Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (σελ. 74) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5
Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 5 — η ορολογία της ξυλογλυπτικής (ξεγύρισμα, κοφτό, τάκιασμα, τριγωνιά, ξεχόνδρισμα, ρίξιμο, κούφωμα), η στήριξη του ξύλου και η σωστή θέση σώματος και χεριών, τα εργαλεία της τριγωνιάς, η οπτική διάκριση του χαράγματος σγρόμπιας και τριγώνου με ASCII τομές, και τα τέσσερα μέτρα προστασίας και συντήρησης των εργαλείων. Όλες απαντώνται απευθείας από το κείμενο των §5.1 έως §5.3.
Τάκιασμα και χάραγμα
Ερώτηση: Τι εννοούμε με τους όρους τάκιασμα και χάραγμα;
Απάντηση:
-
Α. ΤΑΚΙΑΣΜΑ (§5.1, σελ. 67) — ο ορισμός αυτούσιος: «Όταν κάνουμε λόγο για τη διαδικασία του τακιάσματος εννοούμε την εντελώς κάθετη κοπή με σκαρπέλο (με κλίση 90°) επάνω στο περίγραμμα του μοτίβου.»
τομή κατά το ΤΑΚΙΑΣΜΑ: ΜΟΤΙΒΟ │ 90° ← σκαρπέλο ΚΑΘΕΤΑ στην επιφάνεια, ▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔▔│ ακριβώς πάνω στο περίγραμμα └──────── ΦΟΝΤΟ (θα αφαιρεθεί) -
Οι δύο κανόνες εκτέλεσης του τακιάσματος (σελ. 67): (α) Η θέση του καλεμιού: «το καλέμι του σκαρπέλου πρέπει να βρίσκεται ΠΑΝΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΦΟΝΤΟΥ, έτσι ώστε να επιτυγχάνουμε κάθε φορά την καλύτερη δυνατή περιγραμματική κοπή.» (β) Το κράτημα: «στο τάκιασμα χρησιμοποιούμε και τη ματσόλα, αφού προηγουμένως κρατήσουμε το σκαρπέλο με τα τρία δάκτυλα του αριστερού μας χεριού.» Το αποτέλεσμα: «Με το τάκιασμα επιτυγχάνουμε τη δημιουργία ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΦΟΝΤΟΥ στο επιθυμητό βάθος.»
-
Β. ΧΑΡΑΓΜΑ (§5.3, σελ. 72): «Εάν χαράξουμε με το κάθε εργαλείο χωριστά επάνω σε ξύλο, τότε παίρνουμε διαφορετική μορφή σκαψίματος, ανάλογα με τη μορφή του εργαλείου» (Εικ. 5.8, 5.9). Δηλαδή χάραγμα είναι η αυλάκωση/σκάψιμο που αφήνει το εργαλείο στο ξύλο, και η διατομή του είναι το «αρνητικό» της ακμής κοπής:
ΙΣΙΟ σκαρπέλο ────┐____┌──── επίπεδος πυθμένας ΣΓΡΟΜΠΙΑ ────╲__╱──── ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΣ πυθμένας ΛΟΥΚΙ (No 5-9) ───╲_╱─── ΒΑΘΥ ημικυκλικό ΤΡΙΓΩΝΟ (V) ────╲╱──── ΑΙΧΜΗΡΟΣ πυθμέναςΗ Ανακεφαλαίωση (σελ. 74) το συνοψίζει: «Το κάθε σκαρπέλο δημιουργεί το δικό του χάραγμα πάνω στο ξύλο.»
-
Οι τέσσερις προϋποθέσεις για σωστό χάραγμα (σελ. 72, αυτούσια): «Πρέπει να προσέχουμε πάντα τα σκαρπέλα να είναι σε καλή κατάσταση (κοφτερά), η θέση του σώματος και των χεριών να είναι η σωστή, τα αντικείμενα (ξύλα) σταθερά τοποθετημένα στον πάγκο εργασίας και οι κινήσεις μας να μην είναι βιαστικές.»
-
⚠️ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΟΡΩΝ — γιατί η ερώτηση τους βάζει μαζί:
ΤΑΚΙΑΣΜΑ → ΚΑΘΕΤΗ κοπή (90°), στο ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ του μοτίβου, ΟΡΙΟΘΕΤΕΙ το σχέδιο πριν αφαιρεθεί το φόντο. Σκοπός: ΕΠΙΠΕΔΟ ΦΟΝΤΟ. ΧΑΡΑΓΜΑ → ΑΥΛΑΚΩΣΗ που αφήνει το εργαλείο, με ΔΙΑΤΟΜΗ που εξαρτάται από τη ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ. Σκοπός: η ΜΟΡΦΗ του διακοσμητικού στοιχείου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τάκιασμα είναι η εντελώς κάθετη κοπή με σκαρπέλο, με κλίση 90°, επάνω στο περίγραμμα του μοτίβου. Το καλέμι πρέπει να βρίσκεται πάντα από την πλευρά του φόντου, ώστε να επιτυγχάνεται η καλύτερη δυνατή περιγραμματική κοπή, και χρησιμοποιούμε και τη ματσόλα, κρατώντας το σκαρπέλο με τα τρία δάκτυλα του αριστερού χεριού· με το τάκιασμα πετυχαίνουμε επίπεδο φόντο στο επιθυμητό βάθος. Χάραγμα είναι η μορφή σκαψίματος που αφήνει το κάθε εργαλείο στο ξύλο: αν χαράξουμε με κάθε εργαλείο χωριστά, παίρνουμε διαφορετική μορφή ανάλογα με τη μορφή του εργαλείου — το ίσιο σκαρπέλο δίνει επίπεδο πυθμένα, η σγρόμπια στρογγυλό και το τρίγωνο αιχμηρό. Για σωστό χάραγμα πρέπει τα σκαρπέλα να είναι κοφτερά, η θέση σώματος και χεριών σωστή, τα ξύλα σταθερά στον πάγκο και οι κινήσεις μας όχι βιαστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Στήριξη του ξύλου και θέση του ξυλογλύπτη
Ερώτηση: Πώς στηρίζουμε ένα τεμάχιο ξύλου επάνω στον πάγκο και ποια είναι η σωστή θέση του ξυλογλύπτη κατά την ώρα της εργασίας του;
Απάντηση:
-
Α. Η ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ — τα εργαλεία της δίνονται στο κεφ. 1 (§1.4, σελ. 21): «Σφιγκτήρες, μέγγενη πάγκου, νταβίδια, βιδόνια. Τα εργαλεία αυτά… χρησιμοποιούνται για τη στερέωση του τεμαχίου ξύλου που πρόκειται να επεξεργαστεί ο ξυλογλύπτης επάνω στον πάγκο εργασίας.» Ο πάγκος διαθέτει δύο ενσωματωμένους σφιγκτήρες (§1.2, σελ. 14): «ο ένας στο ένα άκρο και σφίγγει κατά μήκος του πάγκου, και ο άλλος στο άλλο άκρο και σφίγγει κατά πλάτος» — ώστε το τεμάχιο να στερεώνεται και στις δύο διευθύνσεις. ⚠️ Το ίδιο το κεφάλαιο 5 (§5.3, σελ. 72) θέτει τη στήριξη ως προϋπόθεση σωστού χαράγματος: «τα αντικείμενα (ξύλα) σταθερά τοποθετημένα στον πάγκο εργασίας».
-
Β. Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ (§5.2, σελ. 70, Εικ. 5.6) — αυτούσια: «Τα πόδια πρέπει να πατάνε καλά στο έδαφος με το αριστερό ελαφρά μπροστά και τα γόνατα να είναι λίγο λυγισμένα. Ο σκαλιστής δεν πρέπει να σκύβει για να αποφεύγει τη σωματική κόπωση.»
○ ← κεφάλι πάνω από την εργασία, ΧΩΡΙΣ σκύψιμο /|\ / | \ | / \ ← γόνατα ΛΙΓΟ ΛΥΓΙΣΜΕΝΑ ___/ \___ αριστερό δεξί ΕΛΑΦΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑΟ λόγος που δεν σκύβει συνδέεται με τον εργονομικό κανόνα του πάγκου (§1.2, σελ. 14): το ύψος του πάγκου είναι 10 cm επάνω από τον ομφαλό του ξυλογλύπτη ακριβώς για να φέρει την εργασία στο σωστό ύψος. Η εργασία, άλλωστε, «είναι στατική και απαιτεί ιδιαίτερη προσήλωση και σωστή στάση του σώματος».
-
Γ. Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ (§5.2, σελ. 70, Εικ. 5.7):
ΔΕΞΙ ΧΕΡΙ — ΚΡΑΤΑΕΙ ΚΑΙ ΩΘΕΙ «τοποθετούμε τη ΛΑΒΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΜΗ, με τα δάκτυλα να την ΑΓΚΑΛΙΑΖΟΥΝ, και ο ΔΕΙΚΤΗΣ του χεριού να βρίσκεται ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ προς τη ΛΑΜΑ του σκαρπέλου» ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΧΕΡΙ — ΟΔΗΓΕΙ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΕΙ «θα πρέπει να ΑΓΚΑΛΙΑΖΕΙ ΤΗ ΛΑΜΑ, έτσι ώστε να την ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΟΥ ΜΟΤΙΒΟΥ και να ΕΛΕΓΧΕΙ ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΚΟΠΗΣ» + «ο ΚΑΡΠΟΣ του αριστερού χεριού να ΑΚΟΥΜΠΑΕΙ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ή στο ΤΕΜΑΧΙΟ ΞΥΛΟΥ, για ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ»Η εναλλαγή ρόλων: «Τα χέρια πρέπει να αλλάζουν ρόλους όταν τα κοψίματα… πρέπει να αλλάζουν φορά, όπως συμβαίνει στην περίπτωση που το ξύλο έχει ανάποδα νερά, εξοικειώνοντάς τα έτσι και στους δυο ρόλους τους.»
-
⚠️ Ο κανόνας ασφαλείας που δένει τα δύο (σελ. 72): «Κατά τη χρήση του εργαλείου απαγορεύεται το ελεύθερο χέρι να βρίσκεται στην πορεία του κοπτικού.» Γι' αυτό ακριβώς το ξύλο πρέπει να είναι σφιγμένο — για να μην χρειάζεται να το κρατά το ένα χέρι μπροστά από τη λάμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τεμάχιο ξύλου στηρίζεται σταθερά επάνω στον πάγκο με σφιγκτήρες, μέγγενη πάγκου, νταβίδια ή βιδόνια· ο ίδιος ο πάγκος διαθέτει δύο σφιγκτήρες, έναν που σφίγγει κατά μήκος και έναν κατά πλάτος, ώστε το ξύλο να στερεώνεται και στις δύο διευθύνσεις. Η σταθερή τοποθέτηση είναι προϋπόθεση για σωστό χάραγμα και για την ασφάλεια, αφού απαγορεύεται το ελεύθερο χέρι να βρίσκεται στην πορεία του κοπτικού. Ως προς τη θέση του ξυλογλύπτη: τα πόδια πατούν καλά στο έδαφος με το αριστερό ελαφρά μπροστά και τα γόνατα λίγο λυγισμένα, και ο σκαλιστής δεν πρέπει να σκύβει για να αποφεύγει τη σωματική κόπωση. Το δεξί χέρι κρατά τη λαβή στην παλάμη με τα δάκτυλα να την αγκαλιάζουν και τον δείκτη παράλληλα στη λάμα, ενώ το αριστερό αγκαλιάζει τη λάμα, την οδηγεί στις γραμμές του μοτίβου και ελέγχει το βάθος κοπής, με τον καρπό να ακουμπά στον πάγκο ή στο τεμάχιο για μεγαλύτερη σταθερότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα εργαλεία της τριγωνιάς
Ερώτηση: Ποια εργαλεία χρησιμοποιούμε στην τριγωνιά;
Απάντηση:
-
Ο ορισμός της τριγωνιάς (§5.1, σελ. 69, Εικ. 5.3-5.4): «Τριγωνιά είναι η αφαίρεση ξύλου (χάραξη) για δημιουργία βαθουλώματος ποικίλου βάθους. Την εργασία αυτή κάνουμε με χρήση σκαρπέλου σε σχήμα V.»
-
ΤΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ: ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ (σχήματος V). Από το κεφ. 1 (§1.3, σελ. 18) ξέρουμε τα χαρακτηριστικά του:
● «φέρουν ακμή κοπής ΣΧΗΜΑΤΟΣ V σε ποικιλία γωνιών» ● ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΕΣ ΓΩΝΙΕΣ: 30°, 45° και 60° ● πλάτη: από 2 ως 25 mm (όπως όλα τα κοπτικά ξυλογλυπτικής) ● ΧΡΗΣΗ: «για τη δημιουργία ΒΑΘΟΥΛΩΜΑΤΩΝ (ΑΥΛΑΚΙΩΝ) ΤΡΙΓΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΤΟΜΗΣ» διατομή του χαράγματος: ────────╲ ╱──────── ╲ ╱ ╲ ╱ ╲ ╱ ╲╱ ← 30° / 45° / 60°Πώς επιλέγεται η γωνία: μικρότερη γωνία → στενότερο και βαθύτερο αυλάκι· μεγαλύτερη → πλατύτερο και ρηχότερο. Ισχύει ο γενικός κανόνας της §1.3: «το σχήμα του κοπτικού άκρου εξαρτάται από το σχήμα του ανάγλυφου που επιθυμούμε».
-
Το τρίγωνο σκαρπέλο με καμπύλες ακμές — το βιβλίο το αναφέρει στο Εργαστηριακό Μέρος του κεφ. 7 (σελ. 83): «Όπου κρίνεται σκόπιμο χρησιμοποιείται και το τρίγωνο σκαρπέλο με καμπύλες ακμές κοπής.» Ανήκει στα σκαρπέλα ειδικής μορφής / στραβά του κεφ. 1 (§1.3, σελ. 18), που έχουν «ποικίλης καμπυλότητας άξονα και ειδικές μορφές γωνιών ακμής κοπής, όπως για παράδειγμα σχήματος V».
-
Η ΜΑΤΣΟΛΑ ως συμπληρωματικό εργαλείο: για βαθύτερες χαρακιές χρησιμοποιείται και αυτή — το βιβλίο το λέει ρητά για την εσώγλυφη τεχνική (σελ. 83): «Για χαρακιές μεγάλου βάθους χρησιμοποιούμε και τη ματσόλα.» Είναι «στρογγυλά σφυριά… με τα οποία χτυπάμε τα σκαρπέλα στο πίσω μέρος τους» (§1.4, σελ. 19).
-
⚠️ Πού αλλού εμφανίζεται η τριγωνιά — δείχνει τη σημασία του εργαλείου:
● Ως ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ ΧΑΡΑΞΗ — η βασική της χρήση (§5.1) ● Ως ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΑΚΙΑΣΜΑΤΟΣ στην εξώγλυφη τεχνική (§8.1, σελ. 85): «Αντί για τάκιασμα μπορεί ένας ΕΜΠΕΙΡΟΣ ξυλογλύπτης να «τριγωνιάσει» τις εξωτερικές γραμμές, αφήνοντας μικρό άκοπο περιθώριο, ώστε να βελτιώσει αν χρειαστεί το σχήμα στη συνέχεια» ● Ως ΒΑΣΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΕΣΩΓΛΥΦΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ (§7.1, σελ. 81): «Το ΙΔΑΝΙΚΟΤΕΡΟ εργαλείο για την τεχνική αυτή είναι το ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ 60°» ● Για ΦΟΝΤΟ ΣΕ ΜΟΡΦΗ ΨΑΘΑΣ (§1.4, σελ. 20): «χαράζουμε επάνω στο φόντο ΑΒΑΘΕΙΣ ΣΤΑΥΡΩΤΕΣ ΧΑΡΑΚΙΕΣ»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην τριγωνιά χρησιμοποιούμε το σκαρπέλο σε σχήμα V, δηλαδή το τρίγωνο σκαρπέλο, όπως το ορίζει ρητά το βιβλίο. Το τρίγωνο σκαρπέλο φέρει ακμή κοπής σχήματος V σε ποικιλία γωνιών, με συνηθέστερες τις 30°, 45° και 60°, και σε πλάτη από 2 ως 25 mm· η γωνία επιλέγεται ανάλογα με το επιθυμητό αποτέλεσμα, αφού μικρότερη γωνία δίνει στενότερο και βαθύτερο αυλάκι. Όπου χρειάζεται, χρησιμοποιείται και το τρίγωνο σκαρπέλο με καμπύλες ακμές κοπής, που ανήκει στα σκαρπέλα ειδικής μορφής. Για χαρακιές μεγάλου βάθους χρησιμοποιούμε επιπλέον τη ματσόλα, χτυπώντας το σκαρπέλο στο πίσω μέρος του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οπτική διάκριση χαράγματος σγρόμπιας και τριγώνου
Ερώτηση: Πώς διακρίνουμε οπτικά το χάραγμα της σγρόμπιας από αυτό του τριγώνου;
Απάντηση:
-
Η αρχή (§5.3, σελ. 72): «Εάν χαράξουμε με το κάθε εργαλείο χωριστά επάνω σε ξύλο, τότε παίρνουμε διαφορετική μορφή σκαψίματος, ανάλογα με τη μορφή του εργαλείου» (Εικ. 5.8, 5.9). Η Ανακεφαλαίωση (σελ. 74) το επαναλαμβάνει: «Το κάθε σκαρπέλο δημιουργεί το δικό του χάραγμα πάνω στο ξύλο.» Άρα η οπτική διάκριση γίνεται από τη ΔΙΑΤΟΜΗ του αυλακιού, που είναι το «αρνητικό» της ακμής κοπής.
-
Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΔΙΑΦΟΡΑ — ο πυθμένας του αυλακιού:
ΣΓΡΟΜΠΙΑ (κυρτό σκαρπέλο) ΤΡΙΓΩΝΟ (σχήματος V) ακμή ΚΥΡΤΗ ακμή σχήματος V ▔▔▔▔▔╲ ╱▔▔▔▔▔ ▔▔▔▔▔╲ ╱▔▔▔▔▔ ╲______╱ ╲ ╱ ╰──╯ ╲ ╱ ╲ ╱ ╲╱ ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΣ ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΙΧΜΗΡΟΣ (μύτη) ΗΜΙΚΥΚΛΙΚΗ διατομή ΤΡΙΓΩΝΙΚΗ διατομή ΑΠΑΛΗ, ομαλή μετάβαση ΚΟΦΤΗ, καθαρή γραμμή -
Τι βλέπει το μάτι στην πράξη:
ΣΓΡΟΜΠΙΑ ΤΡΙΓΩΝΟ ● ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΣ πυθμένας ● ΑΙΧΜΗΡΗ γραμμή στον πυθμένα ● ΒΑΘΜΙΑΙΑ σκίαση — το φως ● ΕΝΤΟΝΗ, ΚΟΦΤΗ σκιά — δύο «γλιστράει» στην καμπύλη επίπεδα που τέμνονται σε ακμή ● ΑΠΑΛΟ, πλαστικό αποτέλεσμα ● ΓΡΑΜΜΙΚΟ, γραφικό αποτέλεσμα ● Το πλάτος αλλάζει με το ● Το πλάτος καθορίζεται από τη βάθος (καμπύλη) ΓΩΝΙΑ (30°/45°/60°) και το βάθος -
Η σύνδεση με τη μορφή των εργαλείων (κεφ. 1, §1.3):
ΣΓΡΟΜΠΙΑ «σκαρπέλα με ΚΥΡΤΕΣ ΛΑΜΕΣ και ΚΥΡΤΗ ΑΚΜΗ ΚΟΠΗΣ» Η κυρτότητα διαβαθμίζεται από No 3 (ανεπαίσθητη καμπύλη) ως No 9 (μέγιστη)· τα No 5-9 λέγονται ΛΟΥΚΙΑ ή ΜΙΣΕΣ ΣΓΡΟΜΠΙΕΣ. ⇒ Ακόμη και μέσα στις σγρόμπιες το χάραγμα διαφέρει: όσο μεγαλύτερο το νούμερο, τόσο ΒΑΘΥΤΕΡΟ και πιο ΚΛΕΙΣΤΟ το ημικύκλιο. ΤΡΙΓΩΝΟ «φέρουν ακμή κοπής ΣΧΗΜΑΤΟΣ V» — 30°, 45°, 60° ⇒ Η γωνία καθορίζει το άνοιγμα του V: 30° στενό και βαθύ, 60° πλατύ και ρηχό. -
Γιατί έχει πρακτική σημασία η διάκριση: επειδή ο ξυλογλύπτης διαβάζει ένα υπάρχον ξυλόγλυπτο για να αναγνωρίσει με ποια εργαλεία δουλεύτηκε — απαραίτητο σε αντιγραφή, συντήρηση ή συμπλήρωση έργου. Και αντίστροφα: όταν σχεδιάζει, επιλέγει το εργαλείο με βάση το χάραγμα που θέλει να δει στο τελικό έργο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διάκριση γίνεται από τη διατομή του αυλακιού, που είναι το «αρνητικό» της ακμής κοπής του εργαλείου. Η σγρόμπια, που έχει κυρτή λάμα και κυρτή ακμή κοπής, αφήνει χάραγμα με στρογγυλό πυθμένα και ημικυκλική διατομή, με βαθμιαία σκίαση και απαλό, πλαστικό αποτέλεσμα — και όσο μεγαλύτερο το νούμερό της, από το No 3 ως το No 9, τόσο βαθύτερο και πιο κλειστό το ημικύκλιο. Το τρίγωνο σκαρπέλο, που έχει ακμή σχήματος V, αφήνει χάραγμα με αιχμηρό πυθμένα και τριγωνική διατομή, με έντονη κοφτή σκιά και γραμμικό αποτέλεσμα, ενώ το άνοιγμά του καθορίζεται από τη γωνία των 30°, 45° ή 60°. Με μια φράση: στρογγυλός πυθμένας σημαίνει σγρόμπια, αιχμηρή μύτη σημαίνει τρίγωνο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέτρα προστασίας και διατήρησης των εργαλείων
Ερώτηση: Ποια μέτρα λαμβάνουμε κατά τη χρήση των εργαλείων για την προστασία μας και τη διατήρηση των εργαλείων σε καλή κατάσταση;
Απάντηση:
-
Ο διπλός σκοπός (§5.2, σελ. 72): «Κατά τη χρήση των εργαλείων ξυλογλυπτικής παίρνουμε τα ακόλουθα μέτρα για να προστατευθούμε και για να διατηρήσουμε τα εργαλεία σε καλή κατάσταση.»
-
ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΜΕΤΡΑ, αυτούσια (σελ. 72):
① «ΑΠΟΘΗΚΕΥΟΥΜΕ τα εργαλεία επάνω στον πάγκο με το ΚΟΠΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΡΟΣ ΕΜΑΣ, για να κάνουμε ΕΥΚΟΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ» → σκοπός: ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Ο ξυλογλύπτης βλέπει αμέσως τη μορφή κάθε ακμής και παίρνει το σωστό εργαλείο χωρίς να ψάχνει. ② «ΚΡΑΤΑΜΕ το εργαλείο ΠΑΝΤΟΤΕ ΑΠΟ ΤΗ ΧΕΙΡΟΛΑΒΗ, εκτός εάν το ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΜΕ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ μας» → σκοπός: ΑΣΦΑΛΕΙΑ. Η εξαίρεση είναι λογική: όταν δίνουμε το εργαλείο σε άλλον, κρατάμε ΕΜΕΙΣ τη λάμα ώστε να πάρει ΕΚΕΙΝΟΣ τη λαβή με ασφάλεια. ③ «Κατά τη χρήση του εργαλείου ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ το ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΡΙ να βρίσκεται ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΠΤΙΚΟΥ» → σκοπός: ΑΠΟΦΥΓΗ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΥ. Γι' αυτό το ξύλο πρέπει να είναι ΣΦΙΓΜΕΝΟ στον πάγκο — για να μη χρειάζεται να το συγκρατεί το χέρι μπροστά από τη λάμα. ④ «Κατά την ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ των εργαλείων, το κοπτικό μέρος ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΛΛΟ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ. Καλύτερη λύση είναι η ΥΦΑΣΜΑΤΙΝΗ ΘΗΚΗ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΧΩΡΙΣΤΑ» → σκοπός: ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΨΗΣ. Μέταλλο με μέταλλο ΣΤΟΜΩΝΕΙ την ακονισμένη ακμή και ακυρώνει το τρόχισμα. -
Πώς κατανέμονται στους δύο σκοπούς:
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΜΑΣ → μέτρα ② και ③ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ → μέτρα ① και ④ -
Η σύνδεση με το κεφάλαιο 1 — τα μέτρα αυτά συμπληρώνουν τους κανόνες της §1.1 (σελ. 13): «Τα καλής ποιότητας εργαλεία είναι ακριβά και για τον λόγο αυτό πρέπει να τροχίζονται προσεκτικά, να συντηρούνται και να φυλάσσονται σε ειδικές θήκες.» Η «ειδική θήκη» της §1.1 γίνεται εδώ συγκεκριμένη: υφασμάτινη θήκη για κάθε εργαλείο χωριστά.
-
Η προϋπόθεση που τα δένει όλα (§5.3, σελ. 72): για σωστή και ασφαλή εργασία πρέπει «τα σκαρπέλα να είναι σε καλή κατάσταση (κοφτερά), η θέση του σώματος και των χεριών να είναι η σωστή, τα ξύλα σταθερά τοποθετημένα στον πάγκο και οι κινήσεις μας να μην είναι βιαστικές». ⚠️ Το «κοφτερά» δεν είναι μόνο θέμα ποιότητας — ένα στομωμένο εργαλείο είναι και επικίνδυνο, γιατί απαιτεί περισσότερη δύναμη και γλιστράει ευκολότερα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μέτρα είναι τέσσερα. Πρώτον, αποθηκεύουμε τα εργαλεία επάνω στον πάγκο με το κοπτικό μέρος προς εμάς, για να κάνουμε εύκολη επιλογή. Δεύτερον, κρατάμε το εργαλείο πάντοτε από τη χειρολαβή, εκτός εάν το προσφέρουμε σε συνεργάτη μας. Τρίτον, κατά τη χρήση του εργαλείου απαγορεύεται το ελεύθερο χέρι να βρίσκεται στην πορεία του κοπτικού. Τέταρτον, κατά την αποθήκευση το κοπτικό μέρος δεν πρέπει να έρχεται σε επαφή με άλλο μεταλλικό αντικείμενο, και καλύτερη λύση είναι η υφασμάτινη θήκη για κάθε εργαλείο χωριστά. Από αυτά, το δεύτερο και το τρίτο αφορούν την προσωπική μας προστασία, ενώ το πρώτο και το τέταρτο τη διατήρηση των εργαλείων — η επαφή μετάλλου με μέταλλο στομώνει την ακονισμένη ακμή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
