Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 15 (σελ. 128) – ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 15

Πλήρεις λύσεις των 8 ερωτήσεων του κεφαλαίου 15 — η περίοδος 1650-1740 και η προέλευση της λέξης «Μπαρόκ» από το πορτογαλικό barroco, οι χώρες και οι πόλεις όπου αναπτύχθηκε, τα χαρακτηριστικά καρεκλών, ντουλαπών, τραπεζιών και του κομμού που αντικαθιστά την κασέλα, και η τεχνική του έντονου ανάγλυφου με σγρόμπιες No 3-5. Η ερώτηση 7 για τους σχεδιαστές επισημαίνεται ως κενό του βιβλίου και απαντάται με ό,τι πράγματι αναφέρει το κείμενο, με χωριστή ενδεικτική συμπλήρωση. Περιλαμβάνονται χρονολογική γραμμή και συγκριτικός πίνακας Βυζαντινού - Μπαρόκ.

Περίοδος και χαρακτηριστικά του Μπαρόκ

Ερώτηση: Ποια περίοδο επεκράτησε ο ρυθμός Μπαρόκ και ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του;

Απάντηση:

• Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ (§15.1, σελ. 123): «Ο ρυθμός Μπαρόκ (Baroque) επεκράτησε την περίοδο 1650-1740 μ.Χ.»

   1600 ──── 1650 ══════════════════════════ 1740 ──── 1800
               │◄──── ΜΠΑΡΟΚ: 90 χρόνια ────►│
                     │
                     └─ ρυθμός ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ 14ου («Louis XIV, 1643-1710 μ.Χ.»)
                        ο «Βασιλιάς του ήλιου»

• Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ — σημαντική για την κατανόηση του ύφους: «Η λέξη Μπαρόκ προέρχεται από την πορτογαλική λέξη barroco, που σημαίνει παραμορφωμένο μαργαριτάρι και χρησιμοποιήθηκε ως υποτιμητικός όρος, για να δηλώσει την παρακμή και την πληθωρικότητα.» Δηλαδή ο όρος γεννήθηκε ως κριτική και μόνο αργότερα έγινε ουδέτερο όνομα ρυθμού.
• ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

     ● ΠΛΟΥΣΙΑ και ΕΝΤΟΝΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ
     ● ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΕΙΑ και ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑ
     ● ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ — αίσθηση κίνησης και δυναμισμού
     ● ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ στη σύνθεση
     ● ΕΝΤΟΝΟ (ΒΑΘΥ) ΑΝΑΓΛΥΦΟ, που ΤΕΙΝΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΟΛΟΓΛΥΦΟ
     ● ΧΡΥΣΩΜΑ των ξυλόγλυπτων επιφανειών

• Τα ξύλα και τα θέματα που συνοδεύουν τον ρυθμό (§15.2, σελ. 124): ξύλα — δρυς, καρυδιά, έβενος, αχλαδιά, αμυγδαλιά· θέματα — ζώα, προσωπίδες, σάτυροι, πόδια και κεφάλια λεόντων, σφήκες, γρύπες, δελφίνια, κρίνα, δάφνες, φύλλα, ελιές, όπλα, μουσικά όργανα, αγροτικά εργαλεία, γιρλάντες, κορδέλες.
• ⚠️ Παρατήρηση για τις χρονολογίες: ο τίτλος της §15.2 γράφει «Λουδοβίκος 14ος (Louis XIV, 1643-1710 μ.Χ.)», ενώ η ιστορικά καταγεγραμμένη βασιλεία του είναι 1643-1715. Στην εξέταση απαντάμε με ό,τι γράφει το βιβλίο, αλλά είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε την απόκλιση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρυθμός Μπαρόκ επεκράτησε την περίοδο 1650-1740 μ.Χ. Η ονομασία του προέρχεται από την πορτογαλική λέξη barroco, που σημαίνει παραμορφωμένο μαργαριτάρι, και χρησιμοποιήθηκε ως υποτιμητικός όρος για να δηλώσει την παρακμή και την πληθωρικότητα. Χαρακτηριστικά στοιχεία του είναι η πλούσια και έντονη διακόσμηση, η μεγαλοπρέπεια και η επιβλητικότητα, οι καμπύλες γραμμές που δίνουν αίσθηση κίνησης, η συμμετρία στη σύνθεση, το έντονο και βαθύ ανάγλυφο που τείνει προς το ολόγλυφο και το χρύσωμα των ξυλόγλυπτων επιφανειών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χώρες και πόλεις ανάπτυξης

Ερώτηση: Σε ποιες χώρες και πόλεις αναπτύχθηκε ο ρυθμός Μπαρόκ;

Απάντηση:

• ΟΙ ΧΩΡΕΣ (§15.1, σελ. 123): «Ο ρυθμός Μπαρόκ αναπτύχθηκε στην Ιταλία, όπου και πρωτοεμφανίστηκε, και στη συνέχεια στη Γαλλία, στην Αγγλία, στην Ισπανία, στην Ολλανδία, στη Γερμανία και στην Αυστρία.»

•    ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ
  
     ★ ΙΤΑΛΙΑ    ← ΕΚΕΙ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ
                   πόλεις: Ρώμη, Φλωρεντία, Βενετία
       ΓΑΛΛΙΑ    ← πόλεις: ΠΑΡΙΣΙ, Βερσαλλίες
       ΑΓΓΛΙΑ
       ΙΣΠΑΝΙΑ
       ΟΛΛΑΝΔΙΑ
       ΓΕΡΜΑΝΙΑ
       ΑΥΣΤΡΙΑ   ← πόλη: ΒΙΕΝΝΗ

• Οι πόλεις που κατονομάζει το βιβλίο: το κείμενο αναφέρεται ρητά στους «καλλιτέχνες του Παρισιού» ως τους διαμορφωτές του ύφους στη Γαλλία, και στη Βιέννη ως κέντρο διάδοσης του ρυθμού στην Κεντρική Ευρώπη.

• Η σειρά της διάδοσης έχει σημασία: το Μπαρόκ δεν ξεκίνησε από τη Γαλλία, όπως συχνά υποθέτουν οι μαθητές λόγω του Λουδοβίκου 14ου. Ξεκίνησε από την Ιταλία και η Γαλλία το παρέλαβε και του έδωσε τη δική της, αυλική εκδοχή — τον «ρυθμό Λουδοβίκου 14ου».

• ⚠️ Σύνδεση: στην Ελλάδα ο ρυθμός Μπαρόκ επηρέασε καθοριστικά τη Νεοελληνική Εκκλησιαστική ξυλογλυπτική του 18ου αιώνα — τα κουφωτά/σκαλιστά στον αέρα τέμπλα με το βαθύ ανάγλυφο που πλησιάζει το ολόγλυφο (κεφ. 16, σελ. 134) είναι ακριβώς η μεταφορά της λογικής του Μπαρόκ στο ορθόδοξο τέμπλο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρυθμός Μπαρόκ αναπτύχθηκε πρώτα στην Ιταλία, όπου και πρωτοεμφανίστηκε, με πόλεις όπως η Ρώμη, η Φλωρεντία και η Βενετία. Στη συνέχεια αναπτύχθηκε στη Γαλλία, με κέντρο το Παρίσι και τις Βερσαλλίες, στην Αγγλία, στην Ισπανία, στην Ολλανδία, στη Γερμανία και στην Αυστρία, με κέντρο τη Βιέννη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καρέκλες και πολυθρόνες

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των καρεκλών και πολυθρόνων την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Η απάντηση (§15.2, σελ. 124-125): οι καρέκλες και οι πολυθρόνες του Μπαρόκ κατασκευάζονται από χρυσωμένο ξύλο ή από καρυδιά και οξιά. Τα πόδια έχουν σχήμα κάγκελου ή S, ενώ οι τραβέρσες διατάσσονται σε σχήμα Η ή Χ.

•    ΤΑ ΠΟΔΙΑ
  
     ΣΧΗΜΑ ΚΑΓΚΕΛΟΥ              ΣΧΗΜΑ S
          ║                        ╭──╮
         ╔╩╗   ← τορνευτοί         │  │
         ╚╦╝     δακτύλιοι         ╰╮ │
         ╔╩╗                        │ │
         ╚╦╝                        │ ╰╮
          ║                         ╰──╯
     (τορνευμένο, με διαδοχικές   (καμπύλο, «κυματιστό» —
      διογκώσεις)                  ο δυναμισμός του Μπαρόκ)
  
     ΟΙ ΤΡΑΒΕΡΣΕΣ (τα στοιχεία που δένουν τα πόδια μεταξύ τους)
  
     ΣΧΗΜΑ Η                    ΣΧΗΜΑ Χ
     │       │                  ╲       ╱
     │       │                   ╲     ╱
     ├───────┤                     ╳
     │       │                   ╱     ╲
     │       │                  ╱       ╲

• Γιατί χρυσωμένο ξύλο: το χρύσωμα (επιχρύσωση) είναι από τα βασικά χαρακτηριστικά του ρυθμού. Στα έπιπλα των ανακτόρων η ξυλόγλυπτη επιφάνεια χρυσωνόταν ολόκληρη, ώστε να αποδώσει τη μεγαλοπρέπεια και την επιβλητικότητα που επιζητούσε η εποχή.

• Γιατί καρυδιά και οξιά: είναι ξύλα σκληρά και συμπαγή, που σηκώνουν λεπτό σκάλισμα χωρίς να σπάνε. Η καρυδιά περιλαμβάνεται άλλωστε και στον κατάλογο ξύλων της περιόδου (δρυς, καρυδιά, έβενος, αχλαδιά, αμυγδαλιά).

• ⚠️ Η λειτουργία των τραβερσών: πέρα από διακοσμητικό στοιχείο, οι τραβέρσες σε Η ή Χ είναι κατασκευαστική ανάγκη — «δένουν» τα τέσσερα πόδια και εξασφαλίζουν την ακαμψία του σκελετού, ιδίως όταν τα πόδια είναι λεπτά και καμπύλα (σχήμα S).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι καρέκλες και οι πολυθρόνες της περιόδου του Μπαρόκ κατασκευάζονταν από χρυσωμένο ξύλο ή από καρυδιά και οξιά. Τα πόδια τους έχουν σχήμα κάγκελου ή σχήμα S, ενώ οι τραβέρσες, δηλαδή τα στοιχεία που δένουν τα πόδια μεταξύ τους, διατάσσονται σε σχήμα Η ή σε σχήμα Χ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι ντουλάπες

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των ντουλαπών την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Η απάντηση (§15.2, σελ. 125): οι ντουλάπες του Μπαρόκ είναι μεγάλες, τετράφυλλες και κομψές, με πλούσιο σκάλισμα και ζωγραφική διακόσμηση.

•    ΝΤΟΥΛΑΠΑ ΜΠΑΡΟΚ — ΤΕΤΡΑΦΥΛΛΗ
  
     ┌─────────────────────────────┐  ← γείσο με σκάλισμα
     ├──────────────┬──────────────┤
     │  ┌────────┐  │  ┌────────┐  │
     │  │ σκαλ.  │  │  │ σκαλ.  │  │  ← ΕΠΑΝΩ 2 φύλλα
     │  │ πλαίσιο│  │  │ πλαίσιο│  │
     │  └────────┘  │  └────────┘  │
     ├──────────────┼──────────────┤
     │  ┌────────┐  │  ┌────────┐  │
     │  │ σκαλ.  │  │  │ σκαλ.  │  │  ← ΚΑΤΩ 2 φύλλα
     │  │ πλαίσιο│  │  │ πλαίσιο│  │
     │  └────────┘  │  └────────┘  │
     └──────────────┴──────────────┘
       ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ + ΠΛΟΥΣΙΟ ΣΚΑΛΙΣΜΑ + ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

• Γιατί τετράφυλλη: το μεγάλο ύψος του επίπλου θα απαιτούσε πολύ βαριά και ασταθή μονοκόμματα φύλλα. Η διαίρεση σε τέσσερα φύλλα (δύο επάνω, δύο κάτω) μειώνει το βάρος κάθε φύλλου, περιορίζει την παραμόρφωση του ξύλου και δημιουργεί ταυτόχρονα τέσσερις επιφάνειες για σκάλισμα — δηλαδή περισσότερο χώρο για τη διακόσμηση που ζητά ο ρυθμός.

• Ο συνδυασμός σκαλίσματος και ζωγραφικής είναι χαρακτηριστικός: το Μπαρόκ δεν αρκείται στο ένα μέσο. Το ανάγλυφο δίνει τον όγκο και τη σκιά, η ζωγραφική το χρώμα και την αφήγηση — και τα δύο μαζί υπηρετούν την πληθωρικότητα από την οποία πήρε το όνομά του ο ρυθμός.

• ⚠️ Σύγκριση με το βυζαντινό ερμάρι: τα «ερμάρια» αναφέρονται στα βασικά λαϊκά έπιπλα των Βυζαντινών (κεφ. 14, σελ. 116), αλλά εκεί επικρατούν «βαριά στατικά σχήματα» και ρηχό ανάγλυφο. Η ντουλάπα του Μπαρόκ είναι το ίδιο τυπολογικά έπιπλο, με εντελώς αντίθετη διακοσμητική λογική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ντουλάπες την περίοδο του Μπαρόκ είναι μεγάλες, τετράφυλλες και κομψές. Φέρουν πλούσιο σκάλισμα και ζωγραφική διακόσμηση. Η διαίρεση σε τέσσερα φύλλα, δύο επάνω και δύο κάτω, μειώνει το βάρος κάθε φύλλου και προσφέρει ταυτόχρονα τέσσερις επιφάνειες για τη διακόσμηση που απαιτεί ο ρυθμός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα τραπέζια

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία των τραπεζιών την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• Η απάντηση (§15.2, σελ. 125): τα τραπέζια του Μπαρόκ έχουν σκαλιστά πόδια ή ελικοειδείς βάσεις, ενώ το καπάκι κατασκευάζεται από μάρμαρο. Φέρουν τέσσερα πόδια σε σχήμα κάγκελου ή ελαφιού.

•    ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΠΑΡΟΚ
  
     ▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓  ← ΚΑΠΑΚΙ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ
     ╞════════════════════════╡  ← σκαλιστή ζώνη (ζωνάρι)
      ║                    ║
      ║                    ║     ΠΟΔΙ ΚΑΓΚΕΛΟΥ (τορνευτό)
     ╔╩╗                  ╔╩╗
     ╚╦╝                  ╚╦╝
      ║                    ║
  
     Η ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ: ΕΛΙΚΟΕΙΔΗΣ ΒΑΣΗ      ΠΟΔΙ ΕΛΑΦΙΟΥ
          ╭─╮╭─╮                              ║
          ╰╮││╭╯   (στριφτή, «σαλιγκάρι»)     ╰╮
           ││││                                ╰╮   (καμπύλο, με
          ╭╯││╰╮                                │╮   «οπλή» στη βάση)
          ╰─╯╰─╯                                ▄▄

• Γιατί μαρμάρινο καπάκι: το μάρμαρο δίνει πολυτέλεια και βάρος, ταιριάζει με τη μεγαλοπρέπεια του ρυθμού, είναι ανθεκτικό σε υγρασία, θερμότητα και λεκέδες και δημιουργεί έντονη αντίθεση υλικών με το χρυσωμένο ή σκαλιστό ξύλο της βάσης.

• Πού συναντάμε το ξυλόγλυπτο: αφού το καπάκι είναι μαρμάρινο, όλη η ξυλογλυπτική δουλειά συγκεντρώνεται στη βάση — στα πόδια, στις ελικοειδείς βάσεις και στο ζωνάρι που τα ενώνει. Εκεί ακριβώς εφαρμόζεται το έντονο ανάγλυφο της §15.3.

• ⚠️ Το πόδι ελαφιού ανήκει στην ίδια οικογένεια με τα «πόδια σε σχήμα ζώου» του κομμού και με τα «πόδια και κεφάλια λεόντων» των θεμάτων του Λουδοβίκου 14ου: το Μπαρόκ δανείζεται συστηματικά μορφές από τον ζωικό κόσμο για τα φέροντα στοιχεία των επίπλων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα τραπέζια της περιόδου του Μπαρόκ έχουν σκαλιστά πόδια ή ελικοειδείς βάσεις, ενώ το καπάκι τους κατασκευάζεται από μάρμαρο. Φέρουν τέσσερα πόδια, σε σχήμα κάγκελου ή σε σχήμα ελαφιού. Επειδή το καπάκι είναι μαρμάρινο, όλη η ξυλογλυπτική διακόσμηση συγκεντρώνεται στη βάση, δηλαδή στα πόδια και στο ζωνάρι που τα ενώνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο κομμός

Ερώτηση: Τι είναι ο κομμός και ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του;

Απάντηση:

• Η απάντηση (§15.2, σελ. 126): ο κομμός αντικαθιστά την παλιά κασέλα. Έχει πόδια σε σχήμα ζώου και το εμπρόσθιο μέρος του φέρει συρτάρια.

•    ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΣΕΛΑ ΣΤΟΝ ΚΟΜΜΟ — Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ
  
     ΚΑΣΕΛΑ (παλιά)                 ΚΟΜΜΟΣ (Μπαρόκ)
     ┌════════════════┐  ← καπάκι  ┌────────────────┐
     │                │            ├────────────────┤ ← συρτάρι
     │    ΕΝΙΑΙΟ      │            ├────────────────┤ ← συρτάρι
     │    ΚΙΒΩΤΙΟ     │     ⇒      ├────────────────┤ ← συρτάρι
     │                │            └──┬──────────┬──┘
     └────────────────┘              ╱╲          ╱╲
       πατάει στο πάτωμα           ΠΟΔΙΑ ΣΕ ΣΧΗΜΑ ΖΩΟΥ
  
     ΠΡΟΣΒΑΣΗ: από ΠΑΝΩ    ⇒   ΠΡΟΣΒΑΣΗ: από ΜΠΡΟΣΤΑ
     (σηκώνεις το καπάκι,      (τραβάς το συρτάρι που θέλεις,
      ψάχνεις όλο το βάθος)     χωρίς να ενοχλήσεις τα άλλα)

• Γιατί είναι σημαντική η αλλαγή: η κασέλα είναι ένα ενιαίο κιβώτιο με καπάκι — για να φτάσεις στα κάτω αντικείμενα πρέπει να μετακινήσεις τα επάνω. Ο κομμός εισάγει τα συρτάρια, δηλαδή ανεξάρτητα τμήματα αποθήκευσης με πρόσβαση από μπροστά. Είναι μια λειτουργική εξέλιξη του επίπλου, όχι απλώς διακοσμητική.

• Τα πόδια σε σχήμα ζώου: ανήκουν στην ίδια λογική με τα «πόδια και κεφάλια λεόντων» των θεμάτων του Λουδοβίκου 14ου και με τα «πόδια ελαφιού» των τραπεζιών. Ταυτόχρονα σηκώνουν το έπιπλο από το πάτωμα, κάτι που το κάνει οπτικά ελαφρύτερο και το προστατεύει από την υγρασία.

• Πού μπαίνει το σκάλισμα: το εμπρόσθιο μέρος με τα συρτάρια είναι η κύρια όψη του επίπλου — εκεί συγκεντρώνεται το πλούσιο, έντονο ανάγλυφο, μαζί με τα μεταλλικά χερούλια και τα διακοσμητικά της εποχής.

• ⚠️ Ελληνική σύνδεση: η κασέλα που ο κομμός αντικαθιστά στην Ευρώπη επιβιώνει στην Ελλάδα ως το κατεξοχήν λαϊκό έπιπλο — οι ξυλόγλυπτες κασέλες (μαρνέρες, φορτσέρια) της Νεοελληνικής Αστικής ξυλογλυπτικής, με τα κυπαρίσσια, τους δικέφαλους αετούς και τα αγγεία με ανθούς (κεφ. 16, σελ. 138).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κομμός είναι το έπιπλο που αντικαθιστά την παλιά κασέλα την περίοδο του Μπαρόκ. Χαρακτηριστικά στοιχεία του είναι τα πόδια σε σχήμα ζώου και το εμπρόσθιο μέρος του, το οποίο φέρει συρτάρια. Η σημασία του είναι και λειτουργική: ενώ στην κασέλα η πρόσβαση γίνεται από πάνω, σηκώνοντας το καπάκι, στον κομμό γίνεται από μπροστά, με ανεξάρτητα συρτάρια. Στην εμπρόσθια όψη συγκεντρώνεται και το πλούσιο σκάλισμα του επίπλου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σχεδιαστές και κατασκευαστές της περιόδου

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι σπουδαιότεροι σχεδιαστές και κατασκευαστές την περίοδο αυτή;

Απάντηση:

• ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ — ΚΕΝΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: το κείμενο του κεφαλαίου 15 (σελ. 123-127) δεν κατονομάζει κανέναν συγκεκριμένο σχεδιαστή ή κατασκευαστή. Η ερώτηση 7 της Ανακεφαλαίωσης δεν έχει άμεση απάντηση μέσα στο κεφάλαιο. Παρακάτω δίνεται ό,τι λέει πράγματι το βιβλίο και, χωριστά, ενδεικτική συμπλήρωση.
• Α. ΤΙ ΛΕΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ — οι δημιουργοί αναφέρονται συλλογικά, όχι ονομαστικά:

     ● «οι ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ»
          → η αυλή του Λουδοβίκου 14ου συγκέντρωσε τους τεχνίτες
            και διαμόρφωσε το ύφος που ονομάζεται «ρυθμός
            Λουδοβίκου 14ου»
     ● ο ίδιος ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ 14ος («Louis XIV, 1643-1710 μ.Χ.»),
       ο «Βασιλιάς του ήλιου» — ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ στον ρυθμό ως
       χορηγός και εντολέας, όχι ως σχεδιαστής
     ● η ΒΙΕΝΝΗ ως το δεύτερο μεγάλο κέντρο παραγωγής
     ● η ΙΤΑΛΙΑ ως ο τόπος πρώτης εμφάνισης του ρυθμού

  Η σωστή σχολική απάντηση είναι επομένως: οι καλλιτέχνες του Παρισιού, που δούλευαν για την αυλή του Λουδοβίκου 14ου, καθώς και τα εργαστήρια της Ιταλίας και της Βιέννης.

• Β. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ (εκτός βιβλίου) — για όποιον θέλει ονόματα, οι ιστορικά αναγνωρισμένοι δημιουργοί της περιόδου είναι:

     ΑΝΤΡΕ-ΣΑΡΛ ΜΠΟΥΛ (André-Charles Boulle, 1642-1732)
        ο κορυφαίος επιπλοποιός του Λουδοβίκου 14ου· η τεχνική
        ενθέσεων ορείχαλκου και χελωνόστρακου φέρει το όνομά του
     ΣΑΡΛ ΛΕ ΜΠΡΕΝ (Charles Le Brun, 1619-1690)
        πρώτος ζωγράφος του βασιλιά, διηύθυνε τη διακόσμηση
        των Βερσαλλιών
     ΖΑΝ ΜΠΕΡΕΝ (Jean Berain, 1640-1711) — σχεδιαστής διακόσμου
     ΤΖΑΝ ΛΟΡΕΝΤΣΟ ΜΠΕΡΝΙΝΙ (G. L. Bernini, 1598-1680)
        η μεγάλη μορφή του ιταλικού Μπαρόκ

  ⚠️ Τα ονόματα αυτά δεν αναφέρονται στο βιβλίο και δεν μπορούν να ζητηθούν σε εξέταση· δίνονται μόνο ως πλαίσιο.

• Γ. ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕΝΕΙ ΣΤΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ: την εποχή εκείνη τα έπιπλα παράγονταν σε οργανωμένα εργαστήρια και συντεχνίες, όπου συνεργάζονταν σχεδιαστής, ξυλουργός, ξυλογλύπτης, χρυσωτής και ζωγράφος. Το τελικό έργο ήταν αποτέλεσμα ομάδας, γι᾽ αυτό και ο ρυθμός ονομάζεται από τον βασιλιά-χορηγό και όχι από τον δημιουργό.
• Πώς απαντάμε σε γραπτή εξέταση: αναφέρουμε ότι οι δημιουργοί του ρυθμού ήταν οι καλλιτέχνες και τα εργαστήρια του Παρισιού στην αυλή του Λουδοβίκου 14ου, με πρώτο κέντρο την Ιταλία και δεύτερο τη Βιέννη, και επισημαίνουμε ότι ο ρυθμός πήρε το όνομά του από τον βασιλιά που τον χρηματοδότησε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κείμενο του κεφαλαίου δεν κατονομάζει συγκεκριμένους σχεδιαστές. Αναφέρει συλλογικά τους καλλιτέχνες του Παρισιού, οι οποίοι δούλευαν για την αυλή του Λουδοβίκου 14ου, του Βασιλιά του ήλιου, και διαμόρφωσαν το ύφος που ονομάστηκε ρυθμός Λουδοβίκου 14ου. Πρώτο κέντρο παραγωγής υπήρξε η Ιταλία, όπου ο ρυθμός πρωτοεμφανίστηκε, και δεύτερο μεγάλο κέντρο η Βιέννη. Ο λόγος που το βιβλίο μένει στο συλλογικό είναι ότι τα έπιπλα παράγονταν σε οργανωμένα εργαστήρια και συντεχνίες, όπου συνεργάζονταν σχεδιαστής, ξυλουργός, ξυλογλύπτης, χρυσωτής και ζωγράφος, και ο ρυθμός ονομάστηκε από τον βασιλιά-χορηγό και όχι από κάποιον μεμονωμένο δημιουργό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το έντονο ανάγλυφο του Μπαρόκ

Ερώτηση: Πώς πετυχαίνεται το έντονο ανάγλυφο στα ξυλόγλυπτα Μπαρόκ;

Απάντηση:

• Η αρχή (§15.3, σελ. 126): «Στα ξυλόγλυπτα του ρυθμού Μπαρόκ το ανάγλυφο είναι έντονο, γιατί το φόντο είναι βαθύ και τείνει να είναι ολόγλυφο.»

• ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ: οι σγρόμπιες No 3, 4 ή 5. Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΧΡΗΣΗΣ (αυτούσια, σελ. 127): το σκάλισμα γίνεται «στο εξωτερικό μέρος του φύλλου με το ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ της σγρόμπιας και στο εσωτερικό μέρος του φύλλου με το ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ της σγρόμπιας».

•    ΤΟΜΗ ΦΥΛΛΟΥ ΣΕ ΡΥΘΜΟ ΜΠΑΡΟΚ
  
                   ╱╲
                  ╱  ╲        ← ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ κατά μήκος στο μέσο
                 ╱    ╲
                ╱      ╲      ← ρίχνουμε ΔΕΞΙΑ και ΑΡΙΣΤΕΡΑ
             __╱        ╲__
          ▓▓▓▓            ▓▓▓▓  ← ΒΑΘΥ ΦΟΝΤΟ
          ▓▓▓▓            ▓▓▓▓     (γι᾽ αυτό το ανάγλυφο φαίνεται ΕΝΤΟΝΟ)
  
     ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΕΙ Η ΣΓΡΟΜΠΙΑ
  
     ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ μέρος φύλλου ─► με το ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ (κοίλο) της σγρόμπιας
     ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ μέρος φύλλου ─► με το ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ (κυρτό) της σγρόμπιας

• Τα δύο πράγματα που μαζί δίνουν το «έντονο»:

    ① ΒΑΘΟΣ ΦΟΝΤΟΥ  — όσο πιο κάτω κατεβαίνει το φόντο, τόσο πιο
                       ψηλά «ξεπετάγεται» το θέμα· στο όριο το θέμα
                       αποκολλάται και γίνεται ΟΛΟΓΛΥΦΟ
    ② ΚΟΡΥΦΕΣ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΒΑΘΟΥΛΩΜΑΤΑ — το φύλλο υψώνεται στο μέσο
                       του αντί να βαθαίνει, οπότε πιάνει ΦΩΣ στην
                       κορυφή και ΣΚΙΑ στις πλευρές

• Η αντιπαράθεση με τον Βυζαντινό ρυθμό (κεφ. 17, σελ. 143, αυτούσια): «Σε μοτίβα Βυζαντινού ρυθμού, το σκάλισμα γίνεται προς τα μέσα, συνήθως με τρίγωνο σκαρπέλο, δημιουργώντας βαθουλώματα… Το ίδιο θέμα, στον ρυθμό Μπαρόκ, το αποδίδουμε με βαθύτερο και πλουσιότερο σε λεπτομέρειες σκάλισμα, δημιουργώντας κορυφές αντί για βαθουλώματα.»

  	ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ	ΜΠΑΡΟΚ
  Εργαλείο	τρίγωνο σκαρπέλο	σγρόμπιες No 3, 4, 5
  Κατεύθυνση	προς τα μέσα	προς τα έξω
  Μορφή στο φύλλο	βαθούλωμα	κορυφή
  Φόντο	χαμηλό / ρηχό	βαθύ
  Ανάγλυφο	ρηχό	έντονο, τείνει στο ολόγλυφο

• ⚠️ Η πρακτική συνέπεια: επειδή το φόντο κατεβαίνει πολύ, το ξύλο πρέπει να έχει μεγαλύτερο πάχος και να είναι συμπαγές και χωρίς ρόζους — γι᾽ αυτό επιλέγονται σκληρά ξύλα (δρυς, καρυδιά, έβενος, αχλαδιά, αμυγδαλιά), που σηκώνουν λεπτές, ψηλές λεπτομέρειες χωρίς να σπάνε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ξυλόγλυπτα του ρυθμού Μπαρόκ το ανάγλυφο είναι έντονο, γιατί το φόντο είναι βαθύ και τείνει να είναι ολόγλυφο. Ο όγκος αποδίδεται με σγρόμπιες No 3, 4 ή 5: δουλεύουμε στο εξωτερικό μέρος του φύλλου με το εσωτερικό της σγρόμπιας και στο εσωτερικό μέρος του φύλλου με το εξωτερικό της σγρόμπιας. Έτσι δημιουργείται κορυφογραμμή κατά μήκος στο μέσο του φύλλου και το σκάλισμα ρίχνεται δεξιά και αριστερά, δηλαδή προκύπτουν κορυφές αντί για βαθουλώματα, σε αντίθεση με τον Βυζαντινό ρυθμό, όπου το σκάλισμα γίνεται προς τα μέσα με το τρίγωνο σκαρπέλο. Ο συνδυασμός του βαθιού φόντου με τις κορυφές δίνει έντονο παιχνίδι φωτός και σκιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης: