στρέμμα· για κρεβατίνα, 1.000 m² / (4×5 m²) = 1.000/20 = 50 φυτά/στρέμμα. Από αυτά τα φυτά, ένα στα 7-8 πρέπει να είναι αρσενικό, αφού το ακτινίδιο είναι δίοικο φυτό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το βιβλίο δεν δίνει αριθμό δέντρων εδώ — πρέπει να τον υπολογίσετε από τις αποστάσεις.
• Μην ξεχάσετε: 1 στα 7-8 φυτά πρέπει να είναι αρσενικό.

Σχήματα φύτευσης/κλαδέματος του ακτινιδίου

Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα σχήματα στο κλάδεμα του ακτινιδίου;

Απάντηση:

• Τα τρία σχήματα. «Τα σχήματα που επικρατούν στην Ελλάδα είναι το κορδόνι, η ημικρεβατίνα, η κρεβατίνα.» (§15.2.4, Σχέδιο φύτευσης)
• Γιατί προτιμάται η κρεβατίνα/ημικρεβατίνα στην Πιερία. «Στην Πιερία προτιμούν την κρεβατίνα και την ημικρεβατίνα, γιατί χρειάζεται λιγότερα θερινά κλαδέματα (οικονομία) και δίνει καρπούς καλύτερης ποιότητας.»
• Το κλάδεμα διαμόρφωσης (§15.2.5). «Διαλέγουμε το ζωηρότερο βλαστό, που θα αποτελέσει το μελλοντικό κορμό του δέντρου. … Στην κρεβατίνα, πλάγιους βλαστούς παίρνουμε από την κορυφή του κεντρικού κορμού.»
• Το κλάδεμα καρποφορίας. «Γίνεται Φεβρουάριο-Μάρτιο. Αφήνουμε 3-4 μάτια στους βλαστούς ενός έτους. Συνήθως εδώ γίνεται και χλωρό κλάδεμα κατά τον Ιούλιο-Αύγουστο, με βλαστολόγημα και κορυφολόγημα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα σχήματα υποστύλωσης/φύτευσης του ακτινιδίου είναι «το κορδόνι, η ημικρεβατίνα, η κρεβατίνα». Στην Πιερία «προτιμούν την κρεβατίνα και την ημικρεβατίνα, γιατί χρειάζεται λιγότερα θερινά κλαδέματα (οικονομία) και δίνει καρπούς καλύτερης ποιότητας». Το κλάδεμα του ακτινιδίου γίνεται σε δύο φάσεις: το κλάδεμα διαμόρφωσης, όπου επιλέγεται ο ζωηρότερος βλαστός για κορμό, και το κλάδεμα καρποφορίας (Φεβρουάριο-Μάρτιο, 3-4 μάτια ανά βλαστό ενός έτους), με συμπληρωματικό χλωρό κλάδεμα το καλοκαίρι (βλαστολόγημα, κορυφολόγημα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα σχήματα (κορδόνι/ημικρεβατίνα/κρεβατίνα) περιγράφονται τεχνικά στη «Σχέδιο φύτευσης», όχι στην ενότητα «Κλάδεμα» — το βιβλίο τα συνδέει έμμεσα.
• Δύο φάσεις κλαδέματος: διαμόρφωσης (μια φορά) και καρποφορίας (κάθε χρόνο, Φεβ-Μάρ).

Πότε ωριμάζουν τα ακτινίδια

Ερώτηση: Πότε ωριμάζουν τα ακτινίδια;

Απάντηση:

• Φυσιολογική ωρίμαση vs συγκομιδή. «Ο καρπός στη χώρα μας φυσιολογικά ωριμάζει το Νοέμβριο. Η συγκομιδή του όμως γίνεται τον Οκτώβριο, μπαίνει σε ψυγεία και είναι έτοιμος για κατανάλωση 1-1,5 μήνα μετά.»
• ⚠️ Ασυνέπεια βιβλίου. Το κύριο κείμενο λέει ότι κυκλοφορούν «από το Νοέμβριο έως το Μάιο», ενώ η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 338) γράφει λανθασμένα «από το Νοέμβριο έως τον Ιούνιο». Σωστό είναι το κύριο κείμενο.
• Γιατί έως τον Μάιο. «Το Μάιο ωριμάζουν οι καρποί της Νέας Ζηλανδίας και της Νότιας Αφρικής, οπότε αρχίζουν οι εισαγωγές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο καρπός του ακτινιδίου «στη χώρα μας φυσιολογικά ωριμάζει το Νοέμβριο», αλλά η συγκομιδή «γίνεται τον Οκτώβριο», μπαίνει σε ψυγεία και είναι έτοιμος για κατανάλωση «1-1,5 μήνα μετά». Χάρη στα επαγγελματικά ψυγεία, τα ελληνικά ακτινίδια κυκλοφορούν «από το Νοέμβριο έως το Μάιο» — τον Μάιο ξεκινούν οι εισαγωγές, αφού τότε «ωριμάζουν οι καρποί της Νέας Ζηλανδίας και της Νότιας Αφρικής». (Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ του βιβλίου γράφει λανθασμένα «έως τον Ιούνιο» — έρχεται σε αντίθεση με το κύριο κείμενο.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διακρίνετε ωρίμαση (Νοέμβριος) από συγκομιδή (Οκτώβριος) — γίνονται πριν ωριμάσει φυσιολογικά.
• Προσοχή στην ασυνέπεια: το σωστό είναι έως τον Μάιο, όχι τον Ιούνιο.