Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 7 (σελ. 82) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 7
Πλήρεις λύσεις των 3 ερωτήσεων του κεφαλαίου 7 — τα τρία στάδια εφαρμογής της εσώγλυφης τεχνικής, τα εργαλεία της με πρώτο το τρίγωνο σκαρπέλο 60°, και οι πέντε λόγοι για τους οποίους είναι η πιο απλή τεχνική, με τομές που δείχνουν τη διαφορά της από την εξώγλυφη. Επισημαίνεται ότι η ενότητα 7.1 δεν αναφέρει κανένα στάδιο: τα στάδια της ερώτησης 1 δίνονται μόνο στις Οδηγίες εργασίας της Άσκησης 1 του Εργαστηριακού Μέρους.
Τα στάδια εφαρμογής της εσώγλυφης ξυλογλυπτικής
Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια εφαρμογής της εσώγλυφης ξυλογλυπτικής;
Απάντηση:
-
⚠️ Προσοχή — κενό του βιβλίου: η §7.1 «Περιγραφή εσώγλυφης τεχνικής» (σελ. 81) ΔΕΝ αναφέρει κανένα στάδιο — είναι μόλις τρεις παράγραφοι περιγραφής της τεχνικής. Τα στάδια δίνονται μόνο στις «Οδηγίες εργασίας» της Άσκησης 1 του 2ου Μέρους: Εργαστηριακό (σελ. 83), από όπου και τα αντλούμε εδώ αυτούσια.
-
ΣΤΑΔΙΟ 1 — ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ: «Αποτυπώνουμε το σχέδιο σε τεμάχιο ξύλου από φλαμούρι διαστάσεων 15X25X2cm. Στηρίζουμε το ξύλο στον πάγκο με μόλα ή με σφιγκτήρες.»
ΞΥΛΟ : ΦΛΑΜΟΥΡΙ 15 x 25 x 2 cm (μαλακό, ομοιογενές — §2) ΣΤΗΡΙΞΗ : ΜΟΛΑ ή ΣΦΙΓΚΤΗΡΕΣΗ σταθερή στήριξη είναι και κανόνας ασφαλείας (§5.2, σελ. 71): «Το ξύλο πρέπει να είναι πάντα καλά στερεωμένο στον πάγκο, ώστε να μη μετακινείται κατά το σκάλισμα.»
-
ΣΤΑΔΙΟ 2 — ΧΑΡΑΞΗ ΤΩΝ ΑΒΑΘΩΝ ΧΑΡΑΚΙΩΝ (το κύριο στάδιο): «Κρατώντας το τρίγωνο σκαρπέλο 60° με το ΑΡΙΣΤΕΡΟ χέρι και σπρώχνοντάς το με το ΔΕΞΙ, δημιουργούμε αβαθείς χαρακιές ΕΠΑΝΩ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΟΥ ΜΟΤΙΒΟΥ.»
ΑΡΙΣΤΕΡΟ χέρι → ΚΡΑΤΑ και ΟΔΗΓΕΙ το σκαρπέλο ΔΕΞΙ χέρι → ΣΠΡΩΧΝΕΙ (δίνει την ώθηση) Η χαρακιά πάει ΕΠΑΝΩ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΗ του σχεδίου: γραμμή σχεδίου ┈┈┈┈┈┈┈┈┈┈┈┈ ╲ ╱ ╲______╱ ← η χαρακιά «τρώει» τη γραμμή(Διαφορά από το τάκιασμα, όπου το εργαλείο πάει δίπλα στη γραμμή, από την πλευρά του φόντου — §5.1, σελ. 67.)
ΤΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ, αυτούσια: «Προσέχουμε ιδιαίτερα ώστε οι χαρακιές να έχουν το ΙΔΙΟ ΒΑΘΟΣ, οι καμπύλες να είναι ΑΚΡΙΒΕΙΣ και τα κοψίματα να είναι ΣΥΝΕΧΗ ΚΑΙ ΟΜΑΛΑ ΧΩΡΙΣ ΔΟΝΤΙΑ.»
ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ: «Όπου κρίνεται σκόπιμο χρησιμοποιείται και το τρίγωνο σκαρπέλο με ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΑΚΜΕΣ ΚΟΠΗΣ. Για χαρακιές μεγάλου βάθους χρησιμοποιούμε και τη ΜΑΤΣΟΛΑ.»
-
ΣΤΑΔΙΟ 3 — ΛΕΙΑΝΣΗ: «Τέλος, λειαίνουμε ελαφρά και βελτιώνουμε τις καμπύλες με γυαλόχαρτο No 140.» Προσοχή στο «ελαφρά»: οι χαρακιές είναι αβαθείς, οπότε υπερβολικό γυαλοχάρτισμα θα τις έσβηνε. Το Νο140 είναι ψιλό γυαλόχαρτο, των τελευταίων σταδίων (§1.4, σελ. 21).
-
ΣΥΝΟΨΗ
① ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ + ΣΤΗΡΙΞΗ στον πάγκο (μόλα/σφιγκτήρες) ↓ ② ΑΒΑΘΕΙΣ ΧΑΡΑΚΙΕΣ με ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ 60° επάνω ΑΚΡΙΒΩΣ στις γραμμές του μοτίβου · ίδιο βάθος · ακριβείς καμπύλες · συνεχή, ομαλά κοψίματα χωρίς δόντια (καμπύλες ακμές όπου χρειάζεται · ματσόλα για μεγάλο βάθος) ↓ ③ ΕΛΑΦΡΑ ΛΕΙΑΝΣΗ και βελτίωση καμπυλών, γυαλόχαρτο No 140Δεν υπάρχει στάδιο τακιάσματος ούτε αφαίρεσης φόντου — και αυτό ακριβώς κάνει την τεχνική την πιο απλή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στάδια είναι τρία. Πρώτον, αποτυπώνουμε το σχέδιο σε τεμάχιο ξύλου από φλαμούρι, π.χ. 15×25×2 cm, και στηρίζουμε το ξύλο στον πάγκο με μόλα ή με σφιγκτήρες. Δεύτερον, κρατώντας το τρίγωνο σκαρπέλο 60° με το αριστερό χέρι και σπρώχνοντάς το με το δεξί, δημιουργούμε αβαθείς χαρακιές επάνω ακριβώς στις γραμμές του μοτίβου, προσέχοντας ιδιαίτερα οι χαρακιές να έχουν το ίδιο βάθος, οι καμπύλες να είναι ακριβείς και τα κοψίματα να είναι συνεχή και ομαλά χωρίς δόντια· όπου κρίνεται σκόπιμο χρησιμοποιείται και το τρίγωνο σκαρπέλο με καμπύλες ακμές κοπής, ενώ για χαρακιές μεγάλου βάθους χρησιμοποιούμε και τη ματσόλα. Τρίτον, λειαίνουμε ελαφρά και βελτιώνουμε τις καμπύλες με γυαλόχαρτο Νο140. Δεν υπάρχει στάδιο τακιάσματος ούτε αφαίρεσης φόντου, αφού στην εσώγλυφη σκαλίζεται το ίδιο το σχέδιο και όχι το φόντο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Η ενότητα 7.1 του βιβλίου δεν αναφέρει κανένα στάδιο — τα στάδια δίνονται μόνο στις «Οδηγίες εργασίας» της Άσκησης 1 του Εργαστηριακού Μέρους (σελ. 83).
Τα εργαλεία της εσώγλυφης ξυλογλυπτικής
Ερώτηση: Ποια είναι τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην εσώγλυφη ξυλογλυπτική;
Απάντηση:
-
Η βασική απάντηση, αυτούσια (§7.1, σελ. 81): «Το ιδανικότερο εργαλείο για την τεχνική αυτή είναι το ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ 60°.»
-
ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ 60° — γιατί αυτό. Κατά την §1.3 (σελ. 19), τα τρίγωνα σκαρπέλα (ή μύτες) έχουν τριγωνική διατομή και «χρησιμοποιούνται για χάραξη γραμμών» — ακριβώς αυτό που ζητά η εσώγλυφη, όπου «η όλη μορφή αποδίδεται με αβαθείς χαρακιές».
ΔΙΑΤΟΜΗ ΧΑΡΑΚΙΑΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗ ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΤΡΙΓΩΝΟΥ 30° 45° 60° ╲╱ ╲ ╱ ╲ ╱ V ╲ ╱ ╲ ╱ V ΣΤΕΝΗ και ενδιάμεση ΦΑΡΔΙΑ και ΡΗΧΗ ΒΑΘΙΑΓια το ίδιο βύθισμα, όσο μεγαλύτερη η γωνία τόσο φαρδύτερη και ρηχότερη η χαρακιά. Η εσώγλυφη θέλει ΑΒΑΘΕΙΣ χαρακιές που όμως να φαίνονται — άρα φαρδιές και ρηχές: γι' αυτό οι 60° είναι το «ιδανικότερο».
-
ΤΑ ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ (Άσκηση 1, σελ. 83):
● ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ ΜΕ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΑΚΜΕΣ ΚΟΠΗΣ «όπου κρίνεται σκόπιμο» → στις ΚΑΜΠΥΛΕΣ γραμμές του μοτίβου, όπου η ίσια ακμή θα άφηνε σπασμένο, πολυγωνικό ίχνος ● ΜΑΤΣΟΛΑ «για χαρακιές ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΘΟΥΣ» — στις συνήθεις αβαθείς χαρακιές αρκεί η ΩΘΗΣΗ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ ● ΓΥΑΛΟΧΑΡΤΟ No 140 τελική ελαφρά λείανση και βελτίωση των καμπυλών ● ΜΟΛΑ ή ΣΦΙΓΚΤΗΡΕΣ στήριξη του ξύλου στον πάγκοΗ Άσκηση 3 (σελ. 84) προσθέτει ότι χρησιμοποιούνται και τρίγωνα σκαρπέλα 30° και 45°: «Χαράξτε σε τεμάχιο ξύλου χρησιμοποιώντας τρίγωνο σκαρπέλο 30° και 45° την περίμετρο 5 ομόκεντρων κύκλων…» — άρα το 60° είναι το ιδανικότερο, όχι το μοναδικό.
-
Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΩΓΛΥΦΗ — εδώ φαίνεται όλη η διαφορά των δύο τεχνικών:
ΕΣΩΓΛΥΦΗ (§7.1) ΕΞΩΓΛΥΦΗ (§8.1) «το ΙΔΑΝΙΚΟΤΕΡΟ εργαλείο «χρησιμοποιούνται ΟΛΑ τα είναι το ΤΡΙΓΩΝΟ 60°» εργαλεία ξυλογλυπτικής. Από την άποψη αυτή είναι ουσιαστικά ΕΝΑ εργαλείο ΔΥΣΚΟΛΗ ΤΕΧΝΙΚΗ»Το ελάχιστο εργαλειακό απόθεμα είναι η κύρια αιτία που η εσώγλυφη χαρακτηρίζεται «η πιο απλή» τεχνική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ιδανικότερο εργαλείο για την εσώγλυφη ξυλογλυπτική είναι το τρίγωνο σκαρπέλο 60°, γιατί τα τρίγωνα σκαρπέλα χρησιμοποιούνται για χάραξη γραμμών και η γωνία των 60° δίνει χαρακιά φαρδιά και ρηχή, δηλαδή αβαθή αλλά ευδιάκριτη. Βοηθητικά χρησιμοποιούνται το τρίγωνο σκαρπέλο με καμπύλες ακμές κοπής, όπου κρίνεται σκόπιμο, δηλαδή στις καμπύλες γραμμές του μοτίβου, και η ματσόλα για χαρακιές μεγάλου βάθους — στις συνήθεις αβαθείς χαρακιές αρκεί η ώθηση με το χέρι. Χρησιμοποιούνται επίσης τρίγωνα σκαρπέλα 30° και 45°, μόλα ή σφιγκτήρες για τη στήριξη του ξύλου, και γυαλόχαρτο Νο140 για την τελική ελαφρά λείανση. Το ελάχιστο αυτό εργαλειακό απόθεμα αντιδιαστέλλεται με την εξώγλυφη, όπου χρησιμοποιούνται όλα τα εργαλεία της ξυλογλυπτικής και η οποία γι' αυτόν τον λόγο χαρακτηρίζεται δύσκολη τεχνική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γιατί η εσώγλυφη είναι η πιο απλή τεχνική
Ερώτηση: Γιατί η εσώγλυφη ξυλογλυπτική είναι η πιο απλή τεχνική;
Απάντηση:
-
Το βιβλίο δηλώνει ότι «η τεχνική της εσώγλυφης ξυλογλυπτικής είναι η πιο απλή» (§7.1, σελ. 81· το επαναλαμβάνει και η Ανακεφαλαίωση, σελ. 82), χωρίς να το αιτιολογεί ρητά. Η αιτιολόγηση προκύπτει από τη σύγκριση με τις άλλες τεχνικές του βιβλίου.
-
① ΑΠΑΙΤΕΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ.
ΕΣΩΓΛΥΦΗ : «το ΙΔΑΝΙΚΟΤΕΡΟ εργαλείο… είναι το ΤΡΙΓΩΝΟ 60°» ΕΞΩΓΛΥΦΗ : «χρησιμοποιούνται ΟΛΑ τα εργαλεία ξυλογλυπτικής. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΗ ΤΕΧΝΙΚΗ» (§8.1)Το ίδιο το βιβλίο δηλαδή συνδέει ρητά τη δυσκολία με το πλήθος των εργαλείων — άρα το αντίστροφο εξηγεί την απλότητα της εσώγλυφης. Λιγότερα εργαλεία σημαίνει λιγότερες τεχνικές κρίσεις (ποιο σκαρπέλο, ποια γωνία, ποια σγρόμπια), λιγότερα ακονίσματα, μικρότερο κόστος εξοπλισμού.
-
② ΑΒΑΘΕΙΣ ΧΑΡΑΚΙΕΣ — ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΥΛΙΚΟΥ. «Η όλη μορφή αποδίδεται με ΑΒΑΘΕΙΣ χαρακιές στην επιφάνεια του ξύλου.» Όσο λιγότερο υλικό αφαιρείται, τόσο μικρότερος ο κίνδυνος: το σκαρπέλο δεν βυθίζεται αρκετά ώστε να σχίσει το ξύλο κατά τα νερά, δεν χρειάζονται επανειλημμένα περάσματα, και μια αστοχία δεν καταστρέφει το έργο.
-
③ ΔΕΝ ΑΦΑΙΡΕΙΤΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ ΦΟΝΤΟ.
ΕΣΩΓΛΥΦΗ: ① χαρακιές ② λείανση → 2 βήματα ΕΞΩΓΛΥΦΗ: ① σχεδίαση+στήριξη ② ΤΑΚΙΑΣΜΑ ή ΤΡΙΓΩΝΙΑ ③ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΦΟΝΤΟΥ ④ διορθώσεις + ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΦΟΝΤΟΥ με άμμο και ψαθί → 4 βήματαΛείπουν ολόκληρα δύο δύσκολα στάδια: το τάκιασμα (που απαιτεί κάθετη κοπή 90°, σωστή θέση καλεμιού, μισές σκαρπελιές) και το ξεχόνδρισμα (που απαιτεί σωστή κλίση 15-20° και προσοχή στα νερά του ξύλου).
-
④ ΓΡΑΜΜΙΚΗ, ΟΧΙ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ. Η μορφή αποδίδεται με γραμμές — αρκεί ο μαθητής να ακολουθήσει με ακρίβεια το σχέδιο. Δεν χρειάζεται να διαμορφώσει όγκους, να κρίνει βάθη ανά σημείο, ούτε να αποδώσει προοπτική με ανάγλυφο. Γι' αυτό και μπορεί να αποδώσει ακόμη και σύνθετες παραστάσεις: η πολυπλοκότητα του θέματος δεν αυξάνει την τεχνική δυσκολία, μόνο τον χρόνο.
ΤΟΜΗ — ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΗ ΕΣΩΓΛΥΦΗ ▔▔▔▔╲╱▔▔▔▔╲╱▔▔▔▔ επίπεδη επιφάνεια + απλές εγκοπές ΕΞΩΓΛΥΦΗ ┌──┐ ┌──┐ ───┘ └────┘ └── ΝΕΟ επίπεδο φόντου, κάθετα τοιχώματα, διαμορφωμένη υφή -
⑤ ΕΙΝΑΙ Η ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ. «Την τεχνική αυτή χρησιμοποιούμε επίσης ως ενδιάμεσο στάδιο ολοκλήρωσης άλλων πιο σύνθετων τεχνικών, όπως η εξώγλυφη και η ανάγλυφη.» Αποτελεί δηλαδή υποσύνολο των σύνθετων τεχνικών: όποιος μάθει εξώγλυφη πρέπει να ξέρει και εσώγλυφη, αλλά όχι το αντίστροφο — γι' αυτό και διδάσκεται πρώτη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εσώγλυφη είναι η πιο απλή τεχνική για πέντε λόγους. Πρώτον, απαιτεί ουσιαστικά ένα εργαλείο, το τρίγωνο σκαρπέλο 60°, ενώ στην εξώγλυφη χρησιμοποιούνται όλα τα εργαλεία της ξυλογλυπτικής — και το ίδιο το βιβλίο συνδέει ρητά τη δυσκολία της εξώγλυφης με αυτό ακριβώς το γεγονός. Δεύτερον, οι χαρακιές είναι αβαθείς, οπότε αφαιρείται ελάχιστο υλικό και ο κίνδυνος να σχίσει το ξύλο ή να καταστραφεί το έργο από μια αστοχία είναι μικρός. Τρίτον, δεν αφαιρείται καθόλου φόντο: λείπουν ολόκληρα τα στάδια του τακιάσματος και του ξεχονδρίσματος, που απαιτούν κάθετη κοπή, σωστή θέση καλεμιού και σωστή κλίση σκαρπέλου. Τέταρτον, η απόδοση είναι γραμμική και όχι πλαστική — αρκεί να ακολουθήσουμε με ακρίβεια τις γραμμές του σχεδίου, χωρίς να διαμορφώσουμε όγκους ή να κρίνουμε διαφορετικά βάθη ανά σημείο, γι' αυτό μπορεί να αποδώσει ακόμη και σύνθετες παραστάσεις. Πέμπτον, αποτελεί υποσύνολο των σύνθετων τεχνικών, αφού χρησιμοποιείται ως ενδιάμεσο στάδιο της εξώγλυφης και της ανάγλυφης, και γι' αυτό διδάσκεται πρώτη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
