Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 9 — ο συνδυασμός εξώγλυφης και εσώγλυφης που παράγει την επιπεδόγλυφη τεχνική, ο ρόλος του ριξίματος με ανοικτή σγρόμπια No 3 ή 4, τα σημεία προσοχής στο τελικό στάδιο, η εξήγηση του όρου «χαμηλό ανάγλυφο» σε αντιπαραβολή με την ανάγλυφη τεχνική του κεφ. 10, και οι τρόποι βελτίωσης του φόντου με το κοφτό, τους ζουμπάδες και τα λοξά σκαρπέλα. Όλες απαντώνται από το κείμενο της §9.1, με ASCII τομές που δείχνουν τη διαφορά των τεχνικών.
Ερώτηση: Με συνδυασμό ποιων τεχνικών προκύπτει η επιπεδόγλυφη ξυλογλυπτική;
Απάντηση:
Η απάντηση δίνεται αυτούσια στην αρχή της §9.1 (σελ. 89): «Πρόκειται για μια πιο σύνθετη τεχνική, στην οποία συνδυάζονται οι τεχνικές της ΕΣΩΓΛΥΦΗΣ και ΕΞΩΓΛΥΦΗΣ ξυλογλυπτικής.»
Πώς ακριβώς συνδυάζονται (σελ. 89, αυτούσια): «εφαρμόζοντας την εξώγλυφη ξυλογλυπτική βαθαίνουμε το φόντο, αναδεικνύοντας έτσι το θέμα, στο οποίο εφαρμόζοντας την εσώγλυφη τεχνική με χαρακιές, τονίζουμε τις λεπτομέρειες.»
ΕΞΩΓΛΥΦΗ (κεφ. 8) → βαθαίνει το ΦΟΝΤΟ → προβάλλεται το ΘΕΜΑ
ΕΣΩΓΛΥΦΗ (κεφ. 7) → χαρακιές ΜΕΣΑ στο θέμα → ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ
Η σειρά εφαρμογής — την ορίζει ρητά η Ανακεφαλαίωση (σελ. 91): «Πρώτα εφαρμόζουμε την τεχνική της εξώγλυφης ξυλογλυπτικής, ακολουθεί το ρίξιμο και στη συνέχεια, για να αποδώσουμε τις λεπτομέρειες του μοτίβου, εφαρμόζουμε την εσώγλυφη ξυλογλυπτική.»
① ΕΞΩΓΛΥΦΗ → ② ΡΙΞΙΜΟ → ③ ΕΣΩΓΛΥΦΗ
Πώς φαίνεται στην τομή:
ΕΣΩΓΛΥΦΗ μόνη της ΕΞΩΓΛΥΦΗ μόνη της
▔▔▔╲╱▔▔▔╲╱▔▔▔ ▔▔▔┌──────┐▔▔▔
(χαρακιές στην ▁▁▁│ ΘΕΜΑ │▁▁▁
επίπεδη επιφάνεια) └──────┘
(επίπεδη κορυφή θέματος)
ΕΠΙΠΕΔΟΓΛΥΦΗ = ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ
▔▔▔┌─╲╱─╲╱─┐▔▔▔ ← χαρακιές ΕΠΑΝΩ στο θέμα (εσώγλυφη)
▁▁▁│ ΘΕΜΑ │▁▁▁ ← φόντο χαμηλωμένο (εξώγλυφη)
└────────┘
Η συνέπεια του συνδυασμού: «Η τεχνική αυτή έχει υψηλότερο βαθμό δυσκολίας και με αυτή μπορούμε να αποδώσουμε δυσκολότερα θέματα» (σελ. 89).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιπεδόγλυφη ξυλογλυπτική προκύπτει από τον συνδυασμό της εξώγλυφης και της εσώγλυφης τεχνικής. Εφαρμόζοντας την εξώγλυφη βαθαίνουμε το φόντο, αναδεικνύοντας έτσι το θέμα, και στη συνέχεια, εφαρμόζοντας στο θέμα την εσώγλυφη τεχνική με χαρακιές, τονίζουμε τις λεπτομέρειες. Η σειρά είναι: πρώτα η εξώγλυφη, ακολουθεί το ρίξιμο και στη συνέχεια η εσώγλυφη. Ο συνδυασμός αυτός δίνει τεχνική υψηλότερου βαθμού δυσκολίας, με την οποία μπορούν να αποδοθούν δυσκολότερα θέματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Γιατί χρησιμοποιούμε το ρίξιμο στην τεχνική της επιπεδόγλυφης ξυλογλυπτικής;
Απάντηση:
ΠΡΙΝ ΤΟ ΡΙΞΙΜΟ ΜΕΤΑ ΤΟ ΡΙΞΙΜΟ
▔▔┌────────┐▔▔ ▔▔┌╮ ╭─╮ ╭┐▔▔
▁▁│ ΘΕΜΑ │▁▁ ▁▁│ ╰──╯ ╰──│▁▁
└────────┘ └─────────┘
επίπεδη κορυφή καμπύλες, όγκος, μορφή
εσωτερική (κοίλη) πλευρά → ΒΑΘΟΥΛΩΜΑΤΑ
εξωτερική (κυρτή) πλευρά → ΕΞΟΓΚΩΜΑΤΑ
Με ένα και μόνο εργαλείο, ο τεχνίτης παράγει και τα δύο είδη επιφάνειας που χρειάζεται το ανάγλυφο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ρίξιμο χρησιμοποιείται για να αναδείξουμε τη μορφή του ανάγλυφου, που αρχίζει να δημιουργείται σταδιακά. Μετά την αφαίρεση του φόντου το θέμα προεξέχει αλλά έχει επίπεδη επάνω επιφάνεια· με το ρίξιμο σκαλίζουμε τις λεπτομέρειες στις διάφορες κατευθύνσεις και του δίνουμε όγκο και ανάγλυφη μορφή. Γίνεται με ανοικτή σγρόμπια No 3 ή 4, και χρησιμοποιώντας την εξωτερική και την εσωτερική πλευρά της δημιουργούμε αντίστοιχα εξογκώματα ή βαθουλώματα. Η ανοικτή σγρόμπια επιλέγεται επειδή δίνει ήπιες, ρηχές καμπύλες, όπως ταιριάζει στο χαμηλό ανάγλυφο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι προσέχουμε στο τελικό στάδιο εφαρμογής της επιπεδόγλυφης ξυλογλυπτικής;
Απάντηση:
Το τελικό στάδιο, αυτούσιο (σελ. 90): «Ολοκληρώνουμε το έργο διορθώνοντας ατέλειες και τονίζοντας λεπτομέρειες, χρησιμοποιώντας στενά σκαρπέλα. Τέλος, λειαίνουμε με γυαλόχαρτο No 140, προσέχοντας ΝΑ ΜΗ ΣΠΑΣΟΥΜΕ ΤΙΣ ΑΚΜΕΣ (να μη στρογγυλέψουμε τις κορυφές).»
Τα τρία σημεία προσοχής:
① ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΑΤΕΛΕΙΩΝ και ΤΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ
με ΣΤΕΝΑ ΣΚΑΡΠΕΛΑ — όχι φαρδιά, γιατί εδώ δουλεύουμε σε μικρή
κλίμακα και χρειάζεται ακρίβεια
② ΛΕΙΑΝΣΗ με ΓΥΑΛΟΧΑΡΤΟ No 140
Κατά το Κεφ. 1 (σελ. 21), τα ΜΕΓΑΛΑ νούμερα είναι ΨΙΛΑ γυαλόχαρτα
με μικρούς κόκκους και χρησιμοποιούνται στα ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ στάδια
λείανσης — άρα το No 140 είναι σωστή επιλογή για φινίρισμα
③ ⚠️ ΝΑ ΜΗ ΣΠΑΣΟΥΜΕ ΤΙΣ ΑΚΜΕΣ — να ΜΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΨΟΥΜΕ ΤΙΣ ΚΟΡΥΦΕΣ
Γιατί το τρίτο σημείο είναι το κρισιμότερο — και ειδικά σε αυτή την τεχνική: η επιπεδόγλυφη είναι «χαμηλό ανάγλυφο». Το οπτικό της αποτέλεσμα στηρίζεται στις αιχμηρές ακμές ανάμεσα στο θέμα και στο φόντο και στις καθαρές κορυφές των χαρακιών — εκεί δημιουργείται η σκιά που «διαβάζει» το μάτι.
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ (στρογγυλεμένες ακμές)
▔▔┌────────┐▔▔ ▔▔╭────────╮▔▔
▁▁│ ΘΕΜΑ │▁▁ ▁╱ ΘΕΜΑ ╲▁
└────────┘ ╰──────────╯
καθαρή σκιά, το θέμα χαμένη σκιά, το θέμα
ξεχωρίζει από το φόντο «λιώνει» μέσα στο φόντο
Επειδή το ύψος του ανάγλυφου είναι μικρό, ακόμη και λίγο στρογγύλεμα από το γυαλόχαρτο εξαφανίζει τη διαφορά επιπέδου — σε ένα υψηλό ανάγλυφο το ίδιο σφάλμα θα ήταν λιγότερο καταστροφικό.
Η σύνδεση με το επόμενο στάδιο: κατά την Ανακεφαλαίωση (σελ. 91), μετά το ρίξιμο «για να αποδώσουμε τις λεπτομέρειες του μοτίβου εφαρμόζουμε την εσώγλυφη ξυλογλυπτική». Άρα το «τονίζοντας λεπτομέρειες… με στενά σκαρπέλα» του τελικού σταδίου είναι η εσώγλυφη φάση: οι χαρακιές που δίνουν στο θέμα τα τελικά του χαρακτηριστικά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο τελικό στάδιο ολοκληρώνουμε το έργο διορθώνοντας ατέλειες και τονίζοντας τις λεπτομέρειες με στενά σκαρπέλα — αυτή είναι και η εσώγλυφη φάση της τεχνικής — και στη συνέχεια λειαίνουμε με γυαλόχαρτο No 140. Το κρίσιμο σημείο προσοχής είναι να μη σπάσουμε τις ακμές, δηλαδή να μη στρογγυλέψουμε τις κορυφές. Επειδή η επιπεδόγλυφη είναι χαμηλό ανάγλυφο, το οπτικό της αποτέλεσμα στηρίζεται στις καθαρές, αιχμηρές ακμές ανάμεσα στο θέμα και στο φόντο· ακόμη και λίγο στρογγύλεμα από το γυαλόχαρτο εξαφανίζει τη διαφορά επιπέδου και το θέμα χάνει την ευκρίνειά του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Γιατί η επιπεδόγλυφη ξυλογλυπτική αποδίδεται με τον όρο «χαμηλό ανάγλυφο»;
Απάντηση:
Το βιβλίο δίνει τον όρο (σελ. 89): «Η όλη αυτή τεχνική αποδίδεται και με τον όρο «χαμηλό ανάγλυφο»» (Εικ. 9.1, σχέδιο μετώπης πόρτας).
Ο λόγος — η αντιπαραβολή με την ανάγλυφη τεχνική του Κεφ. 10. Το βιβλίο περιγράφει και τις δύο, και η διαφορά είναι ακριβώς το βάθος του φόντου:
ΕΠΙΠΕΔΟΓΛΥΦΗ (κεφ. 9) — «ΧΑΜΗΛΟ ανάγλυφο»
· Εφαρμόζουμε την εξώγλυφη για να «βαθύνουμε το φόντο» σε
ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ βάθος
· Οι λεπτομέρειες αποδίδονται με ΧΑΡΑΚΙΕΣ (εσώγλυφη), δηλαδή
ΜΕΣΑ στο επίπεδο του θέματος
· Το ρίξιμο γίνεται με ΑΝΟΙΚΤΗ σγρόμπια No 3 ή 4 → ήπιες καμπύλες
ΑΝΑΓΛΥΦΗ (κεφ. 10) — κανονικό ανάγλυφο
· «Το ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΒΑΘΟΣ του φόντου ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΤΟΝ ΟΓΚΟ των
παραστάσεων και ΑΥΞΑΝΕΙ ΤΟ ΟΠΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ» (σελ. 93)
· Το ξύλο πρέπει να έχει πάχος «ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 2,5-3 cm»
· Οι λεπτομέρειες δημιουργούνται «με λοξές ή καμπύλες, κυρτές ή
κοίλες επιφάνειες σκαλίσματος, που ΔΕΝ βρίσκονται σε επίπεδα
ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ προς την επιφάνεια του φόντου» (σελ. 93)
Η τομή που δείχνει τη διαφορά:
ΕΠΙΠΕΔΟΓΛΥΦΗ — «χαμηλό ανάγλυφο»
▔▔▔┌─╲╱─╲╱─┐▔▔▔ μικρό βάθος φόντου· το θέμα παραμένει
▁▁▁│ ΘΕΜΑ │▁▁▁ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΟ, με χαρακιές επάνω του
└────────┘ ⇒ το ΕΠΙΠΕΔΟ- του ονόματος «ΕΠΙΠΕΔΟγλυφη»
ΑΝΑΓΛΥΦΗ — κανονικό ανάγλυφο
▔▔┌╮ ╭──╮ ╭┐▔▔ μεγάλο βάθος φόντου· το θέμα αποκτά
▁▁│ ╰─╯ ╰─╯ │▁▁ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΟΓΚΟ, με κυρτές και κοίλες
▁▁│ │▁▁ επιφάνειες σε πολλά επίπεδα
└────────────┘
Η επιβεβαίωση από το ίδιο το όνομα: «επιπεδό-γλυφη» σημαίνει ακριβώς ότι το γλυπτό παραμένει κοντά στο επίπεδο της αρχικής επιφάνειας. Ο όρος «χαμηλό ανάγλυφο» είναι η περιγραφική απόδοση του ίδιου πράγματος — υπάρχει ανάγλυφο, αλλά με χαμηλή ανάπτυξη καθ' ύψος.
Και η λειτουργική συνέπεια: επειδή το ανάγλυφο είναι χαμηλό, το βιβλίο τονίζει στο τελικό στάδιο (σελ. 90) να προσέξουμε «να μη σπάσουμε τις ακμές (να μη στρογγυλέψουμε τις κορυφές)» — σε χαμηλό ανάγλυφο, το στρογγύλεμα των ακμών εξαφανίζει την ίδια τη διαφορά επιπέδου πάνω στην οποία στηρίζεται το έργο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιπεδόγλυφη αποδίδεται με τον όρο «χαμηλό ανάγλυφο» επειδή, αν και δημιουργεί ανάγλυφο, αυτό αναπτύσσεται σε πολύ μικρό ύψος: με την εξώγλυφη βαθαίνουμε το φόντο σε περιορισμένο βάθος και οι λεπτομέρειες αποδίδονται με χαρακιές της εσώγλυφης, δηλαδή μέσα στο επίπεδο του θέματος, ενώ το ρίξιμο γίνεται με ανοικτή σγρόμπια No 3 ή 4 που δίνει ήπιες καμπύλες. Το θέμα παραμένει έτσι ουσιαστικά επίπεδο — εξ ου και το «επιπεδό-γλυφη». Αντίθετα, στην ανάγλυφη τεχνική του επόμενου κεφαλαίου το μεγαλύτερο βάθος του φόντου μεγαλώνει τον όγκο των παραστάσεων και αυξάνει το οπτικό πεδίο, με τις λεπτομέρειες σε επιφάνειες που δεν είναι παράλληλες προς το φόντο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε το φόντο στην τεχνική της επιπεδόγλυφης ξυλογλυπτικής;
Απάντηση:
Το βιβλίο δίνει την απάντηση στο δεύτερο στάδιο εργασίας (σελ. 90, αυτούσια): «Ανάλογα με το θέμα, για την ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΦΟΝΤΟΥ αντί τακιάσματος μπορούμε να εφαρμόσουμε την ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΦΤΟΥ (Κεφ. 5).»
Τι είναι το κοφτό (Κεφ. 5, σελ. 67, αυτούσια): «Κοφτό ονομάζουμε την τεχνική που αναφέρεται στο φόντο, κατά την οποία αφαιρούμε το φόντο από διάφορες γωνίες προς το κέντρο, διατηρώντας μεγαλύτερο βάθος στο κέντρο και μειώνοντας σταδιακά το βάθος προς τις άκρες. Το σκάλισμα με αυτή τη μέθοδο μας δίνει ένα ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟ ΦΟΝΤΟ. Είναι ένας αρκετά αποδοτικός τρόπος, γιατί μας απαλλάσσει από τη διαδικασία του τακιάσματος, με το οποίο επιτυγχάνουμε επίπεδο φόντο.»
Η σύγκριση των δύο φόντων:
ΜΕ ΤΑΚΙΑΣΜΑ → ΕΠΙΠΕΔΟ φόντο, σταθερού βάθους
┌────┐ ┌────┐
│ΘΕΜΑ│ │ΘΕΜΑ│
┘ └──────────────┘ └
▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁▁ ← ίδιο βάθος παντού
ΜΕ ΚΟΦΤΟ → ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟ φόντο
┌────┐ ┌────┐
│ΘΕΜΑ│ │ΘΕΜΑ│
┘ ╲ ╱ └
╲____________╱ ← βαθύτερο στο ΚΕΝΤΡΟ,
βαθύτερο κέντρο ρηχότερο προς τις ΑΚΡΕΣ
Δύο οφέλη: (α) το φόντο παύει να είναι νεκρή επίπεδη επιφάνεια και αποκτά βάθος και παιχνίδι φωτός· (β) είναι «αρκετά αποδοτικός τρόπος», δηλαδή γρηγορότερος, αφού παρακάμπτει το επίπονο τάκιασμα.
Δεύτερος τρόπος βελτίωσης — η υφή του φόντου με ζουμπάδες. Στο Κεφ. 1 (σελ. 20) περιγράφονται τα εργαλεία που δουλεύουν ακριβώς στο φόντο:
ΖΟΥΜΠΑΣ «ΑΜΜΟΣ» συμμετρικές μεταλλικές ακίδες → «επίπεδη
επιφάνεια με συμμετρικά βαθουλώματα»
ΖΟΥΜΠΑΣ «ΑΣΤΕΡΑΚΙ» μέταλλο σε σχήμα αστεριού → «βαθουλώματα σε
σχήμα αστεριών»
ΕΙΔΙΚΟΙ ΖΟΥΜΠΑΔΕΣ «ελαφρά βαθουλώματα σε διάφορα σχήματα, όπως
ρόμβων, οκταγώνων κ.ά.»
ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ «αβαθείς σταυρωτές χαρακιές» → φόντο σε
ΜΟΡΦΗ ΨΑΘΑΣ
Το ίδιο το βιβλίο το εφαρμόζει στο Εργαστηριακό Μέρος του Κεφ. 8 (σελ. 87): «Χτυπάμε με άμμο το φόντο για να το αναδείξουμε.»
Τρίτος τρόπος — καθάρισμα των γωνιών. Επίσης από τις οδηγίες εργασίας του Κεφ. 8 (σελ. 87): «Αφαιρούμε χονδρικά το φόντο με ίσια φαρδιά σκαρπέλα. Καθαρίζουμε τις γωνίες του φόντου με λοξά σκαρπέλα.» Τα λοξά σκαρπέλα, κατά το Κεφ. 1 (σελ. 17), χρησιμεύουν «για αφαίρεση ξύλου σε οξείες γωνίες σχεδίων, όπου δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα ίσια σκαρπέλα» — δηλαδή φτάνουν εκεί όπου το φαρδύ σκαρπέλο αφήνει ακαθάριστες μύτες.
Σύνοψη των τρόπων βελτίωσης του φόντου:
① ΚΟΦΤΟ αντί τακιάσματος → τρισδιάστατο φόντο, χωρίς τάκιασμα
② ΖΟΥΜΠΑΔΕΣ (άμμος, αστεράκι) ή ΤΡΙΓΩΝΟ ΣΚΑΡΠΕΛΟ → υφή που
σκορπίζει το φως και κάνει το φόντο να υποχωρεί οπτικά
③ ΛΟΞΑ ΣΚΑΡΠΕΛΑ στις γωνίες → καθαρό, χωρίς ατέλειες φόντο
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δίνει ρητά έναν τρόπο: ανάλογα με το θέμα, για την ανάδειξη του φόντου μπορούμε αντί για τάκιασμα να εφαρμόσουμε την τεχνική του κοφτού. Στο κοφτό αφαιρούμε το φόντο από διάφορες γωνίες προς το κέντρο, διατηρώντας μεγαλύτερο βάθος στο κέντρο και μειώνοντας σταδιακά το βάθος προς τις άκρες, οπότε προκύπτει τρισδιάστατο φόντο αντί για επίπεδο — και είναι αποδοτικότερος τρόπος, αφού μας απαλλάσσει από τη διαδικασία του τακιάσματος. Συμπληρωματικά, το φόντο βελτιώνεται με τους ζουμπάδες άμμο και αστεράκι ή με αβαθείς σταυρωτές χαρακιές του τρίγωνου σκαρπέλου σε μορφή ψάθας, που του δίνουν υφή ώστε να υποχωρεί οπτικά και να ξεχωρίζει το θέμα, καθώς και με καθάρισμα των γωνιών του φόντου με λοξά σκαρπέλα.
Κριτήρια αξιολόγησης: