Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 8 (σελ. 86) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 8
Πλήρεις λύσεις των 3 ερωτήσεων του κεφαλαίου 8 — τι πετυχαίνουμε με την αφαίρεση του φόντου, τα εργαλεία της εξώγλυφης και ο λόγος που χρειάζονται όλα, και τα τέσσερα στάδια εργασίας με τη διάκριση τακιάσματος και τριγωνιάς. Δίνονται ASCII τομές που δείχνουν καθαρά την αντίθεση με την εσώγλυφη του κεφ. 7: εκεί σκάβεται το σχέδιο και βυθίζεται, εδώ σκάβεται το φόντο και το μοτίβο προεξέχει.
Τι πετυχαίνουμε αφαιρώντας το φόντο
Ερώτηση: Τι πετυχαίνουμε αφαιρώντας το φόντο;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§8.1, σελ. 85): «Την τεχνική της εξώγλυφης ξυλογλυπτικής χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να ΠΡΟΒΑΛΛΟΥΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΜΑΣ (ΜΟΤΙΒΟ) ΒΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΦΟΝΤΟ.» Και η Ανακεφαλαίωση (σελ. 86): «το θέμα ΠΡΟΒΑΛΛΕΤΑΙ (ΠΡΟΕΞΕΧΕΙ) με αφαίρεση του φόντου.»
-
① ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΑΝΑΓΛΥΦΟ. Δεν ανεβάζουμε το μοτίβο — κατεβάζουμε το γύρω υλικό. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: το μοτίβο προεξέχει.
ΠΡΙΝ ΜΕΤΑ ▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔ ┌────┐ ┌────┐ επίπεδη επιφάνεια │ Μ │ │ Μ │ ← το ΜΟΤΙΒΟ ─────┘ └──────┘ └──── στο ΑΡΧΙΚΟ ↑ επίπεδο ΝΕΟ, ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΦΟΝΤΟΥ -
② ΟΠΤΙΚΑ: ΤΟ ΜΟΤΙΒΟ ΑΠΟΚΤΑ ΣΚΙΑ. Το βιβλίο λέει ότι η εξώγλυφη «μπορεί να μας αποδώσει σχετικά απλά θέματα ΠΙΟ ΖΩΝΤΑΝΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΑ από ό,τι η εσώγλυφη τεχνική». Ο λόγος είναι η σκιά:
φως ↘ ↘ ┌────┐ │ Μ │▒▒▒▒ ← το προεξέχον μοτίβο ΡΙΧΝΕΙ ──────┘ └──── ΣΚΙΑ στο χαμηλωμένο φόντο Το μάτι διαβάζει ΟΓΚΟ, όχι γραμμή. Το μοτίβο ξεχωρίζει με ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ και «ζωντανεύει», ενώ στην ΕΣΩΓΛΥΦΗ βλέπουμε μόνο μια λεπτή χαραγμένη γραμμή: ΕΣΩΓΛΥΦΗ ▔▔▔╲╱▔▔▔╲╱▔▔▔ γραμμικό αποτέλεσμα ΕΞΩΓΛΥΦΗ ──┘‾‾└───┘‾‾└── ΑΝΑΓΛΥΦΟ αποτέλεσμα -
③ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΕΧΝΙΚΩΝ. Αυτό ακριβώς είναι που χωρίζει τα κεφ. 7 και 8:
ΕΣΩΓΛΥΦΗ (κεφ. 7) ΕΞΩΓΛΥΦΗ (κεφ. 8) αφαιρείται ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ αφαιρείται ΤΟ ΦΟΝΤΟ το σχέδιο ΒΥΘΙΖΕΤΑΙ το σχέδιο ΠΡΟΕΞΕΧΕΙ «η ΠΙΟ ΑΠΛΗ» τεχνική «ΔΥΣΚΟΛΗ ΤΕΧΝΙΚΗ» ΕΝΑ εργαλείο (τρίγωνο 60°) ΟΛΑ τα εργαλεία ΓΡΑΜΜΙΚΟ αποτέλεσμα ΑΝΑΓΛΥΦΟ, «πιο ζωντανό και παραστατικό»Παράδειγμα από το βιβλίο: «Η εφαρμογή του σχεδίου μαιάνδρου του κεφαλαίου 6.1 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα εξώγλυφης ξυλογλυπτικής» — εκεί πράγματι τακιάσαμε το περίγραμμα και ξεχονδρίσαμε το φόντο, αφήνοντας τον μαίανδρο να προεξέχει.
-
④ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ: Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΦΟΝΤΟΥ. Αφού το φόντο γίνεται νέα, δική του επιφάνεια, μπορούμε να του δώσουμε υφή: «εάν κρίνουμε σκόπιμο, διαμορφώνουμε το φόντο με ΑΜΜΟ και ΨΑΘΙ» (σελ. 85)· η Άσκηση 1 (σελ. 87) το εξηγεί: «Χτυπάμε με άμμο το φόντο για να ΤΟ ΑΝΑΔΕΙΞΟΥΜΕ.» Το ματ, τραχύ φόντο αντιπαρατίθεται στο λείο, γυαλισμένο μοτίβο και αυξάνει την αντίθεση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφαιρώντας το φόντο προβάλλουμε το θέμα μας, δηλαδή το μοτίβο: δεν ανεβάζουμε το μοτίβο αλλά χαμηλώνουμε το γύρω υλικό, με αποτέλεσμα το μοτίβο να μένει στο αρχικό επίπεδο και να προεξέχει πάνω από ένα νέο, χαμηλότερο φόντο. Έτσι δημιουργείται ανάγλυφο: το προεξέχον μοτίβο ρίχνει σκιά στο χαμηλωμένο φόντο και το μάτι διαβάζει όγκο και όχι γραμμή. Γι' αυτό η εξώγλυφη μπορεί να αποδώσει σχετικά απλά θέματα πιο ζωντανά και παραστατικά από ό,τι η εσώγλυφη, όπου η μορφή αποδίδεται μόνο με αβαθείς χαρακιές. Επιπλέον, αφού το φόντο γίνεται νέα επιφάνεια, μπορούμε να το διαμορφώσουμε με άμμο και ψαθί, χτυπώντας το ώστε να το αναδείξουμε: η τραχιά, ματ υφή του φόντου αντιπαρατίθεται στο λείο μοτίβο και αυξάνει την αντίθεση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα εργαλεία της εξώγλυφης τεχνικής
Ερώτηση: Ποια εργαλεία χρησιμοποιούμε στην εξώγλυφη τεχνική;
Απάντηση:
- Η απάντηση, αυτούσια (§8.1, σελ. 85): «Στην εξώγλυφη ξυλογλυπτική χρησιμοποιούνται ΟΛΑ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗΣ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΗ ΤΕΧΝΙΚΗ.» Το βιβλίο δηλαδή συνδέει ρητά τη δυσκολία με το πλήθος των εργαλείων — και είναι ακριβώς το αντίστροφο της εσώγλυφης, όπου «το ιδανικότερο εργαλείο… είναι το τρίγωνο σκαρπέλο 60°» και η τεχνική είναι «η πιο απλή» (§7.1).
- Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΟ ΤΑΚΙΑΣΜΑ (σελ. 85): «χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα σκαρπέλα (ΙΣΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ — ΙΣΑ ΣΚΑΡΠΕΛΑ, ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ — ΣΓΡΟΜΠΙΕΣ)».
Είναι εφαρμογή του θεμελιώδους κανόνα της §1.3 (σελ. 15): «Το σχήμα του κοπτικού άκρου του σκαρπέλου εξαρτάται από το σχήμα του ανάγλυφου που επιθυμούμε να δημιουργήσουμε.»
ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΙΣΙΑ ──────────── → ΙΣΑ ΣΚΑΡΠΕΛΑ (ακμή κάθετη στον άξονα) ΚΑΜΠΥΛΗ ╭─────╮ → ΣΓΡΟΜΠΙΕΣ (κυρτή ακμή· No 3→No 9 κατά αύξουσα κυρτότητα· No 5-9 = λούκια) - ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΡΓΑΛΕΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΞΩΓΛΥΦΗΣ, όπως προκύπτει από το κεφ. 8 και την Άσκηση 1 (σελ. 87):
ΣΤΑΔΙΟ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ───────────────────────────────────────────────────────────── ② ΤΑΚΙΑΣΜΑ / ΤΡΙΓΩΝΙΑ ΙΣΑ σκαρπέλα (ίσιες γραμμές) ΣΓΡΟΜΠΙΕΣ (καμπύλες γραμμές) ΤΡΙΓΩΝΟ σκαρπέλο (για την «τριγωνιά») ΜΑΤΣΟΛΑ (κρουστικό, κατά περίπτωση) ③ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΦΟΝΤΟΥ ΙΣΙΑ ΦΑΡΔΙΑ σκαρπέλα (χονδρική αφαίρεση) ΛΟΞΑ σκαρπέλα (καθάρισμα των ΓΩΝΙΩΝ του φόντου) ④ ΤΕΛΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΛΕΠΤΑ σκαρπέλα (λεπτομέρειες/ατέλειες) ΑΜΜΟΣ (ζουμπάς) και ΨΑΘΙ (υφή φόντου) ΓΥΑΛΟΧΑΡΤΟ No 140 ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΦΙΓΚΤΗΡΕΣ ή ΜΟΛΑ, ΠΑΓΚΟΣ εργασίας ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ 60° — για τις αβαθείς χαρακιές της εσώγλυφης πάνω στο ανάγλυφο - ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΟΛΑ — σε αντίθεση με την εσώγλυφη, η εξώγλυφη έχει τρεις διαφορετικές εργασίες, καθεμιά με δικές της απαιτήσεις:
① ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ του μοτίβου → ακριβές περίγραμμα, ΚΑΘΕΤΗ κοπή → ίσα + σγρόμπιες, κατά το σχήμα κάθε γραμμής ② ΕΚΣΚΑΦΗ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ → ταχύτητα και επίπεδο φόντο → ΦΑΡΔΙΑ ίσια σκαρπέλα ③ ΚΑΘΑΡΙΣΜΑ ΣΤΕΝΩΝ ΓΩΝΙΩΝ → πρόσβαση σε οξείες γωνίες → ΛΟΞΑ και ΛΕΠΤΑ σκαρπέλαΗ εσώγλυφη έχει μία μόνο εργασία — τη χάραξη — γι' αυτό της αρκεί ένα εργαλείο.
- ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΩΣ «ΕΡΓΑΛΕΙΑ»: «Για δύσκολες παραστάσεις και πολύπλοκα θέματα, η εξώγλυφη ξυλογλυπτική συμπληρώνεται και από άλλες τεχνικές, όπως την ΕΠΙΠΕΔΟΓΛΥΦΗ και την ΕΣΩΓΛΥΦΗ… π.χ. σε φύλλο φυτού που σκαλίσαμε εξώγλυφα προσθέτουμε αβαθείς χαρακιές με τρίγωνο σκαρπέλο. Με τον συνδυασμό των δύο τεχνικών βελτιώσαμε αισθητικά το μοτίβο» (σελ. 85).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην εξώγλυφη ξυλογλυπτική χρησιμοποιούνται όλα τα εργαλεία της ξυλογλυπτικής και, όπως λέει το βιβλίο, από την άποψη αυτή είναι δύσκολη τεχνική. Στο τάκιασμα ισχύει ο κανόνας ότι για τις ίσιες γραμμές χρησιμοποιούμε ίσα σκαρπέλα και για τις καμπύλες γραμμές σγρόμπιες, δηλαδή το σχήμα του κοπτικού άκρου εξαρτάται από το σχήμα του ανάγλυφου· για την τριγωνιά χρησιμοποιείται τρίγωνο σκαρπέλο. Στην αφαίρεση του φόντου χρησιμοποιούμε ίσια φαρδιά σκαρπέλα για τη χονδρική αφαίρεση και λοξά σκαρπέλα για το καθάρισμα των γωνιών του φόντου. Στην τελική επεξεργασία χρησιμοποιούμε λεπτά σκαρπέλα για τις λεπτομέρειες και τις ατέλειες, άμμο και ψαθί για τη διαμόρφωση του φόντου, και γυαλόχαρτο. Χρησιμοποιούνται επίσης η ματσόλα, σφιγκτήρες ή μόλα για τη στήριξη, και το τρίγωνο σκαρπέλο 60° όταν συμπληρώνουμε το έργο με εσώγλυφες χαρακιές. Η ανάγκη για όλα αυτά προκύπτει από το ότι η εξώγλυφη περιλαμβάνει τρεις διαφορετικές εργασίες — οριοθέτηση του μοτίβου, εκσκαφή μεγάλης επιφάνειας και καθάρισμα στενών γωνιών — ενώ η εσώγλυφη μόνο τη χάραξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα στάδια εργασίας στην εξώγλυφη ξυλογλυπτική
Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια εργασίας στην εξώγλυφη ξυλογλυπτική;
Απάντηση:
-
Η σύνοψη της Ανακεφαλαίωσης (σελ. 86): «Τα στάδια εργασίας είναι: σχεδίαση μοτίβου, τάκιασμα ή τριγωνιά, αφαίρεση φόντου, τελική επεξεργασία.» Αναλυτικά, από την §8.1 (σελ. 85):
-
ΣΤΑΔΙΟ 1 — ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ: «Σχεδιάζουμε το μοτίβο σε τεμάχιο ξύλου και το στηρίζουμε στον πάγκο εργασίας.» Η Άσκηση 1 (σελ. 87) δίνει και τις λεπτομέρειες: φλαμούρι διατομής 10X40 cm, πάχους 2 cm, και «Επιλέγουμε τα κατάλληλα σκαρπέλα και τα τοποθετούμε στο μπροστινό μέρος του πάγκου» — η προετοιμασία των εργαλείων πριν αρχίσει το σκάλισμα (πρβλ. §5.2 και §6.1).
-
ΣΤΑΔΙΟ 2 — ΤΑΚΙΑΣΜΑ ή ΤΡΙΓΩΝΙΑ (το κρίσιμο στάδιο, με δύο εναλλακτικές): «Τακιάζουμε τις ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ του σχεδίου στο ΕΠΙΘΥΜΗΤΟ ΒΑΘΟΣ, χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα σκαρπέλα (ίσιες γραμμές-ίσα σκαρπέλα, καμπύλες γραμμές-σγρόμπιες).» «Αντί για τάκιασμα μπορεί ένας ΕΜΠΕΙΡΟΣ ξυλογλύπτης να «τριγωνιάσει» τις εξωτερικές γραμμές, αφήνοντας ΜΙΚΡΟ ΑΚΟΠΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ, ώστε να βελτιώσει αν χρειαστεί το σχήμα στη συνέχεια» (Εικ. 8.1: «Εφαρμογή τριγωνιάς για αφαίρεση φόντου αντί τακιάσματος»).
ΤΑΚΙΑΣΜΑ ΤΡΙΓΩΝΙΑ κάθετη κοπή 90° ΕΠΑΝΩ κόψιμο σε V ΔΙΠΛΑ στη γραμμή, στην τελική γραμμή με ΑΚΟΠΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΜΟΤΙΒΟ │ ΜΟΤΙΒΟ │▪▪│ ╲ ╱ │ │▪▪│ V ──────────┘ φόντο ─────────┘▪▪┘ ↑ περιθώριο ασφαλείας ΟΡΙΣΤΙΚΟ — το σχήμα ΑΝΑΣΤΡΕΨΙΜΟ — μένει υλικό κλειδώνει αμέσως για διόρθωση του σχήματος για ΟΛΟΥΣ για ΕΜΠΕΙΡΟΥΣΟρισμοί (§5.1, σελ. 67-68): τάκιασμα = «εντελώς κάθετη κοπή με σκαρπέλο (με κλίση 90°) στο περίγραμμα του σχεδίου»· τριγωνιά = «κόψιμο σε σχήμα V».
-
ΣΤΑΔΙΟ 3 — ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΦΟΝΤΟΥ: «Αφαιρούμε το φόντο με τα κατάλληλα σκαρπέλα.» Η Άσκηση 1 (σελ. 87) το εξειδικεύει: «Αφαιρούμε ΧΟΝΔΡΙΚΑ το φόντο με ΙΣΙΑ ΦΑΡΔΙΑ σκαρπέλα. ΚΑΘΑΡΙΖΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΩΝΙΕΣ του φόντου με ΛΟΞΑ σκαρπέλα.»
ΠΡΩΤΑ: χονδρική αφαίρεση ΜΕΤΑ: καθάρισμα γωνιών ΙΣΙΑ ΦΑΡΔΙΑ σκαρπέλα ΛΟΞΑ σκαρπέλα (ταχύτητα, επίπεδο φόντο) (πρόσβαση στις οξείες γωνίες)⚠️ Το τάκιασμα πρέπει να προηγείται: χωρίς κάθετη οριοθέτηση, το σκαρπέλο του ξεχονδρίσματος σχίζει το μοτίβο ακολουθώντας τα νερά του ξύλου (§5.1).
-
ΣΤΑΔΙΟ 4 — ΤΕΛΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ: «Ολοκληρώνουμε το έργο με ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΤΕΛΕΙΩΝ και εάν κρίνουμε σκόπιμο, ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΜΕ ΤΟ ΦΟΝΤΟ ΜΕ ΑΜΜΟ ΚΑΙ ΨΑΘΙ.» Η Άσκηση 1 προσθέτει: «Χτυπάμε με άμμο το φόντο για να το αναδείξουμε» και «γυαλοχαρτάρουμε με γυαλόχαρτο No 140».
ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΤΑΔΙΩΝ ① ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΜΟΤΙΒΟΥ + στήριξη στον πάγκο ↓ ② ΤΑΚΙΑΣΜΑ των εξωτερικών βασικών γραμμών στο επιθυμητό βάθος (ίσιες→ίσα σκαρπέλα, καμπύλες→σγρόμπιες) Ή ΤΡΙΓΩΝΙΑ, με μικρό άκοπο περιθώριο — για έμπειρους ↓ ③ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΦΟΝΤΟΥ με τα κατάλληλα σκαρπέλα ↓ ④ ΤΕΛΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ: διορθώσεις λεπτομερειών και ατελειών + προαιρετικά διαμόρφωση φόντου με άμμο και ψαθίΤα τέσσερα αυτά στάδια είναι ακριβώς όσα ακολουθήσαμε στον μαίανδρο του κεφ. 6.1 — «χαρακτηριστικό παράδειγμα εξώγλυφης ξυλογλυπτικής» (σελ. 85).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στάδια εργασίας είναι τέσσερα: σχεδίαση μοτίβου, τάκιασμα ή τριγωνιά, αφαίρεση φόντου, τελική επεξεργασία. Πρώτον, σχεδιάζουμε το μοτίβο σε τεμάχιο ξύλου και το στηρίζουμε στον πάγκο εργασίας, έχοντας επιλέξει και τοποθετήσει τα κατάλληλα σκαρπέλα στο μπροστινό μέρος του πάγκου. Δεύτερον, τακιάζουμε τις εξωτερικές βασικές γραμμές του σχεδίου στο επιθυμητό βάθος, χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα σκαρπέλα, δηλαδή ίσα σκαρπέλα για τις ίσιες γραμμές και σγρόμπιες για τις καμπύλες· εναλλακτικά, ένας έμπειρος ξυλογλύπτης μπορεί αντί για τάκιασμα να τριγωνιάσει τις εξωτερικές γραμμές, αφήνοντας μικρό άκοπο περιθώριο ώστε να βελτιώσει αν χρειαστεί το σχήμα στη συνέχεια. Τρίτον, αφαιρούμε το φόντο με τα κατάλληλα σκαρπέλα: χονδρικά με ίσια φαρδιά σκαρπέλα και καθαρίζοντας τις γωνίες του φόντου με λοξά σκαρπέλα. Τέταρτον, ολοκληρώνουμε το έργο με διορθώσεις λεπτομερειών και ατελειών και, εάν κρίνουμε σκόπιμο, διαμορφώνουμε το φόντο με άμμο και ψαθί για να το αναδείξουμε.
Κριτήρια αξιολόγησης:
