Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η Εκτροφή του Μεταξοσκώληκα (σελ. 156-157) – ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ – ΣΗΡΟΤΡΟΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η Εκτροφή του Μεταξοσκώληκα

Ανοιχτές ερωτήσεις και ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής για την εκτροφή του μεταξοσκώληκα: επώαση αυγών, εκτροφή νεαρών και ανεπτυγμένων προνυμφών, σηροτροφεία και κρεβάτια εκτροφής, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, απόπνιξη και αναπήνιση.

Μεταξόσπορος

Ερώτηση: Μεταξόσπορος είναι: α) ο σπόρος της μουριάς, β) το αυγό που γεννάει η προνύμφη του μεταξοσκώληκα, γ) ο σπόρος από τον οποίο βγαίνει το μετάξι, δ) το αυγό που γεννάει το θηλυκό του εντόμου «μεταξοσκώληκας». Ποια είναι η σωστή απάντηση;

Απάντηση:

• Μεταξόσπορος. «Τα αυγά του (μεταξόσπορος) βρίσκονται στο εμπόριο σε ξύλινα μικρά πλαίσια (Εικ. 8.1) που έχουν γάζα από πάνω και κάτω και περιέχουν (το ένα) 20.000 αυγά περίπου βάρους 20 gr.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι η δ). Ο μεταξόσπορος είναι τα αυγά που γεννάει το θηλυκό (ακμαίο, δηλαδή η πεταλούδα) του εντόμου «μεταξοσκώληκας» — όχι η προνύμφη (β), αφού οι προνύμφες δεν γεννούν αυγά, ούτε πρόκειται για σπόρο φυτού· «σπόρος της μουριάς» (α) συγχέει τη μουριά (τροφή του εντόμου) με το ίδιο το έντομο, ενώ «σπόρος από τον οποίο βγαίνει το μετάξι» (γ) είναι εννοιολογικά λανθασμένο, αφού το μετάξι προέρχεται από την ίνα που υφαίνει η ώριμη προνύμφη για να φτιάξει το κουκούλι της, όχι από τον μεταξόσπορο απευθείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστό: δ) το αυγό που γεννάει το θηλυκό του εντόμου «μεταξοσκώληκας»

Χρονική σειρά περιόδων εκτροφής

Ερώτηση: Οι περίοδοι κατά την εκτροφή του μεταξοσκώληκα έχουν την εξής χρονική σειρά: α) επώαση αυγών, εκτροφή προνυμφών, απόπνιξη, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, αναπήνιση, β) κλάδωμα, ξεκλάδωμα, εκτροφή προνυμφών, επώαση αυγών, απόπνιξη, αναπήνιση, γ) επώαση αυγών, εκτροφή προνυμφών, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, απόπνιξη, αναπήνιση, δ) απόπνιξη, αναπήνιση, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, εκτροφή προνυμφών, ε) εκτροφή προνυμφών, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, απόπνιξη, αναπήνιση, στ) απόπνιξη, αναπήνιση, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, εκτροφή προνυμφών. Ποια είναι η σωστή σειρά;

Απάντηση:

• Σειρά σταδίων. Η εκτροφή αρχίζει με την «επώαση των αυγών» και την εκκόλαψη των προνυμφών· ακολουθεί η «εκτροφή των προνυμφών»· έπειτα «Κλάδωμα... πάνω στα κρεβάτια εκτροφής των ώριμων προνυμφών (5ης ηλικίας)»· μετά «Ξεκλάδωμα... ο σηροτρόφος μαζεύει... τα κουκούλια»· κατόπιν «η θανάτωση των νυμφών... ονομάζεται απόπνιξη»· και τέλος «το ξετύλιγμα της μετάξινης ίνας από τα κουκούλια λέγεται αναπήνιση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι η γ): επώαση αυγών, εκτροφή προνυμφών, κλάδωμα, ξεκλάδωμα, απόπνιξη, αναπήνιση. Η εκτροφή ξεκινά πάντα με την επώαση των αυγών στον επωαστικό θάλαμο και την εκκόλαψη των προνυμφών, ακολουθεί η εκτροφή τους μέχρι την 5η ηλικία, στη συνέχεια το κλάδωμα (τοποθέτηση υλικών ώστε οι ώριμες προνύμφες να πλέξουν το κουκούλι τους), το ξεκλάδωμα (συλλογή των έτοιμων κουκουλιών), η απόπνιξη (θανάτωση της νύμφης πριν μεταμορφωθεί σε ακμαίο) και τέλος η αναπήνιση (ξετύλιγμα της μετάξινης ίνας). Όλες οι υπόλοιπες επιλογές αναστρέφουν ή αναμειγνύουν λανθασμένα τη σειρά αυτή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστό: γ) επώαση αυγών → εκτροφή προνυμφών → κλάδωμα → ξεκλάδωμα → απόπνιξη → αναπήνιση

Ορισμοί όρων σηροτροφίας

Ερώτηση: Δώστε πλήρεις και περιεκτικούς ορισμούς στις παρακάτω λέξεις ή έννοιες της σηροτροφίας: ξηρά απόπνιξη, στρωμνή, σηροτροφείο, κλάδωμα, γνάφαλα, συγχρονισμός εκτροφής, κρεβάτι εκτροφής, επωαστικός θάλαμος, ξεκλάδωμα, αναπήνιση.

Απάντηση:

• Ξηρή απόπνιξη. «Η ξηρή απόπνιξη γίνεται σε ειδικούς κλιβάνους με διοχέτευση ξηρού-θερμού αέρα... η θερμοκρασία ελέγχεται έτσι ώστε να μην ανέρχεται πάνω από 80-90°C και διατηρείται για 30΄.»
• Στρωμνή. «Στα κρεβάτια εκτροφής παραμένουν οι στρωμνές, τα υπολείμματα δηλαδή φύλλων που δεν καταναλώθηκαν, και οι ακαθαρσίες (περιττώματα, ούρα κ.ά.) των προνυμφών.»
• Σηροτροφείο. «Η εκτροφή των προνυμφών γίνεται σε ειδικούς χώρους, τα σηροτροφεία. Αυτά μπορεί να είναι μόνιμα... ή... κάθε χώρος... να χρησιμοποιηθεί ως μη μόνιμο (προσωρινό) σηροτροφείο.»
• Κλάδωμα. «Είναι η φάση της εκτροφής... όπου ο σηροτρόφος πρέπει να τοποθετήσει φυσικά (κλαδιά)... ή τεχνητά υλικά... πάνω στα κρεβάτια εκτροφής των ώριμων προνυμφών (5ης ηλικίας)... για να νυμφωθούν.»
• Γνάφαλα. «Κατά το καθάρισμα απομακρύνονται το ταχύτερο δυνατό μετά το ξεκλάδωμα τα γνάφαλα, τα αραιά δηλαδή νήματα σαν δίχτυ αράχνης που έχει πλέξει αρχικά η ώριμη προνύμφη.»
• Συγχρονισμός εκτροφής. «Απαραίτητη είναι η εξίσωση ηλικίας των προνυμφών, ο συγχρονισμός δηλαδή της εκτροφής. Σε κάθε κρεβάτι εκτροφής οι προνύμφες πρέπει να είναι της ίδιας ηλικίας.»
• Κρεβάτι εκτροφής. «Μέσα στα σηροτροφεία η εκτροφή γίνεται σε ξύλινα πλαίσια (κρεβάτια ή εταζέρες) εκτροφής που τοποθετούνται για εξοικονόμηση χώρου σε ορόφους... Συνήθως έχουμε 3 πατώματα από τα κρεβάτια αυτά σε απόσταση 75cm περίπου το ένα από το άλλο.»
• Επωαστικός θάλαμος. «...για μεγάλες ποσότητες χρησιμοποιούνται ειδικοί επωαστικοί θάλαμοι... Στον θάλαμο αυτό μπορούν να δημιουργηθούν και να ρυθμιστούν οι κατάλληλες συνθήκες [θερμοκρασίας, υγρασίας, φωτισμού].»
• Ξεκλάδωμα. «Αποτελεί τη φάση της εκτροφής όπου ο σηροτρόφος μαζεύει, από τα υλικά του κλαδώματος, τα κουκούλια. Το μάζεμα αυτό (τρυγητός, συγκομιδή)...»
• Αναπήνιση. «...το ξετύλιγμα της μετάξινης ίνας από τα κουκούλια λέγεται αναπήνιση» — «Για την εργασία ξετυλίγματος της μετάξινης ίνας χρησιμοποιούνται ειδικά μηχανήματα, τα αναπηνιστήρια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξηρά απόπνιξη: η θανάτωση της νύμφης μέσα στο κουκούλι με διοχέτευση θερμού-ξηρού αέρα σε ειδικούς κλιβάνους, σε θερμοκρασία που δεν ξεπερνά τους 80-90°C, για 30 λεπτά. Στρωμνή: τα υπολείμματα φύλλων που δεν καταναλώθηκαν και οι ακαθαρσίες (περιττώματα, ούρα) των προνυμφών, που παραμένουν στα κρεβάτια εκτροφής και πρέπει να αλλάζονται (καθαρίζονται) στην αρχή κάθε ηλικίας. Σηροτροφείο: ο ειδικός χώρος όπου γίνεται η εκτροφή των προνυμφών του μεταξοσκώληκα· μπορεί να είναι μόνιμο ειδικά κατασκευασμένο κτήριο με όλα τα απαραίτητα συστήματα, ή προσωρινός χώρος (αποθήκη, δωμάτιο) που παρέχει τις απαιτούμενες συνθήκες. Κλάδωμα: η φάση εκτροφής κατά την οποία τοποθετούνται φυσικά (κλαδιά) ή τεχνητά υλικά (χάρτινες κυψελίδες, πλαστικά πλέγματα) πάνω στα κρεβάτια εκτροφής των ώριμων (5ης ηλικίας) προνυμφών, ώστε αυτές να ανέβουν και να πλέξουν το κουκούλι τους. Γνάφαλα: τα αραιά νήματα σαν δίχτυ αράχνης που πλέκει αρχικά η ώριμη προνύμφη γύρω από το κουκούλι, τα οποία αφαιρούνται κατά το καθάρισμα μετά το ξεκλάδωμα. Συγχρονισμός εκτροφής: η εξίσωση της ηλικίας των προνυμφών, ώστε σε κάθε κρεβάτι εκτροφής να υπάρχουν προνύμφες της ίδιας ηλικίας, από την εκκόλαψη μέχρι το τέλος της εκτροφής. Κρεβάτι εκτροφής: ξύλινα πλαίσια (εταζέρες) στα οποία εκτρέφονται οι προνύμφες μέσα στο σηροτροφείο, τοποθετημένα σε ορόφους (συνήθως 3 πατώματα, σε απόσταση ~75cm) για εξοικονόμηση χώρου. Επωαστικός θάλαμος: ειδικός χώρος όπου τοποθετούνται τα πλαίσια με τα αυγά (μεταξόσπορο) για την επώασή τους, με δυνατότητα ρύθμισης θερμοκρασίας, υγρασίας και φωτισμού. Ξεκλάδωμα: η φάση εκτροφής κατά την οποία ο σηροτρόφος μαζεύει (τρυγητός/συγκομιδή) τα έτοιμα κουκούλια από τα υλικά του κλαδώματος. Αναπήνιση: το ξετύλιγμα της μετάξινης ίνας από τα κουκούλια, με χρήση θερμού νερού και ειδικών μηχανημάτων (αναπηνιστήρια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δέκα ορισμοί όρων σηροτροφίας, καθένας πιστός στη διατύπωση του σχολικού βιβλίου

Διαφορές απαιτήσεων νεαρών - ανεπτυγμένων προνυμφών

Ερώτηση: Αναφέρατε τις διαφορές που τυχόν υπάρχουν στις απαιτήσεις περιβάλλοντος κατά την εκτροφή των νεαρών (1η-3ης ηλικίας) και ανεπτυγμένων (4ης και 5ης ηλικίας) προνυμφών του μεταξοσκώληκα.

Απάντηση:

• Νεαρές προνύμφες. «Οι νεαρές προνύμφες αντέχουν περισσότερο σε υψηλές τιμές θερμοκρασίας, σχετικής υγρασίας και σε κακό αερισμό. Είναι όμως πολύ ευαίσθητες στις ασθένειες και απαιτούν ως τροφή φρέσκα και τρυφερά, χυμώδη φύλλα. Απαιτούν επίσης λιγότερη εργασία και λιγότερο χώρο.»
• Θερμοκρασία/υγρασία ανά ηλικία. «Στις 3 πρώτες ηλικίες η θερμοκρασία (25°C) και η σχετική υγρασία (80%) είναι σχετικώς υψηλότερες από τις επόμενες δυο ηλικίες (23-25°C και 75% αντίστοιχα).»
• Αναπτυγμένες προνύμφες. «Οι αναπτυγμένες προνύμφες έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε καθαρό αέρα.» και «Για την 4η ηλικία δίνονται ολόκληρα φύλλα ή και προς το τέλος ολόκληροι βλαστοί. Βλαστοί δίνονται και στην 5η ηλικία.» και πίνακας: 5η ηλικία 20 m² επιφάνειας / 50 m³ όγκου έναντι 1η ηλικίας 0,8-1 m² / 2 m³. «...μόνο το 6% περίπου της συνολικής ποσότητας των μορεοφύλλων χρειάζονται για τις νεαρές προνύμφες και το υπόλοιπο 94% για τις ανεπτυγμένες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι νεαρές προνύμφες (1η-3η ηλικία) αντέχουν καλύτερα σε υψηλή θερμοκρασία, υγρασία και κακό αερισμό, αλλά είναι πολύ πιο ευαίσθητες στις ασθένειες· χρειάζονται τροφή φρέσκα, τρυφερά και χυμώδη, τεμαχισμένα φύλλα (όχι ολόκληρα), δίνονται μέχρι 3 γεύματα την ημέρα και οι εταζέρες τους σκεπάζονται με λεπτό πλαστικό φύλλο για να μη μαραίνονται τα φύλλα· έχουν επίσης θερμοκρασία/υγρασία σχετικά υψηλότερη (25°C, 80%) και απαιτούν πολύ μικρότερη επιφάνεια/όγκο χώρου (π.χ. 1η ηλικία: 0,8-1 m² / 2 m³) και μόλις το 6% της συνολικής ποσότητας μορεοφύλλων. Οι ανεπτυγμένες προνύμφες (4η-5η ηλικία), αντίθετα, τρέφονται με ολόκληρα φύλλα ή και ολόκληρους βλαστούς, χρειάζονται χαμηλότερη θερμοκρασία/υγρασία (23-25°C, 75%), έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε καθαρό αέρα και φωτισμό μέσης έντασης (όχι άμεση ηλιακή ακτινοβολία), απαιτούν πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια/όγκο χώρου (5η ηλικία: 20 m² / 50 m³) και καταναλώνουν το 94% της συνολικής τροφής· μπορούν επίσης να εκτραφούν και στο δάπεδο, κάτι που δεν προβλέπεται για τις νεαρές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Νεαρές: αντοχή σε υψηλή θερμ./υγρασία, ευαισθησία σε ασθένειες, τρυφερά τεμαχισμένα φύλλα, λίγος χώρος/τροφή (6%). Ανεπτυγμένες: ολόκληρα φύλλα/βλαστοί, χαμηλότερη θερμ./υγρασία, πολύ μεγαλύτερος χώρος/τροφή (94%), ανάγκη καθαρού αέρα

Χρόνος συλλογής κουκουλιών μετά το κλάδωμα

Ερώτηση: Σηροτρόφος σκοπεύει να συλλέξει τα κουκούλια 20 ημέρες μετά την έναρξη του κλαδώματος. Θεωρείτε την ενέργειά του αυτή σωστή ή όχι και γιατί;

Απάντηση:

• Χρόνος θανάτωσης της νύμφης. «Απαραίτητο είναι επίσης η νύμφη που περιέχεται σε κάθε κουκούλι να θανατωθεί έγκαιρα (αμέσως μετά το ξεκλάδωμα ή το αργότερο 9-10 ημέρες από την έναρξη πλεξίματος του κουκουλιού) για να μη μεταμορφωθεί σε ακμαίο το οποίο για να βγει έξω τρυπάει (καταστρέφει) το κουκούλι.»
• Περίληψη. «...τα οποία μετά από 8-10 ημέρες συλλέγονται (ξεκλάδωμα)... Ακολουθεί, το αργότερο 10 ημέρες από το κλάδωμα, η θανάτωση με διάφορους τρόπους των νυμφών μέσα στα κουκούλια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, η ενέργειά του δεν είναι σωστή. Σύμφωνα με τη θεωρία, τα κουκούλια πρέπει κανονικά να συλλέγονται (ξεκλάδωμα) μέσα σε 8-10 ημέρες από την έναρξη του κλαδώματος, και σε κάθε περίπτωση η νύμφη πρέπει να θανατωθεί (απόπνιξη) το αργότερο 9-10 ημέρες από την έναρξη πλεξίματος του κουκουλιού. Αν ο σηροτρόφος καθυστερήσει τη συλλογή στις 20 ημέρες, ξεπερνά κατά πολύ αυτό το χρονικό περιθώριο: η νύμφη προλαβαίνει να μεταμορφωθεί σε ακμαίο (πεταλούδα), το οποίο για να βγει τρυπάει και καταστρέφει το κουκούλι. Αυτό διακόπτει τη συνέχεια της μετάξινης ίνας, καθιστώντας το κουκούλι ακατάλληλο για σωστή αναπήνιση και μειώνοντας δραστικά την ποιότητα και την αξία της παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λάθος ενέργεια — η συλλογή/θανάτωση πρέπει να γίνει μέσα σε 8-10 (το αργότερο 9-10) ημέρες, αλλιώς το ακμαίο τρυπάει το κουκούλι