Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Ελιά (σελ. 358) – ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Ελιά

Αναλυτικές απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις της σελ. 358 του βιβλίου «Δενδροκομία» Γ΄ ΕΠΑΛ.

Περιγραφή του δέντρου της ελιάς

Ερώτηση: Περιγραφή του δέντρου της ελιάς.

Απάντηση:

• Ύψος και ηλικία. «Το δέντρο φτάνει σε ύψος τα 10-15 m, ανάλογα με την ποικιλία. Προσπάθειες γίνονται όμως για χαμηλότερα δέντρα, που διευκολύνουν τις εργασίες.»
• Κορμός. «Ο κορμός του μέχρι 20 ετών είναι λείος, αργότερα γίνεται ανώμαλος.»
• Ρίζες. «Οι ρίζες στα βαριά εδάφη συγκεντρώνονται στην επιφάνεια, ενώ στα ελαφρά αμμώδη απλώνονται πάρα πολύ σε βάθος και πλάτος.»
• Γόγγροι. «Γύρω από το λαιμό του δέντρου, από την ηλικία των 4-5 χρόνων, σχηματίζονται εξογκώματα σαν κρεμμύδια, τα οποία λέγονται γόγγροι ή σφαιροβλάστες.»
• Φύλλα. «Τα φύλλα είναι μικρά, στενόμακρα, αντίθετα, σκούρα πράσινα στην επάνω επιφάνεια, γκρίζα ανοιχτά στην κάτω και ζουν 18-24 μήνες. Στην κάτω επιφάνεια έχουν πολλές τρίχες που προστατεύουν το δέντρο από την υπεριώδη ακτινοβολία.»
• Οφθαλμοί. «Οι οφθαλμοί είναι γυμνοί, βρίσκονται στις μασχάλες των φύλλων και είναι ξυλοφόροι ή μικτοί ανθοφόροι. Οφθαλμοί ξυλοφόροι υπάρχουν και στον κορμό και στους βραχίονες, σε μορφή λανθάνουσα (κοιμώμενοι).»
• Φύση: αειθαλές, αιωνόβιο. Δεν χάνει τα φύλλα του και ζει πολλά χρόνια, με τη μοναδική ικανότητα πλήρους ανανέωσης (βλ. κλάδεμα ανανέωσης).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δέντρο της ελιάς «φτάνει σε ύψος τα 10-15 m, ανάλογα με την ποικιλία» — σήμερα επιδιώκονται χαμηλότερα δέντρα για ευκολότερη καλλιέργεια. Ο κορμός «μέχρι 20 ετών είναι λείος, αργότερα γίνεται ανώμαλος». Γύρω στο λαιμό, από την ηλικία 4-5 ετών, σχηματίζονται «γόγγροι ή σφαιροβλάστες» (εξογκώματα σαν κρεμμύδια). Τα φύλλα είναι «μικρά, στενόμακρα, αντίθετα, σκούρα πράσινα στην επάνω επιφάνεια, γκρίζα ανοιχτά στην κάτω» και ζουν 18-24 μήνες, με προστατευτικές τρίχες από την υπεριώδη ακτινοβολία. Οι οφθαλμοί είναι «γυμνοί … ξυλοφόροι ή μικτοί ανθοφόροι», με λανθάνοντες ξυλοφόρους και στον κορμό/βραχίονες. Το δέντρο είναι αειθαλές και αιωνόβιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θυμηθείτε: αειθαλές + αιωνόβιο — δύο λέξεις-κλειδιά που ξεχωρίζουν την ελιά από όλα τα άλλα δέντρα του βιβλίου.
• Οι γόγγροι εμφανίζονται νωρίς (4-5 ετών) — σημαντικοί για τον πολλαπλασιασμό.

Το άνθος της ελιάς

Ερώτηση: Πώς είναι το άνθος της ελιάς και τι ιδιαιτερότητες έχει;

Απάντηση:

• Πού και πότε βγαίνει. «Τα άνθη βγαίνουν στο παλιό ξύλο το Μάιο-Ιούνιο, επάνω σε μικρή βλάστηση, σε ταξιανθίες βοτρυώδεις (σαν σταφύλι), ανά 10-60.»
• Τα δύο είδη ανθέων. «Έχει άνθη τέλεια (με στήμονες και ύπερο) και ατελή (μόνο στήμονες συνήθως, σπάνια έχουν μόνο ύπερο).»
• Η ιδιαιτερότητα: ελάχιστη καρπόδεση. «Από τις χιλιάδες άνθη που βγαίνουν σ' ένα ενήλικο δέντρο, γύρω στο 1% δίνει τελικά καρπό και αυτή η καρπόδεση (του 1%) θεωρείται ικανοποιητική.»
• Επικονίαση. «Η ελιά είναι φυτό ανεμόφιλο και παρενιαυτοφορεί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα άνθη της ελιάς «βγαίνουν στο παλιό ξύλο το Μάιο-Ιούνιο … σε ταξιανθίες βοτρυώδεις (σαν σταφύλι), ανά 10-60» και είναι είτε τέλεια (με στήμονες και ύπερο) είτε ατελή (συνήθως μόνο στήμονες). Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα είναι ότι, «από τις χιλιάδες άνθη … γύρω στο 1% δίνει τελικά καρπό», ποσοστό που θεωρείται ικανοποιητικό. Η επικονίαση γίνεται με τον αέρα, αφού η ελιά είναι φυτό ανεμόφιλο, και το δέντρο παρενιαυτοφορεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το 1% καρπόδεσης είναι ο πιο εντυπωσιακός αριθμός του κεφαλαίου — θεωρείται φυσιολογικό, όχι πρόβλημα.
• Η ελιά είναι ανεμόφιλη — δεν χρειάζεται έντομα (σε αντίθεση με τη συκιά και τον ψήνα).

Το κλίμα της ελιάς

Ερώτηση: Τι κλίμα χρειάζεται η ελιά;

Απάντηση:

• Γενικά. «Η ελιά καλλιεργείται σε ζεστό εύκρατο, μέχρι και υποτροπικό κλίμα. Ευδοκιμεί στα παράλια, αλλά μπορεί να καλλιεργηθεί και σε υψόμετρο 600-1000 m.»
• Από την άνθηση έως την ωρίμαση. «Στο διάστημα που μεσολαβεί από την άνθηση (Μάιο) έως την ωρίμαση του καρπού (Νοέμβριο), το δέντρο χρειάζεται υψηλές θερμοκρασίες και ξηρή ατμόσφαιρα.»
• Ακραίες θερμοκρασίες. «Αντέχει σε θερμοκρασία έως 40°C το καλοκαίρι και το χειμώνα έως -7°C, για λίγες ώρες.»
• ⚠️ Ο περιορισμός. «Σε περιοχές όπου η θερμοκρασία πέφτει συχνά στους -4°C ή -5°C δεν πρέπει να γίνεται εγκατάσταση ελαιώνων.»
• Γιατί δεν καρποφορεί στα τροπικά. Σε περιοχές με θερμοκρασίες συνεχώς πάνω από 20-25°C «μπορεί να βλαστήσει η ελιά, αλλά δεν καρποφορεί», γιατί χρειάζεται ένα τρίμηνο χαμηλών θερμοκρασιών για να διαφοροποιηθούν οι οφθαλμοί από ξυλοφόροι σε ανθοφόροι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ελιά καλλιεργείται «σε ζεστό εύκρατο, μέχρι και υποτροπικό κλίμα», ευδοκιμώντας στα παράλια αλλά αντέχοντας και σε υψόμετρο 600-1000 m. Από την άνθηση (Μάιο) έως την ωρίμαση (Νοέμβριο) χρειάζεται «υψηλές θερμοκρασίες και ξηρή ατμόσφαιρα» και αντέχει έως 40°C το καλοκαίρι και έως -7°C το χειμώνα, για λίγες ώρες — όχι όμως σε περιοχές με συχνές θερμοκρασίες -4°C/-5°C, όπου δεν πρέπει να γίνεται εγκατάσταση. Χρειάζεται επίσης ένα τρίμηνο χαμηλών θερμοκρασιών (Ιανουάριο-Απρίλιο) για να διαφοροποιηθούν οι οφθαλμοί σε ανθοφόρους, γι' αυτό σε συνεχώς θερμό τροπικό κλίμα βλαστάνει αλλά δεν καρποφορεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διακρίνετε αντοχή σε ακραία (-7°C, λίγες ώρες) από συχνή έκθεση (-4/-5°C, επικίνδυνη).
• Το «τρίμηνο κρύου» εξηγεί γιατί η ελιά δεν καρποφορεί στα τροπικά, παρόλο που βλαστάνει.

Το έδαφος της ελιάς

Ερώτηση: Τι έδαφος χρειάζεται η ελιά;

Απάντηση:

• Η γενική αρχή. «Η ελιά δεν έχει μεγάλες απαιτήσεις σε έδαφος. Στην Τυνησία υπάρχει το γνωμικό «Η ελιά είναι πλούσιο δέντρο για φτωχά εδάφη».»
• Τι αντέχει. «Αντέχει και σε ελαφρά αλατούχα και ασβεστούχα εδάφη. Εάν βρεθεί σε βαθιά, περατά εδάφη, με τις βαθιές ρίζες της εκμεταλλεύεται την υγρασία του υπεδάφους στις ξηρές περιοχές.»
• Τι δεν της ταιριάζει. «Σε αργιλώδη εδάφη, φτωχά σε θρεπτικά συστατικά, δεν μπορεί να αναπτυχθεί ικανοποιητικά και τα φωσφορικά και καλιούχα λιπάσματα δεν μπορούν να φτάσουν στη ζώνη απορρόφησης της ρίζας, γιατί συγκρατούνται στα επιφανειακά στρώματα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ελιά «δεν έχει μεγάλες απαιτήσεις σε έδαφος» — σύμφωνα με το τυνησιακό γνωμικό, «είναι πλούσιο δέντρο για φτωχά εδάφη». Αντέχει «σε ελαφρά αλατούχα και ασβεστούχα εδάφη» και, όταν βρεθεί σε βαθιά, περατά εδάφη, εκμεταλλεύεται την υγρασία του υπεδάφους στις ξηρές περιοχές με τις βαθιές ρίζες της. Αντίθετα, σε αργιλώδη, φτωχά εδάφη δεν αναπτύσσεται ικανοποιητικά, γιατί «τα φωσφορικά και καλιούχα λιπάσματα δεν μπορούν να φτάσουν στη ζώνη απορρόφησης της ρίζας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το γνωμικό «πλούσιο δέντρο για φτωχά εδάφη» συνοψίζει όλη την απάντηση.
• Μοναδική αδυναμία: αργιλώδη, φτωχά εδάφη — εκεί τα λιπάσματα «κολλάνε» επιφανειακά.

Τα είδη κλαδέματος στην ελιά

Ερώτηση: Πόσα είδη κλαδέματος γίνονται στην ελιά;

Απάντηση:

• Ο αριθμός. «Το κλάδεμα είναι ένα σπουδαίο κεφάλαιο για την ελιά, γιατί είναι δέντρο με τεράστια παραγωγή ξύλου. Γίνονται 3 είδη κλαδέματος: Το κλάδεμα διαμόρφωσης, Το κλάδεμα καρποφορίας, Το κλάδεμα ανανέωσης ή αναγέννησης.»
• 1) Διαμόρφωσης — στα πρώτα χρόνια, δημιουργία κυπελλοειδούς σχήματος με 3(-4) βραχίονες σε γωνία 90°/120°.
• 2) Καρποφορίας — σε ενήλικα δέντρα, τη χρονιά της ακαρπίας, δημιουργία νέων ποδιών.
• 3) Ανανέωσης/αναγέννησης — σε γερασμένα ή καταβεβλημένα δέντρα, με καρατόμηση κορμού στα 50-60 cm.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην ελιά γίνονται «3 είδη κλαδέματος»: το κλάδεμα διαμόρφωσης (στα πρώτα χρόνια της ζωής του δέντρου, για τη δημιουργία του κυπελλοειδούς σχήματος), το κλάδεμα καρποφορίας (σε ενήλικα δέντρα, τη χρονιά της ακαρπίας, για τη δημιουργία νέων ποδιών) και το κλάδεμα ανανέωσης ή αναγέννησης (σε γερασμένα ή καταβεβλημένα δέντρα, με καρατόμηση του κορμού). Το κλάδεμα είναι «ένα σπουδαίο κεφάλαιο για την ελιά, γιατί είναι δέντρο με τεράστια παραγωγή ξύλου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απομνημονεύστε τη σειρά: διαμόρφωσης → καρποφορίας → ανανέωσης, ανάλογα με την ηλικία του δέντρου.
• Μόνο η ελιά έχει τρίτο είδος κλαδέματος (ανανέωσης) λόγω της μοναδικής της ικανότητας αναγέννησης.

Το κλάδεμα καρποφορίας

Ερώτηση: Πώς γίνεται το κλάδεμα καρποφορίας;

Απάντηση:

• Πότε γίνεται. «Πρέπει να γίνεται σε ενήλικα δέντρα με πλήρη ανάπτυξη και καρποφορία, τη χρονιά της ακαρπίας (παρενιαυτοφορία). Στην πράξη και για λόγους οικονομίας, το κλάδεμα καρποφορίας συνδυάζεται με τη συλλογή του καρπού.»
• Το κλειδί: οι ποδιές. «Η ελιά καρποφορεί στις ποδιές, που είναι οι κρεμάμενες άκρες των καρποφόρων κλαδιών στην περιφέρεια της κόμης.»
• Η τεχνική. «Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε νέες ποδιές, κρατώντας κλαδιά ακραία αλλά κατακόρυφα, αφαιρώντας τις παλιές ποδιές που έχουν ήδη καρποφορήσει και βρίσκονται κάτω απ' αυτά. Μόλις γίνει η αφαίρεση της παλιάς ποδιάς, ο κατακόρυφος αντικαταστάτης λυγίζει και δίνει καρπό (νέα ποδιά).»
• Τι αφαιρείται πάντα. «Αφαιρούμε … τις παραφυάδες, γιατί ανταγωνίζονται την κανονική βλάστηση και τους λαίμαργους, γιατί βγαίνουν στο εσωτερικό του κυπέλλου και σκιάζουν (η ελιά … χρειάζεται άπλετο φως).»
• Σε πυκνές φυτεύσεις. «Εάν τα δέντρα είναι φυτεμένα πυκνά, στο κλάδεμα καρποφορίας γίνεται και αφαίρεση (προσοχή: όχι σύντμηση) όλων των κλαδιών που έχουν κατακόρυφη κατεύθυνση και ψηλώνουν το δέντρο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κλάδεμα καρποφορίας γίνεται σε ενήλικα δέντρα με πλήρη ανάπτυξη, «τη χρονιά της ακαρπίας», και συνήθως συνδυάζεται με τη συλλογή για λόγους οικονομίας. Επειδή η ελιά καρποφορεί στις ποδιές (κρεμάμενες άκρες καρποφόρων κλαδιών στην περιφέρεια της κόμης), η τεχνική είναι: κρατούνται ακραία, κατακόρυφα κλαδιά ως μελλοντικές νέες ποδιές, ενώ αφαιρούνται οι παλιές ποδιές που έχουν ήδη καρποφορήσει — έτσι ο κατακόρυφος αντικαταστάτης «λυγίζει και δίνει καρπό». Αφαιρούνται επίσης πάντα οι παραφυάδες και οι λαίμαργοι, γιατί σκιάζουν το εσωτερικό του κυπέλλου. Σε πυκνές φυτεύσεις αφαιρούνται επιπλέον (όχι σύντμηση) τα κατακόρυφα κλαδιά που ψηλώνουν το δέντρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λέξη-κλειδί: ποδιές — η ελιά καρποφορεί εκεί, όχι στο εσωτερικό ξύλο.
• «Αφαίρεση, όχι σύντμηση» — κανόνας που επαναλαμβάνεται σε όλα τα είδη κλαδέματος της ελιάς.

Λαδολιές εξαιρετικής ποιότητας

Ερώτηση: Αναφέρατε δύο λαδολιές εξαιρετικής ποιότητας.

Απάντηση:

• Κορωνέικη. «Σπουδαία ποικιλία, πολύ διαδεδομένη στην Ελλάδα. Είναι πολύ παραγωγική, με εξαιρετικής ποιότητας λάδι και μεγάλη ελαιοπεριεκτικότητα. Αντέχει στην ξηρασία.»
• Μαστοειδής (Τσουνάτη). «Παράγει εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο. Αντέχει στο κρύο, στο υψόμετρο (έως 650 m), στους ανέμους.»
• Εναλλακτικά. «Κουτσουρελιά … Δίνει λάδι καλής ποιότητας» και «Μαυρελιά … Δίνει εξαιρετικής ποιότητας λάδι, αλλά είναι ποικιλία απαιτητική σε υγρασία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο λαδολιές (μικρόκαρπες ποικιλίες) εξαιρετικής ποιότητας είναι η Κορωνέικη — «πολύ παραγωγική, με εξαιρετικής ποιότητας λάδι και μεγάλη ελαιοπεριεκτικότητα, αντέχει στην ξηρασία» — και η Μαστοειδής (Τσουνάτη) — «παράγει εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο, αντέχει στο κρύο, στο υψόμετρο, στους ανέμους» (εναλλακτικά, η Μαυρελιά, που επίσης δίνει εξαιρετικής ποιότητας λάδι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η Κορωνέικη είναι η πιο διαδεδομένη λαδολιά στην Ελλάδα — ασφαλής πρώτη επιλογή.
• Η Μαστοειδής ξεχωρίζει επιπλέον ως ανεμοθραύστης για εσπεριδοειδή.

Επιτραπέζιες ελιές που εξάγονται

Ερώτηση: Αναφέρατε δύο επιτραπέζιες ελιές που ο καρπός τους εξάγεται.

Απάντηση:

• Καλαμών. «Δίνει εξαιρετικές μαύρες κονσέρβες, είναι εξαγώγιμη. Είναι ανθεκτική στο Verticillium.»
• Κονσερβολιά. «Οι πράσινες επιτραπέζιες ελιές … είναι εξαγώγιμο είδος και προορίζονται για ορεκτικό ή ποτά, γίνονται γεμιστές με αμύγδαλο ή κόκκινη πιπεριά. Η καλύτερη ποικιλία στον κόσμο, σ' αυτή την κατηγορία, είναι η Κονσερβολιά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο επιτραπέζιες ποικιλίες με εξαγώγιμο καρπό είναι η Καλαμών — «δίνει εξαιρετικές μαύρες κονσέρβες, είναι εξαγώγιμη» — και η Κονσερβολιά, που ανήκει στις πράσινες επιτραπέζιες ελιές, «εξαγώγιμο είδος» που «προορίζεται για ορεκτικό ή ποτά» και θεωρείται «η καλύτερη ποικιλία στον κόσμο» σε αυτή την κατηγορία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Καλαμών (μαύρη, εξαγώγιμη) και Κονσερβολιά (πράσινη, εξαγώγιμη) — οι δύο πιο γνωστές ελληνικές εξαγωγές.
• Η Κονσερβολιά εξάγεται γεμιστή (αμύγδαλο ή πιπεριά) — χαρακτηριστική λεπτομέρεια.

Η καταπολέμηση του δάκου

Ερώτηση: Πώς γίνεται η καταπολέμηση του δάκου;

Απάντηση:

• Ο εχθρός. «Δάκος. Ο σημαντικότερος εχθρός της ελιάς είναι ένα μικρό δίπτερο σαν τη μύγα. Έχει 3-5 γενεές το χρόνο, που προσβάλλουν μόνο τον καρπό.»
• Παλιά μέθοδος (εγκαταλελειμμένη). «Παλαιότερα γίνονταν επαναληπτικοί ψεκασμοί με αεροπλάνο, πράγμα άκρως επικίνδυνο για τους ανθρώπους, τα ζώα, τα ωφέλιμα έντομα.»
• Σήμερα. «Μετά την απαγόρευση των αεροψεκασμών, γίνονται δολωματικοί ψεκασμοί ή ψεκασμοί με καθολική κάλυψη από το έδαφος.»
• Βιολογική καταπολέμηση. «α) με στείρωση των αρσενικών, β) με ανάπτυξη των εχθρών του δάκου, που είναι πολλοί.»
• Ο φορέας. «Οι πληθυσμοί … παρέχονται από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και το εντομοτροφείο του Υπ. Γεωργίας. Ο παραγωγός προμηθεύεται τους απαραίτητους πληθυσμούς και … τους εξαπολύει στον ελαιώνα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο δάκος, «ο σημαντικότερος εχθρός της ελιάς», είναι δίπτερο με 3-5 γενεές τον χρόνο που προσβάλλει μόνο τον καρπό. Παλαιότερα καταπολεμούνταν με «επαναληπτικούς ψεκασμούς με αεροπλάνο» — μέθοδος επικίνδυνη και σήμερα απαγορευμένη. Σήμερα εφαρμόζονται «δολωματικοί ψεκασμοί ή ψεκασμοί με καθολική κάλυψη από το έδαφος», καθώς και βιολογική καταπολέμηση: «στείρωση των αρσενικών» ή «ανάπτυξη των εχθρών του δάκου». Τους απαραίτητους πληθυσμούς (στειρωμένα αρσενικά ή βιολογικούς εχθρούς) παρέχει το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και το εντομοτροφείο του Υπουργείου Γεωργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι αεροψεκασμοί είναι απαγορευμένοι σήμερα — προσοχή αν η ερώτηση ζητά «σήμερα».
• Δύο βιολογικές μέθοδοι: στείρωση αρσενικών και φυσικοί εχθροί — και οι δύο από το Μπενάκειο Ινστιτούτο.

Χαρακτηριστικά της καλής επιτραπέζιας ελιάς

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της καλής επιτραπέζιας ελιάς;

Απάντηση:

• Λόγος σάρκας/πυρήνα. «Ο λόγος του βάρους της σάρκας προς το βάρος του πυρήνα να είναι μεγάλος (Σ/Π=7/1 ή και 10/1).»
• Επιδερμίδα και σάρκα. «Η λεπτή επιδερμίδα. Η συνεκτική σάρκα που δεν μαλακώνει και δεν αλλοιώνεται κατά την επεξεργασία.»
• Λάδι και σάκχαρα. «Η μικρή περιεκτικότητα σε λάδι (γιατί οξειδώνεται, και οι ελιές ταγγίζουν). Η μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα (απαραίτητα για τη γαλακτική ζύμωση που γίνεται κατά την επεξεργασία).»
• Εμφάνιση. «Η ωραία εμφάνιση, το σχήμα, το χρώμα του καρπού κ.λπ. (δευτερεύοντα χαρακτηριστικά).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χαρακτηριστικά μιας καλής επιτραπέζιας ελιάς είναι: μεγάλος λόγος σάρκας/πυρήνα («Σ/Π=7/1 ή και 10/1»)· λεπτή επιδερμίδα· συνεκτική σάρκα που δεν μαλακώνει ούτε αλλοιώνεται κατά την επεξεργασία· μικρή περιεκτικότητα σε λάδι (ώστε να μην ταγγίζει)· μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα (απαραίτητα για τη γαλακτική ζύμωση)· και, ως δευτερεύον χαρακτηριστικό, «η ωραία εμφάνιση, το σχήμα, το χρώμα του καρπού».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θυμηθείτε το κλάσμα Σ/Π (σάρκα/πυρήνας) — όσο μεγαλύτερο, τόσο καλύτερη η ποικιλία.
• Λίγο λάδι + πολλά σάκχαρα = τα δύο πιο εξεταστικά κριτήρια.