Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (σελ. 63) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4
Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 — τα κουμπάσα και οι σημαδούρες, η στέλα ως γωνία με ρυθμιζόμενη κλίση, το παχύμετρο για τον έλεγχο του βάθους του φόντου, η αποτύπωση ζευγαριού με ριζόχαρτο και το πατρόν για την πολλαπλή αποτύπωση του ίδιου μοτίβου, με ASCII σκαριφήματα των οργάνων και των πέντε μεθόδων αποτύπωσης.
Τα κουμπάσα και οι σημαδούρες
Ερώτηση: Τι είναι τα κουμπάσα, οι σημαδούρες και πού χρησιμοποιούνται;
Απάντηση:
-
Και τα δύο ανήκουν στα όργανα σχεδίασης και αποτύπωσης της §4.1 (σελ. 59-60, Εικ. 4.1 και Σχ. 4.1). Το κοινό τους χαρακτηριστικό: δουλεύουν πάνω στο ξύλο και χαράζουν, σε αντίθεση με τα καθαρά σχεδιαστικά όργανα (ταυ, τρίγωνα, διαβήτες) που δουλεύουν στο χαρτί.
-
Α. ΤΑ ΚΟΥΜΠΑΣΑ (αυτούσια): «Κουμπάσα (διαβήτες με μεταλλικές ακίδες χάραξης στο ξύλο).»
ΔΙΑΒΗΤΗΣ (χαρτί) ΚΟΥΜΠΑΣΟ (ξύλο) /\ /\ / \ / \ / \ / \ ● ✎ μολύβι ▼ ▼ ΔΥΟ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΑΚΙΔΕΣ που ΧΑΡΑΖΟΥΝΠού χρησιμοποιούνται: για τη χάραξη κύκλων, τόξων και καμπυλών απευθείας επάνω στο ξύλο, καθώς και για τη μεταφορά αποστάσεων (άνοιγμα του κουμπάσου σε ένα μέτρο και επανάληψή του όσες φορές χρειάζεται).
Γιατί ακίδα και όχι μολύβι: η χαραγμένη γραμμή δεν σβήνεται και δεν λερώνεται από τα χέρια ή τα ροκανίδια κατά το σκάλισμα. Είναι ακριβώς η λύση στο μειονέκτημα της §4.2 για το ελεύθερο χέρι — «το σχέδιο μετά την εργασία σκαλίσματος χάνεται».
-
Β. ΟΙ ΣΗΜΑΔΟΥΡΕΣ (αυτούσια): «Σημαδούρες μονές ή διπλές με μεταλλική ακίδα στο μπράτσο, με τις οποίες χαράζουμε, παράλληλα στο ξύλο κατά την αποτύπωση του σχεδίου.»
┌────────────┐ │ │═════════════╪════ ΜΠΡΑΤΣΟ │ ΟΔΗΓΟΣ │ ▼ │ │ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗ ΑΚΙΔΑ └────────────┘ ακουμπά και ολισθαίνει στην ΑΚΜΗ του ξύλου ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: ┏━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━┓ ← ακμή του ξύλου (οδηγός) ┃- - - - - - - - - - - - - -┃ ← χαραγμένη ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ γραμμή, ┃ ┃ σε ΣΤΑΘΕΡΗ απόσταση ┗━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━┛ ΔΙΠΛΗ ΣΗΜΑΔΟΥΡΑ → ΔΥΟ παράλληλες με μία κίνηση ┃- - - - - - - - - - - - - -┃ ┃- - - - - - - - - - - - - -┃Πού χρησιμοποιούνται: για τη χάραξη παράλληλων γραμμών στο ξύλο κατά την αποτύπωση — για τα περιθώρια και τα πλαίσια του μοτίβου, για τη στάθμη του φόντου, για τον καθορισμό λωρίδων σταθερού πλάτους σε επαναλαμβανόμενα διακοσμητικά θέματα.
-
ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΔΥΟ:
ΚΟΥΜΠΑΣΑ → ΚΥΚΛΟΙ, ΤΟΞΑ, ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ στο ξύλο ΣΗΜΑΔΟΥΡΕΣ → ΕΥΘΕΙΕΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ στην ακμή του ξύλου ΚΟΙΝΟ: ΜΕΤΑΛΛΙΚΗ ΑΚΙΔΑ που ΧΑΡΑΖΕΙ — η γραμμή αντέχει σε όλη τη διάρκεια του σκαλίσματος -
Τα υπόλοιπα όργανα της §4.1, για πληρότητα: ταυ σχεδίασης ή παράλληλος σε τράπεζα σχεδίασης · τρίγωνα 45° και 30° · διαβήτες · γωνίες 45° και 90° · στέλα (γωνία με ρυθμιζόμενη κλίση για τη μεταφορά γωνιών) · κλιμακόμετρο (για να σημειώνουμε αποστάσεις σε κλίμακα) · παχύμετρο/βερνιέρος (μετρά με ακρίβεια το πάχος και βάθος των μοτίβων) · καμπυλόγραμμο (από το οποίο αντιγράφουμε διάφορες καμπύλες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κουμπάσα είναι διαβήτες με μεταλλικές ακίδες χάραξης στο ξύλο. Χρησιμοποιούνται για τη χάραξη κύκλων, τόξων και καμπυλών απευθείας επάνω στο ξύλο και για τη μεταφορά αποστάσεων. Οι σημαδούρες είναι μονές ή διπλές και έχουν μεταλλική ακίδα στο μπράτσο, με την οποία χαράζουμε παράλληλα στο ξύλο κατά την αποτύπωση του σχεδίου: ο οδηγός τους ακουμπά και ολισθαίνει στην ακμή του ξύλου, ώστε η ακίδα να χαράζει γραμμή παράλληλη σε αυτήν και σε σταθερή απόσταση — η διπλή σημαδούρα δίνει δύο παράλληλες με μία κίνηση. Χρησιμοποιούνται για τα περιθώρια και τα πλαίσια του μοτίβου, για τη στάθμη του φόντου και για λωρίδες σταθερού πλάτους. Και στα δύο όργανα η χάραξη γίνεται με μεταλλική ακίδα και όχι με μολύβι, ώστε η γραμμή να μη σβήνεται και να αντέχει σε όλη τη διάρκεια της εργασίας του σκαλίσματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η χρήση της στέλας
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται η στέλα;
Απάντηση:
-
Η αυτούσια περιγραφή του βιβλίου (§4.1, Όργανα σχεδίασης και αποτύπωσης, σελ. 59-60): «Στέλα (γωνία με ρυθμιζόμενη κλίση για τη μεταφορά γωνιών).»
-
ΤΙ ΕΙΝΑΙ: μια γωνία της οποίας η μία πλευρά περιστρέφεται και ασφαλίζει σε οποιαδήποτε κλίση — σε αντίθεση με τις σταθερές γωνίες 45° και 90° και τα τρίγωνα 45° και 30° που αναφέρει η ίδια ενότητα.
ΣΤΑΘΕΡΗ ΓΩΝΙΑ 90° ΣΤΕΛΑ (ΡΥΘΜΙΖΟΜΕΝΗ) ┃ ┃ ╱ ┃ ┃ ╱ ┃ ┃ ╱ ← η πλευρά ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ┗━━━━━━━━ ┃ ╱ και ΑΣΦΑΛΙΖΕΙ με βίδα ┃╱ σε ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ κλίση μόνο 90° ┗●━━━━━ -
ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ — Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΩΝΙΩΝ, σε δύο βήματα:
ΒΗΜΑ 1 — ΛΗΨΗ ΒΗΜΑ 2 — ΜΕΤΑΦΟΡΑ ακουμπάμε τη στέλα στην μεταφέρουμε τη στέλα, υπάρχουσα γωνία και ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΞΕΒΙΔΩΣΟΥΜΕ, στο ΑΣΦΑΛΙΖΟΥΜΕ τη βίδα νέο κομμάτι και ΧΑΡΑΖΟΥΜΕ ╱│ ╱ ╱ │ ← γωνία προς ╱ ← η ΙΔΙΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ╱ │ αντιγραφή ╱ γωνία ╱___│ ╱____Το κρίσιμο: δεν χρειάζεται να μετρήσουμε τη γωνία σε μοίρες. Η στέλα την κρατά φυσικά και την αναπαράγει χωρίς σφάλμα ανάγνωσης — ιδίως σε γωνίες που δεν είναι στρογγυλοί αριθμοί.
-
Τυπικές εφαρμογές στην ξυλογλυπτική και την επιπλοποιία:
• ΛΟΞΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ και ΦΑΛΤΣΟΓΩΝΙΕΣ σε πλαίσια και κορνίζες • ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ της κλίσης ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ κομματιού, σε επισκευή ή αναπαραγωγή παλιού έργου • ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ της ίδιας κλίσης σε ΠΟΛΛΑ ΟΜΟΙΑ τεμάχια • ΑΚΤΙΝΩΤΑ ΜΟΤΙΒΑ, όπου οι ακτίνες χωρίζονται σε ίσες γωνίες • ΕΛΕΓΧΟΣ της κλίσης μιας ήδη κατεργασμένης επιφάνειας -
Σε αντιδιαστολή με τα υπόλοιπα όργανα της §4.1:
ΣΤΕΛΑ → ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΓΩΝΙΕΣ (ρυθμιζόμενη κλίση) ΓΩΝΙΕΣ 45°/90° → ΣΤΑΘΕΡΕΣ γωνίες, έλεγχος ορθότητας ΚΛΙΜΑΚΟΜΕΤΡΟ → ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΚΛΙΜΑΚΑ ΠΑΧΥΜΕΤΡΟ → ΠΑΧΟΣ ΚΑΙ ΒΑΘΟΣ των μοτίβων ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΟ → ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΜΠΥΛΩΝ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η στέλα είναι γωνία με ρυθμιζόμενη κλίση και χρησιμοποιείται για τη μεταφορά γωνιών. Σε αντίθεση με τις σταθερές γωνίες των 45 και 90 μοιρών και τα τρίγωνα, η μία της πλευρά περιστρέφεται και ασφαλίζει σε οποιαδήποτε κλίση. Η χρήση της γίνεται σε δύο βήματα: πρώτα την ακουμπάμε στην υπάρχουσα γωνία και ασφαλίζουμε τη βίδα, και στη συνέχεια τη μεταφέρουμε, χωρίς να την ξεβιδώσουμε, στο νέο κομμάτι και χαράζουμε την ίδια ακριβώς γωνία. Έτσι δεν χρειάζεται να μετρήσουμε τη γωνία σε μοίρες, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν η κλίση δεν είναι στρογγυλός αριθμός. Τυπικές εφαρμογές είναι οι λοξές ενώσεις και οι φαλτσογωνιές σε πλαίσια και κορνίζες, η αντιγραφή της κλίσης υπάρχοντος κομματιού σε επισκευή ή αναπαραγωγή παλιού έργου, η επανάληψη της ίδιας κλίσης σε πολλά όμοια τεμάχια και τα ακτινωτά μοτίβα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το όργανο ελέγχου του βάθους του φόντου
Ερώτηση: Με ποιο όργανο ελέγχουμε το βάθος του φόντου κατά τη διάρκεια του σκαλίσματος;
Απάντηση:
-
Με το ΠΑΧΥΜΕΤΡΟ (ΒΕΡΝΙΕΡΟ). Η §4.1 το περιγράφει αυτολεξεί: «Παχύμετρο (βερνιέρος), με το οποίο μετράμε με ακρίβεια το πάχος και βάθος των μοτίβων.»
-
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΟΝΤΟ: η υποχωρημένη επιφάνεια γύρω από το μοτίβο — αυτή που αφαιρείται ώστε το μοτίβο να μείνει ανάγλυφο.
ΤΟΜΗ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΟΥ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ ╭──────╮ ← ΜΟΤΙΒΟ (αρχική στάθμη επιφάνειας) ─────────┤ ├───────── ▒▒▒▒▒▒▒▒▒│ │▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ← ΦΟΝΤΟ (σκαλισμένο βάθος) ▒▒▒▒▒▒▒▒▒└──────┘▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ↕ ΤΟ ΒΑΘΟΣ που πρέπει να μετρηθεί⚠️ Γιατί πρέπει να ελέγχεται: το βάθος πρέπει να είναι ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ σε όλη την επιφάνεια του έργου. Αν σε ένα σημείο είναι βαθύτερο και σε άλλο ρηχότερο:
• το ανάγλυφο δείχνει ΑΝΙΣΟ και κακοτεχνία • το ΦΩΣ πέφτει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ, οι σκιές ΔΕΝ είναι ομοιόμορφες • σε ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟ μοτίβο (π.χ. πατρόν σε ταμπλάδες) οι επαναλήψεις ΔΕΝ μοιάζουν μεταξύ τους • αν ΞΕΠΕΡΑΣΟΥΜΕ το βάθος, ΤΡΥΠΑΜΕ το ξύλο — ΜΗ ΑΝΑΣΤΡΕΨΙΜΟ -
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΠΑΧΥΜΕΤΡΟ ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΑΤΙ ΑΛΛΟ: το παχύμετρο έχει ράβδο βάθους (τη λεπτή ουρά που προεξέχει από το πίσω μέρος) — μπαίνει μέσα στην κοιλότητα του φόντου, ενώ ο κορμός του οργάνου ακουμπά στην αρχική στάθμη της επιφάνειας.
┌──────────────────────┐ σώμα παχυμέτρου, ακουμπά στην └───────┬──────────────┘ ΑΡΧΙΚΗ στάθμη │ ράβδος βάθους ────────│─────────────── επιφάνεια ξύλου ▒▒▒▒▒▒▒▒│▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ▒▒▒▒▒▒▒▒▼▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ πάτος του φόντου Η ένδειξη του ΒΕΡΝΙΕΡΟΥ δίνει το ΒΑΘΟΣ με ΑΚΡΙΒΕΙΑ δέκατου ή εκατοστού του χιλιοστού.Ένας κοινός χάρακας δεν μπορεί: δεν φτάνει σε στενές κοιλότητες και δεν έχει σημείο αναφοράς στην αρχική στάθμη.
-
ΤΑ ΑΛΛΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ §4.1 ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΝ ΑΥΤΗ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ:
ΚΛΙΜΑΚΟΜΕΤΡΟ → αποστάσεις ΣΕ ΚΛΙΜΑΚΑ (σχέδιο, όχι βάθος) ΣΤΕΛΑ → ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΩΝΙΩΝ ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΟ → ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΜΠΥΛΩΝ ΣΗΜΑΔΟΥΡΕΣ → ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ γραμμές στην ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΚΟΥΜΠΑΣΑ → κύκλοι και αποστάσεις στην ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΠΑΧΥΜΕΤΡΟ → ΠΑΧΟΣ ΚΑΙ ΒΑΘΟΣ ← ΜΟΝΟ ΑΥΤΟ -
Στην πράξη: ο ξυλογλύπτης καθορίζει από την αρχή το βάθος του φόντου και το ελέγχει με το παχύμετρο επανειλημμένα κατά τη διάρκεια του σκαλίσματος — όχι στο τέλος, γιατί το ξύλο που αφαιρέθηκε δεν επιστρέφει. Με το ίδιο όργανο μετριέται και το πάχος των μοτίβων, όπως λέει ρητά η §4.1.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βάθος του φόντου ελέγχεται με το παχύμετρο, δηλαδή τον βερνιέρο, το οποίο κατά το βιβλίο είναι το όργανο με το οποίο μετράμε με ακρίβεια το πάχος και το βάθος των μοτίβων. Φόντο είναι η υποχωρημένη επιφάνεια γύρω από το μοτίβο, αυτή που αφαιρείται ώστε το μοτίβο να μείνει ανάγλυφο, και το βάθος της πρέπει να είναι ομοιόμορφο σε όλη την επιφάνεια του έργου: διαφορετικά το ανάγλυφο δείχνει άνισο, οι σκιές δεν είναι ομοιόμορφες, οι επαναλήψεις ενός μοτίβου δεν μοιάζουν μεταξύ τους και, αν ξεπεραστεί το προβλεπόμενο βάθος, τρυπιέται το ξύλο. Το παχύμετρο είναι κατάλληλο επειδή διαθέτει ράβδο βάθους, που μπαίνει μέσα στην κοιλότητα ενώ το σώμα του οργάνου ακουμπά στην αρχική στάθμη της επιφάνειας, δίνοντας μέτρηση με ακρίβεια δέκατου ή εκατοστού του χιλιοστού. Ο έλεγχος γίνεται επανειλημμένα κατά τη διάρκεια του σκαλίσματος και όχι στο τέλος, γιατί το ξύλο που αφαιρέθηκε δεν επανέρχεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η αποτύπωση με ριζόχαρτο
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε το ριζόχαρτο κατά την αποτύπωση;
Απάντηση:
-
Η απάντηση του βιβλίου (§4.2, 5η μέθοδος αποτύπωσης, σελ. 62, Εικ. 4.3 και 4.4): το ριζόχαρτο χρησιμοποιείται όταν χρειαζόμαστε ένα αντικείμενο και το είδωλό του, δηλαδή ένα ζευγάρι συμμετρικών μοτίβων.
«Σχεδιάζουμε το μισό αντικείμενο σε ριζόχαρτο και στη συνέχεια αντιγράφουμε το σχέδιο με καρμπόν δύο φορές. Τη δεύτερη φορά η αντιγραφή γίνεται αντιστρέφοντας το ριζόχαρτο.»
-
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ, ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ:
① ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΕ ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ ╭───╮ ╱ │ ╱ │ ← μόνο ΤΟ ΜΙΣΟ σχεδιάζεται ╰─────┘ ② 1η ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΜΕ ΚΑΡΜΠΟΝ — ΚΑΝΟΝΙΚΑ ριζόχαρτο ─► καρμπόν ─► ξύλο ╭───╮ ╱ │ ╱ │ ╰─────┘ ③ 2η ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ — ΑΝΤΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΤΟ ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ γυρίζουμε το ριζόχαρτο ΑΝΑΠΟΔΑ (ανάστροφα) ╭───╮ │ ╲ │ ╲ └─────╯ ④ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ — ΤΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ╭───╮ │ ╭───╮ ╱ │ │ │ ╲ ╱ │ │ │ ╲ ΑΠΟΛΥΤΑ ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΑ ╰─────┘ │ └─────╯ ↑ άξονας συμμετρίας -
⚠️ ΓΙΑΤΙ ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΟΙΝΟ ΧΑΡΤΙ: το ριζόχαρτο είναι ΔΙΑΦΑΝΕΣ. Άρα το σχέδιο διαβάζεται σωστά και από τις δύο όψεις του φύλλου. Σε κοινό, αδιαφανές χαρτί, αν το γυρίσουμε ανάποδα δεν βλέπουμε τίποτα — θα έπρεπε να ξανασχεδιάσουμε το κατοπτρικό μοτίβο από την αρχή, με κίνδυνο να μην είναι απόλυτα συμμετρικό.
ΚΟΙΝΟ ΧΑΡΤΙ ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ ┌────────┐ ┌────────┐ │ ╱│ │ │ ╱│ │ └────────┘ └────────┘ γυρίζω γυρίζω ┌────────┐ ┌────────┐ │ │ │ │╲ │ ← ΦΑΙΝΕΤΑΙ, ανάστροφο └────────┘ └────────┘ ΤΙΠΟΤΑ ΕΤΟΙΜΟ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΟ -
ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ — παντού όπου το ξυλόγλυπτο έχει άξονα συμμετρίας ή έρχεται σε ζεύγη:
• ΚΟΡΥΦΕΣ ΕΠΙΠΛΩΝ και ΚΑΘΡΕΠΤΩΝ, με μοτίβο συμμετρικό δεξιά-αριστερά ως προς τον κατακόρυφο άξονα • ΠΟΔΙΑ και ΜΠΡΑΤΣΑ καθισμάτων — το ΔΕΞΙ και το ΑΡΙΣΤΕΡΟ είναι ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΑ, όχι ίδια • ΑΝΘΕΜΙΑ, ΕΛΙΚΕΣ, ΦΥΛΛΑ ΑΚΑΝΘΟΥ που ξεδιπλώνονται συμμετρικά εκατέρωθεν ενός κεντρικού άξονα • ΤΕΜΠΛΑ και ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ, όπου τα διακοσμητικά θέματα είναι σχεδόν πάντα συμμετρικάΤο κέρδος: σχεδιάζουμε ΜΟΝΟ ΤΟ ΜΙΣΟ — μισός χρόνος σχεδίασης, και εγγυημένη συμμετρία, αφού και τα δύο μισά προέρχονται από το ίδιο ακριβώς σχέδιο.
-
⚠️ Μην συγχέεται με το πατρόν:
ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ → για ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟ ΖΕΥΓΑΡΙ (αντικείμενο + είδωλο) ΠΑΤΡΟΝ → για ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ μοτίβου πολλές φορές
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ριζόχαρτο χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις όπου χρειαζόμαστε ένα αντικείμενο και το είδωλό του, δηλαδή ένα ζευγάρι συμμετρικών μοτίβων. Σχεδιάζουμε το μισό αντικείμενο σε ριζόχαρτο και στη συνέχεια αντιγράφουμε το σχέδιο με καρμπόν δύο φορές· τη δεύτερη φορά η αντιγραφή γίνεται αντιστρέφοντας το ριζόχαρτο, οπότε προκύπτει το κατοπτρικό μισό και συνολικά το συμμετρικό ζευγάρι. Η μέθοδος στηρίζεται στο ότι το ριζόχαρτο είναι διαφανές, άρα το σχέδιο διαβάζεται και από τις δύο όψεις του φύλλου, κάτι αδύνατο σε κοινό αδιαφανές χαρτί. Τυπικές περιπτώσεις είναι οι κορυφές επίπλων και καθρεπτών με συμμετρικό μοτίβο, τα δεξιά και αριστερά πόδια ή μπράτσα καθισμάτων που είναι κατοπτρικά μεταξύ τους, τα ανθέμια, οι έλικες και τα φύλλα ακάνθου εκατέρωθεν κεντρικού άξονα, και τα εκκλησιαστικά ξυλόγλυπτα. Το κέρδος είναι διπλό: σχεδιάζουμε μόνο το μισό και η συμμετρία είναι εγγυημένη, αφού και τα δύο μισά προέρχονται από το ίδιο ακριβώς σχέδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το πατρόν και η χρήση του
Ερώτηση: Τι είναι το πατρόν και πού χρησιμοποιείται κατά την αποτύπωση;
Απάντηση:
-
Η 4η μέθοδος αποτύπωσης (§4.2, σελ. 61-62). Το πατρόν είναι πρότυπο (καλούπι) του μοτίβου, κατασκευασμένο από χαρτόνι ή λεπτό κόντρα πλακέ, από το οποίο αφαιρείται το φόντο ώστε να μείνει το περίγραμμα — και το οποίο ακουμπά κάθε φορά στο ξύλο για να περιγραφεί το μοτίβο με μολύβι ή ακίδα.
-
Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ:
① ΥΛΙΚΟ: ΧΑΡΤΟΝΙ ή ΛΕΠΤΟ ΚΟΝΤΡΑ ΠΛΑΚΕ ② ΣΧΕΔΙΑΣΗ του μοτίβου επάνω στο υλικό ③ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΦΟΝΤΟΥ: • με ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗΣ, ή • με ΣΕΓΑ ┌───────────────┐ ┌───────────────┐ │ ╭─────╮ │ ───► │ ╭─────╮ │ │ ╱ ╲ │ │ ╱▓▓▓▓▓▓▓╲ │ │ │ μοτίβο │ │ │ │▓▓▓▓▓▓▓▓▓│ │ │ ╲ ╱ │ │ ╲▓▓▓▓▓▓▓╱ │ │ ╰─────╯ │ │ ╰─────╯ │ └───────────────┘ └───────────────┘ σχεδιασμένο ▓ = ΑΦΑΙΡΕΘΗΚΕ μένει το ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ -
ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ (αυτούσια): «Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις όπου το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται πολλές φορές, όπως σε καθρέπτες, κορυφές επίπλων, ταμπλάδες κλπ.» Και η Ανακεφαλαίωση (σελ. 63) το επιβεβαιώνει κατηγορηματικά: «Για πολλαπλή αποτύπωση του ίδιου μοτίβου χρησιμοποιούμε τη μέθοδο του Πατρόν.»
ΤΟΠΟΘΕΤΩ ── ΠΕΡΙΓΡΑΦΩ ── ΜΕΤΑΚΙΝΩ ── ΠΕΡΙΓΡΑΦΩ ── … ┌────────┬────────┬────────┬────────┐ │ ╭─╮ │ ╭─╮ │ ╭─╮ │ ╭─╮ │ ταμπλάς με │ ╱ ╲ │ ╱ ╲ │ ╱ ╲ │ ╱ ╲ │ επαναλαμβανόμενο │ ╲ ╱ │ ╲ ╱ │ ╲ ╱ │ ╲ ╱ │ μοτίβο │ ╰─╯ │ ╰─╯ │ ╰─╯ │ ╰─╯ │ └────────┴────────┴────────┴────────┘ ΟΛΑ ΤΑ ΜΟΤΙΒΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΟΜΟΙΑ — προέρχονται από ΕΝΑ πατρόν -
ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ:
✓ ΑΠΟΛΥΤΗ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ — όλες οι επαναλήψεις είναι ΤΑΥΤΟΣΗΜΕΣ. Με καρμπόν ή ελεύθερο χέρι, κάθε επανάληψη θα είχε μικρές αποκλίσεις που στο τελικό έργο ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ. ✓ ΤΑΧΥΤΗΤΑ στη ΜΑΖΙΚΗ παραγωγή — το σχέδιο γίνεται ΜΙΑ ΦΟΡΑ ✓ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ — το ΚΟΝΤΡΑ ΠΛΑΚΕ αντέχει σε ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ χρήσεις, ενώ το καρμπόν φθείρεται και το χαρτί σκίζεται ✓ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ σε ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ παραγγελίες του ίδιου έργου ή σε ΕΠΙΣΚΕΥΗ παλιού επίπλου -
⚠️ Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ — το πατρόν είναι η απάντηση στην επανάληψη, όχι στη δυσκολία:
① ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΡΙ → μοναδικό έργο, τεχνίτης με ΜΕΓΑΛΗ ΕΥΧΕΡΕΙΑ (μειονέκτημα: «το σχέδιο μετά την εργασία σκαλίσματος χάνεται») ② ΚΑΡΜΠΟΝ → η κοινή περίπτωση, μία ή λίγες αποτυπώσεις ③ ΦΩΤΟΑΝΤΙΓΡΑΦΟ → «η ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΗ μέθοδος», ειδικά σε ΔΥΣΚΟΛΑ σχέδια (κολλημένο με ΑΡΑΙΗ ΛΕΥΚΗ ΚΟΛΛΑ) ④ ΠΑΤΡΟΝ → ΠΟΛΛΑΠΛΗ αποτύπωση ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ μοτίβου ← ΕΔΩ ⑤ ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ → ΖΕΥΓΑΡΙ: αντικείμενο και το ΕΙΔΩΛΟ τουΟ γενικός κανόνας επιλογής (σελ. 63): «Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από τον βαθμό δυσκολίας του σχεδίου και την ευχέρεια σχεδίασης του τεχνίτη.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πατρόν είναι πρότυπο του μοτίβου, κατασκευασμένο από χαρτόνι ή λεπτό κόντρα πλακέ, από το οποίο αφαιρείται το φόντο με εργαλεία ξυλογλυπτικής ή με σέγα, ώστε να μείνει το περίγραμμα του σχεδίου. Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις όπου το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται πολλές φορές, όπως σε καθρέπτες, κορυφές επίπλων και ταμπλάδες, και η Ανακεφαλαίωση το δηλώνει κατηγορηματικά: για πολλαπλή αποτύπωση του ίδιου μοτίβου χρησιμοποιούμε τη μέθοδο του πατρόν. Η χρήση του είναι απλή, τοποθετείται στο ξύλο, περιγράφεται το μοτίβο, μετακινείται και η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Τα πλεονεκτήματά του είναι η απόλυτη ομοιομορφία όλων των επαναλήψεων, η ταχύτητα, αφού το σχέδιο γίνεται μία μόνο φορά, η ανθεκτικότητα, ιδίως όταν είναι από κόντρα πλακέ, και η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης σε μελλοντικές παραγγελίες ή σε επισκευή παλιού επίπλου. Διαφέρει από το ριζόχαρτο, που προορίζεται για αντικείμενο και το είδωλό του, και από το φωτοαντίγραφο, που είναι η πιο γρήγορη μέθοδος για δύσκολα σχέδια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
