Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 15 (σελ. 128) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 15

Πλήρεις λύσεις των 8 ερωτήσεων του κεφαλαίου 15 — η περίοδος 1650-1740 και η προέλευση του όρου «Μπαρόκ» από το «barroco», οι χώρες και οι πόλεις που αναφέρει το βιβλίο, τα χαρακτηριστικά καρεκλών, ντουλαπών, τραπεζιών και του κομμού που αντικαθιστά την κασέλα, και η τεχνική του έντονου ανάγλυφου με σγρόμπιες No 3-5. Η ερώτηση 7 για τους σχεδιαστές απαντάται με ό,τι πράγματι αναφέρει το κείμενο, αφού το βιβλίο δεν κατονομάζει δημιουργούς. Περιλαμβάνονται χρονολογική γραμμή και συγκριτικός πίνακας Βυζαντινού - Μπαρόκ.

Περίοδος και χαρακτηριστικά του Μπαρόκ

Ερώτηση: Ποια περίοδο επεκράτησε ο ρυθμός Μπαρόκ και ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του;

Απάντηση:

• Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ (Ανακεφαλαίωση, σελ. 128): «Ο ρυθμός Μπαρόκ επεκράτησε από το 1650 έως το 1740.» Κατά την §15.1 (σελ. 123), «τον διακοσμητικό ρυθμό της αναγέννησης διαδέχθηκε στη διάρκεια του 17ου αιώνα ο ρυθμός Μπαρόκ».

   1600 ──── 1650 ══════════════════════════ 1740 ──── 1800
               │◄──── ΜΠΑΡΟΚ ────────────────►│
                     │
                     └─ ρυθμός ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου (§15.2: «Louis XIV,
                        1643-1710 μ.Χ.»), το γαλλικό Μπαρόκ

• Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ (σελ. 123): «Ο όρος Μπαρόκ χρησιμοποιείται σήμερα για να περιγράψει τις τέχνες του 17ου αιώνα στην Ευρώπη. Στην αρχή ήταν υποτιμητική έκφραση που προερχόταν από το «barroco», ένα παραμορφωμένο μαργαριτάρι και υπαινισσόταν την παρακμή και την πληθωρικότητα.»
• ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ — κατά το βιβλίο ο ρυθμός «εκπροσωπεί μια τάση του ευρωπαϊκού σχεδίου προς την υπερβολική διακόσμηση και λαμπρότητα» (σελ. 123), και η Ανακεφαλαίωση (σελ. 128) ονομάζει τα βασικά διακοσμητικά στοιχεία των επίπλων:

     ● ΤΟ ΠΟΛΥ ΣΚΑΛΙΣΜΑ («έπιπλα φορτωμένα με πολύ σκάλισμα
       και διακόσμηση»)
     ● Η ΜΑΡΚΕΤΕΡΙ
     ● Η ΕΠΙΧΡΥΣΩΣΗ
     ● ΟΙ ΛΕΠΤΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΜΠΡΟΥΤΖΟΥ

  Στην τεχνική (§15.3, σελ. 126): εφαρμογή όλων των τεχνικών ξυλογλυπτικής, με κυρίαρχο στοιχείο το πλούσιο σε σκάλισμα ανάγλυφο — «έντονο ανάγλυφο με βαθύ φόντο, που τείνει να είναι ολόγλυφο».

• Ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου (§15.2, σελ. 125), το γαλλικό Μπαρόκ: «Μπαρόκ με υπερβολική διακόσμηση, προερχόμενος από αρχιτεκτονική των Ιησουιτών της Ιταλίας. Ήταν ρυθμός πολυέξοδος και συμμετρικός. Διακρινόταν από τα ωραία μαρκετερί.» Ξύλα: δρυς, καρυδιά, έβενος, αχλαδιά, αμυγδαλιά· θέματα: ζώα, προσωπίδες, σάτυροι, πόδια και κεφάλια λεόντων, σφήκες, γρύπες, δελφίνια, κρίνα, δάφνες, φύλλα, ελιές, όπλα, μουσικά όργανα, αγροτικά εργαλεία, γιρλάντες, κορδέλες.
• Παρατήρηση για τις χρονολογίες: ο τίτλος της §15.2 γράφει «Λουδοβίκος 14ος (Louis XIV, 1643-1710 μ.Χ.)», ενώ η βασιλεία του έληξε το 1715. Στην εξέταση απαντάμε με ό,τι γράφει το βιβλίο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρυθμός Μπαρόκ επεκράτησε από το 1650 έως το 1740 μ.Χ., διαδεχόμενος τον ρυθμό της αναγέννησης στη διάρκεια του 17ου αιώνα. Ο όρος ήταν αρχικά υποτιμητική έκφραση, που προερχόταν από το «barroco», ένα παραμορφωμένο μαργαριτάρι, και υπαινισσόταν την παρακμή και την πληθωρικότητα. Χαρακτηρίζεται από υπερβολική διακόσμηση και λαμπρότητα. Βασικά διακοσμητικά στοιχεία των επίπλων είναι το πολύ σκάλισμα, η μαρκετερί, η επιχρύσωση και οι λεπτές κατεργασίες του μπρούτζου, ενώ στην ξυλογλυπτική κυριαρχεί το πλούσιο σε σκάλισμα, έντονο ανάγλυφο με βαθύ φόντο, που τείνει να είναι ολόγλυφο. Το γαλλικό Μπαρόκ εκπροσωπείται από τον ρυθμό Λουδοβίκου 14ου, πολυέξοδο και συμμετρικό, με ωραία μαρκετερί.

Χώρες και πόλεις ανάπτυξης

Ερώτηση: Σε ποιες χώρες και πόλεις αναπτύχθηκε ο ρυθμός Μπαρόκ;

Απάντηση:

• Τι λέει πράγματι το βιβλίο — δεν δίνει κατάλογο χωρών· οι χώρες και οι πόλεις προκύπτουν από το κείμενο της §15.1-15.2 και τις εικόνες του κεφαλαίου.
• ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ (§15.1, σελ. 123):

     ● ΠΑΡΙΣΙ  — «Οι καλλιτέχνες του Παρισιού την εποχή αυτή
                 κυριαρχούσαν με τις δημιουργίες τους στο χώρο της
                 αρχιτεκτονικής και της τέχνης.»
     ● ΒΙΕΝΝΗ  — «Μεγάλη φήμη είχε επίσης και η Βιέννη.»

• ΟΙ ΧΩΡΕΣ:

     ● ΓΑΛΛΙΑ   — ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου «εκπροσωπεί την επίδραση
                  του Μπαρόκ στη Γαλλία» (§15.2)· Εικ. 15.1: κονσόλα
                  σε ρυθμό ΓΑΛΛΙΚΟΥ Μπαρόκ
     ● ΙΤΑΛΙΑ   — ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου ήταν «προερχόμενος από
                  αρχιτεκτονική των Ιησουιτών της Ιταλίας» (§15.2)
     ● ΓΕΡΜΑΝΙΑ — Εικ. 15.2 και 15.3: πολυθρόνα και ντουλάπα σε
                  ρυθμό ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ Μπαρόκ
     ● ΑΥΣΤΡΙΑ  — μέσω της Βιέννης

  Γενικότερα, ο όρος Μπαρόκ «χρησιμοποιείται σήμερα για να περιγράψει τις τέχνες του 17ου αιώνα στην Ευρώπη» (σελ. 123).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρυθμός Μπαρόκ περιγράφει τις τέχνες του 17ου αιώνα στην Ευρώπη. Το βιβλίο αναφέρει ως κύρια κέντρα το Παρίσι, όπου οι καλλιτέχνες της εποχής κυριαρχούσαν με τις δημιουργίες τους στην αρχιτεκτονική και την τέχνη, και τη Βιέννη, που είχε επίσης μεγάλη φήμη. Ως χώρες προκύπτουν η Γαλλία, όπου ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου εκπροσωπεί την επίδραση του Μπαρόκ, η Ιταλία, από την αρχιτεκτονική των Ιησουιτών της οποίας προήλθε ο ρυθμός αυτός, η Γερμανία, με τα έπιπλα γερμανικού Μπαρόκ που εικονίζει το βιβλίο, και η Αυστρία με κέντρο τη Βιέννη.

Καρέκλες και πολυθρόνες

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των καρεκλών και πολυθρόνων την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Α. ΤΑ ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ ΓΕΝΙΚΑ (§15.1, σελ. 123, Εικ. 15.2): «Υπήρχαν σε πολλά μοντέλα καρέκλες, πολυθρόνες και κρεβάτια. Τα καθίσματα ήταν διαφόρων τύπων με πολύπλοκα σκαλίσματα, επίχρυσα, με πολυτελή υλικά ταπετσαρίας, όπως βελούδο, μετάξι, δέρμα, ύφασμα, επαργυρωμένα ή επιχρυσωμένα καρφιά. Τα πόδια στις καρέκλες και τα μπράτσα στις καρεκλοπολυθρόνες ήταν σκαλιστά με παραστάσεις ζώων.»

• Β. ΣΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου (§15.2, σελ. 125): «Οι καρέκλες ήταν από χρυσωμένο ξύλο ή από καρυδιά και οξιά, με παραγεμισμένη ταπετσαρία ή πλεκτό καλάμι ή ψάθα. Τα πόδια ήταν πλούσια σκαλισμένα σε σχήμα κάγκελου ή S και στο κάτω μέρος είχαν τραβέρσες που σχημάτιζαν Η ή X.»

     ΣΧΗΜΑ ΚΑΓΚΕΛΟΥ              ΣΧΗΜΑ S
          ║                        ╭──╮
         ╔╩╗                       │  │
         ╚╦╝                       ╰╮ │
         ╔╩╗                        │ ╰╮
          ║                         ╰──╯
  
     ΤΡΑΒΕΡΣΕΣ ΣΕ Η              ΤΡΑΒΕΡΣΕΣ ΣΕ Χ
     │       │                  ╲       ╱
     ├───────┤                     ╳
     │       │                  ╱       ╲

  Στον ίδιο ρυθμό, ο καναπές ή σοφάς ήταν από τα πιο σπουδαία έπιπλα, με διακοσμητικά σχήματα από ανθέμια, όστρακα, περικοκλάδες, καρπούς, λουλούδια κ.ά., και «το επιχρύσωμα κυριαρχούσε σε έπιπλα κυρίως τραπεζιών και πολυθρόνων».

• Γ. Η ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ (σελ. 128): «Οι φόρμες των καθισμάτων ήταν προσαρμοσμένες στο ανθρώπινο σώμα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα καθίσματα του Μπαρόκ, καρέκλες και πολυθρόνες, υπήρχαν σε πολλά μοντέλα και ήταν διαφόρων τύπων, με πολύπλοκα σκαλίσματα, επίχρυσα, με πολυτελή υλικά ταπετσαρίας, όπως βελούδο, μετάξι, δέρμα και ύφασμα, και επαργυρωμένα ή επιχρυσωμένα καρφιά. Τα πόδια στις καρέκλες και τα μπράτσα στις καρεκλοπολυθρόνες ήταν σκαλιστά με παραστάσεις ζώων, και οι φόρμες των καθισμάτων ήταν προσαρμοσμένες στο ανθρώπινο σώμα. Στον ρυθμό Λουδοβίκου 14ου οι καρέκλες ήταν από χρυσωμένο ξύλο ή από καρυδιά και οξιά, με παραγεμισμένη ταπετσαρία ή πλεκτό καλάμι ή ψάθα· τα πόδια ήταν πλούσια σκαλισμένα σε σχήμα κάγκελου ή S και στο κάτω μέρος είχαν τραβέρσες σε σχήμα Η ή Χ, ενώ το επιχρύσωμα κυριαρχούσε κυρίως στις πολυθρόνες και στα τραπέζια.

Οι ντουλάπες

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των ντουλαπών την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Α. ΣΤΟ ΜΠΑΡΟΚ ΓΕΝΙΚΑ (§15.1, σελ. 123): «Οι ντουλάπες ήταν μεγάλες, τετράφυλλες, κομψές, με πλούσιο σκάλισμα και ζωγραφική.» Επίσης: «Ο μπουφές ήταν απαραίτητο έπιπλο για διαφύλαξη πολύτιμων αντικειμένων.»

     ┌──────────────┬──────────────┐
     │   σκάλισμα   │   σκάλισμα   │  ← ΕΠΑΝΩ 2 φύλλα
     ├──────────────┼──────────────┤
     │   σκάλισμα   │   σκάλισμα   │  ← ΚΑΤΩ 2 φύλλα
     └──────────────┴──────────────┘
       ΤΕΤΡΑΦΥΛΛΗ · ΣΚΑΛΙΣΜΑ + ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

• Β. ΣΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου (§15.2, σελ. 125, Εικ. 15.3): «Τα ντουλάπια ήταν ορθογώνια από ατόφιο ξύλο, διακοσμημένα με μαρκετερί ή μπρούτζο και τα πόδια τους κατέληγαν σε σχήμα σφαίρας ή νυχιών λιονταριού.»
• Η σύνδεση με τα γενικά γνωρίσματα: το πλούσιο σκάλισμα, η μαρκετερί και οι κατεργασίες του μπρούτζου είναι ακριβώς τα βασικά διακοσμητικά στοιχεία των επίπλων Μπαρόκ που αναφέρει η Ανακεφαλαίωση (σελ. 128).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ντουλάπες του Μπαρόκ ήταν μεγάλες, τετράφυλλες και κομψές, με πλούσιο σκάλισμα και ζωγραφική. Στον ρυθμό Λουδοβίκου 14ου τα ντουλάπια ήταν ορθογώνια από ατόφιο ξύλο, διακοσμημένα με μαρκετερί ή μπρούτζο, και τα πόδια τους κατέληγαν σε σχήμα σφαίρας ή νυχιών λιονταριού. Απαραίτητο έπιπλο της εποχής ήταν επίσης ο μπουφές, για τη διαφύλαξη πολύτιμων αντικειμένων.

Τα τραπέζια

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των τραπεζιών την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Α. ΣΤΟ ΜΠΑΡΟΚ ΓΕΝΙΚΑ (§15.1, σελ. 125): «Τα τραπέζια, τα οποία έχουν πόδια σκαλιστά ή βάσεις με πλούσια διακόσμηση σε ελικοειδή σχήματα, με παραστάσεις από αγγέλους, νεράιδες, νέγρους, λιοντάρια, αετούς και άλλες διακοσμητικές συνθέσεις, σκαλισμένες ή επιχρυσωμένες. Το επάνω μέρος (καπάκι) είναι συνήθως από μάρμαρο.»

     ▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓  ← ΚΑΠΑΚΙ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ
     ╞════════════════════════╡  ← σκαλιστή τραβέρσα
      ║                    ║
     ╔╩╗                  ╔╩╗     ΠΟΔΙΑ σκαλιστά ή ΒΑΣΗ σε
     ╚╦╝                  ╚╦╝     ελικοειδή σχήματα
      ║                    ║

  Συγγενικό έπιπλο: η κονσόλα (τραπεζάκι κοντά στον τοίχο), «με καπάκι από μάρμαρο και καμπυλωτά σκαλιστά πόδια, που γίνεται την περίοδο αυτή πολύ της μόδας».

• Β. ΣΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου (§15.2, σελ. 125):

     ● «Τα τραπέζια, που τοποθετούσαν στο μέσο του δωματίου, είχαν
       4 ΠΟΔΙΑ σχήματος ΚΑΓΚΕΛΟΥ ή ΕΛΑΦΙΟΥ. Οι ΤΡΑΒΕΡΣΕΣ των
       τραπεζιών είχαν ΒΑΡΥ ΣΚΑΛΙΣΜΑ.»
     ● «Υπήρχαν τραπεζάκια με ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΑΠΑΚΙ, με ΤΡΙΑ ΠΟΔΙΑ και
       έντονο σκάλισμα.»
     ● «Το πιο ενδιαφέρον έπιπλο της εποχής αυτής ήταν το
       ΑΝΑΔΙΠΛΟΥΜΕΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ με συρτάρια.»
     ● «Το ΕΠΙΧΡΥΣΩΜΑ κυριαρχούσε σε έπιπλα κυρίως ΤΡΑΠΕΖΙΩΝ και
       πολυθρόνων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα τραπέζια του Μπαρόκ έχουν πόδια σκαλιστά ή βάσεις με πλούσια διακόσμηση σε ελικοειδή σχήματα, με παραστάσεις από αγγέλους, νεράιδες, νέγρους, λιοντάρια, αετούς και άλλες διακοσμητικές συνθέσεις, σκαλισμένες ή επιχρυσωμένες, ενώ το καπάκι είναι συνήθως από μάρμαρο· πολύ της μόδας γίνεται και η κονσόλα, με μαρμάρινο καπάκι και καμπυλωτά σκαλιστά πόδια. Στον ρυθμό Λουδοβίκου 14ου τα τραπέζια στο μέσο του δωματίου είχαν 4 πόδια σχήματος κάγκελου ή ελαφιού και τραβέρσες με βαρύ σκάλισμα, υπήρχαν τραπεζάκια με στρογγυλό καπάκι, τρία πόδια και έντονο σκάλισμα, το επιχρύσωμα κυριαρχούσε κυρίως στα τραπέζια, και το πιο ενδιαφέρον έπιπλο της εποχής ήταν το αναδιπλούμενο τραπέζι με συρτάρια.

Ο κομμός

Ερώτηση: Τι είναι ο κομμός και ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του;

Απάντηση:

• Η απάντηση (§15.1, σελ. 124): ο κομμός αντικαθιστά την παλιά κασέλα. Έχει πόδια σε σχήμα ζώου και το εμπρόσθιο μέρος του φέρει συρτάρια.

   ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΣΕΛΑ ΣΤΟΝ ΚΟΜΜΟ — Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ

   ΚΑΣΕΛΑ (παλιά)                 ΚΟΜΜΟΣ (Μπαρόκ)
   ┌════════════════┐  ← καπάκι  ┌────────────────┐
   │                │            ├────────────────┤ ← συρτάρι
   │    ΕΝΙΑΙΟ      │            ├────────────────┤ ← συρτάρι
   │    ΚΙΒΩΤΙΟ     │     ⇒      ├────────────────┤ ← συρτάρι
   │                │            └──┬──────────┬──┘
   └────────────────┘              ╱╲          ╱╲
     πατάει στο πάτωμα           ΠΟΔΙΑ ΣΕ ΣΧΗΜΑ ΖΩΟΥ

   ΠΡΟΣΒΑΣΗ: από ΠΑΝΩ    ⇒   ΠΡΟΣΒΑΣΗ: από ΜΠΡΟΣΤΑ
   (σηκώνεις το καπάκι,      (τραβάς το συρτάρι που θέλεις,
    ψάχνεις όλο το βάθος)     χωρίς να ενοχλήσεις τα άλλα)

• Γιατί είναι σημαντική η αλλαγή: η κασέλα είναι ένα ενιαίο κιβώτιο με καπάκι — για να φτάσεις στα κάτω αντικείμενα πρέπει να μετακινήσεις τα επάνω. Ο κομμός εισάγει τα συρτάρια, δηλαδή ανεξάρτητα τμήματα αποθήκευσης με πρόσβαση από μπροστά. Είναι μια λειτουργική εξέλιξη του επίπλου, όχι απλώς διακοσμητική.
• Τα πόδια σε σχήμα ζώου: ανήκουν στην ίδια λογική με τα «πόδια και κεφάλια λεόντων» των θεμάτων του Λουδοβίκου 14ου και με τα «πόδια ελαφιού» των τραπεζιών. Ταυτόχρονα σηκώνουν το έπιπλο από το πάτωμα, κάτι που το κάνει οπτικά ελαφρύτερο και το προστατεύει από την υγρασία.
• Πού μπαίνει το σκάλισμα: το εμπρόσθιο μέρος με τα συρτάρια είναι η κύρια όψη του επίπλου — εκεί συγκεντρώνεται το πλούσιο, έντονο ανάγλυφο, μαζί με τα μεταλλικά χερούλια και τα διακοσμητικά της εποχής.
• Ελληνική σύνδεση: η κασέλα που ο κομμός αντικαθιστά στην Ευρώπη επιβιώνει στην Ελλάδα ως το κατεξοχήν λαϊκό έπιπλο — οι ξυλόγλυπτες κασέλες (μαρνέρες, φορτσέρια) της Νεοελληνικής Αστικής ξυλογλυπτικής, με τα κυπαρίσσια, τους δικέφαλους αετούς και τα αγγεία με ανθούς (κεφ. 16, σελ. 138).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κομμός είναι το έπιπλο που αντικαθιστά την παλιά κασέλα την περίοδο του Μπαρόκ. Χαρακτηριστικά στοιχεία του είναι τα πόδια σε σχήμα ζώου και το εμπρόσθιο μέρος του, το οποίο φέρει συρτάρια. Η σημασία του είναι και λειτουργική: ενώ στην κασέλα η πρόσβαση γίνεται από πάνω, σηκώνοντας το καπάκι, στον κομμό γίνεται από μπροστά, με ανεξάρτητα συρτάρια. Στην εμπρόσθια όψη συγκεντρώνεται και το πλούσιο σκάλισμα του επίπλου.

Σχεδιαστές και κατασκευαστές της περιόδου

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι σπουδαιότεροι σχεδιαστές και κατασκευαστές την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Το βιβλίο δεν κατονομάζει κανέναν σχεδιαστή ή κατασκευαστή: το κείμενο του κεφαλαίου 15 (σελ. 123-127) αναφέρεται στους δημιουργούς συλλογικά. Απαντάμε λοιπόν με ό,τι πράγματι γράφει.
• ΤΙ ΛΕΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

     ● «Οι ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ την εποχή αυτή κυριαρχούσαν με
       τις δημιουργίες τους στο χώρο της αρχιτεκτονικής και της
       τέχνης.» (σελ. 123)
     ● «Ο ρυθμός ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου, του ονομαζόμενου Βασιλιά του ήλιου,
       ήταν φημισμένος.» (σελ. 123) — ο βασιλιάς «σφράγισε την εποχή
       του με την ανάπτυξη της γαλλικής τέχνης και την καθιέρωση του
       αντίστοιχου ρυθμού» (σελ. 125)
     ● «Μεγάλη φήμη είχε επίσης και η ΒΙΕΝΝΗ.» (σελ. 123)
     ● ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου ήταν «προερχόμενος από αρχιτεκτονική
       των ΙΗΣΟΥΙΤΩΝ της ΙΤΑΛΙΑΣ» (σελ. 125)

• Πώς απαντάμε: οι σπουδαιότεροι δημιουργοί της περιόδου ήταν οι καλλιτέχνες του Παρισιού, στην εποχή του Λουδοβίκου 14ου, που έδωσε το όνομά του στον ρυθμό· μεγάλη φήμη είχαν επίσης τα έργα της Βιέννης, ενώ ο ρυθμός είχε ρίζες στην αρχιτεκτονική των Ιησουιτών της Ιταλίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δεν κατονομάζει συγκεκριμένους σχεδιαστές ή κατασκευαστές. Αναφέρει ότι την εποχή αυτή κυριαρχούσαν με τις δημιουργίες τους στον χώρο της αρχιτεκτονικής και της τέχνης οι καλλιτέχνες του Παρισιού, στην εποχή του Λουδοβίκου 14ου, του Βασιλιά του ήλιου, ο οποίος σφράγισε την εποχή του με την ανάπτυξη της γαλλικής τέχνης και έδωσε το όνομά του στον ρυθμό. Μεγάλη φήμη είχε επίσης η Βιέννη, ενώ ο ρυθμός Λουδοβίκου 14ου προερχόταν από την αρχιτεκτονική των Ιησουιτών της Ιταλίας.

Το έντονο ανάγλυφο του Μπαρόκ

Ερώτηση: Πώς πετυχαίνεται το έντονο ανάγλυφο στα ξυλόγλυπτα Μπαρόκ;

Απάντηση:

• Η αρχή (§15.3, σελ. 126): «Για την κατασκευή τέτοιων επίπλων εφαρμόζονται υπερβολικά οι τεχνικές του έντονου ανάγλυφου με βαθύ φόντο, που τείνει να είναι ολόγλυφο και δημιουργεί έντονη τρισδιάστατη δομή.»
• Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ (Εικ. 15.4, σελ. 127): «μετά την αποτύπωση και το ξεγύρισμα του μοτίβου ακροκέραμου, ρίχνουμε αριστερά-δεξιά το φύλλο χρησιμοποιώντας σγρόμπιες No 3, 4 ή 5». Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΧΡΗΣΗΣ (αυτούσια, σελ. 127): το σκάλισμα γίνεται «στο εξωτερικό μέρος του φύλλου με το ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ της σγρόμπιας και στο εσωτερικό μέρος του φύλλου με το ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ της σγρόμπιας».

   ΤΟΜΗ ΦΥΛΛΟΥ ΣΕ ΡΥΘΜΟ ΜΠΑΡΟΚ

                 ╱╲
                ╱  ╲        ← ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ κατά μήκος στο μέσο
               ╱    ╲
              ╱      ╲      ← ρίχνουμε ΔΕΞΙΑ και ΑΡΙΣΤΕΡΑ
           __╱        ╲__
        ▓▓▓▓            ▓▓▓▓  ← ΒΑΘΥ ΦΟΝΤΟ
        ▓▓▓▓            ▓▓▓▓     (γι᾽ αυτό το ανάγλυφο φαίνεται ΕΝΤΟΝΟ)

   ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΕΙ Η ΣΓΡΟΜΠΙΑ

   ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ μέρος φύλλου ─► με το ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ (κοίλο) της σγρόμπιας
   ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ μέρος φύλλου ─► με το ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ (κυρτό) της σγρόμπιας

• Τα δύο πράγματα που μαζί δίνουν το «έντονο»:

    ① ΒΑΘΟΣ ΦΟΝΤΟΥ  — όσο πιο κάτω κατεβαίνει το φόντο, τόσο πιο
                       ψηλά «ξεπετάγεται» το θέμα· στο όριο το θέμα
                       αποκολλάται και γίνεται ΟΛΟΓΛΥΦΟ
    ② ΚΟΡΥΦΕΣ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΒΑΘΟΥΛΩΜΑΤΑ — το φύλλο υψώνεται στο μέσο
                       του αντί να βαθαίνει, οπότε πιάνει ΦΩΣ στην
                       κορυφή και ΣΚΙΑ στις πλευρές

• Η αντιπαράθεση με τον Βυζαντινό ρυθμό (κεφ. 17, σελ. 143, αυτούσια): «Σε μοτίβα Βυζαντινού ρυθμού, το σκάλισμα γίνεται προς τα μέσα, συνήθως με τρίγωνο σκαρπέλο, δημιουργώντας βαθουλώματα… Το ίδιο θέμα, στον ρυθμό Μπαρόκ, το αποδίδουμε με βαθύτερο και πλουσιότερο σε λεπτομέρειες σκάλισμα, δημιουργώντας κορυφές αντί για βαθουλώματα.»

  	ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ	ΜΠΑΡΟΚ
  Εργαλείο	τρίγωνο σκαρπέλο	σγρόμπιες No 3, 4, 5
  Κατεύθυνση	προς τα μέσα	προς τα έξω
  Μορφή στο φύλλο	βαθούλωμα	κορυφή
  Φόντο	χαμηλό / ρηχό	βαθύ
  Ανάγλυφο	ρηχό	έντονο, τείνει στο ολόγλυφο

• Η πρακτική συνέπεια: επειδή το φόντο κατεβαίνει πολύ, το ξύλο πρέπει να έχει μεγαλύτερο πάχος και να είναι συμπαγές και χωρίς ρόζους — γι᾽ αυτό επιλέγονται σκληρά ξύλα (δρυς, καρυδιά, έβενος, αχλαδιά, αμυγδαλιά), που σηκώνουν λεπτές, ψηλές λεπτομέρειες χωρίς να σπάνε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ξυλόγλυπτα του ρυθμού Μπαρόκ εφαρμόζονται οι τεχνικές του έντονου ανάγλυφου με βαθύ φόντο, που τείνει να είναι ολόγλυφο και δημιουργεί έντονη τρισδιάστατη δομή. Π.χ. στο μοτίβο ακροκέραμου με φυλλαράκια και ρόδακα, μετά την αποτύπωση και το ξεγύρισμα του μοτίβου, ρίχνουμε αριστερά-δεξιά το φύλλο με σγρόμπιες No 3, 4 ή 5: δουλεύουμε στο εξωτερικό μέρος του φύλλου με το εσωτερικό της σγρόμπιας και στο εσωτερικό μέρος του φύλλου με το εξωτερικό της σγρόμπιας. Έτσι δημιουργείται κορυφογραμμή κατά μήκος στο μέσο του φύλλου και το σκάλισμα ρίχνεται δεξιά και αριστερά, δηλαδή προκύπτουν κορυφές αντί για βαθουλώματα, σε αντίθεση με τον Βυζαντινό ρυθμό, όπου το σκάλισμα γίνεται προς τα μέσα με το τρίγωνο σκαρπέλο. Ο συνδυασμός του βαθιού φόντου με τις κορυφές δίνει έντονο παιχνίδι φωτός και σκιάς.