Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Συνθήκες και Παράγοντες Εκτροφής και Παραγωγής του Μελισσιού (σελ. 79-80) – ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ – ΣΗΡΟΤΡΟΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Συνθήκες και Παράγοντες Εκτροφής και Παραγωγής του Μελισσιού
Ανοιχτές ερωτήσεις για τις συνθήκες και τους παράγοντες εκτροφής και παραγωγής του μελισσιού: κλιματικές συνθήκες, σμηνουργία, μελισσοκομικά φυτά, επικονίαση, βασιλοτροφία, πολλαπλασιασμός μελισσιών, συνθήκες παραγωγής προϊόντων, εχθροί και ασθένειες.
Εποχή εκμετάλλευσης του ρεικιού
Ερώτηση: Οι μέλισσες εκμεταλλεύονται περισσότερο τα ρείκια: α) την άνοιξη β) το φθινόπωρο γ) τα μέσα χειμώνα δ) όλες τις εποχές.
Απάντηση:
- 3.1. «Με την προϋπόθεση της ύπαρξης κατάλληλων ανθοφοριών (ιδιαίτερα του ρεικιού) από τα μέσα Σεπτεμβρίου ο ρυθμός ωοτοκίας... αρχίζει πάλι να αυξάνει έως το τέλος Οκτωβρίου - αρχές Νοεμβρίου.» Και στην Περίληψη: «...να αυξηθεί πάλι το φθινόπωρο όταν υπάρξουν βροχές και ανθίσουν μελισσοκομικά φυτά, όπως το ρείκι.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) β) το φθινόπωρο. Το ρείκι ανθίζει από τα μέσα Σεπτεμβρίου και η ανθοφορία του δίνει στις μέλισσες τη δυνατότητα να ξαναρχίσουν εντατική ωοτοκία/συλλογή μέχρι το τέλος Οκτωβρίου-αρχές Νοεμβρίου, δηλαδή ακριβώς την περίοδο του φθινοπώρου, όταν οι υπόλοιπες ανθοφορίες έχουν ήδη σταματήσει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Σωστό: β) φθινόπωρο — ανθοφορία ρεικιού από μέσα Σεπτεμβρίου
Διάρκεια μελισσόσφαιρας ανά περιοχή
Ερώτηση: Η μελισσόσφαιρα στη χώρα μας δημιουργείται για μεγαλύτερο διάστημα σε περιοχές: α) βόρειες πεδινές β) νότιες ημιορεινές γ) βόρειες ορεινές δ) νότιες πεδινές.
Απάντηση:
- 3.1. «Σε θερμοκρασίες κατώτερες των 12°C οι συλλέκτριες κατά κανόνα δεν πετούν... Το χειμώνα... οι μέλισσες... μαζεύονται όλες μαζί και σχηματίζουν σφαίρα (μελισσόσφαιρα)... Σε νότια νησιά της χώρας μας και σε πεδινές περιοχές της Κρήτης... η βασίλισσα μπορεί να ωοτοκεί σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του χειμώνα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) βόρειες ορεινές. Η μελισσόσφαιρα σχηματίζεται όσο διάστημα επικρατούν θερμοκρασίες κάτω από τα όρια που επιτρέπουν πτήση/ωοτοκία. Οι βόρειες ορεινές περιοχές έχουν τις χαμηλότερες θερμοκρασίες και το μεγαλύτερο σε διάρκεια και ένταση ψύχος, άρα εκεί η μελισσόσφαιρα διατηρείται για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (αντίθετα, στις νότιες πεδινές περιοχές, όπως δείχνει το παράδειγμα της Κρήτης, η βασίλισσα μπορεί να ωοτοκεί σχεδόν όλο το χειμώνα, άρα ελάχιστη ή καθόλου μελισσόσφαιρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ψύχος περισσότερο έντονο/παρατεταμένο → βόρειες ορεινές περιοχές
«Κενό του Μαΐου»
Ερώτηση: Σε ποια από τις παρακάτω περιοχές είναι πιθανότερο να συμβεί το «κενό του Μαΐου» στην ανθοφορία των μελισσοκομικών φυτών; α) Θράκη β) Στερεά Ελλάδα γ) Μακεδονία δ) Κρήτη.
Απάντηση:
- 3.1. «Σε νότια νησιά της χώρας μας και σε πεδινές περιοχές της Κρήτης... ο πληθυσμός να φτάνει στο μέγιστο ήδη από τα μέσα Απριλίου ή αρχές Μαΐου. Στις περιοχές αυτές υπάρχει τότε στην ανθοφορία το καλούμενο “κενό του Μαΐου” όπου άνθη δεν υπάρχουν.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) δ) Κρήτη. Στις πεδινές περιοχές της Κρήτης (και σε νότια νησιά) η ανθοφορία είναι τόσο πρώιμη ώστε ο πληθυσμός του μελισσιού φτάνει στο μέγιστο ήδη από τα μέσα Απριλίου-αρχές Μαΐου· τότε ακολουθεί περίοδος χωρίς άνθη («κενό του Μαΐου»), πριν την κύρια ανθοφορία (θυμάρι), οπότε συχνά χρειάζεται τεχνητή τροφοδοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πρώιμη ανθοφορία στην πεδινή Κρήτη → «κενό» πριν το θυμάρι
Παράγοντες πρόκλησης σμηνουργίας
Ερώτηση: Πιθανότερο να σμηνουργήσει είναι το μελίσσι που έχει βασίλισσα: α) δύο ετών β) τριών ετών γ) ενός έτους και μεγάλο πληθυσμό δ) ενός έτους και βασιλικά κελιά σμηνουργίας.
Απάντηση:
- 3.2. «Μελίσσι που έχει βασίλισσα ηλικίας λίγων μηνών σπάνια σμηνουργεί.» και «Όταν το μελίσσι έχει αρχίσει να δημιουργεί βασιλικά κελιά σημαίνει ότι έχει εισέλθει στη διαδικασία της σμηνουργίας.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) δ) ενός έτους και βασιλικά κελιά σμηνουργίας. Η ηλικία της βασίλισσας από μόνη της είναι μόνο ένας προδιαθεσικός παράγοντας (οι νεαρές βασίλισσες σμηνουργούν σπανιότερα λόγω αυξημένης «βασιλικής ουσίας»), αλλά η ύπαρξη ήδη κατασκευασμένων βασιλικών κελιών σμηνουργίας είναι ο πιο άμεσος και βέβαιος δείκτης ότι το μελίσσι έχει ήδη μπει στη διαδικασία της σμηνουργίας, ανεξάρτητα από την ηλικία της βασίλισσας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τα βασιλικά κελιά σμηνουργίας είναι βεβαιότερο σημάδι από τη μόνη ηλικία της βασίλισσας
Εποχή σμηνουργίας
Ερώτηση: Πιθανότερη εποχή να σμηνουργήσει το μελίσσι είναι: α) τα μέσα με τέλη της άνοιξης β) οι αρχές της άνοιξης γ) το καλοκαίρι δ) ο χειμώνας.
Απάντηση:
- 3.2. «Η άνοιξη (Απρίλιος - Μάιος σε χαμηλότερες και νοτιότερες και ο Ιούνιος σε υψηλότερες και βορειότερες περιοχές) είναι περίοδος που συμβαίνει κατά κανόνα η σμηνουργία.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) α) τα μέσα με τέλη της άνοιξης. Η σμηνουργία συμβαίνει κατά κανόνα Απρίλιο-Μάιο στις χαμηλότερες/νοτιότερες περιοχές και τον Ιούνιο στις υψηλότερες/βορειότερες, δηλαδή στο διάστημα από τα μέσα έως τα τέλη της άνοιξης, όχι στις αρχές της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απρίλιος-Ιούνιος ανάλογα με την περιοχή, όχι οι αρχές της άνοιξης
Προσθήκη πατώματος για πρόληψη σμηνουργίας
Ερώτηση: Περιγράψτε με συντομία πώς σε ένα δυνατό μελίσσι που αποτελείται μόνο από τον εμβρυοθάλαμο, προσθέτουμε ένα πάτωμα με σκοπό να προλάβουμε τη σμηνουργία.
Απάντηση:
- 3.2. «Φροντίζουμε λοιπόν έγκαιρα... να δώσουμε περισσότερο χώρο προσθέτοντας δεύτερο ή και τρίτο πάτωμα ως εξής: στο κέντρο του νέου πατώματος ανεβάζουμε δυο πλαίσια με ανοικτό γόνο και 1-2 πλαίσια με προμήθειες. Συμπληρώνουμε το κενό που δημιουργείται στο κάτω πάτωμα με άδειες κτισμένες κηρήθρες. Σταδιακά τοποθετούμε άκτιστες ή κτισμένες κηρήθρες στον επάνω όροφο. Το άκτιστο φύλλο κηρήθρας το τοποθετούμε πάντα ανάμεσα σε ένα πλαίσιο με γόνο και σε ένα πλαίσιο με γύρη και μέλι.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο κέντρο του νέου (επάνω) πατώματος ανεβάζουμε δύο πλαίσια με ανοικτό γόνο και 1-2 πλαίσια με προμήθειες, παρμένα από τον εμβρυοθάλαμο. Το κενό που δημιουργείται στο κάτω πάτωμα το συμπληρώνουμε με άδειες, ήδη κτισμένες κηρήθρες. Σταδιακά προσθέτουμε στον επάνω όροφο κι άλλες κηρήθρες, άκτιστες ή κτισμένες, τοποθετώντας πάντα κάθε άκτιστο φύλλο κηρήθρας ανάμεσα σε ένα πλαίσιο με γόνο και ένα με γύρη-μέλι, ώστε να ενθαρρύνεται το χτίσιμό του. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται ο επιπλέον χώρος που χρειάζεται το μελίσσι, εμποδίζοντας τη συμφόρηση που πυροδοτεί τη σμηνουργία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Νέο πάτωμα: γόνος+προμήθειες στο κέντρο, κενό κάτω πατώματος με κτισμένες κηρήθρες, σταδιακή προσθήκη άκτιστων φύλλων
Τροφή και ανάπτυξη γόνου
Ερώτηση: Με ποιο από τα παρακάτω είδη τροφής αναπτύσσεται περισσότερο ο γόνος; α) ελατόμελο β) σιρόπι γ) ανθόμελο δ) πευκόμελο.
Απάντηση:
- 3.1 & 3.3. «Η έλλειψη όμως της γύρης δεν είναι δυνατόν να αναπληρωθεί πλήρως. Η έλλειψή της... προκαλεί τον περιορισμό της ωοτοκίας (γέννας) της βασίλισσας.» Και: «Τα συμπτώματα αυτά παρουσιάζονται πολύ συχνά στα μελίσσια που μεταφέρονται... στα πευκοδάση... αλλά και στα ελατοδάση» (μελανίαση από έλλειψη γύρης).
Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) ανθόμελο. Ο γόνος αναπτύσσεται κυρίως χάρη στη γύρη (πλούσια σε πρωτεΐνες), όχι στους απλούς υδατάνθρακες. Οι περιοχές με ανθόμελο (νέκταρ ανθέων) συνοδεύονται συνήθως και από αντίστοιχη ανθοφορία γυρεοφόρων φυτών, άρα επάρκεια γύρης. Αντίθετα, στα πευκοδάση/ελατοδάση όπου παράγεται πευκόμελο/ελατόμελο (μελιτώματα, όχι νέκταρ ανθέων) η γύρη συχνά λείπει, με αποτέλεσμα περιορισμό της ωοτοκίας και εμφάνιση μελανίασης· το σιρόπι είναι καθαρά υδατανθρακούχα τεχνητή τροφή, χωρίς καμία γύρη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ο γόνος χρειάζεται κυρίως γύρη· το ανθόμελο συνδέεται με καλή διαθεσιμότητα γύρης
Τροφή για ξεχειμώνιασμα
Ερώτηση: Ποια τροφή είναι καλύτερη για το ξεχειμώνιασμα των μελισσιών; α) μέλι από ρείκι β) μέλι από έλατο γ) μέλι από πεύκο δ) ζάχαρη.
Απάντηση:
- 3.8.3 (Νοζεμίαση). «Μέτρα προφύλαξης αποτελούν το ξεχειμώνιασμα δυνατών μελισσιών με κατάλληλες προμήθειες (όχι μέλι από μελιτώματα)...»
Σύνοψη: (ενδεικτική) α) μέλι από ρείκι. Το μέλι από ρείκι είναι ανθόμελο, κατάλληλο για τις χειμερινές προμήθειες. Αντίθετα, το μέλι από έλατο και πεύκο προέρχονται από μελιτώματα, των οποίων η χρήση ως χειμερινή τροφή αποφεύγεται γιατί ευνοεί προβλήματα όπως η Νοζεμίαση (διάρροια). Η ζάχαρη (σιρόπι) χρησιμοποιείται μόνο ως συμπληρωματική/τεχνητή τροφοδοσία, όχι ως ιδανική φυσική προμήθεια για διαχείμαση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αποφυγή μελιτωμάτων (πεύκο/έλατο) για ξεχειμώνιασμα — προτιμάται ανθόμελο (ρείκι)
Επικονίαση μηλιάς κατά την άνθηση
Ερώτηση: Η εγκατάσταση μελισσιών σε καλλιέργεια μηλιάς κατά την άνθηση είναι ενέργεια: α) επιζήμια για την καλλιέργεια β) επωφελής για τον μελισσοκόμο γ) επωφελής για τον μελισσοκόμο και τον καλλιεργητή δ) αδιάφορη για τον καλλιεργητή.
Απάντηση:
- 3.4. «Είναι απολύτως τεκμηριωμένο ότι η παραγωγή των ανωτέρω φυτών, ποσοτικά και ποιοτικά, εξαρτάται από τη σωστή επικονίασή τους.» Και: «Μηλιά, όταν έχει ανοίξει το 30-40% των λουλουδιών» (χρόνος μεταφοράς μελισσιών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) επωφελής για τον μελισσοκόμο και τον καλλιεργητή. Ο καλλιεργητής επωφελείται γιατί η κατευθυνόμενη επικονίαση από τις μέλισσες βελτιώνει ποσοτικά και ποιοτικά την καρποφορία της μηλιάς, ενώ ο μελισσοκόμος επωφελείται γιατί τα μελίσσια του βρίσκουν άφθονη ανθοφορία (τροφή) και συχνά αμείβεται από τον καλλιεργητή για την παροχή της υπηρεσίας επικονίασης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αμοιβαίο όφελος: καλύτερη καρποφορία για τον καλλιεργητή, τροφή/αμοιβή για τον μελισσοκόμο
Ηλικία προνύμφης για εμβολιασμό
Ερώτηση: Στη διαδικασία της βασιλοτροφίας ποια είναι η καταλληλότερη ηλικία της προνύμφης για τον εμβολιασμό στα τεχνητά βασιλικά κελιά; α) τριών ημερών β) δυόμισι ημερών γ) δύο ημερών δ) μιας ημέρας.
Απάντηση:
- 3.5. «Από το μελίσσι επιλογής βασιλισσών βρίσκουμε και παίρνουμε ένα πλαίσιο με προνύμφες εργατριών ηλικίας 1 ημέρας, οι οποίες είναι οι καταλληλότερες για να εμβολιασθούν και από αυτές να παραχθούν βασίλισσες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) δ) μιας ημέρας. Οι προνύμφες εργατριών ηλικίας το πολύ 1 ημέρας είναι οι καταλληλότερες για εμβολιασμό, γιατί σε αυτή την ηλικία μπορούν ακόμη, τρεφόμενες αποκλειστικά με βασιλικό πολτό, να αναπτυχθούν πλήρως σε βασίλισσες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προνύμφη το πολύ 1 ημέρας — μεγαλύτερη ηλικία δεν αποδίδει πλήρως αναπτυγμένη βασίλισσα
Γιατί το μελίσσι εκτροφής πρέπει να είναι ορφανό
Ερώτηση: Εξηγήστε το λόγο για τον οποίο κατά τη διάρκεια της βασιλοτροφίας το μελίσσι εκτροφής πρέπει να είναι ορφανό.
Απάντηση:
- 3.5. «Το κάθε δυνατό μελίσσι εκτροφής το τακτοποιούμε ως εξής: Αφαιρούμε τη βασίλισσά του και όλα τα πλαίσια με γόνο πολύ μικρής ηλικίας.» Πρβλ. και 3.2: «...αυξημένη παραγωγή... φερομόνης, γνωστής ως “βασιλική ουσία”, η οποία προσλαμβάνεται από τα αισθητήρια όργανα των εργατριών.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όσο υπάρχει βασίλισσα στο μελίσσι εκτροφής, η φερομόνη της («βασιλική ουσία») πληροφορεί τις εργάτριες για την παρουσία της και τις εμποδίζει να αναπτύξουν νέες βασίλισσες (ακριβώς όπως εμποδίζεται φυσιολογικά και η σμηνουργία). Αφαιρώντας τη βασίλισσα, το μελίσσι μένει «ορφανό» και οι εργάτριες αναλαμβάνουν αμέσως να θρέψουν με άφθονο βασιλικό πολτό τις εμβολιασμένες προνύμφες στα τεχνητά βασιλικά κελιά, ώστε αυτές να εξελιχθούν σε νέες βασίλισσες. Αν υπήρχε βασίλισσα, θα κατέστρεφε επιπλέον τα τεχνητά βασιλικά κελιά, όπως κάνει και με τα φυσικά κελιά σμηνουργίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Χωρίς βασίλισσα → οι εργάτριες τρέφουν με βασιλικό πολτό τις εμβολιασμένες προνύμφες, χωρίς παρεμπόδιση
Κριτήρια επιλογής μελισσιών στη βασιλοτροφία
Ερώτηση: Αναφέρετε τα κυριότερα χαρακτηριστικά βάσει των οποίων γίνεται η επιλογή των μελισσιών στη διαδικασία της βασιλοτροφίας.
Απάντηση:
- 3.5. «Προσδιορίζουμε στο μελισσοκομείο μελίσσια με επιθυμητά χαρακτηριστικά (καλή απόδοση σε μέλι και άλλα προϊόντα, ανθεκτικότητα σε ασθένειες, μικρή επιθετικότητα, μικρή τάση για σμηνουργία κτλ).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μελίσσια επιλέγονται με βάση: την καλή απόδοσή τους σε μέλι και άλλα μελισσοκομικά προϊόντα, την ανθεκτικότητά τους σε ασθένειες, τη μικρή επιθετικότητα και τη μικρή τάση για σμηνουργία. Τα καλύτερα μελίσσια (1-2) γίνονται «μελίσσια επιλογής βασιλισσών» (πηγή προνυμφών προς εμβολιασμό), ενώ περισσότερα (3-4 ή και παραπάνω) γίνονται «μελίσσια επιλογής κηφήνων» (παραγωγή επιλεγμένων κηφήνων για τη γονιμοποίηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήρια: απόδοση, ανθεκτικότητα σε ασθένειες, ηπιότητα, μικρή τάση σμηνουργίας
Τροφή προνυμφών προς βασίλισσες
Ερώτηση: Οι προνύμφες που προορίζονται για βασίλισσες τρέφονται με: α) μέλι και γύρη β) βασιλικό πολτό, μέλι και γύρη γ) βασιλικό πολτό δ) μέλι άριστης ποιότητας.
Απάντηση:
- 3.5. «...παίρνουμε από περισσότερα... προνύμφες εργατριών ηλικίας 1 ημέρας... Με το βελονάκι εμβολιασμού μεταφέρουμε... προνύμφες εργατριών... στα τεχνητά βασιλικά κελιά του πήχη. Προηγουμένως είχαμε τοποθετήσει μέσα σε αυτά μια σταγόνα βασιλικού πολτού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) βασιλικό πολτό. Σε αντίθεση με τις προνύμφες των απλών εργατριών, που τρέφονται με βασιλικό πολτό μόνο τις πρώτες ημέρες και μετά με μέλι-γύρη, οι προνύμφες που προορίζονται να γίνουν βασίλισσες τρέφονται αποκλειστικά με βασιλικό πολτό καθ' όλη τη διάρκεια της προνυμφικής τους ζωής — γι' αυτό και στα τεχνητά βασιλικά κελιά τοποθετείται εξαρχής σταγόνα βασιλικού πολτού πριν τον εμβολιασμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αποκλειστική διατροφή με βασιλικό πολτό — καθοριστικό για τη διαφοροποίηση σε βασίλισσα
Μελίσσια επιλογής βασιλισσών, κηφήνων, γονιμοποίησης
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε μελίσσι επιλογής βασιλισσών, τι επιλογής κηφήνων και τι μελίσσι γονιμοποίησης βασιλισσών;
Απάντηση:
- 3.5. «α. μελίσσια επιλογής βασιλισσών (1-2 τα καλύτερα) και β. μελίσσια επιλογής κηφήνων (3-4 ή περισσότερα).» Και: «κυψελίδια γονιμοποίησης των βασιλισσών (είναι ειδικά μικρά κυψελίδια ή μικρές κυψέλες χωρητικότητας 3-4 πλαισίων).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μελίσσι επιλογής βασιλισσών είναι το 1 ή τα 2 καλύτερα μελίσσια του μελισσοκομείου (με επιθυμητά χαρακτηριστικά), από τα οποία παίρνουμε τις προνύμφες προς εμβολιασμό για την παραγωγή νέων βασιλισσών. Μελίσσι επιλογής κηφήνων είναι 3-4 ή περισσότερα επιλεγμένα μελίσσια, στα οποία τοποθετούμε κηρήθρες με κελιά κηφήνων ώστε να παράγουν νωρίς μεγάλο αριθμό επιλεγμένων κηφήνων για τη γονιμοποίηση των νέων βασιλισσών. Μελίσσι (κυψελίδιο) γονιμοποίησης βασιλισσών είναι μια μικρή κυψέλη χωρητικότητας 3-4 πλαισίων, όπου τοποθετείται το ώριμο βασιλικό κελί για να εκκολαφθεί η νέα βασίλισσα, να γονιμοποιηθεί και να αρχίσει να γεννά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 3 ρόλοι: πηγή προνυμφών (βασίλισσες) / πηγή κηφήνων / χώρος εκκόλαψης-γονιμοποίησης
Δημιουργία παραφυάδας
Ερώτηση: Περιγράψτε τις ενέργειες που κάνετε προκειμένου από ένα μελίσσι να δημιουργήσετε μια παραφυάδα.
Απάντηση:
- 3.6. «Αφαιρούμε από την κυψέλη που έχουμε 2 πλαίσια γόνου με τις μέλισσές τους χωρίς τη βασίλισσα... Προσθέτουμε στην νέα κυψέλη 2 πλαίσια με τροφή... Το μελίσσι το τροφοδοτούμε και το μεταφέρουμε τουλάχιστον 4 χιλιόμετρα μακριά... Μετά από 6 ώρες, εισάγουμε στο νέο μελίσσι μια νέα και γονιμοποιημένη βασίλισσα ή τοποθετούμε... βασιλικό κελί.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφαιρούμε από ένα δυνατό μελίσσι 2 πλαίσια γόνου με τις μέλισσές τους (χωρίς τη βασίλισσα) και τα τοποθετούμε σε νέα κυψέλη, προσθέτοντας και 2 πλαίσια τροφής (μέλι-γύρη) χωρίς μέλισσες. Τροφοδοτούμε το νέο μελίσσι και το μεταφέρουμε τουλάχιστον 4 χλμ. μακριά από το μελισσοκομείο, ώστε οι συλλέκτριες να μη γυρίσουν στη μητρική κυψέλη. Μετά από 6 ώρες εισάγουμε νέα γονιμοποιημένη βασίλισσα (σε κλουβάκι) ή βασιλικό κελί, ή αφήνουμε το μελίσσι να φτιάξει μόνο του βασίλισσα (με κάποια καθυστέρηση ανάπτυξης). Αν θέλουμε το νέο μελίσσι να παραμείνει από την αρχή στον χώρο του μελισσοκομείου, κλείνουμε την είσοδο για 3 μέρες με πλέγμα, ώστε να μη φύγουν οι συλλέκτριες αλλά να αερίζεται το μελίσσι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 2 πλαίσια γόνου + 2 τροφής, μεταφορά 4 χλμ., νέα βασίλισσα μετά από 6 ώρες
Λόγοι πολλαπλασιασμού μελισσιών
Ερώτηση: Αναφέρετε για ποιους κυρίως λόγους χρειάζεται να πολλαπλασιάσουμε τα μελίσσια μας.
Απάντηση:
- 3.6. «Πολύ συχνά ο μελισσοκόμος χρειάζεται να αντικαταστήσει ή και να αυξήσει τον αριθμό των μελισσιών του. Μελίσσια μπορεί να καταστραφούν από φυσικά αίτια (φωτιές, πλημμύρες), βιολογικά αίτια (ασθένειες) ή από κακούς χειρισμούς... Υπάρχουν μονάδες που εξειδικεύονται στην παραγωγή μελισσιών προς πώληση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλαπλασιάζουμε τα μελίσσια μας για να αντικαταστήσουμε μελίσσια που καταστράφηκαν από φυσικά αίτια (φωτιές, πλημμύρες), βιολογικά αίτια (ασθένειες) ή κακούς χειρισμούς του μελισσοκόμου (π.χ. ακατάλληλη προετοιμασία για ξεχειμώνιασμα)· για να αυξήσουμε τον αριθμό των μελισσιών της εκμετάλλευσής μας, χωρίς να καταφύγουμε στη δαπανηρή και με κινδύνους αγορά νέων μελισσιών· και, σε εξειδικευμένες μονάδες, με σκοπό την εμπορική παραγωγή και πώληση μελισσιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αντικατάσταση χαμένων μελισσιών, αύξηση εκμετάλλευσης, εμπορική παραγωγή προς πώληση
Οι μέλισσες ως άριστοι επικονιαστές
Ερώτηση: Γιατί οι μέλισσες θεωρούνται άριστοι επικονιαστές;
Απάντηση:
- 3.4. «Κάθε μελίσσι αποτελείται από χιλιάδες άτομα... Λειτουργούν ως επικονιαστές καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου... Μεταφέρονται εύκολα... Παρουσιάζουν το φαινόμενο της ανθικής σταθερότητας... Συλλέγουν σε κάθε έξοδό τους μεγάλη ποσότητα τροφών...»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μέλισσες θεωρούνται άριστοι επικονιαστές γιατί: κάθε μελίσσι διαθέτει χιλιάδες εργάτριες-επικονιαστές· λειτουργούν ως επικονιαστές καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, όποτε το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες· μεταφέρονται εύκολα από περιοχή σε περιοχή με τη φροντίδα του μελισσοκόμου· παρουσιάζουν «ανθική σταθερότητα» (η ίδια συλλέκτρια επισκέπτεται σε κάθε της έξοδο άνθη του ίδιου είδους φυτού)· και συλλέγουν σε κάθε έξοδό τους μεγάλη ποσότητα γύρης-νέκταρος, επισκεπτόμενες πολλά λουλούδια, πετυχαίνοντας έτσι σταυρεπικονίαση σε μεγάλη κλίμακα, με αποτέλεσμα ποιοτική και ποσοτική βελτίωση της παραγωγής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 5 λόγοι: πλήθος ατόμων, συνεχής δράση, ευκολία μεταφοράς, ανθική σταθερότητα, μεγάλη κλίμακα σταυρεπικονίασης
Κίνδυνος ψεκασμού σε νεαρή καλλιέργεια μηλιάς
Ερώτηση: Την άνοιξη σε νέα καλλιέργεια μηλιάς (δενδρύλλια που δεν καρποφορούν ακόμη) γίνεται ψεκασμός με μελισσοτοξικό εντομοκτόνο εναντίον εντόμων που προσβάλλουν τα δενδρύλλια αυτά. Πιστεύετε ότι υπάρχει κίνδυνος για μελίσσια που βρίσκονται πολύ κοντά στην καλλιέργεια αυτή;
Απάντηση:
- 3.4 & 3.8.1. «...οι μέλισσες υπερέχουν... συλλέγουν σε κάθε έξοδό τους μεγάλη ποσότητα τροφών (γύρη-νέκταρ)... επισκέπτονται μεγάλο αριθμό λουλουδιών.» Και: «Εκτός από τους εχθρούς και τις ασθένειες, συχνό και σοβαρό πρόβλημα αποτελούν οι δηλητηριάσεις από τους ψεκασμούς των καλλιεργειών με γεωργικά φάρμακα... Επιβάλλεται η συνεργασία με τους παραγωγούς... προκειμένου να γνωρίζει ο μελισσοκόμος πότε θα γίνουν οι ψεκασμοί για να μεταφέρει μακριά τα μελίσσια του.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, υπάρχει κίνδυνος, παρότι τα δενδρύλλια δεν καρποφορούν ακόμη (πράγμα που σημαίνει ότι πιθανότατα δεν βρίσκονται σε πλήρη άνθηση, οπότε δεν προσελκύουν άμεσα πολλές μέλισσες πάνω τους). Ο κίνδυνος προκύπτει γιατί: α) το εντομοκτόνο μπορεί να παρασυρθεί (drift) με τον αέρα ή να πέσει σε γειτονικά ανθισμένα φυτά/ζιζάνια που επισκέπτονται οι μέλισσες για γύρη-νέκταρ, β) οι μέλισσες πετούν σε ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων γύρω από την κυψέλη και μπορεί να έρθουν σε άμεση επαφή με τα ψεκασμένα φύλλα/επιφάνειες, και γ) υπολείμματα του φαρμάκου μπορεί να παραμείνουν ενεργά για καιρό. Γι' αυτό, ανεξάρτητα από το αν η ίδια η καλλιέργεια-στόχος ανθίζει, ο καλλιεργητής πρέπει να ενημερώνει έγκαιρα τον κοντινό μελισσοκόμο πριν από κάθε ψεκασμό με μελισσοτοξικό φάρμακο, ώστε να μεταφέρει προσωρινά τα μελίσσια του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κίνδυνος υπάρχει ακόμη κι όταν το ίδιο το φυτό-στόχος δεν ανθίζει (drift, επαφή, υπολείμματα)
Υγιής και άρρωστος γόνος
Ερώτηση: Περιγράψτε τα χαρακτηριστικά του υγιούς και του άρρωστου γόνου.
Απάντηση:
- 3.8.2. «Ο συμπαγής (συνεχόμενος) γόνος... είναι ένδειξη υγείας... Τα καλύμματα των κελιών πρέπει να έχουν τη σωστή εμφάνιση στο χρώμα (αποχρώσεις του υποκίτρινου...), στη σύσταση (στεγνά και όχι υγρά) και στο σχήμα (ελαφρά κυρτό στα εργατικά...) και πάντως όχι κοίλα και βυθισμένα... Δεν πρέπει επίσης να παρουσιάζουν τρύπες ή σχισμές. Το σάπισμα των προνυμφών ή και νυμφών αποτελεί το κυριότερο σύμπτωμα στις ασθένειες του γόνου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο υγιής γόνος είναι συμπαγής (χωρίς κενά κελιά, όχι «όψη μωσαϊκού»), με άφθονη τροφή στον πυθμένα των ανοικτών κελιών με νεαρό γόνο, σωστή θέση, χρώμα, υφή, οσμή και μέγεθος προνυμφών-νυμφών, και καλύμματα κελιών με σωστό χρώμα (υποκίτρινες αποχρώσεις, όχι βαθύ σοκολατί), σωστή σύσταση (στεγνά, όχι υγρά) και σωστό σχήμα (ελαφρά κυρτά στα εργατικά, πολύ κυρτά στα κηφηνοκελιά), χωρίς τρύπες ή σχισμές. Ο άρρωστος γόνος, αντίθετα, παρουσιάζει «όψη μωσαϊκού» (κενά κελιά ανάμεσα σε γεμάτα), καλύμματα υγρά, σκουρόχρωμα (σοκολατί), κοίλα/βυθισμένα, με τρύπες ή σχισμές, και συχνά σάπισμα των προνυμφών/νυμφών (κύριο σύμπτωμα των σηψιγονιών) ή σκλήρυνση/αφυδάτωσή τους (Ασκοσφαίρωση), με χαρακτηριστικές δυσοσμίες ανάλογα με την ασθένεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Υγιής: συμπαγής, σωστό χρώμα/σχήμα καλυμμάτων· άρρωστος: μωσαϊκό, υγρά/βυθισμένα καλύμματα, σάπισμα ή σκλήρυνση
