Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Νομοθεσία – Κανονισμοί και Τυποποίηση – Εμπορία Μελισσοκομικών Προϊόντων (σελ. 123) – ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ – ΣΗΡΟΤΡΟΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Νομοθεσία - Κανονισμοί και Τυποποίηση - Εμπορία Μελισσοκομικών Προϊόντων

Ανοιχτές ερωτήσεις και ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής για τη νομοθεσία-κανονισμούς μελισσοκομίας, την τυποποίηση, τη συσκευασία, τη σήμανση και την εμπορία μελιού, καθώς και τα προϊόντα Π.Ο.Π./Π.Γ.Ε.

Σωστός τρόπος τήξης κρυσταλλωμένου μελιού

Ερώτηση: Μελισσοκόμος προκειμένου να λιώσει ποσότητα κρυσταλλωμένου μελιού τοποθετεί το δοχείο με το μέλι αυτό: α) απ' ευθείας σε σιγανή φωτιά, β) απ' ευθείας σε δυνατή φωτιά, γ) σε δοχείο με νερό σταθερής θερμοκρασίας 40°C, δ) σε δοχείο με νερό σταθερής θερμοκρασίας 36°C, με συνεχή ανάδευσή του, ε) σε δοχείο με νερό σταθερής θερμοκρασίας 60°C, με συνεχή ανάδευσή του. Ποια είναι η σωστή ενέργεια και γιατί;

Απάντηση:

• Θερμοκρασία επεξεργασίας μελιού. «Οι θερμοκρασίες που θα βρεθεί δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερες από την υψηλότερη θερμοκρασία που βρίσκεται στη φύση και συγκεκριμένα στο μελίσσι, που κυμαίνεται στους 35°C ± 1°C. Πάντως, η θερμοκρασία επεξεργασίας του μελιού μπορεί να φθάσει μέχρι τους 40°C μόνο με την προϋπόθεση της χρησιμοποίησης ειδικών μηχανημάτων ανάδευσης. Σε κάθε άλλη περίπτωση πολλά από τα χαρακτηριστικά του... επηρεάζονται αρνητικά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή ενέργεια είναι η δ). Το μέλι δεν πρέπει ποτέ να έρθει σε επαφή με απευθείας φωτιά (α, β), γιατί θερμαίνεται ανομοιόμορφα και υπερβολικά, με κίνδυνο υπερθέρμανσης και καταστροφής των χαρακτηριστικών του. Επίσης, δεν πρέπει να ξεπερνά τη φυσική θερμοκρασία του μελισσιού (35°C ± 1°C) παρά μόνο αν χρησιμοποιούνται ειδικά μηχανήματα ανάδευσης, κάτι που δεν ισχύει σε μια απλή οικιακή τήξη — γι' αυτό οι επιλογές με 40°C χωρίς ανάδευση (γ) και με 60°C (ε, πολύ υψηλή θερμοκρασία) απορρίπτονται. Η επιλογή δ) — δοχείο με νερό σε θερμοκρασία περίπου 36°C, με συνεχή ανάδευση — παραμένει πολύ κοντά στη φυσική θερμοκρασία του μελισσιού, θερμαίνει το μέλι ήπια και ομοιόμορφα (μέσω του νερού και της ανάδευσης) χωρίς να καταστρέφει τα χημικά, οργανοληπτικά και φυσικά του χαρακτηριστικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστό: δ) δοχείο με νερό στους 36°C, με συνεχή ανάδευση — παραμένει κοντά στη φυσική θερμοκρασία του μελισσιού (35°C±1°C)

Αφροί και αέρια σε δοχείο μελιού

Ερώτηση: Ανοίγοντας ένα δοχείο με μέλι παρατηρούμε αφρούς και την ύπαρξη αερίων στο εσωτερικό του. Εξηγήστε τι μπορεί να τα προκάλεσε.

Απάντηση:

• Ευπάθεια μελισσοκομικών προϊόντων. «Τα πολύτιμα για τον άνθρωπο αυτά προϊόντα παρουσιάζουν αστάθεια ή και ευπάθεια των ουσιών τους στους εξωγενείς παράγοντες όπως η θερμοκρασία, το φως, η υγρασία, οι μικροοργανισμοί (π.χ. ζύμες) κτλ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αφροί και τα αέρια μέσα σε δοχείο μελιού είναι χαρακτηριστικά σημάδια ζύμωσης (αλλοίωσης) του μελιού. Το μέλι, όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο, είναι ευπαθές σε εξωγενείς παράγοντες όπως η υγρασία και οι μικροοργανισμοί (π.χ. ζύμες)· αν το μέλι που τοποθετήθηκε στο δοχείο είχε αυξημένη περιεκτικότητα σε νερό (υγρασία) ή δεν φυλάχθηκε σε κατάλληλες συνθήκες, αναπτύσσονται ζύμες οι οποίες ζυμώνουν τα σάκχαρά του, παράγοντας διοξείδιο του άνθρακα (τα παρατηρούμενα αέρια) και αφρό στην επιφάνειά του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ζύμωση του μελιού (λόγω αυξημένης υγρασίας/ζυμών) — παράγει CO₂ (αέρια) και αφρό

Σωστές συνθήκες αποθήκευσης μελιού

Ερώτηση: Η αποθήκευση μελιού σε ξηρό, δροσερό, σκοτεινό και χωρίς οσμές χώρο είναι σωστή ενέργεια ή όχι και γιατί;

Απάντηση:

• Ευπάθεια σε εξωγενείς παράγοντες. «...παρουσιάζουν αστάθεια ή και ευπάθεια των ουσιών τους στους εξωγενείς παράγοντες όπως η θερμοκρασία, το φως, η υγρασία, οι μικροοργανισμοί...» και «...λόγω της διαφάνειας του γυαλιού και, όταν η συσκευασία είναι εκτεθειμένη στο φως, καταστρέφονται αρκετά συστατικά του μελιού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, είναι απολύτως σωστή ενέργεια. Το μέλι είναι ευπαθές στη θερμοκρασία, την υγρασία, το φως και τους μικροοργανισμούς: ένας δροσερός χώρος αποτρέπει την υπερθέρμανση που αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά του (αύξηση HMF, μείωση διαστάσης), ένας ξηρός χώρος περιορίζει την υγρασία που ευνοεί τη ζύμωση, ένας σκοτεινός χώρος προστατεύει από το φως που καταστρέφει συστατικά του μελιού (όπως συμβαίνει και στη γυάλινη συσκευασία όταν εκτίθεται στο φως), και ένας χώρος χωρίς έντονες οσμές αποτρέπει την απορρόφηση ξένων οσμών από το μέλι, διατηρώντας το άρωμα και τη γεύση του αναλλοίωτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστή ενέργεια — προστατεύει το μέλι από θερμοκρασία, υγρασία, φως και μικροοργανισμούς/ξένες οσμές

Προϋποθέσεις αναγνώρισης Π.Ο.Π./Π.Γ.Ε. στην Ελλάδα

Ερώτηση: Υπάρχουν προϋποθέσεις στην Ελλάδα για την αναγνώριση μελισσοκομικών προϊόντων Π.Ο.Π. και Π.Γ.Ε; Δικαιολογήστε τη γνώμη σας.

Απάντηση:

• Π.Ο.Π./Π.Γ.Ε. «...μπορούν να σημειωθούν οι ενδείξεις Π.Ο.Π. ή Π.Γ.Ε. αν έχει δοθεί βάσει απαιτούμενων διαδικασιών ο σχετικός χαρακτηρισμός στο προς πώληση μέλι» και «Μεταξύ των Ελληνικών προϊόντων που έχουν αναγνωρισθεί... είναι και το μέλι 'Ελάτης Μαινάλου Βανίλια'... Υπάρχει έτσι η δυνατότητα αναγνώρισης και άλλων τύπων Ελληνικών μελιών ως μέλια Π.Ο.Π., Π.Γ.Ε.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις/διαδικασίες που πρέπει να τηρηθούν ώστε ένα μελισσοκομικό προϊόν να χαρακτηρισθεί Π.Ο.Π. ή Π.Γ.Ε.· η αναγραφή αυτών των ενδείξεων στην ετικέτα επιτρέπεται μόνο αφού έχει δοθεί ο σχετικός χαρακτηρισμός βάσει των απαιτούμενων διαδικασιών. Το γεγονός ότι υπάρχει ήδη αναγνωρισμένο ελληνικό μέλι Π.Ο.Π. (το μέλι «Ελάτης Μαινάλου Βανίλια») αποδεικνύει ότι οι προϋποθέσεις αυτές είναι εφαρμόσιμες και έχουν ήδη τηρηθεί με επιτυχία. Επιπλέον, λόγω της πλούσιας και ιδιαίτερης μελισσοκομικής χλωρίδας πολλών περιοχών της Ελλάδας, υπάρχει η δυνατότητα να αναγνωρισθούν και άλλοι τύποι ελληνικών μελιών ως Π.Ο.Π./Π.Γ.Ε., με αντίστοιχα οικονομικά οφέλη για τους παραγωγούς και εγγυήσεις γνησιότητας για τους καταναλωτές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ναι, υπάρχουν απαιτούμενες διαδικασίες — παράδειγμα: μέλι «Ελάτης Μαινάλου Βανίλια» (Π.Ο.Π.)· δυνατότητα αναγνώρισης κι άλλων ελληνικών μελιών

Γυάλινη συσκευασία: πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα

Ερώτηση: Αναφέρετε τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της γυάλινης συσκευασίας για το μέλι, τη γύρη και τον βασιλικό πολτό.

Απάντηση:

• Γυάλινη συσκευασία. «...πρέπει να χρησιμοποιούνται, χωρίς αμφιβολία, γυάλινα μέσα συσκευασίας και διατήρησης του μελιού. Η επιλογή αυτή είναι δυνατόν να εξασφαλίσει το αμετάβλητο των χαρακτηριστικών του... απολαμβάνει την ιδιαίτερη εκτίμηση των καταναλωτών... Φυσικά το γυαλί παρουσιάζει και μερικά αρνητικά σημεία. Ως υλικό είναι εύθραυστο... Ένα άλλο επίσης αρνητικό σημείο... λόγω της διαφάνειας του γυαλιού... καταστρέφονται αρκετά συστατικά του μελιού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: το γυαλί εξασφαλίζει το αμετάβλητο των χαρακτηριστικών του προϊόντος, καθώς δεν ελευθερώνει μόρια στο μέλι/γύρη/βασιλικό πολτό (όπως το πλαστικό) ούτε προκαλεί οξειδώσεις ή απόδοση βαρέων μετάλλων (όπως ενδέχεται το μέταλλο)· επιπλέον, χάρη στη διαφάνειά του, επιτρέπει στον καταναλωτή να δει οπτικά το προϊόν, κάτι που αυξάνει την εκτίμησή του γι' αυτό. Μειονεκτήματα: το γυαλί είναι εύθραυστο υλικό, γι' αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στη διακίνηση, την αποθήκευση και τη συσκευασία/τυποποίηση· επιπλέον, ακριβώς λόγω της διαφάνειάς του, όταν η συσκευασία εκτίθεται σε φως (τεχνητό ή φυσικό), καταστρέφονται αρκετά συστατικά του προϊόντος — γι' αυτό στα σημεία πώλησης πρέπει να αποφεύγεται η έκθεσή του στο φως.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πλεονεκτήματα: αμετάβλητα χαρακτηριστικά, οπτικός έλεγχος προϊόντος. Μειονεκτήματα: εύθραυστο, το φως καταστρέφει συστατικά λόγω διαφάνειας

Υποχρεωτικές ενδείξεις ετικέτας συσκευασίας μελιού

Ερώτηση: Αναφέρετε τις υποχρεωτικές ενδείξεις που πρέπει να φέρει η ετικέτα σε μια συσκευασία μελιού.

Απάντηση:

• Υποχρεωτικές ενδείξεις ετικέτας. «Αρχικά πρέπει να αναγράφεται η ονομασία του προϊόντος σε σχέση με την προέλευσή του και τον τρόπο (μέθοδο) απόληψής του... Η ένδειξη του βάρους είναι επίσης υποχρεωτική... Ακόμη πρέπει να αναφέρεται το όνομα και η έδρα του παραγωγού ή και ο τυποποιητής... Η ένδειξη αναγνώρισης της παρτίδας προς πώληση είναι υποχρεωτική.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι υποχρεωτικές ενδείξεις που πρέπει να φέρει η ετικέτα σε μια συσκευασία μελιού είναι: (1) η ονομασία του προϊόντος, σε σχέση με την προέλευση και τον τρόπο (μέθοδο) απόληψής του (π.χ. «μέλι», «μέλι ανθέων», «μέλι μελιτωμάτων», «μέλι σε κηρήθρα»)· (2) η ένδειξη του βάρους, σε γραμμάρια ή κιλά· (3) το όνομα και η έδρα του παραγωγού ή/και του τυποποιητή του συγκεκριμένου μελιού· (4) η ένδειξη αναγνώρισης της παρτίδας προς πώληση. Άλλες ενδείξεις, όπως ο ελάχιστος χρόνος κατανάλωσης, ο τρόπος συντήρησης, η πιθανότητα κρυστάλλωσης, η εθνικότητα του μελιού ή οι χαρακτηρισμοί Π.Ο.Π./Π.Γ.Ε., είναι προαιρετικές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Υποχρεωτικά: ονομασία προϊόντος, βάρος, όνομα/έδρα παραγωγού-τυποποιητή, αριθμός παρτίδας