Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Παραστατικά συναλλαγών και αξιόγραφα (σελ. 241-242) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Παραστατικά συναλλαγών και αξιόγραφα (σελ. 241-242)

Ενδεικτικές λύσεις των 8 ερωτήσεων του κεφαλαίου (Ε1-3 σελ. 241, Ε4-8 σελ. 242): αξιόγραφα/πιστωτικοί τίτλοι/χρηματόγραφα, συναλλαγματική, οπισθογράφηση/προεξόφληση/τριτεγγύηση/διαμαρτύρηση, γραμμάτιο-συναλλαγματική, επιταγή, μεταχρονολογημένη επιταγή, είδη επιταγών, φορτωτική.

Αξιόγραφα, πιστωτικοί τίτλοι και χρηματόγραφα

Ερώτηση: Ποια έγγραφα ονομάζονται αξιόγραφα; Ποια πιστωτικοί τίτλοι; Και ποια χρηματόγραφα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 233-234): «Αξιόγραφα, γενικότερα, ονομάζονται εκείνα τα έγγραφα τα οποία εμπεριέχουν "δικαίωμα"... Η άσκηση του δικαιώματος προϋποθέτει την κατοχή του εγγράφου, ενώ ο οφειλέτης υποχρεώνεται να ικανοποιήσει το δικαίωμα... όταν εμφανισθεί σε αυτόν το αξιόγραφο.»
• Αυτούσιο (σελ. 234): «μας ενδιαφέρουν βασικά οι πιστωτικοί τίτλοι, στους οποίους διακρίνουμε δυο κατηγορίες: α) Τα χρηματόγραφα, τα αξιόγραφα δηλ. εκείνα, των οποίων το "δικαίωμα" είναι χρηματικό ποσό. Τα κυριότερα είναι η συναλλαγματική, το γραμμάτιο σε διαταγή και η επιταγή και β) Τα αποθηκόγραφα των οποίων το "δικαίωμα" είναι μη χρηματικό, όπως π.χ. η μεταφορά αγαθών. Το κυριότερο είναι η φορτωτική.»

Σύνοψη: Αξιόγραφα ονομάζονται γενικά τα έγγραφα που εμπεριέχουν ένα «δικαίωμα» (π.χ. είσπραξη οφειλής), του οποίου η άσκηση προϋποθέτει την κατοχή του εγγράφου. Πιστωτικοί τίτλοι είναι η κατηγορία αξιόγραφων που χρησιμοποιείται στις συναλλαγές με πίστωση, για να εξασφαλιστεί ο πωλητής/δανειστής ότι θα εισπράξει τα οφειλόμενα· διακρίνονται σε χρηματόγραφα (το δικαίωμα είναι χρηματικό ποσό — κυριότερα η συναλλαγματική, το γραμμάτιο σε διαταγή και η επιταγή) και σε αποθηκόγραφα (το δικαίωμα είναι μη χρηματικό, π.χ. μεταφορά αγαθών — κυριότερο η φορτωτική).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρησιμότητα, πρόσωπα και στοιχεία εγκυρότητας της συναλλαγματικής

Ερώτηση: Ποια είναι η χρησιμότητα της συναλλαγματικής; Ποια πρόσωπα συμμετέχουν σ' αυτή; Ποια στοιχεία πρέπει να περιλαμβάνει για να είναι έγκυρη;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 234): «Η συναλλαγματική είναι ένα αξιόγραφο που περιλαμβάνει με επίσημο τρόπο την έγγραφη εντολή ενός προσώπου που δανείζει κάποιο ποσό (του λεγόμενου δανειστή) σε ένα άλλο πρόσωπο (οφειλέτης, πληρωτής), να πληρώσει στον ίδιο ή σε κάποιον τρίτο ορισμένο ποσό σε προκαθορισμένο χρόνο και τόπο.»
• Αυτούσιο (σελ. 234-235): «Για να είναι έγκυρη η συναλλαγματική πρέπει να περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία: 1. Τη λέξη "συναλλαγματική"... 2. Την απλή και καθαρή εντολή για πληρωμή ορισμένου ποσού... 3. Το όνομα του πληρωτή... 4. Την ημερομηνία πληρωμής... 5. Τον τόπο πληρωμής... 6. Το όνομα του κομιστή... 7. Ο χρόνος και ο τόπος έκδοσης. 8. Η υπογραφή του εκδότη... και του αποδέκτη.»

Σύνοψη: Η συναλλαγματική χρησιμεύει ώστε ο δανειστής να δίνει επίσημη έγγραφη εντολή στον οφειλέτη να πληρώσει ορισμένο ποσό, στον ίδιο ή σε τρίτο, σε προκαθορισμένο χρόνο/τόπο, εξασφαλίζοντας την είσπραξη σε πίστωση. Συμμετέχουν τρία βασικά πρόσωπα: ο εκδότης (δανειστής), ο πληρωτής/αποδέκτης (οφειλέτης) και ο κομιστής (δικαιούχος — συχνά ο ίδιος ο εκδότης). Για να είναι έγκυρη πρέπει να περιλαμβάνει: τη λέξη «συναλλαγματική» στο κείμενο, απλή/καθαρή εντολή πληρωμής ορισμένου ποσού, το όνομα του πληρωτή, την ημερομηνία πληρωμής/λήξης, τον τόπο πληρωμής, το όνομα του κομιστή, τον χρόνο και τόπο έκδοσης και την υπογραφή τόσο του εκδότη όσο και του αποδέκτη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οπισθογράφηση, προεξόφληση, τριτεγγύηση, διαμαρτύρηση

Ερώτηση: Τι εννοούμε, με τους όρους οπισθογράφηση, προεξόφληση, τριτεγγύηση, διαμαρτύρηση συναλλαγματικής;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 235): «η διαδικασία αυτή της μεταβίβασης γίνεται συνήθως για διευκόλυνση του δανειστή... Τότε ονομάζεται "προεξόφληση" και γίνεται από τις Τράπεζες, οι οποίες βέβαια παρακρατούν τον τόκο μέχρι τη λήξη της συναλλαγματικής, τα έξοδά τους (προμήθεια) και τα έξοδα αποστολής.»
• Αυτούσιο (σελ. 235-236): «Σε όλες τις περιπτώσεις μεταβίβασης, αυτή νομιμοποιείται με την "οπισθογράφηση" της συναλλαγματικής, την υπογραφή της δηλ. από τον εκδότη της ή τον κομιστή στο πίσω μέρος της.»
• Αυτούσιο (σελ. 236): «Ο τριτεγγυητής είναι τρίτο πρόσωπο που υπογράφει στο εμπρόσθιο μέρος της συναλλαγματικής, εγγυώμενος για ορισμένο πρόσωπο που αναφέρεται στη συναλλαγματική για όλο ή μέρος του ποσού.»
• Αυτούσιο (σελ. 236): «Όταν υπάρξει άρνηση πληρωμής της συναλλαγματικής από τον οφειλέτη, ο κομιστής... μπορεί να τη διαμαρτυρήσει. Η διαμαρτύρηση γίνεται εντός δύο εργάσιμων ημερών από τη λήξη της, σε συμβολαιογράφο, ο οποίος συντάσσει το "διαμαρτυρικό".»

Σύνοψη: Οπισθογράφηση είναι η υπογραφή της συναλλαγματικής στο πίσω μέρος της από τον εκδότη ή τον κομιστή, με την οποία νομιμοποιείται η μεταβίβασή της σε άλλο πρόσωπο. Προεξόφληση είναι η μεταβίβαση της συναλλαγματικής σε τράπεζα πριν από τη λήξη της, ώστε ο δανειστής να εισπράξει νωρίτερα τα χρήματά του — η τράπεζα παρακρατεί τόκο, προμήθεια και έξοδα αποστολής. Τριτεγγύηση είναι η υπογραφή τρίτου προσώπου (τριτεγγυητή) στο εμπρόσθιο μέρος της συναλλαγματικής, εγγυώμενου για όλο ή μέρος του ποσού κάποιου υπόχρεου. Διαμαρτύρηση είναι η διαδικασία που κάνει ο κομιστής, εντός δύο εργάσιμων ημερών από τη λήξη, ενώπιον συμβολαιογράφου (που συντάσσει το «διαμαρτυρικό»), όταν ο οφειλέτης αρνείται να πληρώσει, ώστε να κατοχυρώσει τα δικαιώματά του και να μπορέσει να προσφύγει στα δικαστήρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι βασικές διαφορές γραμματίου-συναλλαγματικής και τα στοιχεία του γραμματίου

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές διαφορές γραμματίου - συναλλαγματικής; Ποια είναι τα βασικά στοιχεία που περιλαμβάνει το γραμμάτιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 237): «Η βασική του διαφορά από τη συναλλαγματική είναι ότι σ' αυτό παίρνουν μέρος δύο πρόσωπα, ο εκδότης, ο οποίος και αναλαμβάνει την ευθύνη "της υπόσχεσης για πληρωμή", είναι δηλ. ο πληρωτής... και ο κομιστής ή λήπτης, ο οποίος είναι ο δανειστής... Δεν υπάρχει δηλ. στο γραμμάτιο "αποδέκτης"... το γραμμάτιο αφού εκδίδεται από τον οφειλέτη περιέχει "υπόσχεση" και όχι "διαταγή" που περιέχει η συναλλαγματική.»
• Αυτούσιο (σελ. 237): «Στο γραμμάτιο θα πρέπει απαραίτητα: 1. Να περιλαμβάνεται και στο κείμενο η ονομασία του τίτλου "Γραμμάτιο σε διαταγή". 2. Να αναγράφεται απλά και καθαρά η "υπόσχεση" για πληρωμή ορισμένου ποσού. 3. Να αναγράφεται η ημερομηνία λήξης του 4. Να αναγράφεται ο τόπος πληρωμής του 5. Να αναγράφεται το όνομα του προσώπου στο οποίο θα γίνει η πληρωμή 6. Να αναγράφεται ημερομηνία και τόπος έκδοσης 7. Να υπάρχει υπογραφή από τον εκδότη (πληρωτή)»

Σύνοψη: Βασικές διαφορές: στο γραμμάτιο εκδότης είναι ο ίδιος ο οφειλέτης (πληρωτής), που αναλαμβάνει «υπόσχεση» πληρωμής, ενώ στη συναλλαγματική εκδότης είναι ο δανειστής, που δίνει «διαταγή» πληρωμής· στο γραμμάτιο δεν υπάρχει «αποδέκτης» (συμμετέχουν μόνο δύο πρόσωπα, εκδότης και κομιστής/λήπτης, ενώ η συναλλαγματική έχει συνήθως τρία). Τα βασικά στοιχεία του γραμματίου είναι: η ονομασία «Γραμμάτιο σε διαταγή» στο κείμενο, η απλή και καθαρή υπόσχεση πληρωμής ορισμένου ποσού, η ημερομηνία λήξης, ο τόπος πληρωμής, το όνομα του δικαιούχου, η ημερομηνία και ο τόπος έκδοσης και η υπογραφή του εκδότη (πληρωτή).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο ρόλος, τα πρόσωπα και τα στοιχεία της επιταγής

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της επιταγής; Ποια πρόσωπα συμμετέχουν σ' αυτή; Ποια στοιχεία περιλαμβάνει;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 238): «Η επιταγή είναι και αυτή χρηματόγραφο, με το οποίο ο εκδότης δίνει εντολή στην Τράπεζα, στην οποία έχει ήδη κατατεθειμένο χρηματικό ποσό ή λογαριασμό, να πληρώσει σε τρίτο πρόσωπο ορισμένο ποσό, με την εμφάνισή της.»
• Αυτούσιο (σελ. 238): «Στην επιταγή λαμβάνουν μέρος τρία πρόσωπα: ο εκδότης, αυτός δηλ. που δίνει την εντολή για πληρωμή με χρέωση του λογαριασμού του, η τράπεζα, η οποία παίρνει την εντολή και πληρώνει και ο κομιστής, αυτός δηλ. που έχει το δικαίωμα να εισπράξει το ποσό της επιταγής.»
• Αυτούσιο (σελ. 238-239): «Η επιταγή περιλαμβάνει τα παρακάτω στοιχεία: 1. Την ονομασία "επιταγή" στο κείμενό της 2. Τη συγκεκριμένη εντολή για πληρωμή ορισμένου ποσού 3. Την επωνυμία της πληρώτριας τράπεζας 4. Τον τόπο και χρόνο έκδοσης... 5. Την υπογραφή του εκδότη.»

Σύνοψη: Ο ρόλος της επιταγής είναι να δώσει ο εκδότης εντολή στην τράπεζα, στην οποία έχει καταθέσεις, να πληρώσει σε τρίτο πρόσωπο ορισμένο ποσό με την εμφάνισή της — αντικαθιστώντας ουσιαστικά τη διακίνηση μετρητών. Συμμετέχουν τρία πρόσωπα: ο εκδότης (δίνει την εντολή, χρεώνεται ο λογαριασμός του), η τράπεζα (εκτελεί την πληρωμή) και ο κομιστής (εισπράττει το ποσό)· αν οπισθογραφηθεί, προστίθεται και ο οπισθογράφος. Περιλαμβάνει: την ονομασία «επιταγή» στο κείμενο, τη συγκεκριμένη εντολή πληρωμής ορισμένου ποσού, την επωνυμία της πληρώτριας τράπεζας, τον τόπο και χρόνο έκδοσης και την υπογραφή του εκδότη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η έννοια της μεταχρονολογημένης επιταγής

Ερώτηση: Τι εννοούμε, όταν λέμε "μεταχρονολογημένη" επιταγή;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 238): «Η επιταγή μπορεί να είναι και μεταχρονολογημένη, η ημερομηνία δηλ. έκδοσής της να είναι μεταγενέστερη της ημερομηνίας που δίδεται στον κομιστή. Με αυτό τον τρόπο, ο οποίος είναι πολύ διαδεδομένος τελευταία, η επιταγή αντικαθιστά ουσιαστικά τη συναλλαγματική.»

Σύνοψη: Μεταχρονολογημένη ονομάζεται η επιταγή στην οποία η ημερομηνία έκδοσής της είναι μεταγενέστερη από την ημερομηνία κατά την οποία παραδίδεται στον κομιστή. Με τον τρόπο αυτό, που είναι πολύ διαδεδομένος, η επιταγή λειτουργεί ουσιαστικά όπως η συναλλαγματική, δίνοντας στον εκδότη-οφειλέτη προθεσμία μέχρι την αναγραφόμενη ημερομηνία για να καλύψει τον λογαριασμό του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα είδη επιταγών

Ερώτηση: Ποια είναι τα είδη επιταγών;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 239): «Υπάρχουν διάφορα είδη επιταγών: Τραπεζική επιταγή... Ιδιωτική επιταγή... Λογιστική Επιταγή... Επιταγή Δημοσίου... Δίγραμμος επιταγή... Ειδικής φύσεως είναι η ταχυδρομική επιταγή.»

Σύνοψη: Τα είδη επιταγών που αναφέρει το βιβλίο είναι: η τραπεζική επιταγή (εκδίδεται από τράπεζα, ουσιαστικά «έμβασμα»), η ιδιωτική επιταγή (εκδίδεται από ιδιώτη με βιβλιάριο επιταγών), η λογιστική επιταγή (πίστωση λογαριασμού του κομιστή αντί πληρωμής τοις μετρητοίς), η επιταγή Δημοσίου (για πληρωμή συντάξεων, επιστροφή φόρου κ.λπ.) και η δίγραμμη επιταγή (με δύο παράλληλες γραμμές, εξοφλείται μόνο στη συγκεκριμένη τράπεζα που αναγράφεται, μειώνοντας τον κίνδυνο κλοπής/απώλειας). Ειδικής φύσης είναι επίσης η ταχυδρομική επιταγή, που εκδίδεται από το ταχυδρομείο για αποστολή χρηματικών ποσών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τι είναι η φορτωτική και πότε χρησιμοποιείται

Ερώτηση: Τι είναι η φορτωτική; Πότε χρησιμοποιείται;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 240): «Η φορτωτική είναι και αυτή πιστωτικός τίτλος και ανήκει στην κατηγορία των αποθηκογράφων. Στη φορτωτική το δικαίωμα δεν είναι χρηματικό, αλλά η μεταφορά αγαθών. Χρησιμοποιείται σε όλες τις μεταφορές με δημόσια μέσα μεταφοράς είτε αυτά είναι θαλάσσια είτε χερσαία είτε εναέρια.»
• Αυτούσιο (σελ. 240): «Με τη φορτωτική είναι βεβαιωμένη η φόρτωση των εμπορευμάτων και η σύμβαση της μεταφοράς τους. Περιέχει τα στοιχεία του αποστολέα και του παραλήπτη, τα στοιχεία της εταιρείας μεταφοράς, του μεταφορικού μέσου, στοιχεία για τα εμπορεύματα, το βάρος τους κ.λπ.»

Σύνοψη: Η φορτωτική είναι πιστωτικός τίτλος της κατηγορίας των αποθηκόγραφων, στον οποίο το «δικαίωμα» δεν είναι χρηματικό αλλά αφορά τη μεταφορά αγαθών. Χρησιμοποιείται σε όλες τις μεταφορές με δημόσια μέσα μεταφοράς (θαλάσσια, χερσαία ή εναέρια), βεβαιώνοντας τη φόρτωση των εμπορευμάτων και τη σύμβαση μεταφοράς τους· περιέχει στοιχεία αποστολέα, παραλήπτη, εταιρείας μεταφοράς, μεταφορικού μέσου, εμπορευμάτων/βάρους και κόστους μεταφορικών, και συνοδεύεται από τα λοιπά φορτωτικά έγγραφα (τιμολόγιο, ασφαλιστήριο, πιστοποιητικά).

Κριτήρια αξιολόγησης: