Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Ο Μεταξοσκώληκας και η Καλλιέργεια της Μουριάς (σελ. 146) – ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ – ΣΗΡΟΤΡΟΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Ο Μεταξοσκώληκας και η Καλλιέργεια της Μουριάς

Ανοιχτές ερωτήσεις και ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής για τη μορφολογία και βιολογία του μεταξοσκώληκα (στάδια, ηλικίες, μεταξογόνοι αδένες) και την καλλιέργεια της μουριάς (είδη, πολλαπλασιασμός, πυκνότητα φύτευσης, καλλιεργητικές φροντίδες).

Στάδια βιολογικού κύκλου μεταξοσκώληκα

Ερώτηση: Τα στάδια του βιολογικού κύκλου του μεταξοσκώληκα είναι τα: α) αυγό, προνύμφη, πλαγγόνα, κουκούλι, β) αυγό, προνύμφη, πλαγγόνα, ακμαίο, γ) αυγό, προνύμφες 1ης ηλικίας, 2ης ηλικίας, 3ης ηλικίας, 4ης ηλικίας, δ) αυγό, κουκούλι, ακμαίο. Ποια είναι η σωστή απάντηση;

Απάντηση:

• Βιολογικός κύκλος. «To Bombyx mori L. ανήκει στην Τάξη Λεπιδόπτερα και είναι ένα τυπικό ολομετάβολο έντομο, περνάει δηλαδή κατά τη διάρκεια του βιολογικού του κύκλου από 4 στάδια (αυγό, προνύμφη, νύμφη, ακμαίο) ανάπτυξης.» Η νύμφη ονομάζεται και χρυσαλλίδα ή πλαγγόνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι η β). Ο μεταξοσκώληκας, ως τυπικό ολομετάβολο έντομο, περνάει κατά τη διάρκεια του βιολογικού του κύκλου από 4 στάδια: αυγό → προνύμφη (κάμπια) → νύμφη (που ονομάζεται και χρυσαλλίδα ή πλαγγόνα) → ακμαίο (πεταλούδα). Η απάντηση α) είναι λανθασμένη γιατί το κουκούλι δεν είναι στάδιο του εντόμου αλλά το «περίβλημα» που πλέκει η προνύμφη γύρω από τον εαυτό της πριν μεταμορφωθεί σε πλαγγόνα. Η απάντηση γ) περιγράφει μόνο τις επιμέρους ηλικίες του προνυμφικού σταδίου, όχι τα 4 στάδια του πλήρους βιολογικού κύκλου. Η απάντηση δ) παραλείπει το στάδιο της πλαγγόνας (νύμφης), που είναι απαραίτητο ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ προνύμφης και ακμαίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστό: β) αυγό, προνύμφη, πλαγγόνα (νύμφη/χρυσαλλίδα), ακμαίο

Θέση παραγωγής μεταξιού

Ερώτηση: Το μετάξι του μεταξοσκώληκα παράγεται στους μεταξογόνους αδένες που υπάρχουν στο: α) Ακμαίο, β) αυγό, γ) προνύμφες 4ης ηλικίας, δ) κουκούλι. Ποια είναι η σωστή απάντηση;

Απάντηση:

• Μεταξογόνοι αδένες. «Κοντά στην βάση του κάτω χείλους υπάρχει μια κωνοειδής θηλή (μεταξοπλόκος θηλή) που φέρει μια οπή μέσα από την οποία βγαίνει το μετάξι με το οποίο η ώριμη προνύμφη (5ης ηλικίας) θα πλέξει το κουκούλι της. Το μετάξι παράγεται σε ειδικούς αδένες, τους μεταξογόνους αδένες της προνύμφης...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι η γ) «προνύμφες». Το μετάξι σε καμία περίπτωση δεν παράγεται στο ακμαίο (πεταλούδα), στο αυγό ή στο κουκούλι - αυτά είναι απλώς άλλα στάδια ή δομές του εντόμου, όχι όργανα παραγωγής μεταξιού. Οι μεταξογόνοι αδένες υπάρχουν στην προνύμφη (κάμπια) και το μετάξι που παράγουν εκκρίνεται τελικά, όταν η προνύμφη φτάσει στην ώριμη 5η ηλικία, από την κωνοειδή θηλή (μεταξοπλόκο θηλή) κοντά στη βάση του κάτω χείλους της, ώστε να πλέξει το κουκούλι της. Με αυτή την έννοια η γενική διατύπωση «προνύμφες» της επιλογής γ) είναι η ορθή, καθώς εντοπίζει σωστά το στάδιο του εντόμου (προνύμφη) στο οποίο βρίσκονται και λειτουργούν οι μεταξογόνοι αδένες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι μεταξογόνοι αδένες βρίσκονται στην προνύμφη· η ώριμη προνύμφη 5ης ηλικίας τα χρησιμοποιεί για να πλέξει το κουκούλι - σωστή απάντηση: γ) προνύμφες

Ηλικίες, εκδύσεις και ύπνοι του προνυμφικού σταδίου

Ερώτηση: Αναφέρατε πόσες ηλικίες, πόσες εκδύσεις και πόσες περίοδοι «ύπνου» υπάρχουν στο προνυμφικό στάδιο του μεταξοσκώληκα.

Απάντηση:

• Προνυμφικό στάδιο. «Το προνυμφικό λοιπόν στάδιο περιλαμβάνει 5 ηλικίες και 4 ύπνους.» Οι διάρκειες: 1η ηλικία (έως 4 ημέρα) → 1ος ύπνος (1 ημέρα) → 2η ηλικία (2-3 ημέρες) → 2ος ύπνος (1 ημέρα) → 3η ηλικία (3 ημέρες) → 3ος ύπνος (1 ημέρα) → 4η ηλικία (5 ημέρες) → 4ος ύπνος (1,5 ημέρα) → 5η ηλικία (8 ημέρες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το προνυμφικό στάδιο του μεταξοσκώληκα περιλαμβάνει 5 ηλικίες και 4 ύπνους (δηλαδή 4 εκδύσεις, αφού κάθε ύπνος καταλήγει σε αλλαγή δέρματος - έκδυση - που σηματοδοτεί το πέρασμα στην επόμενη ηλικία). Συγκεκριμένα: η προνύμφη 1ης ηλικίας τρώει και μεγαλώνει μέχρι την 4η ημέρα, οπότε σταματά να τρέφεται και μπαίνει στον 1ο ύπνο (1 ημέρα) - κατά τη διάρκειά του σχηματίζεται νέο δέρμα και γίνεται η 1η έκδυση. Ακολουθεί η 2η ηλικία (2-3 ημέρες) και ο 2ος ύπνος (1 ημέρα, 2η έκδυση), η 3η ηλικία (3 ημέρες) και ο 3ος ύπνος (1 ημέρα, 3η έκδυση), η 4η ηλικία (5 ημέρες) και ο 4ος ύπνος (1,5 ημέρα, 4η έκδυση), και τέλος η 5η ηλικία (8 ημέρες), στο τέλος της οποίας η ώριμη προνύμφη αρχίζει να πλέκει το κουκούλι της. Η συνολική διάρκεια του προνυμφικού σταδίου σε κανονικές συνθήκες εκτροφής πολυϋβριδίων μπορεί να είναι μόνο 25-28 ημέρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 5 ηλικίες, 4 ύπνοι (= 4 εκδύσεις), συνολική διάρκεια περίπου 25-28 ημέρες σε πολυϋβρίδια

Γιατί η μουριά είναι αναπόσπαστο στοιχείο της Σηροτροφίας

Ερώτηση: Γιατί η καλλιέργεια της μουριάς αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο στη Σηροτροφία;

Απάντηση:

• Μουριά και μεταξοσκώληκας. «Αναπόσπαστο στοιχείο της σηροτροφίας αποτελεί το δένδρο της μουριάς...» Η προνύμφη «ψάχνει αμέσως για τροφή (φύλλα μουριάς), τρώει συνεχώς και μεγαλώνει σε μέγεθος». Από την Περίληψη: «Η καλλιέργεια της μουριάς είναι αναπόσπαστο στοιχείο της εκτροφής του μεταξοσκώληκα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καλλιέργεια της μουριάς αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της Σηροτροφίας διότι τα φύλλα της μουριάς (μορεόφυλλα) είναι η μοναδική τροφή της προνύμφης (κάμπιας) του μεταξοσκώληκα σε όλη τη διάρκεια του προνυμφικού σταδίου - από την 1η μέχρι την 5η ηλικία η προνύμφη τρέφεται αποκλειστικά με μορεόφυλλα, τα οποία κόβει και μασάει με τα στοματικά της εξαρτήματα μασητικού τύπου. Χωρίς επαρκή, συνεχή και υψηλής ποιότητας παραγωγή μορεοφύλλων δεν είναι δυνατή η εκτροφή του μεταξοσκώληκα, αφού η προνύμφη χρειάζεται να τρέφεται συνεχώς για να αναπτυχθεί (φτάνει να αυξήσει τον όγκο της κατά 8.000 φορές μέσα σε λίγες εβδομάδες). Γι' αυτό η Σηροτροφία δεν περιλαμβάνει μόνο την εκτροφή, αναπαραγωγή, γενετική βελτίωση και παθολογία του εντόμου, αλλά και την καλλιέργεια της μουριάς ως αναπόσπαστο, προαπαιτούμενο κομμάτι της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα φύλλα της μουριάς (μορεόφυλλα) είναι η μοναδική τροφή της προνύμφης σε όλες τις ηλικίες - χωρίς μουριά δεν υπάρχει εκτροφή μεταξοσκώληκα

Σύγχρονη τάση στην πυκνότητα φύτευσης του μορεώνα

Ερώτηση: Αναφέρετε τι γνωρίζετε για τη σύγχρονη τάση σε σχέση με την πυκνότητα των μορεοδένδρων σε μορεώνα που ορίζεται για την εκτροφή μεταξοσκώληκα.

Απάντηση:

• Πυκνότητα μορεώνα. «Οι σύγχρονοι μορεώνες επιβάλλεται να μην είναι αραιοί όπως παλαιότερα (40-50 δένδρα το στρέμμα) αλλά όσο γίνεται πιο πυκνοί (τουλάχιστον 160 δένδρα το στρέμμα), διότι έτσι αποδίδουν μεγαλύτερη και καλύτερης ποιότητας παραγωγή και δίνεται δυνατότητα εκμηχάνισης της καλλιέργειας... Η παραγωγή φύλλων μπορεί να φτάσει έτσι μετά τον 4ο χρόνο σε 10-15 κιλά ανά δένδρο ή σε 2000-3000 κιλά το στρέμμα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σύγχρονη τάση είναι η δημιουργία πυκνών μορεώνων, σε αντίθεση με τους παλαιότερους αραιούς (40-50 δένδρα το στρέμμα). Σήμερα φυτεύονται τουλάχιστον 160 δένδρα το στρέμμα (συνήθως 200-250, με αποστάσεις περίπου 3 μέτρα μεταξύ γραμμών και 1,5 μέτρο επί των γραμμών), γιατί οι πυκνοί μορεώνες αποδίδουν μεγαλύτερη και καλύτερης ποιότητας παραγωγή φύλλων (10-15 κιλά ανά δένδρο ή 2000-3000 κιλά το στρέμμα μετά τον 4ο χρόνο) και επιτρέπουν την εκμηχάνιση τόσο της καλλιέργειας του εδάφους (σκάλισμα, λίπανση, άρδευση) όσο και της συγκομιδής των μορεοφύλλων, με χρήση ελκυστήρα μέσης ιπποδύναμης για την καλλιέργεια. Για φύτευση 200 δένδρων ανά στρέμμα το καταλληλότερο ύψος κορμού είναι το μεσαίο (0,5-1m).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τάση: πυκνοί μορεώνες (τουλάχιστον 160 δένδρα/στρέμμα, έναντι 40-50 παλαιότερα) → μεγαλύτερη/καλύτερη παραγωγή φύλλων + δυνατότητα εκμηχάνισης καλλιέργειας και συγκομιδής