Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-24) (σελ. 50-51) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-24) (σελ. 50-51) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-24)

Πλήρεις λύσεις των 24 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 — κριτήρια επιλογής χώρου, ασφάλεια, εγκαταστάσεις, ομάδες χώρων, τμήματα βρεφών-νηπίων, προσωπικό, έπιπλα και ψυχοπαιδαγωγικό υλικό.

Ερώτηση 1 — Απαιτήσεις Νέας Παιδαγωγικής

Ερώτηση: Σε ποιες απαιτήσεις και πρακτικές της Νέας Παιδαγωγικής σχετικά με την υγιεινή, την αρχιτεκτονική και την αισθητική της κτιριακής εγκατάστασης πρέπει να ανταποκρίνεται η οργάνωση ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού;

Απάντηση:

Για να οργανωθεί σωστά ένας Βρεφονηπιακός Σταθμός και να εξασφαλιστεί η διάρκειά του στον χρόνο, το κτίριο πρέπει να ανταποκρίνεται σε απαιτήσεις και πρακτικές της νέας παιδαγωγικής και ψυχολογίας που σχετίζονται με την υγιεινή, την αρχιτεκτονική και την αισθητική της κτιριακής εγκατάστασης, και στη συνέχεια απαιτείται κατάλληλη διαμόρφωση εσωτερικού και εξωτερικού χώρου (σελ. 17). Συγκεκριμένα:

Υγιεινή (σελ. 20-22): δάπεδα αντιολισθητικά, ζεστά στην αφή και στην όψη, εύκολα στον καθαρισμό (κατά προτίμηση χωρίς αρμούς) και ηχομονωτικά· τοίχοι που καθαρίζονται εύκολα, με πλακίδια πορσελάνης έως 1,60 μ. στους χώρους υγιεινής, στην κουζίνα και στο πλυντήριο· όλα τα υλικά μη τοξικά· κεντρική θέρμανση 18 °C (με εξωτερική 0 °C)· φυσικός φωτισμός με μεσημβρινό προσανατολισμό και απαγόρευση φωτισμού-αερισμού από φωταγωγούς· απόσταση 300 μ. από οχληρές-ανθυγιεινές εγκαταστάσεις και σύνδεση με τα δίκτυα πόσιμου νερού και αποχέτευσης.

Αρχιτεκτονική (σελ. 18-19, 23-24): ανάπτυξη σε ένα επίπεδο, κατά προτίμηση ισόγειο· μεγάλοι ενιαίοι χώροι που υποδιαιρούνται σε γωνιές ή ενοποιούνται· λειτουργική συνέχεια και σαφής προσανατολισμός των χώρων· περιορισμός των βοηθητικών χώρων και των χώρων κυκλοφορίας προς όφελος των χώρων των παιδιών· σύνδεση εσωτερικού-εξωτερικού χώρου· αυξημένα μέτρα ασφαλείας (κιγκλιδώματα με κενά ≤ 12 εκ. και ύψος ≥ 1,50 μ., τζάμια ασφαλείας, παράθυρα χωρίς ανοιγόμενα φύλλα έως 1,50 μ., αντιολισθητικές σκάλες με στρογγυλεμένες γωνίες, ασφαλής ηλεκτρική εγκατάσταση, πυρασφάλεια).

Αισθητική (σελ. 22-24): τοίχοι με χαρούμενους χρωματισμούς, ποικιλία και διαβάθμιση χρώματος, φωτισμού, υψών και σχημάτων, αποφυγή του ιδρυματικού χαρακτήρα — όχι συμμετρία και απλή παράθεση χώρων, όχι μονοχρωμία και τυποποίηση, όχι ρουτίνα και απαγορεύσεις· έπιπλα και εξοπλισμός στα μέτρα των παιδιών, προσιτά και εύχρηστα ώστε να ενισχύεται η αυτοεξυπηρέτηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υγιεινή: αντιολισθητικά-ηχομονωτικά δάπεδα, εύκολα καθαριζόμενοι τοίχοι με πλακίδια στους υγρούς χώρους, μη τοξικά υλικά, θέρμανση 18 °C, φυσικός φωτισμός-αερισμός, απόσταση από οχληρές εγκαταστάσεις. Αρχιτεκτονική: ένα επίπεδο, ενιαίοι ευέλικτοι χώροι, λειτουργική συνέχεια, σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο, αυξημένα μέτρα ασφαλείας. Αισθητική: χαρούμενα χρώματα, ποικιλία χαρακτηριστικών, αποφυγή ιδρυματικού χαρακτήρα, έπιπλα στα μέτρα των παιδιών.

Ερώτηση 2 — Κριτήρια επιλογής οικοπέδου

Ερώτηση: Με ποια κριτήρια πρέπει να επιλέγεται οικόπεδο ή κτίριο που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί ως Βρεφονηπιακός Σταθμός;

Απάντηση:

Για την ίδρυση Βρεφονηπιακού Σταθμού είναι αναγκαία η ύπαρξη κατάλληλου οικοπέδου ή κτιρίου με την ανάλογη έκταση. Τα κριτήρια (ΦΕΚ 645/Β΄/31-7-1997, σελ. 18):
- Θέση: ιδρύονται μέσα σε αστικές - ημιαστικές περιοχές, όπου υπάρχουν αρκετοί εργαζόμενοι γονείς που χρειάζονται πλαίσιο Προσχολικής Αγωγής. Απαγορεύεται η εγκατάσταση σε οικοδομές των οποίων τμήματα χρησιμοποιούνται για άλλο σκοπό και έχουν κοινή είσοδο ή έξοδο με τον Σταθμό.
- Επιφάνεια: η ελάχιστη επιφάνεια του οικοπέδου 800 τ.μ. για 60 παιδιά.
- Μορφολογία: ομαλό, με μικρές κλίσεις.
- Νομιμότητα: να εκπληρώνει τους όρους χρήσης γης της ισχύουσας πολεοδομικής νομοθεσίας.
- Αποστάσεις: τουλάχιστον 300 μ. από την περίμετρο βιομηχανικής ζώνης, θορυβώδη εργοστάσια και γενικά οχληρές και ανθυγιεινές εγκαταστάσεις.
- Υποδομές: να εξυπηρετείται από τα δίκτυα παροχής πόσιμου νερού, ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεφώνου και αποχέτευσης.
Κατ’ εξαίρεση μπορεί να ιδρυθεί Σταθμός σε χώρο μη ρυπαίνουσας βιομηχανίας-βιοτεχνίας, αποκλειστικά για τα παιδιά των εργαζομένων εκεί, εφόσον δεν υπάρχει σε απόσταση 300 μ. ανθυγιεινή ή οχληρή εγκατάσταση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αστική-ημιαστική περιοχή (όχι κοινή είσοδος με άλλη χρήση), ελάχιστη επιφάνεια 800 τ.μ. για 60 παιδιά, ομαλό οικόπεδο με μικρές κλίσεις, τήρηση όρων χρήσης γης, απόσταση ≥ 300 μ. από βιομηχανική ζώνη και οχληρές εγκαταστάσεις, σύνδεση με δίκτυα νερού-ρεύματος-τηλεφώνου-αποχέτευσης· κατ’ εξαίρεση σε μη ρυπαίνουσα βιομηχανία για τα παιδιά των εργαζομένων.

Ερώτηση 3 — Σταθμός σε δύο επίπεδα

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να προσεχτεί στην οργάνωση και διαμόρφωση των χώρων ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού που αναγκαστικά λειτουργεί σε δύο επίπεδα;

Απάντηση:

Όλοι οι χώροι ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού καλό είναι να αναπτύσσονται σε ένα επίπεδο, κατά προτίμηση ισόγειο. Αν αυτό δεν είναι δυνατό και ο Σταθμός πρέπει να αναπτυχθεί σε δύο επίπεδα, τότε θα πρέπει (σελ. 18):
- Να μη διασπώνται οι ηλικιακές ομάδες των βρεφών/νηπίων — όλα τα βρέφη μαζί και όλα τα νήπια μαζί.
- Ο χώρος σερβιρίσματος του φαγητού να είναι στο ίδιο επίπεδο με την κουζίνα.
- Οι χώροι παραμονής βρεφών/νηπίων να έχουν άμεση επαφή με τον εξωτερικό χώρο, στον οποίο έχει πρόσβαση κάθε τμήμα των παιδιών.
Επιπλέον, επειδή η ύπαρξη δύο επιπέδων συνεπάγεται σκάλες, ισχύουν οι διατάξεις ασφαλείας: αποφυγή άνισων επιπέδων όπου γίνεται, σκάλες με ασφαλή κιγκλιδώματα, αντιολισθητική επίστρωση και στρογγυλεμένες γωνίες, κιγκλιδώματα χωρίς ανοίγματα μεγαλύτερα των 12 εκ. και ύψους τουλάχιστον 1,50 μ., χωρίς σκαλωτή διάταξη που να επιτρέπει το σκαρφάλωμα (σελ. 19).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να μη διασπώνται οι ηλικιακές ομάδες (όλα τα βρέφη μαζί, όλα τα νήπια μαζί), ο χώρος σερβιρίσματος να είναι στο ίδιο επίπεδο με την κουζίνα και οι χώροι παραμονής να έχουν άμεση επαφή με τον εξωτερικό χώρο· οι σκάλες με ασφαλή κιγκλιδώματα (κενά ≤ 12 εκ., ύψος ≥ 1,50 μ.), αντιολισθητική επίστρωση και στρογγυλεμένες γωνίες.

Ερώτηση 4 — Μέτρα ασφαλούς πρόσβασης

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για την ασφαλή πρόσβαση και παραμονή των παιδιών στο Βρεφονηπιακό Σταθμό;

Απάντηση:

Η ασφαλής πρόσβαση και παραμονή εξασφαλίζονται με ειδικές κατασκευαστικές διατάξεις και λεπτομέρειες (σελ. 19-20):
- Αποφυγή άνισων επιπέδων· όπου υπάρχουν σκάλες, να έχουν ασφαλή κιγκλιδώματα, αντιολισθητική επίστρωση και στρογγυλεμένες γωνίες.
- Κανένα κιγκλίδωμα ή προστατευτικό χώρισμα δεν πρέπει να έχει ανοίγματα μεγαλύτερα των 12 εκ. ούτε σκαλωτή διάταξη που επιτρέπει σκαρφάλωμα· ύψος τουλάχιστον 1,50 μ.
- Αποφυγή μεγάλων τζαμαριών-γυάλινων επιφανειών· όπου υπάρχουν, προστατεύονται με μπάρες ή κιγκλιδώματα έως 1,50 μ. και τα τζάμια να είναι ασφαλείας και άθραυστα.
- Παράθυρα χωρίς «ανοιγόμενα» φύλλα μέχρι το ύψος των 1,50 μ., με προστατευτικές κατασκευές (μπάρες, κιγκλιδώματα) που δεν αφήνουν κενά > 12 εκ.
- Τα χωρίσματα μεταξύ των W.C. των νηπίων δεν είναι απαραίτητα· αν κατασκευαστούν, ύψος όχι μεγαλύτερο των 1,30 μ.
- Ειδική προσοχή στην ασφάλεια της ηλεκτρικής εγκατάστασης (θέση και είδος ρευματοδοτών, πίνακας ασφαλείας).
- Σύστημα κεντρικής πυρασφάλειας, που συμπληρώνεται με φορητούς πυροσβεστήρες και φωτεινά σήματα εξόδου.
Συμπληρωματικά: στρογγυλεμένες γωνίες στα καλύμματα των σωμάτων θέρμανσης, θερμοσυσσωρευτές σε σημεία χωρίς πρόσβαση και καμία ηλεκτρική θερμάστρα ή θερμάστρα υγραερίου κοντά στα παιδιά (σελ. 22), καθώς και μη τοξικά υλικά παντού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποφυγή άνισων επιπέδων· ασφαλείς σκάλες (κιγκλιδώματα, αντιολισθητικά, στρογγυλεμένες γωνίες)· κιγκλιδώματα με κενά ≤ 12 εκ. και ύψος ≥ 1,50 μ. χωρίς σκαλωτή διάταξη· τζάμια ασφαλείας-άθραυστα με προστασία έως 1,50 μ.· παράθυρα χωρίς ανοιγόμενα φύλλα έως 1,50 μ.· χωρίσματα W.C. έως 1,30 μ.· ασφαλής ηλεκτρική εγκατάσταση· κεντρική πυρασφάλεια με πυροσβεστήρες και φωτεινά σήματα εξόδου.

Ερώτηση 5 — Θέρμανση, φωτισμός, αερισμός

Ερώτηση: Ποια στοιχεία πρέπει να λάβουμε υπόψη για τη θέρμανση, το φωτισμό και τον αερισμό των χώρων κατά το σχεδιασμό ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού;

Απάντηση:

Θέρμανση (σελ. 22): όλοι οι Βρεφονηπιακοί Σταθμοί πρέπει να διαθέτουν σύστημα κεντρικής θέρμανσης που εξασφαλίζει 18 °C εσωτερική θερμοκρασία όταν η εξωτερική είναι 0 °C. Τα σώματα του καλοριφέρ πρέπει να έχουν καλύμματα με στρογγυλεμένες γωνίες· αν χρησιμοποιούνται θερμοσυσσωρευτές, να βρίσκονται σε σημεία χωρίς εύκολη πρόσβαση για τα παιδιά. Σε καμία περίπτωση δεν χρησιμοποιούνται ηλεκτρικές θερμάστρες ή θερμάστρες υγραερίου κοντά στα παιδιά.

Φωτισμός - αερισμός (σελ. 22): οι χώροι παραμονής των παιδιών πρέπει να έχουν κατάλληλο φυσικό φωτισμό, με προσανατολισμό κατά προτίμηση μεσημβρινό. Απαγορεύεται ο φωτισμός και ο αερισμός διαμέσου φωταγωγών.

Συμπληρωματικά, από τις γενικές αρχές σχεδιασμού (σελ. 24) απαιτείται ποικιλία, διαβάθμιση και μετρημένη χρήση των χαρακτηριστικών του περιβάλλοντος — χρώμα, φωτισμός, ύψη ορόφων, σχήματα — ενώ τα παράθυρα δεν πρέπει να τοποθετούνται ιδιαίτερα ψηλά (περίπου 50-60 εκατοστά), ώστε να υπάρχει συνοχή εσωτερικού-εξωτερικού χώρου (σελ. 11).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέρμανση: κεντρικό σύστημα με 18 °C εσωτερικά όταν έξω είναι 0 °C, καλύμματα σωμάτων με στρογγυλεμένες γωνίες, θερμοσυσσωρευτές μακριά από τα παιδιά, ποτέ ηλεκτρικές θερμάστρες ή υγραερίου. Φωτισμός-αερισμός: κατάλληλος φυσικός φωτισμός με μεσημβρινό προσανατολισμό, απαγόρευση φωτισμού-αερισμού από φωταγωγούς· χαμηλά παράθυρα (50-60 εκ.) για συνοχή με τον εξωτερικό χώρο.

Ερώτηση 6 — Βασικά σημεία σχεδιασμού

Ερώτηση: Ποια βασικά στοιχεία πρέπει να έχει κανείς υπόψη του κατά το σχεδιασμό ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού;

Απάντηση:

Κατά τον σχεδιασμό (προδιαγραφές Τεχνικών Υπηρεσιών Υπ. Υγείας και Πρόνοιας, σελ. 22-24) απαιτείται πρώτα αποφυγή του ιδρυματικού χαρακτήρα — στη γεωμετρική οργάνωση (αποφυγή συμμετρίας, απλής παράθεσης χώρων), στην «ατμόσφαιρα» (αποφυγή μονοχρωμίας, τυποποίησης) και στον τρόπο χρήσης (αποφυγή απαγορεύσεων, ρουτίνας, αυστηρού ελέγχου). Τα κύρια σημεία είναι:
- Μεγάλοι ενιαίοι χώροι, που όταν χρειάζεται υποδιαιρούνται σε μικρότερους και σε γωνιές ή ενοποιούνται. Εξασφαλίζουν: α) τον προσωπικό χώρο που χρειάζεται το παιδί για φαντασία και δημιουργικότητα χωρίς να αισθάνεται απομονωμένο, β) την άνετη αλλά διακριτική επίβλεψη του προσωπικού και γ) την ανάπτυξη και ενίσχυση των ομαδικών δραστηριοτήτων.
- Καλά καθορισμένος προσανατολισμός των χώρων — ιδίως εκείνων που χρησιμοποιούν τα παιδιά — και λειτουργική συνέχεια μεταξύ τους (π.χ. αίθουσα απασχόλησης με χώρο αλλαγής και χώρο υγιεινής), ώστε το παιδί να κινείται άνετα· η σύνθεση να δίνει ερεθίσματα χωρίς να κουράζει ή να αποπροσανατολίζει.
- Περιορισμός στο ελάχιστο των άλλων χώρων και των χώρων κυκλοφορίας προς όφελος των χώρων των παιδιών (εκτός αν δεν συντρέχουν οικονομικοί λόγοι).
- Σχεδίαση και τοποθέτηση επίπλωσης-εξοπλισμού προσιτά και εύχρηστα από τα παιδιά, αφού η αυτοεξυπηρέτηση είναι στόχος της κοινωνικής εκπαίδευσης.
- Ποικιλία, διαβάθμιση και μετρημένη χρήση των χαρακτηριστικών του οικείου περιβάλλοντος: χρώμα, φωτισμός, ύψη ορόφων, σχήματα.
- Μελέτη και οργάνωση του εξωτερικού χώρου: εσωτερικός και εξωτερικός χώρος αλληλοσυμπληρώνονται, ενοποιούνται όταν το επιτρέπει ο καιρός και αποτελούν ενιαίο σύνολο.
- Αυξημένα μέτρα ασφαλείας: τα παιδιά γνωρίζουν τον κόσμο με το στόμα και τα χέρια, οπότε στοιχείο ακίνδυνο για ενήλικες (π.χ. κιγκλίδωμα με κενά > 12 εκ., ακάλυπτες πρίζες) μπορεί να αποτελεί παγίδα για το παιδί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποφυγή ιδρυματικού χαρακτήρα (γεωμετρία, ατμόσφαιρα, τρόπος χρήσης)· μεγάλοι ενιαίοι χώροι που υποδιαιρούνται (προσωπικός χώρος, διακριτική επίβλεψη, ομαδικές δραστηριότητες)· σαφής προσανατολισμός και λειτουργική συνέχεια· περιορισμός βοηθητικών χώρων και χώρων κυκλοφορίας· επίπλωση προσιτή για αυτοεξυπηρέτηση· ποικιλία χρώματος-φωτισμού-υψών-σχημάτων· ενοποίηση με τον εξωτερικό χώρο· αυξημένα μέτρα ασφαλείας.

Ερώτηση 7 — Ομάδες χώρων

Ερώτηση: Πόσες και ποιες είναι οι κύριες ομάδες χώρων που περιλαμβάνονται στην οργανική δομή ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού;

Απάντηση:

Οργανική δομή είναι η εσωτερική διάρθρωση-διάταξη των χώρων που συγκροτούν τον Βρεφονηπιακό Σταθμό, ώστε να προκύπτει το καλύτερο αποτέλεσμα ως προς την επικοινωνία και την εξυπηρέτηση όλων όσων έχουν σχέση με αυτόν (παιδιά, προσωπικό, γονείς, επισκέπτες). Διακρίνονται τρεις ομάδες χώρων (σελ. 24-25):
1. Χώροι υποδοχής - διοίκησης: προορίζονται για την υποδοχή των παιδιών και των γονέων, καθώς και για τη διοίκηση και το προσωπικό.
2. Χώροι παιδιών — οι κύριοι χώροι: καλύπτουν τη βασική λειτουργία του Σταθμού και πρέπει να επιτρέπουν την ικανοποίηση όλων των αναγκών και δραστηριοτήτων της ζωής των παιδιών ανάλογα με την ηλικία τους.
3. Χώροι γενικών ή βοηθητικών υπηρεσιών: στο σύνολό τους πρέπει να επιτρέπουν και να βοηθούν την καλή λειτουργία του Βρεφονηπιακού Σταθμού.
Στο λειτουργικό διάγραμμα του βιβλίου (σχ. 1.2.1.α-β) οι τρεις ομάδες συνδέονται μεταξύ τους και με τον υπαίθριο χώρο, με διάκριση ανάμεσα σε χώρους που δέχονται κοινό και χώρους αποκλειστικά του προσωπικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις: (1) χώροι υποδοχής-διοίκησης (παιδιά, γονείς, διοίκηση, προσωπικό), (2) χώροι των παιδιών — οι κύριοι, που καλύπτουν όλες τις ανάγκες και δραστηριότητες ανά ηλικία, και (3) χώροι γενικών-βοηθητικών υπηρεσιών που υποστηρίζουν τη λειτουργία.

Ερώτηση 8 — Υποδοχή - διοίκηση

Ερώτηση: Ποιοι χώροι περιλαμβάνονται στην υποδοχή- διοίκηση και ποιες λειτουργίες εξυπηρετούν;

Απάντηση:

Στην υποδοχή - διοίκηση περιλαμβάνονται (σελ. 26):
- Χώρος αναμονής: κοντά στην είσοδο, συνδέεται με τους χώρους των παιδιών και τα γραφεία υποδοχής της Διοίκησης· χρησιμοποιείται κυρίως από τον/την διευθυντή/-τρια ή άλλο ειδικευμένο προσωπικό.
- Χώρος για καροτσάκια: απαραίτητος για την προσωρινή αποθήκευση των καροτσιών με τα οποία φτάνουν τα παιδιά.
- Γραφείο Διεύθυνσης: συνδέεται άμεσα με τον χώρο αναμονής· η θέση του πρέπει να διευκολύνει τη γενική εποπτεία της λειτουργίας του Σταθμού.
- Γραφείο πολλαπλών χρήσεων: κοντά στο γραφείο της διεύθυνσης και σε άμεση σχέση με τον χώρο αναμονής· χρησιμοποιείται εναλλακτικά ως ιατρείο ή ως χώρος συνάντησης του ειδικευμένου προσωπικού με τους γονείς.
- Χώρος υγιεινής κοινού: κοντά στον χώρο αναμονής, περιλαμβάνει W.C. με προθάλαμο.
- Χώρος προσωπικού: για την ανάπαυση του προσωπικού και ως τραπεζαρία — γι’ αυτό πρέπει να συνδέεται με την κουζίνα.
- Χώροι υγιεινής προσωπικού: W.C., νιπτήρες, ντους και αποδυτήρια βοηθητικού προσωπικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χώρος αναμονής (κοντά στην είσοδο), χώρος για καροτσάκια, γραφείο διεύθυνσης (γενική εποπτεία), γραφείο πολλαπλών χρήσεων (ιατρείο ή συναντήσεις με γονείς), χώρος υγιεινής κοινού με προθάλαμο, χώρος προσωπικού (ανάπαυση-τραπεζαρία, συνδεδεμένος με την κουζίνα) και χώροι υγιεινής προσωπικού (W.C., νιπτήρες, ντους, αποδυτήρια).

Ερώτηση 9 — Τμήμα βρεφών

Ερώτηση: Ποιοι χώροι περιλαμβάνονται στο τμήμα βρεφών και ποιες λειτουργίες εξυπηρετούν;

Απάντηση:

Το βρεφικό τμήμα (βρέφη 2 μηνών - 2:6 ετών) πρέπει να βρίσκεται σε ήσυχο μέρος του Σταθμού, χωρίς όμως να είναι απομονωμένο — η επαφή με τα μεγαλύτερα παιδιά είναι φυσική και επιθυμητή, αλλά υπό την επίβλεψη του προσωπικού. Περιλαμβάνει (σελ. 29-32):
- Αίθουσα βρεφών: ευρύχωρη και ανοιχτή, χωρίς επικίνδυνες γωνίες, γεμάτη ερεθίσματα που κινούν το ενδιαφέρον του παιδιού· πάτωμα με μοκέτα και μαξιλάρια γύρω στους τοίχους· υλικά πλαστικά και στερεωμένα (π.χ. τραπέζια), ώστε να χρησιμοποιούνται ως στήριγμα για τα πρώτα βήματα.
- Ιματιοθήκη: όπου τα παιδιά αφήνουν τα προσωπικά τους αντικείμενα (πανωφόρια, τσάντες).
- Χώρος παρασκευής γάλακτος: σε άμεση σχέση με τους χώρους των βρεφών, με ηλεκτρικά μάτια ή γκάζι, ψυγείο, ντουλάπι για σκεύη και τρόφιμα, νεροχύτη και πάγκο.
- Χώρος υγιεινής (μικρό δωμάτιο δίπλα στη βρεφική αίθουσα): νιπτήρας/λουτρό, πάγκος για αλλαγή πάνας και γιο γιο για το μεταβατικό στάδιο· πρέπει να έχει οπτική επαφή με τις αίθουσες ύπνου και απασχόλησης (με τζαμαρία στον ενδιάμεσο τοίχο)· η αποκομιδή των απορριμμάτων γίνεται εύκολα και εξωτερικά, όχι μέσω των χώρων ύπνου και φαγητού των βρεφών.
- Ημιυπαίθριος χώρος: σε άμεση επαφή με την αίθουσα βρεφών και προφυλαγμένος από τα υπόλοιπα παιδιά· εκεί τοποθετούνται στρώματα αφρολέξ, όπου παίζουν ή κοιμούνται τα βρέφη (τα μικρότερα μεταφέρονται και με τα κρεβατάκια), με προστασία από τον ήλιο.
- Υπνοδωμάτιο: σε ήσυχο μέρος, με μικρά κρεβατάκια και ντουλάπα για τα σκεπάσματα· τοίχοι με απαλά χρώματα, στολισμένοι με φωσφορούχα αστεράκια και δύο-τρεις αφίσες με «ήρεμα τοπία».
Για το τμήμα ισχύουν επίσης οι αναλογίες: αίθουσα ύπνου 2,50 τ.μ./βρέφος, αίθουσα απασχόλησης 1,20 τ.μ./βρέφος, χώρος αλλαγών 2,50 τ.μ./θέση αλλαγής (μία θέση ανά 3 βρέφη) (σελ. 37).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίθουσα βρεφών (ευρύχωρη, χωρίς επικίνδυνες γωνίες, μοκέτα-μαξιλάρια, στερεωμένα έπιπλα για στήριγμα), ιματιοθήκη, χώρος παρασκευής γάλακτος (μάτια, ψυγείο, ντουλάπι, νεροχύτης, πάγκος), χώρος υγιεινής (νιπτήρας-λουτρό, πάγκος αλλαγής, γιο γιο, οπτική επαφή με τζαμαρία), ημιυπαίθριος χώρος (στρώματα αφρολέξ, προστασία από τον ήλιο) και υπνοδωμάτιο σε ήσυχο μέρος με απαλά χρώματα· το τμήμα σε ήσυχο αλλά όχι απομονωμένο σημείο.

Ερώτηση 10 — Τμήμα νηπίων

Ερώτηση: Ποιοι χώροι περιλαμβάνονται στο τμήμα νηπίων και ποιες λειτουργίες εξυπηρετούν;

Απάντηση:

Το τμήμα νηπίων (2:7 - 6 ετών) περιλαμβάνει (σελ. 33-34):
- Αίθουσα πολλαπλών χρήσεων: κατάλληλα διαμορφωμένη με γωνιές, εργαστήρια και χώρους ομαδικής συγκέντρωσης και συζήτησης· εκεί βρίσκονται τα νήπια το μεγαλύτερο διάστημα της παραμονής τους.
- Υπνοδωμάτιο: καλύπτει την ανάγκη για ανάπαυση και ύπνο (ιδίως όσων μένουν έως αργά)· απαλά χρώματα με διακοσμητικές παραστάσεις, κουρτίνες ή βενετσιάνικα στόρια για συσκότιση και ραδιοκασετόφωνο με χαλαρωτική μουσική ή νανουρίσματα.
- Χώρος υγιεινής: χαμηλές τουαλέτες, νιπτήρες και καθρέφτες· στον διάδρομο μοκέτα, για να μη γλιστρούν τα παιδιά.
- Ιματιοθήκη: για τα καθημερινά προσωπικά αντικείμενα των παιδιών.
- Αίθουσα προβολών / μουσικοκινητικής ή ψυχοκινητικής αγωγής: λιτή, με μοκέτα ή αντιολισθητικό δάπεδο, χοντρές κουρτίνες για απόλυτο σκοτάδι (slides, βίντεο, θέατρο σκιών, κουκλοθέατρο), μαξιλάρια και ντουλάπι για το υλικό.
- Στεγασμένος υπαίθριος χώρος: εκεί βγαίνουν τα παιδιά να παίξουν τις βροχερές μέρες.
- Τραπεζαρία: ο χώρος όπου τρώνε τα νήπια.
Αναλογίες: αίθουσα ύπνου 1,70 τ.μ./θέση ύπνου (μία θέση ανά 4-5 νήπια), αίθουσα απασχόλησης 1,80 τ.μ./νήπιο (2,00 αν χρησιμεύει και ως τραπεζαρία), τραπεζαρία 1,40 τ.μ./νήπιο (σελ. 38).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίθουσα πολλαπλών χρήσεων (γωνιές, εργαστήρια, ομαδική συζήτηση), υπνοδωμάτιο (απαλά χρώματα, συσκότιση, χαλαρωτική μουσική), χώρος υγιεινής (χαμηλές τουαλέτες-νιπτήρες-καθρέφτες, μοκέτα), ιματιοθήκη, αίθουσα προβολών/μουσικοκινητικής αγωγής, στεγασμένος υπαίθριος χώρος για βροχερές μέρες και τραπεζαρία.

Ερώτηση 11 — Αναλογία προσωπικού

Ερώτηση: Ποια είναι η αναλογία προσωπικού σε ένα Βρεφονηπιακό Σταθμό που προτείνεται για τα βρέφη και ποια για τα νήπια; Σύμφωνα με την προσωπική σας εμπειρία από το χώρο της πρακτικής σας άσκησης, τηρούνται αυτές οι αναλογίες;

Απάντηση:

Βρεφικό τμήμα (βρέφη 2 μηνών - 2:6 ετών) — ΦΕΚ 645/Β΄/31-7-1997 (σελ. 36):
- Α) ένας/μία διευθυντής/-τρια,
- Β) ένας/μία βρεφονηπιοκόμος ανά οκτώ (8) βρέφη,
- Γ) ένας/μία βοηθός βρεφονηπιοκόμου, αν ο Σταθμός φιλοξενεί 8-12 βρέφη,
- Δ) ένας/μία υπάλληλος καθαριότητας και βοηθητικών εργασιών για κάθε βρεφικό τμήμα (15 βρεφών),
- Ε) μάγειρας/μαγείρισσα με ανάλογη εμπειρία και πτυχίο,
- ΣΤ) γιατρός/παιδίατρος (εσωτερικός ή εξωτερικός) και Ζ) οδηγός.
Νηπιακό τμήμα (2:6 ετών έως την εγγραφή στο Δημοτικό) (σελ. 36):
- Α) ένας/μία διευθυντής/-τρια,
- Β) ένας/μία βρεφονηπιοκόμος ανά 25 νήπια,
- Γ) ένας/μία βοηθός, αν ο Σταθμός φιλοξενεί 25 έως 35 νήπια,
- Δ) γιατρός/παιδίατρος,
- Ε) υπάλληλος καθαριότητας ανά 25 νήπια,
- ΣΤ) μάγειρας/μαγείρισσα (εφόσον παρασκευάζεται φαγητό),
- Ζ) άλλες ειδικότητες (καθηγητές/δάσκαλοι μουσικής, ξένων γλωσσών, ρυθμικής) και Η) οδηγός, εφόσον υπάρχει αυτοκίνητο μεταφοράς.
Δεύτερο σκέλος — προσωπική παρατήρηση (ενδεικτική απάντηση): στον χώρο της πρακτικής άσκησης καταγράφουμε τον αριθμό των βρεφών και των νηπίων ανά τμήμα, τον αριθμό των βρεφονηπιοκόμων και βοηθών που τα συνοδεύουν, καθώς και τις άλλες ειδικότητες· υπολογίζουμε την πραγματική αναλογία και τη συγκρίνουμε με τα 1:8 (βρέφη) και 1:25 (νήπια). Συχνά διαπιστώνονται αποκλίσεις σε ώρες αιχμής (προσέλευση-αποχώρηση, ώρα φαγητού ή ύπνου) ή όταν απουσιάζει προσωπικό· η καταγραφή πρέπει να συνοδεύεται από σχόλιο για τις επιπτώσεις στην ασφάλεια και στην ποιότητα της αγωγής και από σύγκριση με τα ευρήματα των συμμαθητών σε άλλους Σταθμούς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βρέφη: διευθυντής/-τρια, 1 βρεφονηπιοκόμος ανά 8 βρέφη, βοηθός για 8-12 βρέφη, 1 υπάλληλος καθαριότητας ανά τμήμα 15 βρεφών, μάγειρας, παιδίατρος, οδηγός. Νήπια: διευθυντής/-τρια, 1 βρεφονηπιοκόμος ανά 25 νήπια, βοηθός για 25-35 νήπια, παιδίατρος, 1 καθαριότητας ανά 25 νήπια, μάγειρας, ειδικότητες, οδηγός. Το δεύτερο σκέλος απαντάται με καταγραφή της πραγματικής αναλογίας στον Σταθμό της πρακτικής και σύγκριση με τα 1:8 και 1:25.

Ερώτηση 12 — Χαρακτηριστικά επίπλων

Ερώτηση: Ποια είναι τα γενικά χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτουν τα έπιπλα και τα σκεύη που προορίζονται για ένα Βρεφονηπιακό Σταθμό;

Απάντηση:

Οι Βρεφονηπιακοί Σταθμοί πρέπει να διαθέτουν έπιπλα κατάλληλα για κάθε ηλικία των παιδιών που φιλοξενούν (βρεφικό πάρκο και καθίσματα, κρεβατάκια, τραπεζάκια με ανάλογο αριθμό καθισμάτων κ.λπ.). Τα γενικά χαρακτηριστικά (σελ. 39):
- Τα τραπεζάκια και τα καθίσματα να είναι ελαφρά και χωρίς οξείες γωνίες.
- Να υπάρχουν ράφια, συρτάρια και ντουλάπια για την τοποθέτηση παιχνιδιών και υλικών απασχόλησης (βιβλία, χρώματα κ.λπ.).
- Όλα τα έπιπλα να είναι κατασκευασμένα και βαμμένα με μη τοξικά υλικά.
- Καθετί που προορίζεται για χρήση από τα παιδιά κατασκευάζεται στα μέτρα τους και τοποθετείται ώστε να είναι προσιτό και εύχρηστο (σελ. 23).
Γιατί: η προσαρμογή του ανθρώπου στο περιβάλλον γίνεται όταν αυτό ικανοποιεί τις βιολογικές και κοινωνικές του ανάγκες. Όταν τα έπιπλα, τα υλικά και τα όργανα επιτρέπουν στο παιδί να επιλύει καταστάσεις προβληματισμού χωρίς την άμεση βοήθεια των ενηλίκων, αυτό αισθάνεται αυτόνομο, ελεύθερο και ασφαλές. Είναι παιδαγωγικό σφάλμα να σχεδιάζονται και να απαιτούνται από το παιδί δραστηριότητες για τις οποίες δεν έχει αναπτύξει ακόμη ικανότητες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατάλληλα για κάθε ηλικία, ελαφρά και χωρίς οξείες γωνίες, με ράφια-συρτάρια-ντουλάπια για τα υλικά, από μη τοξικά υλικά και στα μέτρα των παιδιών ώστε να είναι προσιτά και εύχρηστα — έτσι το παιδί λύνει μόνο του καταστάσεις και νιώθει αυτόνομο, ελεύθερο και ασφαλές (παιδαγωγικό σφάλμα να ζητούνται δραστηριότητες πάνω από τις ικανότητές του).

Ερώτηση 13 — Διαχωρισμός τμημάτων – τετραγωνικά

Ερώτηση: Πώς γίνεται ο διαχωρισμός των τμημάτων ανά ηλικία και πόσα τετραγωνικά-μέτρα χώρου αντιστοιχούν σε κάθε παιδί στην αίθουσα απασχόλησης και στην αίθουσα ύπνου;

Απάντηση:

Διαχωρισμός τμημάτων (σελ. 27): οι χώροι των παιδιών διαρθρώνονται σε τμήμα βρεφών (2 μηνών - 2:6 ετών) και τμήμα νηπίων (2:7 - 6 ετών). Ο διαχωρισμός διαφέρει από Σταθμό σε Σταθμό· μπορεί να υπάρχουν και τέσσερα τμήματα: Βρεφικό (2-18 μηνών), Προνηπιακό Α΄ (1:6-3 ετών), Προνηπιακό Β΄ (3-4:6 ετών) και Νηπιακό Α΄ (4:7-6 ετών).

Τετραγωνικά ανά παιδί (κτιριολογικό πρόγραμμα, ΦΕΚ 645/Β΄/1997 — σελ. 37-38):

Χώρος	Αναλογία	Ελάχιστη επιφάνεια
Αίθουσα ύπνου βρεφών	2,50 τ.μ./βρέφος	15,00 τ.μ.
Αίθουσα απασχόλησης βρεφών	1,20 τ.μ./βρέφος	15,00 τ.μ.
Χώρος αλλαγών-λουτρού βρεφών	2,50 τ.μ./θέση αλλαγής (1 θέση ανά 3 βρέφη)	—
Αίθουσα ύπνου νηπίων	1,70 τ.μ./θέση ύπνου (1 θέση ανά 4-5 νήπια)	12,00 τ.μ.
Αίθουσα απασχόλησης νηπίων	1,80 τ.μ./νήπιο (2,00 τ.μ. όταν χρησιμεύει και ως τραπεζαρία)	25,00 τ.μ.
Τραπεζαρία νηπίων	1,40 τ.μ./νήπιο (προαιρετικός χώρος)	15,00 τ.μ.

Στον υπαίθριο χώρο αντιστοιχούν 3,50 τ.μ. ανά βρέφος και 4,50 τ.μ. ανά νήπιο (σελ. 22).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τμήμα βρεφών 2 μηνών-2:6 ετών και τμήμα νηπίων 2:7-6 ετών (μπορεί να υπάρχουν και 4 τμήματα: βρεφικό 2-18 μηνών, προνηπιακά Α΄ και Β΄, νηπιακό). Βρέφη: ύπνος 2,50 τ.μ., απασχόληση 1,20 τ.μ. ανά βρέφος (min 15 τ.μ.), αλλαγές 2,50 τ.μ./θέση (1 ανά 3 βρέφη). Νήπια: ύπνος 1,70 τ.μ./θέση (1 ανά 4-5 νήπια), απασχόληση 1,80 τ.μ. (2,00 με τραπεζαρία), τραπεζαρία 1,40 τ.μ.

Ερώτηση 14 — Ιδιότητες παιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ψυχολογικές και παιδαγωγικές ιδιότητες που πρέπει να διαθέτει το παιδαγωγικό υλικό που υπάρχει σε ένα Βρεφονηπιακό Σταθμό;

Απάντηση:

Το υλικό πρέπει να προσφέρει ευκαιρίες για εξερεύνηση και ανακαλύψεις και να προσαρμόζεται στην ηλικία, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών. Οι ψυχολογικές και παιδαγωγικές ιδιότητές του (σελ. 41-42):
- Ανθεκτικό, για να μην αποθαρρύνεται το παιδί από την εύκολη φθορά· το εύθραυστο υλικό είναι και επικίνδυνο και τελικά πιο ακριβό.
- Ελκυστικό, ευχάριστο και περιποιημένο — ένα σχισμένο βιβλίο ή σπασμένο παιχνίδι δεν προκαλεί το παιδί να ασχοληθεί.
- Πολυδύναμο: να χρησιμοποιείται με ποικίλους τρόπους, ώστε το παιδί να πειραματίζεται αυθόρμητα — πηγή νέων δραστηριοτήτων και εμπειριών.
- Σωστό μέγεθος για την ηλικία: τα μικρότερα παιδιά (π.χ. 3 ετών) χειρίζονται ευκολότερα μεγάλα αντικείμενα, τα μεγαλύτερα μικρότερα.
- Να ικανοποιεί τις ανάγκες του παιδιού και να μην του επιβάλλεται — να το ζητά αυθόρμητα· κυριότερες ανάγκες: δράση, περιέργεια, κατασκευή και διάλυση, έκφραση και προσωπική δημιουργία.
- Να επιτρέπει την άσκηση ψυχολογικών και πνευματικών λειτουργιών (π.χ. παιχνίδια ταξινομήσεων ενεργοποιούν βασικές γνωσιακές δομές· το παιδί ασυνείδητα οικοδομεί την εμπειρία του και προετοιμάζεται η μελλοντική πνευματική άσκηση).
- Να ενθαρρύνει τη συνέχιση της προσπάθειας, ασκώντας υπομονή και επιμονή.
- Να ικανοποιεί την επιθυμία του παιδιού να θεωρεί τον εαυτό του «μεγάλο» — μέσα από το συμβολικό παιχνίδι με αντικείμενα και σκεύη των ενηλίκων (σκεύη κουζίνας, εργαλεία).
Τέλος, το υλικό πρέπει να τοποθετείται σωστά στον χώρο, σε ύψος που εξασφαλίζει στο παιδί πρόσβαση και ελεύθερη επιλογή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανθεκτικό, ελκυστικό-περιποιημένο, πολυδύναμο (ποικίλες χρήσεις), σωστού μεγέθους για την ηλικία, να ικανοποιεί τις ανάγκες του παιδιού (δράση, περιέργεια, κατασκευή-διάλυση, έκφραση, δημιουργία), να ασκεί ψυχολογικές-πνευματικές λειτουργίες, να ενθαρρύνει την προσπάθεια (υπομονή-επιμονή) και να ικανοποιεί την επιθυμία να νιώθει «μεγάλο» (συμβολικό παιχνίδι)· τοποθετημένο σε προσβάσιμο ύψος.

Ερώτηση 15 — Κατηγορίες υλικού κατά προέλευση

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες χωρίζεται το παιδαγωγικό υλικό ανάλογα με την πηγή προέλευσής του;

Απάντηση:

Η μεγάλη ποικιλία του υλικού χωρίζεται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες (σελ. 42): Α) Υλικό που βρίσκεται στη φύση και στο περιβάλλον μας, σε ανεξάντλητο αριθμό και ποικιλία. Συλλέγεται κυρίως από τα παιδιά, που φροντίζουν και για την τακτοποίησή του (κουκουνάρια, βελανίδια, άδειες κουβαρίστρες, πλαστικά κουταλάκια, φελλοί κ.ά.). Με αυτό το παιδί ανακαλύπτει τον κόσμο που το περιβάλλει και είναι υλικό ανέξοδο και εύκολα διαθέσιμο. Β) Υλικό κατασκευασμένο ειδικά για τον Βρεφονηπιακό Σταθμό, που βρίσκεται στο εμπόριο και πρέπει να πληροί τις ψυχοπαιδαγωγικές προϋποθέσεις — γι’ αυτό η επιλογή του γίνεται ιδιαίτερα προσεκτικά από τη βρεφονηπιοκόμο. Γ) Υλικό κατασκευασμένο από τον/την παιδαγωγό ή με τη συνεργασία γονέων και παιδιών. Είναι εξίσου βασικό, με επιπλέον διάσταση ότι συνδέει τους γονείς πιο στενά με τη ζωή του Σταθμού (και οι ίδιοι εκπαιδεύονται μέσα από τη σχέση αυτή), ενώ αποτελεί και οικονομικότερη λύση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Α) Υλικό της φύσης και του περιβάλλοντος (κουκουνάρια, φελλοί, άχρηστο υλικό) που συλλέγουν τα ίδια τα παιδιά — ανέξοδο· Β) υλικό του εμπορίου κατασκευασμένο ειδικά για τον Σταθμό, με προσεκτική επιλογή βάσει των ψυχοπαιδαγωγικών προϋποθέσεων· Γ) υλικό φτιαγμένο από τον/την παιδαγωγό ή με τη συνεργασία γονέων και παιδιών — συνδέει τους γονείς με τον Σταθμό και είναι οικονομικότερο.

Ερώτηση 16 — Υλικό για βρέφη 2-18 μηνών

Ερώτηση: Τι είδους ψυχοπαιδαγωγικό υλικό χρησιμοποιείται για βρέφη ηλικίας 2-18 μηνών;

Απάντηση:

Για βρέφη 2-18 μηνών (σελ. 43-44):
- Παιδαγωγικό υλικό αδρής κινητικότητας: στρώματα από διάφορα υλικά, μεγέθη, χρώματα και σχήματα σε ποικίλους σχηματισμούς (π.χ. στρώματα ίδιου μήκους και διαφορετικού πλάτους το ένα πάνω στο άλλο κάνουν σκαλιά)· μαξιλάρια σε διάφορα σχήματα (μαξιλάρι φωλιά — στρογγυλό με κενό στη μέση, μαξιλάρι φίδι)· τούνελ· σπιτάκια-φωλιές· ατομικές γωνιές ηρεμίας από αφρώδες υλικό με υφασμάτινη επένδυση· μικρές τσουλήθρες εσωτερικού χώρου.
- Υλικό-κίνητρο για μετακίνηση (και για βρέφος που δεν στέκεται όρθιο): κύβοι από αφρολέξ, μαλακές ελαφριές μπάλες με ήχους, κουβέρτες πολλαπλών δραστηριοτήτων, παιχνίδια που σέρνονται-σπρώχνονται-τσουλάνε, βιβλία (πάνινα ή από χοντρό χαρτόνι), κούκλες και μαλακά ζωάκια, τηλέφωνα με καντράν και κουμπιά, άχρηστα χαρτιά για σκίσιμο.
- Υλικό για νοητική-γνωστική ανάπτυξη: παιχνίδια που βγάζουν ήχους και φωνές ζώων, κασέτες-κασετόφωνο με απλά τραγουδάκια, πλαστικοί κρίκοι σε βάση, κουτί με τρύπες διαφόρων σχημάτων, αφρώδες οικοδομικό υλικό σε μεγάλα μεγέθη, υφάσματα διαφόρων χρωμάτων, πλαστικά κουτιά και μπουκάλια (άχρηστο υλικό).
- Υλικό για τη γνωριμία με το σώμα και τον εαυτό: μεγάλοι άθραυστοι καθρέφτες, χαμηλά τοποθετημένοι, ώστε να βλέπει το είδωλό του ακόμη και το παιδί που μπουσουλάει, και εικόνες προσώπων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδρή κινητικότητα: στρώματα, μαξιλάρια (φωλιά, φίδι), τούνελ, σπιτάκια-φωλιές, γωνιές ηρεμίας, μικρές τσουλήθρες. Κίνητρα μετακίνησης: κύβοι αφρολέξ, μαλακές μπάλες με ήχο, κουβέρτες δραστηριοτήτων, συρόμενα παιχνίδια, πάνινα βιβλία, κούκλες-ζωάκια, τηλέφωνα, χαρτιά. Νοητική ανάπτυξη: ηχητικά παιχνίδια, κασέτες, κρίκοι σε βάση, κουτί σχημάτων, αφρώδες οικοδομικό υλικό, υφάσματα, πλαστικά δοχεία. Γνωριμία με το σώμα: χαμηλοί άθραυστοι καθρέφτες, εικόνες προσώπων.

Ερώτηση 17 — Υλικό για βρέφη 18-24 μηνών

Ερώτηση: Τι είδους ψυχοπαιδαγωγικό υλικό χρησιμοποιείται για βρέφη ηλικίας 18-24 μηνών;

Απάντηση:

Για βρέφη 18 μηνών - 2 ετών (σελ. 44):
- Αδρή κινητικότητα: τούνελ, σπιτάκια-φωλιές, τσουλήθρες εσωτερικού χώρου· συρόμενα και κυλιόμενα παιχνίδια, αυτοκινητάκια, μπάλες, στεφάνια.
- Λεπτή κινητικότητα: κύβοι από αφρολέξ, παιχνίδια που μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο, χαρτιά, ζυμάρι, πλαστελίνη, δαχτυλομπογιές κ.λπ.
- Γλωσσική ανάπτυξη: βιβλία ειδικά για την ηλικία, τοποθετημένα σε χαμηλό ράφι (ώστε να τα φτάνει το παιδί).
- Νοητική ανάπτυξη: εκτός από το υλικό της προηγούμενης ηλικίας, προστίθενται μπιμπερό, δοχείο, πιάτα και ποτήρια σε φυσικό μέγεθος, καροτσάκια για τις κούκλες.
- Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη: κύβοι και πάνινες μπάλες με κουδουνάκια, μουσικά όργανα όπως ντέφι, κουδουνάκια και μαράκες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδρή: τούνελ, σπιτάκια-φωλιές, τσουλήθρες, συρόμενα-κυλιόμενα παιχνίδια, αυτοκινητάκια, μπάλες, στεφάνια. Λεπτή: κύβοι αφρολέξ, παιχνίδια που μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο, χαρτιά, ζυμάρι-πλαστελίνη-δαχτυλομπογιές. Γλωσσική: βιβλία σε χαμηλό ράφι. Νοητική: (+) μπιμπερό, πιάτα-ποτήρια φυσικού μεγέθους, καροτσάκια κούκλας. Κοινωνικο-συναισθηματική: κύβοι-μπάλες με κουδουνάκια, ντέφι, κουδουνάκια, μαράκες.

Ερώτηση 18 — Υλικό για νήπια 2-3 ετών

Ερώτηση: Τι είδους ψυχοπαιδαγωγικό υλικό χρησιμοποιείται για παιδιά ηλικίας 2-3 χρονών;

Απάντηση:

Για νήπια 2-3 ετών (σελ. 45-46):
- Αδρή κινητικότητα: στεφάνια, ράβδοι, σχοινάκια· άχρηστο υλικό που εξυπηρετεί την εκάστοτε δραστηριότητα (χαρτόκουτα, κορδέλες)· μπάλες.
- Λεπτή κινητικότητα: υλικό γραφικής ύλης (ξυλομπογιές, κηρομπογιές, νερομπογιές)· οικοδομικό υλικό· παιχνίδια επιδεξιότητας (τοποθέτηση πλαστικών καρφιών σε συγκεκριμένες τρύπες).
- Γλωσσική ανάπτυξη: βιβλία με ανάλογο βαθμό δυσκολίας (μικρές ιστορίες, ποιηματάκια)· κασέτες με τραγούδια και ποιήματα.
- Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη: οργάνωση του χώρου σε γωνιές, που δίνει ευκαιρίες για ομαδικό παιχνίδι.
- Νοητική ανάπτυξη: υλικό που τοποθετείται κατά μέγεθος (κρίκοι με βάση, κύπελλα το ένα μέσα στο άλλο, form-box — κουτί με εσοχές για σχήματα)· παιχνίδια μνήμης-παρατηρητικότητας (τόμπολες, παζλ, ντόμινο).
- Δημιουργικότητα / αισθητική ανάπτυξη: χρήση άχρηστου υλικού, αύξηση της ποικιλίας και της ποσότητας του υλικού στις γωνιές, υλικό για μουσικοκινητικές/ρυθμικές ή μουσικές δραστηριότητες και παντομίμα ή θεατρικό παιχνίδι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδρή: στεφάνια, ράβδοι, σχοινάκια, χαρτόκουτα-κορδέλες, μπάλες. Λεπτή: ξυλομπογιές-κηρομπογιές-νερομπογιές, οικοδομικό υλικό, παιχνίδια επιδεξιότητας. Γλωσσική: βιβλία με μικρές ιστορίες-ποιηματάκια, κασέτες. Κοινωνικο-συναισθηματική: οργάνωση σε γωνιές για ομαδικό παιχνίδι. Νοητική: υλικό κατά μέγεθος (κρίκοι, κύπελλα, form-box), τόμπολες-παζλ-ντόμινο. Δημιουργικότητα: άχρηστο υλικό, εμπλουτισμός γωνιών, μουσικοκινητικά και θεατρικό παιχνίδι.

Ερώτηση 19 — Υλικό για νήπια 3-6 ετών

Ερώτηση: Τι είδους ψυχοπαιδαγωγικό υλικό χρησιμοποιείται για παιδιά ηλικίας 4-6 χρόνων;

Απάντηση:

Το βιβλίο περιγράφει το υλικό για νήπια 3-6 ετών (σελ. 46-48) — κατηγορία στην οποία ανήκουν και τα παιδιά 4-6 ετών:
- Αδρή κινητικότητα: σε αυτή την ηλικία το παιδί σκαρφαλώνει, πηδάει, τρέχει, σέρνεται και δοκιμάζει τον εαυτό του σε πιο «ριψοκίνδυνα» παιχνίδια· γι’ αυτό πρέπει να υπάρχει χώρος που επιτρέπει την ελεύθερη και οργανωμένη κίνηση.
- Λεπτή κινητικότητα: βασικά εργαλεία είναι το μολύβι, ο μαρκαδόρος, το πινέλο και το ψαλίδι· στα παιδιά πάνω από 5 ετών δίνεται μολύβι και γόμα, ώστε να γνωρίσουν τη διαδικασία χειρισμού τους.
- Γλωσσική ανάπτυξη: η γωνιά της βιβλιοθήκης πλουτίζεται με βιβλία κατάλληλα για την ηλικία και βιβλία γνώσεων διάφορων ειδών, καθώς και με παντός είδους υλικό γραπτού λόγου (συνταγές, τηλεφωνικό κατάλογο, κατάλογο εστιατορίου, χάρτη, ευχετήριες κάρτες κ.λπ.).
- Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη: τα παιδαγωγικά παιχνίδια γίνονται πιο πολύπλοκα — τα παιδιά ασχολούνται σε ομάδες με επιτραπέζια παιχνίδια μεγαλύτερου βαθμού δυσκολίας (γκρινιάρης, φιδάκι, κανονικό ντόμινο)· προστίθενται κι άλλες γωνιές για συμβολικό παιχνίδι.
- Νοητική ανάπτυξη: στις γωνιές προστίθενται γωνιές ανταλλαγών (μανάβικο, ταχυδρομείο, μπακάλικο) ή γωνιά έρευνας και τεχνολογίας.
- Δημιουργικότητα / αισθητική ανάπτυξη: για τη ζωγραφική, όλα τα υλικά που χρησιμοποιούν οι ζωγράφοι (εφόσον ο/η βρεφονηπιοκόμος γνωρίζει τη χρήση τους)· στη γλυπτική, εκτός από το ζυμάρι και την πλαστελίνη, πηλός, γύψος, χαρτοπολτός· ποικίλο υλικό για μουσικοκινητικές/ρυθμικές ή μουσικές δραστηριότητες και θεατρικό παιχνίδι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδρή κινητικότητα: χώρος και υλικό για ελεύθερη και οργανωμένη κίνηση (σκαρφάλωμα, πήδημα, τρέξιμο). Λεπτή κινητικότητα: μολύβι, μαρκαδόρος, πινέλο, ψαλίδι — και μολύβι με γόμα στα παιδιά άνω των 5 ετών. Γλωσσική: βιβλιοθήκη με βιβλία γνώσεων και υλικό γραπτού λόγου (συνταγές, κατάλογοι, χάρτης, κάρτες). Κοινωνικο-συναισθηματική: ομαδικά επιτραπέζια (γκρινιάρης, φιδάκι, ντόμινο), περισσότερες γωνιές συμβολικού παιχνιδιού. Νοητική: γωνιές ανταλλαγών (μανάβικο, ταχυδρομείο, μπακάλικο) ή έρευνας-τεχνολογίας. Δημιουργικότητα: υλικά ζωγραφικής, πηλός-γύψος-χαρτοπολτός, μουσικοκινητικό και θεατρικό υλικό.

Ερώτηση 20 — Παρατήρηση διαρρύθμισης

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση, παρατηρήστε τη διαρρύθμιση των χώρων και κάντε ένα πρόχειρο σχεδιάγραμμά τους παρόμοιο με αυτά του βιβλίου σας. Σύμφωνα με τα όσα έχουν αναφερθεί, γράψτε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που εντοπίζετε και συζητήστε τα στην τάξη.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — η απάντηση προκύπτει από τον συγκεκριμένο Σταθμό. Ενδεικτικός οδηγός εκπόνησης με βάση τα κριτήρια του κεφαλαίου:

1. Σχεδιάγραμμα (πρότυπο: σχ. 1.2.1.α-β, σελ. 25-26). Αποτυπώνουμε σε κάτοψη: είσοδο-αναμονή, χώρο καροτσιών, γραφείο διεύθυνσης, γραφείο πολλαπλών χρήσεων, W.C. κοινού, χώρο και W.C. προσωπικού· τμήμα βρεφών (αίθουσα απασχόλησης, αίθουσα ύπνου, χώρος αλλαγής-λουτρού, χώρος παρασκευής γάλακτος, ιματιοθήκη)· τμήμα νηπίων (αίθουσα πολλαπλών χρήσεων με γωνιές, υπνοδωμάτιο, χώρος υγιεινής, ιματιοθήκη, αίθουσα προβολών, τραπεζαρία)· γενικές υπηρεσίες (κουζίνα, αποθήκη τροφίμων, πλυντήριο, ακάθαρτα, αποθήκη, λεβητοστάσιο)· υπαίθριο χώρο. Σημειώνουμε με βέλη τις άμεσες συνδέσεις (αίθουσα ↔ χώρος αλλαγής ↔ υγιεινή, κουζίνα ↔ χώρος σερβιρίσματος).

2. Κριτήρια αξιολόγησης: ανάπτυξη σε ένα επίπεδο (ή τήρηση των τριών όρων για δύο επίπεδα)· λειτουργική συνέχεια και σαφής προσανατολισμός· μεγάλοι ενιαίοι χώροι που υποδιαιρούνται σε γωνιές· περιορισμός χώρων κυκλοφορίας υπέρ των χώρων των παιδιών· σύνδεση με τον υπαίθριο χώρο· τετραγωνικά ανά παιδί (ύπνος 2,50/1,70, απασχόληση 1,20/1,80 τ.μ.)· ασφάλεια (κιγκλιδώματα 12 εκ./1,50 μ., τζάμια ασφαλείας, πρίζες, πυρασφάλεια)· δάπεδα-τοίχοι-θέρμανση-φωτισμός· αποφυγή ιδρυματικού χαρακτήρα (χρώματα, ποικιλία, όχι συμμετρία-τυποποίηση).

Ενδεικτικά πλεονεκτήματα που συνήθως καταγράφονται: ισόγεια ανάπτυξη με άμεση έξοδο στην αυλή, αίθουσα με γωνιές, χαμηλά ράφια και προσβάσιμο υλικό, φυσικός φωτισμός. Ενδεικτικά μειονεκτήματα: υπνοδωμάτιο κοντά σε θορυβώδεις χώρους, μακρύς διάδρομος που «τρώει» τετραγωνικά, μη τήρηση αναλογιών τ.μ., έλλειψη οπτικής επαφής με τον χώρο αλλαγής, τζαμαρίες χωρίς προστασία, στοιβαγμένο υλικό σε ψηλά ράφια.

3. Παρουσίαση-συζήτηση: σύγκριση με τα σχεδιαγράμματα του βιβλίου και με τα ευρήματα των συμμαθητών, και τεκμηριωμένες προτάσεις βελτίωσης (π.χ. μετακίνηση γωνιάς ησυχίας μακριά από την είσοδο, προσθήκη τζαμαρίας, αναδιάταξη επίπλων για ενιαίο χώρο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εργαστηριακή άσκηση: αποτυπώνουμε σε κάτοψη τις τρεις ομάδες χώρων (υποδοχή-διοίκηση, τμήματα βρεφών-νηπίων, βοηθητικές υπηρεσίες) και τον υπαίθριο χώρο, σημειώνοντας τις άμεσες συνδέσεις· αξιολογούμε με τα κριτήρια του βιβλίου (ένα επίπεδο, λειτουργική συνέχεια, ενιαίοι χώροι με γωνιές, τετραγωνικά ανά παιδί, ασφάλεια, υλικά-θέρμανση-φωτισμός, αποφυγή ιδρυματικού χαρακτήρα) και καταγράφουμε πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα με προτάσεις βελτίωσης.

Ερώτηση 21 — Καταγραφή επίπλων και σκευών

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση, παρατηρήστε και καταγράψτε τα έπιπλα και τα σκεύη που υπάρχουν. Συσχετίστε τα βάσει αυτών που προτείνονται από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας με τους αντίστοιχους πίνακες στο παρόν βιβλίο. Τι διαπιστώνετε; Τηρούνται οι αναλογίες που προτείνει το Υπουργείο; Υπάρχουν ελλείψεις σε συγκεκριμένα έπιπλα και σκεύη; Σημειώστε τις παρατηρήσεις σας και ανταλλάξτε στην τάξη απόψεις με τις άλλες ομάδες που κάνουν πρακτική σε άλλους Βρεφονηπιακούς Σταθμούς.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση καταγραφής — ενδεικτικός οδηγός. Χρησιμοποιούμε ως φύλλο ελέγχου τους πίνακες του βιβλίου (σελ. 39-40):

Κατηγορία	Τι καταγράφουμε
Έπιπλα γραφείου	γραφείο-καρέκλα διεύθυνσης, συρταροθήκη, κάθισμα επισκέπτη, τραπέζι αναμονής και τηλεφώνου, καλόγηροι, γραφείο υπαλλήλου, καναπές, τραπεζάκια, καρέκλες βρεφονηπιοκόμων, αρχειοθήκη
Μηχανές-ηλεκτρονικές συσκευές	φωτοαντιγραφικό, στερεοφωνικό, τηλεόραση, βίντεο, fax, συναγερμός, ανεμιστήρες/air condition, Η/Υ με εκτυπωτή, προβολέας slides
Ιματισμός-κουρτίνες	σεντονάκια, προσόψια, παπλώματα, κουβέρτες, κουρτίνες, στόρια, πετσέτες ταΐσματος και μπάνιου, τραπεζομάντηλα
Είδη εστίασης	ψυγείο, ηλεκτρική κουζίνα, τρίφτης, σκεύη μαγειρικής, πιάτα, ποτήρια, μαχαιροπίρουνα, κανάτες, μίξερ, φριτέζα, ζυγοί
Έπιπλα-σκεύη βρεφών	πάρκο, κρεβατάκια, στρώματα, καρεκλάκια ταΐσματος, αλαξιέρες, γιο γιο, ζυγαριά βρεφών
Έπιπλα-σκεύη νηπίων	καρεκλάκια, τραπεζάκια, παγκάκια, στρώματα, κρεβατάκια, ζυγαριά νηπίων

Έλεγχος ποιοτικών κριτηρίων (σελ. 39): έπιπλα κατάλληλα για κάθε ηλικία, ελαφρά, χωρίς οξείες γωνίες, από μη τοξικά υλικά, στα μέτρα των παιδιών, με ράφια-συρτάρια-ντουλάπια για τα υλικά σε προσβάσιμο ύψος.

Έλεγχος αναλογιών (σελ. 36-38): αριθμός κρεβατιών/θέσεων ύπνου (1 θέση ανά 4-5 νήπια), θέσεων αλλαγής (1 ανά 3 βρέφη), καθισμάτων ανά τραπεζάκι, καθώς και τα τετραγωνικά ανά παιδί των αντίστοιχων αιθουσών.

Διαπιστώσεις που συνήθως προκύπτουν: επάρκεια σε βασικά έπιπλα αλλά ελλείψεις σε εξοπλισμό γραφείου/ιατρείου, παλαιά ή φθαρμένα αντικείμενα (αντίθετα με την απαίτηση για ανθεκτικό και περιποιημένο υλικό), έπιπλα με οξείες γωνίες ή σε ύψος μη προσβάσιμο. Οι παρατηρήσεις συγκρίνονται στην τάξη με τα ευρήματα άλλων ομάδων και καταλήγουν σε προτάσεις συμπλήρωσης-αντικατάστασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: με φύλλο ελέγχου τους πίνακες του βιβλίου (έπιπλα γραφείου, συσκευές, ιματισμός, είδη εστίασης, έπιπλα-σκεύη βρεφών και νηπίων) καταγράφουμε τι υπάρχει, ελέγχουμε τα ποιοτικά κριτήρια (κατάλληλα για την ηλικία, ελαφρά, χωρίς οξείες γωνίες, μη τοξικά, στα μέτρα των παιδιών) και τις αναλογίες (θέσεις ύπνου, θέσεις αλλαγής, τ.μ. ανά παιδί), και καταλήγουμε σε ελλείψεις και προτάσεις που συζητούνται στην τάξη.

Ερώτηση 22 — Σύγκριση βρεφικού-νηπιακού τμήματος

Ερώτηση: Σύμφωνα με τα όσα έχουν αναφερθεί στη θεωρία, στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση, συγκρίνετε τους χώρους του τμήματος των βρεφών με τους χώρους του τμήματος των νηπίων και καταγράψτε τις ομοιότητες και τις διαφορές που εντοπίζετε κατά την οργάνωση και τον εξοπλισμό τους.

Απάντηση:

Εργαστηριακή σύγκριση — ενδεικτικός οδηγός με βάση τη θεωρία (σελ. 29-34, 36-40):

Ομοιότητες

Και τα δύο τμήματα διαθέτουν αίθουσα απασχόλησης, χώρο ύπνου, χώρο υγιεινής και ιματιοθήκη, και συνδέονται με χωλ υποδοχής και με τον υπαίθριο χώρο.
Ισχύουν οι ίδιες αρχές ασφάλειας και υλικών (μη τοξικά, αντιολισθητικά δάπεδα, στρογγυλεμένες γωνίες, κιγκλιδώματα, θέρμανση 18 °C).
Και στα δύο ο εξοπλισμός είναι στα μέτρα των παιδιών, προσιτός και οργανωμένος ώστε να ενισχύει την αυτοεξυπηρέτηση.

Διαφορές

Στοιχείο	Τμήμα βρεφών (2 μηνών-2:6)	Τμήμα νηπίων (2:7-6 ετών)
Θέση	σε ήσυχο μέρος (πολλές ώρες ύπνου), χωρίς απομόνωση	το βιβλίο δεν ορίζει ειδική θέση· έμφαση στις γωνιές δραστηριοτήτων
Κύρια αίθουσα	ευρύχωρη, μοκέτα και μαξιλάρια, στερεωμένα έπιπλα ως στήριγμα βάδισης	αίθουσα πολλαπλών χρήσεων με γωνιές, εργαστήρια, χώρους συζήτησης
Ειδικοί χώροι	χώρος παρασκευής γάλακτος, πάγκος αλλαγής πάνας, γιο γιο, τζαμαρία οπτικής επαφής	αίθουσα προβολών/μουσικοκινητικής, τραπεζαρία, στεγασμένος υπαίθριος χώρος
Υγιεινή	νιπτήρας-λουτρό, θέση αλλαγής ανά 3 βρέφη	χαμηλές τουαλέτες, νιπτήρες, καθρέφτες
Τετραγωνικά	ύπνος 2,50, απασχόληση 1,20 τ.μ./βρέφος	ύπνος 1,70 τ.μ./θέση (1 ανά 4-5), απασχόληση 1,80 (2,00 με τραπεζαρία)
Προσωπικό	1 ανά 8 βρέφη	1 ανά 25 νήπια
Υλικό	αδρή κινητικότητα, αισθητηριακό, καθρέφτες, πάνινα βιβλία	γωνιές, εικαστικά, οικοδομικό υλικό, βιβλία, επιτραπέζια (γκρινιάρης, φιδάκι, ντόμινο)
Υπαίθριος χώρος	3,50 τ.μ./βρέφος	4,50 τ.μ./νήπιο

Η εργασία ολοκληρώνεται με καταγραφή των αποκλίσεων του συγκεκριμένου Σταθμού από τα παραπάνω και προτάσεις για τη βελτίωσή τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιότητες: και τα δύο έχουν αίθουσα απασχόλησης, ύπνο, υγιεινή, ιματιοθήκη, ίδιες αρχές ασφάλειας-υλικών και εξοπλισμό στα μέτρα των παιδιών. Διαφορές: θέση (ήσυχο μέρος για βρέφη), αίθουσα με μοκέτα-μαξιλάρια έναντι αίθουσας πολλαπλών χρήσεων με γωνιές, ειδικοί χώροι (παρασκευή γάλακτος-αλλαγή έναντι προβολών-τραπεζαρίας), χώρος υγιεινής, τετραγωνικά (2,50/1,20 έναντι 1,70/1,80), αναλογία προσωπικού (1:8 έναντι 1:25), είδος υλικού και υπαίθρια αναλογία (3,50 έναντι 4,50 τ.μ.).

Ερώτηση 23 — Καταγραφή ψυχοπαιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 3-4 ατόμων που κάνετε πρακτική άσκηση στον ίδιο Βρεφονηπιακό Σταθμό καταγράψτε το ψυχοπαιδαγωγικό υλικό που υπάρχει για κάθε ηλικιακή ομάδα και κάντε συγκρίσεις με το αντίστοιχο ψυχοπαιδαγωγικό υλικό που προτείνεται στο βιβλίο σας. Σημειώστε τα συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις σας και συζητήστε τα στην τάξη.

Απάντηση:

Ομαδική εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής ανά ηλικιακή ομάδα (σελ. 43-48), με στήλες: υλικό που υπάρχει / προτεινόμενο από το βιβλίο / παρατηρήσεις (ποσότητα, κατάσταση, προσβασιμότητα):
- 2-18 μηνών: υλικό αδρής κινητικότητας (στρώματα, μαξιλάρια, τούνελ, σπιτάκια-φωλιές, τσουλήθρες), κίνητρα μετακίνησης (κύβοι αφρολέξ, μαλακές μπάλες με ήχο, συρόμενα, πάνινα βιβλία, κούκλες, τηλέφωνα), νοητικό υλικό (ηχητικά παιχνίδια, κρίκοι, κουτί σχημάτων, υφάσματα, πλαστικά δοχεία), καθρέφτες και εικόνες προσώπων.
- 18-24 μηνών: τούνελ-τσουλήθρες, συρόμενα-κυλιόμενα, κύβοι, παιχνίδια «το ένα μέσα στο άλλο», ζυμάρι-πλαστελίνη-δαχτυλομπογιές, βιβλία σε χαμηλό ράφι, σκεύη φυσικού μεγέθους, καροτσάκια κούκλας, μουσικά όργανα.
- 2-3 ετών: στεφάνια-ράβδοι-σχοινάκια, μπάλες, γραφική ύλη, οικοδομικό υλικό, παιχνίδια επιδεξιότητας, βιβλία-κασέτες, υλικό κατά μέγεθος (form-box), τόμπολες-παζλ-ντόμινο, άχρηστο υλικό, μουσικοκινητικά.
- 3-6 ετών: χώρος και υλικό ελεύθερης-οργανωμένης κίνησης, μολύβι-μαρκαδόρος-πινέλο-ψαλίδι (και γόμα άνω των 5 ετών), βιβλία γνώσεων και υλικό γραπτού λόγου, επιτραπέζια (γκρινιάρης, φιδάκι, ντόμινο), γωνιές συμβολικού παιχνιδιού και ανταλλαγών, πηλός-γύψος-χαρτοπολτός.
2. Έλεγχος ποιοτικών ιδιοτήτων (σελ. 41-42): ανθεκτικό, ελκυστικό-περιποιημένο, πολυδύναμο, σωστού μεγέθους, να ικανοποιεί τις ανάγκες του παιδιού, να ασκεί πνευματικές λειτουργίες, να ενθαρρύνει την προσπάθεια, να στηρίζει το συμβολικό παιχνίδι· και σωστή τοποθέτηση σε ύψος πρόσβασης και ελεύθερης επιλογής.

3. Έλεγχος πηγής προέλευσης (σελ. 42): αναλογία φυσικού/άχρηστου υλικού, υλικού εμπορίου και υλικού κατασκευασμένου από παιδαγωγό-γονείς-παιδιά.

Συνήθη συμπεράσματα: υπεροχή του υλικού του εμπορίου, περιορισμένη αξιοποίηση φυσικού και άχρηστου υλικού, ελλείψεις σε υλικό αδρής κινητικότητας εσωτερικού χώρου, φθαρμένα βιβλία, υλικό αποθηκευμένο ψηλά. Προτάσεις: εμπλουτισμός με άχρηστο-φυσικό υλικό (με τη συνεργασία γονέων), αντικατάσταση φθαρμένων, αναδιάταξη σε χαμηλά ράφια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: φύλλο καταγραφής ανά ηλικία (2-18 μηνών, 18-24 μηνών, 2-3, 3-6 ετών) με σύγκριση «υπάρχει / προτείνεται», έλεγχο των ποιοτικών ιδιοτήτων (ανθεκτικό, ελκυστικό, πολυδύναμο, σωστού μεγέθους, προσβάσιμο) και της πηγής προέλευσης (φύση/άχρηστο, εμπόριο, κατασκευασμένο)· καταλήγουμε σε ελλείψεις και προτάσεις εμπλουτισμού που συζητούνται στην τάξη.

Ερώτηση 24 — Σχεδιάγραμμα λειτουργικού Σταθμού

Ερώτηση: Σύμφωνα με τα όσα έχουν αναφερθεί στη θεωρία, χωριστείτε σε ομάδες των 3 ατόμων και κάντε το σχεδιάγραμμα ενός Βρεφονηπιακού Σταθμού που θεωρείτε λειτουργικό. Στο σχεδιάγραμμα θα πρέπει να φαίνονται που βρίσκονται και πώς κατανέμονται ανάλογα με την ηλικία των παιδιών οι κύριες αίθουσες και οι βοηθητικοί χώροι. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ως βοηθήματα τα σχεδιαγράμματα που προτείνουμε στο βιβλίο. Κατόπιν, ανάλογα με το σχεδιάγραμμα, την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών που φιλοξενεί ο Βρεφονηπιακός Σταθμός γράψτε τι έπιπλα και σκεύη θα χρειαστούν.

Απάντηση:

Ομαδική σχεδιαστική άσκηση — ενδεικτική λύση-οδηγός (πρότυπο τα σχ. 1.2.1.α-β, σελ. 25-26):
```
                 ΥΠΑΙΘΡΙΟΣ ΧΩΡΟΣ  (3,50 τ.μ./βρέφος · 4,50 τ.μ./νήπιο, σκίαση)
   ┌────────────────────────────────────────────────────────────────┐
   │  ΤΜΗΜΑ ΒΡΕΦΩΝ (ήσυχη πλευρά)     │   ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΩΝ              │
   │  ┌──────────┬──────────┐        │  ┌────────────────────────┐ │
   │  │ Αίθουσα  │ Αίθουσα  │        │  │ Αίθουσα πολλαπλών      │ │
   │  │ ύπνου    │ απασχόλ. │        │  │ χρήσεων (γωνιές,       │ │
   │  │ 2,50 τ.μ.│ 1,20 τ.μ.│        │  │ εργαστήρια) 1,80 τ.μ.  │ │
   │  └────┬─────┴────┬─────┘        │  └───────┬────────────────┘ │
   │   Χώρος αλλαγής-λουτρού         │  Υπνοδωμάτιο 1,70 τ.μ./θέση │
   │   (τζαμαρία, 1 θέση/3 βρέφη)    │  Χώρος υγιεινής (χαμηλά)    │
   │   Χώρος παρασκευής γάλακτος     │  Τραπεζαρία 1,40 τ.μ.       │
   │   Ιματιοθήκη                    │  Αίθουσα προβολών           │
   └───────────────┬────────────────────────────┬────────────────── ┘
            ΧΩΛ ΥΠΟΔΟΧΗΣ (κρεμάστρες με όνομα/σύμβολο, πίνακας ανακοινώσεων)
   ┌───────────────┴──────────┐   ┌─────────────┴───────────────────┐
   │ ΥΠΟΔΟΧΗ - ΔΙΟΙΚΗΣΗ       │   │ ΓΕΝΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ               │
   │ αναμονή · καροτσάκια     │   │ κουζίνα ↔ αποθήκη τροφίμων      │
   │ γραφείο Δ/νσης           │   │ πλυντήριο · ακάθαρτα            │
   │ γραφείο πολλ. χρήσεων    │   │ ιατρείο · αποθήκη · λεβητοστάσιο│
   │ W.C. κοινού · προσωπικού │   │ (μακριά από τις αίθουσες)       │
   └──────────────────────────┘   └─────────────────────────────────┘
                       ΕΙΣΟΔΟΣ
```
Τεκμηρίωση επιλογών (τι πρέπει να αναφέρει η ομάδα):
- Ένα επίπεδο, ισόγειο, με άμεση σύνδεση κάθε τμήματος με τον υπαίθριο χώρο.
- Βρεφικό τμήμα σε ήσυχη πλευρά (πολλές ώρες ύπνου) χωρίς απομόνωση· οπτική επαφή (τζαμαρία) χώρου αλλαγής με αίθουσες ύπνου-απασχόλησης· χώρος παρασκευής γάλακτος σε άμεση σχέση με τους χώρους των βρεφών.
- Νηπιακό τμήμα με αίθουσα πολλαπλών χρήσεων διαιρεμένη σε γωνιές, δίπλα στην τραπεζαρία και στον χώρο υγιεινής με χαμηλές τουαλέτες.
- Κουζίνα μακριά από τις αίθουσες (θόρυβοι, μυρωδιές, επικίνδυνα αντικείμενα) αλλά στο ίδιο επίπεδο με τον χώρο σερβιρίσματος.
- Γραφείο διεύθυνσης με εποπτεία και γραφείο πολλαπλών χρήσεων δίπλα στην αναμονή.
- Τετραγωνικά ανά παιδί και αναλογίες προσωπικού σημειωμένα στο σχέδιο· μέτρα ασφαλείας (κιγκλιδώματα, τζάμια ασφαλείας, πυρασφάλεια) και αποφυγή συμμετρίας-μονοχρωμίας.
Έπιπλα και σκεύη που θα χρειαστούν (με βάση τους πίνακες της σελ. 39-40· οι ποσότητες προκύπτουν από τον αριθμό των παιδιών του σχεδίου, π.χ. για 10 βρέφη και 15 νήπια):
- Τμήμα βρεφών: πάρκο βρεφών, κρεβατάκια και στρώματα βρεφών (ένα ανά βρέφος → 10), καρεκλάκια ταΐσματος, αλλαξιέρες (μία θέση αλλαγής ανά 3 βρέφη → 4 θέσεις για 10 βρέφη), γιο γιο για το μεταβατικό στάδιο, ζυγαριά βρεφών.
- Τμήμα νηπίων: καρεκλάκια νηπίων (ένα ανά νήπιο → 15) και τραπεζάκια νηπίων, παγκάκια, κρεβατάκια και στρώματα νηπίων, ζυγαριά νηπίων· ράφια, συρτάρια και ντουλάπια για παιχνίδια και υλικά απασχόλησης.
- Υποδοχή - διοίκηση: γραφείο και καρέκλα διευθυντή/-τριας, συρταροθήκη, κάθισμα επισκέπτη, τραπέζι αναμονής, καλόγηροι με ομπρελοθήκη, αρχειοθήκη, καρέκλες βρεφονηπιοκόμων· Η/Υ με εκτυπωτή, τηλεόραση, στερεοφωνικό συγκρότημα, συναγερμός.
- Κουζίνα - βοηθητικοί χώροι: ηλεκτρικό ψυγείο, ηλεκτρική κουζίνα, κατσαρόλες-τηγάνια, πιάτα, ποτήρια, μαχαιροπήρουνα, κανάτες, ζυγός· ιματισμός (σεντονάκια, κουβέρτες, πετσέτες ταΐσματος και μπάνιου, κουρτίνες-στόρια).
Όλα τα έπιπλα πρέπει να είναι κατάλληλα για την ηλικία, ελαφρά, χωρίς οξείες γωνίες, από μη τοξικά υλικά και στα μέτρα των παιδιών (σελ. 39).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση σχεδίασης: κάτοψη σε ένα ισόγειο επίπεδο με βρεφικό τμήμα σε ήσυχη πλευρά (ύπνος-απασχόληση-αλλαγή με τζαμαρία-παρασκευή γάλακτος-ιματιοθήκη), νηπιακό τμήμα (αίθουσα πολλαπλών χρήσεων με γωνιές, υπνοδωμάτιο, υγιεινή, τραπεζαρία, αίθουσα προβολών), χωλ υποδοχής, υποδοχή-διοίκηση, γενικές υπηρεσίες με κουζίνα μακριά από τις αίθουσες και υπαίθριο χώρο συνδεδεμένο με κάθε τμήμα — με σημειωμένα τα τετραγωνικά ανά παιδί και τα μέτρα ασφαλείας· στη συνέχεια κατάλογος επίπλων-σκευών ανά χώρο ανάλογα με την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών (βρέφη: πάρκο, κρεβατάκια, καρεκλάκια ταΐσματος, αλλαξιέρες· νήπια: καρεκλάκια, τραπεζάκια, παγκάκια, κρεβατάκια· έπιπλα γραφείου, είδη κουζίνας, ιματισμός).

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο