Λύσεις ερωτήσεων Εισαγωγής (1-5) (σελ. 14) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων Εισαγωγής (1-5)

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του Εισαγωγικού Σημειώματος — έννοια οργάνωσης, χώρος ως πεδίο μάθησης, παιδοκεντρική διαμόρφωση, σκοπός, άσκηση παρατήρησης.

Ερώτηση 1 — Έννοια και στοιχεία οργάνωσης

Ερώτηση: Τι είναι η οργάνωση και ποια είναι τα βασικά στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την οργάνωση του χώρου του Βρεφονηπιακού Σταθμού;

Απάντηση:

• Οργάνωση είναι μια ρυθμιστική ενέργεια που αφορά σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων, έχει δικές της λειτουργίες και όργανα προσαρμοσμένα στους στόχους της και περικλείει την έννοια της ασφάλειας, της κατανομής αρμοδιοτήτων, της ηγεσίας και της ευθύνης. Το βιβλίο δίνει δύο ορισμούς (σελ. 9):

  • «Οργάνωση είναι ένα σύνολο διαδικασιών ή ενεργειών που συγκροτούν και τελειοποιούν τις σχέσεις των μερών του όλου».
  • «Οργάνωση είναι η συστηματική διάταξη, διευθέτηση των μερών ενός συνόλου, έτσι ώστε να αποτελέσει ένα καλά οργανωμένο σύνολο».

  Συνοπτικά, οργάνωση είναι ένα σύστημα κινήσεων-ενεργειών με το οποίο, με λιγότερη προσπάθεια και εξοικονομώντας δυνάμεις και χρόνο, πετυχαίνει κανείς μεγαλύτερα και καλύτερα αποτελέσματα με λιγότερο κόστος (χρόνου, κόπου, χρήματος) — «τα φτωχά αποτελέσματα εργασίας είναι συμπτώματα κακής οργάνωσης» (σελ. 10).

  Βασικά στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (σελ. 9-10):

  1. Ο χώρος.
  2. Τα υλικά - αντικείμενα.
  3. Τα πρόσωπα - άτομα που κινούνται μέσα στον χώρο.

  Βασικό χαρακτηριστικό της οργάνωσης είναι η τάξη: η τοποθέτηση κάθε πράγματος στην κατάλληλη θέση, ώστε να εξασφαλίζεται η λειτουργικότητα του χώρου και η άνετη δράση των ατόμων — χωρίς όμως να χάνεται η θαλπωρή και η ζεστασιά που πρέπει να εμπνέει ο χώρος των παιδιών. Στον Βρεφονηπιακό Σταθμό καθήκον της οργάνωσης είναι να αξιοποιηθούν και τα τρία στοιχεία, με τη φαντασία και τη διάθεση του/της βρεφονηπιοκόμου να δίνουν στον χώρο τη δική του ταυτότητα, καλύπτοντας όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων και με δυνατότητα τροποποίησης-αναδιαμόρφωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργάνωση = σύνολο διαδικασιών που συγκροτούν και τελειοποιούν τις σχέσεις των μερών του όλου (συστηματική διευθέτηση) — σύστημα ενεργειών για καλύτερα αποτελέσματα με λιγότερο κόστος. Βασικά στοιχεία: ο χώρος, τα υλικά-αντικείμενα και τα πρόσωπα· χαρακτηριστικό της η τάξη (λειτουργικότητα, άνετη δράση) χωρίς να χάνεται η θαλπωρή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Χώρος και παιδαγωγική διαδικασία

Ερώτηση: Ποια είναι η σχέση του χώρου με την παιδαγωγική διαδικασία; Πώς μπορεί να θεωρηθεί ο χώρος ως πεδίο μάθησης;

Απάντηση:

• Σχέση χώρου - παιδαγωγικής διαδικασίας (σελ. 11-12):

  • «Η έννοια του χώρου περιέχει την άποψη ότι κάθε κοινωνική πρακτική εντάσσεται και διαγράφεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο χώρο, ο οποίος την καθορίζει, και συνεπώς δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα απλό εξωτερικό πλαίσιο» (Κακανά).
  • Ο χώρος του Βρεφονηπιακού Σταθμού οφείλει να εξυπηρετεί τους σκοπούς της Προσχολικής Αγωγής και να αντανακλά τις δυνατότητες εφαρμογής των παιδαγωγικών μεθόδων και διδακτικών μοντέλων.
  • Η διαμόρφωσή του δεν είναι ανεξάρτητη από τις βασικές αρχές της παιδαγωγικής διαδικασίας, τους κανονισμούς λειτουργίας και το Ωρολόγιο Πρόγραμμα — γι’ αυτό ο ίδιος ο χώρος εκπέμπει παιδαγωγικά μηνύματα. Κατά τον Piaget, το περιβάλλον έχει άμεση και σημαντική επίδραση στη γνωστική, πνευματική και ψυχική ανάπτυξη του παιδιού.

  Ο χώρος ως πεδίο μάθησης: αποτελεί βασικό συντελεστή μάθησης με την ευρύτερη έννοια του όρου και «μπορεί να θεωρηθεί ως πεδίο μάθησης» (Γερμανός), γιατί:

  • προσφέρει ερεθίσματα μάθησης (χρώματα, ήχοι, οσμές, υλικά) που ο/η παιδαγωγός αξιοποιεί,
  • η ατμόσφαιρά του εμπνέει εμπιστοσύνη και ασφάλεια μέσα από τη φυσικότητα και την απλότητα,
  • μέσα από τον τρόπο χρησιμοποίησής του εκφράζονται και επισημαίνονται δυσλειτουργίες της παιδαγωγικής διαδικασίας,
  • επιτρέπει τη δημιουργία περιβάλλοντος αγωγής που εξυπηρετεί τον τύπο παιδαγωγικής διαδικασίας που έχει επιλεγεί και την αποκατάσταση σωστής ατμόσφαιρας δουλειάς.

  Γι’ αυτό ο/η βρεφονηπιοκόμος πρέπει να γνωρίζει τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα του χώρου όπου εργάζεται, ώστε να μπορεί ανά πάσα στιγμή να τον εντάξει στην παιδαγωγική διαδικασία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο χώρος καθορίζει κάθε κοινωνική πρακτική — δεν είναι απλό εξωτερικό πλαίσιο· οφείλει να εξυπηρετεί τους σκοπούς της Προσχολικής Αγωγής και αντανακλά τις παιδαγωγικές μεθόδους, εκπέμποντας παιδαγωγικά μηνύματα (Piaget: επίδραση περιβάλλοντος). Ως πεδίο μάθησης προσφέρει ερεθίσματα, εμπνέει ασφάλεια, αποκαλύπτει δυσλειτουργίες και επιτρέπει τη δημιουργία κατάλληλου περιβάλλοντος αγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Παιδοκεντρική διαμόρφωση

Ερώτηση: Πώς πρέπει να διαμορφώνεται ο χώρος του Βρεφονηπιακού Σταθμού βάσει της παιδοκεντρικής κατεύθυνσης και ποια θα είναι τα βασικά χαρακτηριστικά διαμόρφωσής του;

Απάντηση:

• Η κυρίαρχη τάση στην εκπαίδευση σήμερα είναι παιδοκεντρική — θέτει στο κέντρο της παιδαγωγικής διαδικασίας το ίδιο το παιδί και τις ανάγκες του. Γι’ αυτό ο χώρος (σελ. 12-13):

  • ανταποκρίνεται στην παιδική φύση και στους αναπτυξιακούς ρυθμούς του παιδιού,
  • προσεγγίζει τα παιδικά μεγέθη, χωρίς όμως ο Σταθμός να γίνεται «μινιατούρα» — πρέπει να είναι λειτουργικός και για το βρέφος-παιδί και για τον ενήλικα,
  • αντικατοπτρίζει ένα μέρος της καθημερινής ζωής του παιδιού.

  Τα βασικά χαρακτηριστικά διαμόρφωσης είναι:

  1. Ο διαχωρισμός του εσωτερικού χώρου σε γωνιές ελεύθερων δραστηριοτήτων, ώστε να ενισχύεται η ελεύθερη έκφραση και δημιουργικότητα των παιδιών.
  2. Η προσαρμογή του χώρου στην παιδική κλίμακα, που δίνει στο παιδί την ευκαιρία να παρεμβαίνει σε αυτόν.
  3. Η άμεση σύνδεση του χώρου με τις εικόνες της καθημερινής ζωής του παιδιού.
  4. Η ευελιξία του χώρου, ώστε να εμπλουτίζεται κάθε φορά με καινούργιο υλικό ή να αναδιαμορφώνεται, εξυπηρετώντας τις διάφορες ανάγκες της παιδαγωγικής διαδικασίας.

  Τα παιδιά πρέπει να μπορούν να παρεμβαίνουν στον χώρο και να του προσδίδουν στοιχεία της προσωπικότητάς τους, τονίζοντας έτσι την ιδιαιτερότητά τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παιδοκεντρικά: ο χώρος ανταποκρίνεται στην παιδική φύση και στους αναπτυξιακούς ρυθμούς, προσεγγίζει τα παιδικά μεγέθη (χωρίς να γίνεται μινιατούρα — λειτουργικός και για ενήλικες) και αντικατοπτρίζει την καθημερινή ζωή. Χαρακτηριστικά: γωνιές ελεύθερων δραστηριοτήτων, παιδική κλίμακα με δυνατότητα παρέμβασης, σύνδεση με τις εικόνες της καθημερινής ζωής, ευελιξία-αναδιαμόρφωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Σκοπός σωστής οργάνωσης

Ερώτηση: Ποιος είναι ο σκοπός της σωστής οργάνωσης του χώρου για τα παιδιά;

Απάντηση:

• Σκοπός της «σωστής» οργάνωσης του χώρου είναι να αναπτύξουν τα παιδιά δικές τους πρωτοβουλίες, ενεργώντας στο πλαίσιο των αρχών (σελ. 13):

  • της αυτενέργειας,
  • της ελεύθερης έκφρασης / δημιουργικότητας,
  • της συμμετοχικότητας και
  • της ικανοποίησης της ανάγκης τους για εξερεύνηση και αυτοέκφραση,

  προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία της κοινωνικοποίησής τους.

  Για να επιτευχθεί αυτό, τα παιδιά πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν στον χώρο και να του προσδίδουν χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους — μέσα από τα σημάδια που αφήνει, το παιδί τονίζει την ιδιαιτερότητα και την προσωπικότητά του. Παράλληλα η οργάνωση καλύπτει τις ανάγκες της εκπαιδευτικής διαδικασίας και εξασφαλίζει λειτουργικότητα, ασφάλεια, θαλπωρή και δυνατότητα αλλαγής του χώρου (σελ. 10).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να αναπτύξουν τα παιδιά δικές τους πρωτοβουλίες με βάση τις αρχές της αυτενέργειας, της ελεύθερης έκφρασης-δημιουργικότητας, της συμμετοχικότητας και της εξερεύνησης-αυτοέκφρασης, ώστε να ολοκληρωθεί η κοινωνικοποίησή τους — παρεμβαίνοντας στον χώρο και αφήνοντας σε αυτόν στοιχεία της προσωπικότητάς τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Παρατήρηση χώρου διδασκαλίας

Ερώτηση: Παρατηρήστε το χώρο διδασκαλίας όπου βρίσκεστε σε σχέση με την οργάνωση και τη διαμόρφωσή του και περιγράψτε τις προσωπικές σας εμπειρίες (θετικές ή αρνητικές) από αυτόν ως μαθητές. Υπάρχει ευελιξία στη διαμόρφωση του χώρου; Η οργάνωση και η διαμόρφωσή τους είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά σας; Γράψτε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που εντοπίζετε σε σχέση με τα όσα έχουν αναφερθεί στην τάξη.

Απάντηση:

• Άσκηση παρατήρησης — η απάντηση είναι προσωπική. Δίνεται ενδεικτικός οδηγός καταγραφής με τα κριτήρια του Εισαγωγικού Σημειώματος (σελ. 9-13):

  1. Τα τρία στοιχεία της οργάνωσης

  • Χώρος: μέγεθος αίθουσας ανά μαθητή, σχήμα, φυσικός φωτισμός και αερισμός (θέση-ύψος παραθύρων), θέρμανση, θόρυβος από τον περιβάλλοντα χώρο, χρώματα τοίχων (απαλοί χρωματισμοί;).
  • Υλικά-αντικείμενα: έπιπλα (θρανία, καρέκλες, ντουλάπια), εποπτικό υλικό, πίνακας, Η/Υ — αν είναι προσβάσιμα και σε κατάλληλο ύψος.
  • Πρόσωπα: πόσοι κινούνται στον χώρο, πώς κυκλοφορούν, αν δημιουργούνται «κόμβοι» συνωστισμού.

  2. Τάξη και λειτουργικότητα: έχει κάθε πράγμα τη θέση του; Εξασφαλίζεται άνετη δράση ή υπάρχουν εμπόδια; Διατηρείται θαλπωρή και ζεστασιά ή ο χώρος είναι ψυχρός-απρόσωπος;

  3. Ευελιξία: μπορούν τα θρανία να μετακινηθούν για ομαδική εργασία ή για συζήτηση σε κύκλο; Μπορεί ο χώρος να αναδιαμορφωθεί ή να εμπλουτιστεί με νέο υλικό;

  4. Προσαρμογή στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά μας: υπάρχουν σημεία όπου οι μαθητές παρεμβαίνουν (πίνακας ανακοινώσεων, εκθέσεις εργασιών, προσωπικά αντικείμενα); Ο χώρος αντικατοπτρίζει τη ζωή και τα ενδιαφέροντά μας;

  Ενδεικτικά πλεονεκτήματα που συνήθως εντοπίζονται: επαρκής φυσικός φωτισμός, καθαριότητα, δυνατότητα μετακίνησης καθισμάτων, εποπτικά μέσα, χώρος έκθεσης εργασιών. Ενδεικτικά μειονεκτήματα: σταθερή «μετωπική» διάταξη χωρίς ευελιξία, θόρυβος, ελλιπής αερισμός ή φωτισμός, έλλειψη χώρου για ομαδικές δραστηριότητες, τοίχοι χωρίς ερεθίσματα, υλικά αποθηκευμένα ψηλά και μη προσβάσιμα.

  Συμπέρασμα προς διατύπωση: σε ποιον βαθμό ο χώρος λειτουργεί ως «πεδίο μάθησης» (Γερμανός) και εκπέμπει παιδαγωγικά μηνύματα, και ποιες συγκεκριμένες αλλαγές θα τον έφερναν πιο κοντά στις αρχές της αυτενέργειας, της συμμετοχικότητας και της ελεύθερης έκφρασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσωπική άσκηση παρατήρησης: καταγράφουμε τα τρία στοιχεία (χώρος-υλικά-πρόσωπα), την τάξη-λειτουργικότητα και τη θαλπωρή, την ευελιξία (μετακίνηση επίπλων, αναδιαμόρφωση) και την προσαρμογή στις ανάγκες μας (σημεία παρέμβασης, έκθεση εργασιών)· καταλήγουμε σε πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα και σε προτάσεις ώστε ο χώρος να λειτουργεί ως πεδίο μάθησης.

Κριτήρια αξιολόγησης: