Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-7) (σελ. 241) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-7)

Πλήρεις λύσεις των 7 ερωτήσεων του κεφαλαίου 6 — έννοια και σπουδαιότητα των «ανοιχτών τάξεων», προετοιμασία και οργάνωση, οι πέντε μεταβατικές φάσεις, οι τρεις τρόποι οργάνωσης (κατά ηλικία, κάθετα, παράλληλες ομάδες) και εφαρμογές στην πρακτική άσκηση.

Ερώτηση 1 — Έννοια και σπουδαιότητα των ανοιχτών τάξεων

Ερώτηση: Τι είναι οι «ανοιχτές τάξεις» και ποια η σπουδαιότητά τους;

Απάντηση:

• Τι είναι (σελ. 235): οι «ανοιχτές τάξεις» είναι ένα εναλλακτικό πρόγραμμα που προτείνεται στον χώρο της Προσχολικής Αγωγής αντί του παραδοσιακού, όπου το παιδί επιλέγει μόνο του με τι θα ασχοληθεί και για πόσο χρόνο (Κυριαζοπούλου-Βαληνάκη).

  Αντιδιαστέλλονται προς το παραδοσιακό, δασκαλοκεντρικό σύστημα που κυριαρχεί στην Ελλάδα, όπου ο/η βρεφονηπιοκόμος αποφασίζει για την επιλογή των δραστηριοτήτων και το ευρύτερο εκπαιδευτικό πλαίσιο, ενώ διεθνώς γίνεται λόγος για παιδοκεντρική κατεύθυνση.

  Σπουδαιότητα:

  • Το σύστημα παρουσιάζει περισσότερα πλεονεκτήματα από το παραδοσιακό και ουσιαστικότερη επαφή του/της βρεφονηπιοκόμου με το παιδί.
  • Στο ίδιο το παιδί προσφέρει: γνώση, δυνατότητα συνεργασίας και πρωτοβουλίας, χαρά, ανάπτυξη της υπευθυνότητας και της ανεξαρτησίας.
  • Διευρύνουν το πεδίο δράσης των παιδιών και βοηθούν τον/την βρεφονηπιοκόμο να εντοπίσει τις δυνατότητές τους, να τους ενισχύσει την αυτοπεποίθηση και να προάγει την αυθεντικότητά τους και την πρωτοβουλία τους (σελ. 240).

  Προσοχή: συγχρόνως είναι μεγαλύτερες και οι πιθανότητες αποτυχίας του, αν δεν οργανωθεί σωστά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι εναλλακτικό πρόγραμμα της Προσχολικής Αγωγής, αντί του παραδοσιακού δασκαλοκεντρικού, όπου το παιδί επιλέγει μόνο του με τι θα ασχοληθεί και για πόσο χρόνο· η σπουδαιότητά τους έγκειται στα περισσότερα πλεονεκτήματα σε σχέση με το παραδοσιακό σύστημα και στην ουσιαστικότερη επαφή με το παιδί, καθώς προσφέρουν γνώση, δυνατότητα συνεργασίας και πρωτοβουλίας, χαρά, υπευθυνότητα και ανεξαρτησία και διευρύνουν το πεδίο δράσης των παιδιών — με μεγαλύτερες όμως πιθανότητες αποτυχίας αν δεν οργανωθούν σωστά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Προετοιμασία και οργάνωση ανοιχτών τάξεων

Ερώτηση: Τι χρειάζεται για την προετοιμασία και την οργάνωσή των «ανοιχτών τάξεων»;

Απάντηση:

• Προϋποθέσεις και προετοιμασία (σελ. 235-236):

  • Ατμόσφαιρα ελεγχόμενης ελευθερίας: ο/η βρεφονηπιοκόμος επεμβαίνει περιορισμένα και με τρόπο μη αντιληπτό από τα παιδιά.
  • Σχέδιο μαθήματος, όπως σε κάθε εκπαιδευτική διαδικασία, που θα θέτει τους σκοπούς και τους στόχους της μάθησης, θα οργανώνει το εποπτικό υλικό και θα καθορίζει τη μέθοδο — ώστε να επιτευχθεί ο σωστός προσανατολισμός των παιδιών και να αποφευχθεί ο αποπροσανατολισμός και του/της βρεφονηπιοκόμου και των παιδιών.
  • Οργάνωση και σωστή μεθόδευση, στις οποίες οφείλεται η επιτυχία κάθε διαδικασίας, με ένα επιπλέον χαρακτηριστικό: η ευελιξία και η ελαστικότητα ως προς τα όρια εφαρμογής της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
  • Συνεκτίμηση, στο ξεκίνημα, του κοινωνικού-πολιτιστικού και οικογενειακού περιβάλλοντος, του επιπέδου ανάπτυξης και της προσωπικότητας των παιδιών.
  • Για ιδιαίτερα ανασφαλή παιδιά προτιμάται αρχικά ο παραδοσιακός τρόπος, γιατί προσφέρει ασφάλεια λόγω του προκαθορισμένου πλαισίου δράσης, και μετά επιχειρείται σταδιακή μετάβαση: τα παιδιά δρουν πρώτα πάνω σε μια δομημένη βάση, αναπτύσσουν σχέσεις με τα άλλα παιδιά, τον/την βρεφονηπιοκόμο και τον χώρο, και στη συνέχεια αναλαμβάνουν ευθύνες, πρωτοβουλίες, αποφάσεις και προτάσεις σχεδιασμού.
  • Εξασφάλιση συνθηκών ελέγχου του περιβάλλοντος χώρου πριν εισαχθεί το παιδί σε άγνωστη διαδικασία, για να αποφευχθεί το άγχος της προσαρμογής.
  • Το σύστημα δεν εφαρμόζεται από την αρχή της χρονιάς: απαιτείται σταδιακή εφαρμογή με αφετηρία το παραδοσιακό σύστημα, μέσα από πέντε μεταβατικές φάσεις — διαδικασία που απαιτεί χρόνο, κόπο και υπομονή.

  Τρόποι οργάνωσης (σελ. 238-239): κατά ηλικία, κάθετα ή σε παράλληλες ομάδες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρειάζεται ατμόσφαιρα ελεγχόμενης ελευθερίας με περιορισμένη και μη αντιληπτή παρέμβαση, σχέδιο μαθήματος με σκοπούς-στόχους, οργανωμένο εποπτικό υλικό και μέθοδο, καλή οργάνωση και μεθόδευση με ευελιξία και ελαστικότητα στα όρια εφαρμογής, συνεκτίμηση του κοινωνικού-πολιτιστικού και οικογενειακού περιβάλλοντος, του επιπέδου ανάπτυξης και της προσωπικότητας των παιδιών, εξασφάλιση ελέγχου του χώρου για την αποφυγή άγχους προσαρμογής και σταδιακή εφαρμογή με αφετηρία το παραδοσιακό σύστημα μέσα από τις πέντε μεταβατικές φάσεις — με οργάνωση κατά ηλικία, κάθετα ή σε παράλληλες ομάδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Οι πέντε μεταβατικές φάσεις

Ερώτηση: Ποιες είναι οι μεταβατικές φάσεις που απαιτούνται για τη μετάβαση από το παραδοσιακό σύστημα στις «ανοιχτές τάξεις»;

Απάντηση:

• Η μετάβαση απαιτεί χρόνο, κόπο και υπομονή και ακολουθεί πέντε μεταβατικές φάσεις (σελ. 236-238):

  Πρώτη φάση — προπαρασκευαστική. Η διάρκειά της είναι ανάλογη α) με τον βαθμό οργάνωσης της τάξης, β) με την ύπαρξη ειδικών παραγόντων (κατάλληλο προσωπικό, αριθμός παιδιών, διαθεσιμότητα χώρων κτλ.) και γ) με την ηλικία των παιδιών. Το πρόγραμμα κατευθύνεται σε τρεις άξονες: οργάνωση των παιδιών σε ομάδες, χρήση υλικού και καλλιέργεια του πνεύματος πειθαρχίας. Έτσι αναπτύσσονται: ομαδική και ατομική προσπάθεια, προσανατολισμός σε δημιουργικές δραστηριότητες, τάξη μέσα από την τοποθέτηση του υλικού στη θέση του από τα ίδια τα παιδιά, αυτοπειθαρχία και αντίληψη της αλληλουχίας των δραστηριοτήτων. Γίνεται εκμάθηση των βασικών κανόνων συμπεριφοράς και ενός κώδικα επικοινωνίας, με τον/την βρεφονηπιοκόμο σε συνοδευτικό και ενισχυτικό ρόλο.

  Δεύτερη φάση: ενασχόληση κάθε ομάδας με συγκεκριμένη δραστηριότητα για συγκεκριμένο διάστημα, με αυστηρά προκαθορισμένο αριθμό παιδιών· τα παιδιά επιλέγουν τη δραστηριότητα που προτιμούν καθώς και αυτές που θα τη διαδεχθούν, ενώ η παρέμβαση μειώνεται σταδιακά. Τα παιδιά προσαρμόζονται στη διεκπεραίωση των εργασιών και στην έναρξη άλλης δραστηριότητας χωρίς οδηγίες, στην οργάνωση του χρόνου, στην έννοια του προγραμματισμού και στην κλιμακωτή αύξηση της ευθύνης.

  Τρίτη φάση: εξέλιξη της προηγούμενης — μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ελεύθερης εργασίας, έμφαση στην πρακτικότητα και τη δημιουργικότητα, διαλείμματα και δυνατότητα ένωσης των ομάδων, εφόσον έχει προηγηθεί πολύ καλή οργάνωση και διανομή χώρου, χρόνου και ομάδων. Τα παιδιά μαθαίνουν τη διαδικασία επιλογής των ασχολιών τους, τη διαδοχή, τα όρια και τον προγραμματισμό του χρόνου και την αμοιβαία συνδιαλλαγή.

  Τέταρτη φάση: ελαστική, με συγκεκριμένους στόχους, απευθύνεται στα μεγαλύτερα παιδιά 4-6 ετών. Μεγαλύτερο περιθώριο δράσης και αυτενέργειας, ουσιαστικότερες επιλογές, ανεπαίσθητη παρέμβαση· το παιδί ενεργεί μόνο του στην ερώτηση «τι πρέπει να κάνω» και γνωρίζει πότε αρχίζουν και τελειώνουν οι δραστηριότητες. Το πρόγραμμα περιέχει: δραστηριότητες σε συγκεκριμένη ώρα (τηλεόραση, ραδιοφωνική εκπομπή), δραστηριότητες σύμφωνα με τις επιλογές του/της βρεφονηπιοκόμου (κουκλοθέατρο, παραμύθι, δραματοποίηση, μουσικοκινητική αγωγή), ελεύθερες δραστηριότητες χωρίς καθοδήγηση και δραστηριότητες υπό καθοδήγηση.

  Πέμπτη φάση: δανείζεται τη δομή από την προηγούμενη και διαφέρει ως προς τη μορφή. Ο/η βρεφονηπιοκόμος σχεδιάζει το ημερήσιο πρόγραμμα και γίνεται προσπάθεια επέκτασης των χρονικών ορίων εφαρμογής· κάθε φορά ξεκινάει μια ομάδα, ενώ τα παιδιά που τελειώνουν νωρίτερα παρακινούνται να ασχοληθούν με ό,τι τους αρέσει, χωρίς να νιώθουν την απειλή του «μαθήματος». Στόχος: να μάθει κάθε παιδί να εργάζεται σύμφωνα με τους δικούς του ρυθμούς, ακολουθώντας το δικό του πρόγραμμα, χωρίς άγχος — ώσπου η οργάνωση να θεωρείται δεδομένη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πέντε φάσεις: 1) προπαρασκευαστική (ομάδες, χρήση υλικού, πνεύμα πειθαρχίας, κανόνες και κώδικας επικοινωνίας)· 2) ενασχόληση κάθε ομάδας με συγκεκριμένη δραστηριότητα και προκαθορισμένο αριθμό παιδιών, με επιλογή διαδοχής και σταδιακή μείωση της παρέμβασης· 3) μεγαλύτερος χρόνος ελεύθερης εργασίας, πρακτικότητα-δημιουργικότητα, διαλείμματα και δυνατότητα ένωσης ομάδων· 4) ελαστική φάση για παιδιά 4-6 ετών με μεγάλη αυτενέργεια, ανεπαίσθητη παρέμβαση και πρόγραμμα με δραστηριότητες συγκεκριμένης ώρας, επιλογής του/της βρεφονηπιοκόμου, ελεύθερες και καθοδηγούμενες· 5) σχεδιασμός ημερήσιου προγράμματος με επέκταση των χρονικών ορίων, ώστε κάθε παιδί να εργάζεται με τους δικούς του ρυθμούς χωρίς άγχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ανοιχτές τάξεις στην αρχή της χρονιάς

Ερώτηση: Είναι σωστό να υπάρχουν «ανοιχτές τάξεις» στο Βρεφονηπιακό Σταθμό στην αρχή της σχολικής χρονιάς; Τεκμηριώστε την απάντησή σας με βάση όσα αναφέρονταν στη θεωρία.

Απάντηση:

• Όχι. Όπως ρητά αναφέρει το βιβλίο, «το σύστημα της ανοιχτής τάξης δεν εφαρμόζεται από την αρχή της χρονιάς στο Βρεφονηπιακό Σταθμό, αλλά απαιτείται σταδιακή εφαρμογή του με αφετηρία το παραδοσιακό σύστημα» (σελ. 236).

  Τεκμηρίωση:

  • Στο ξεκίνημα κάθε εκπαιδευτικής διαδικασίας λαμβάνονται υπόψη το κοινωνικό-πολιτιστικό και οικογενειακό περιβάλλον, το επίπεδο ανάπτυξης και η προσωπικότητα των παιδιών. Στην αρχή της χρονιάς τα παιδιά είναι νέα στον χώρο και συχνά ιδιαίτερα ανασφαλή.
  • Για τα ανασφαλή παιδιά προτιμάται αρχικά ο παραδοσιακός τρόπος, γιατί προσφέρει ασφάλεια λόγω του προκαθορισμένου πλαισίου δράσης, που παρέχει άνεση στη δυνατότητα προσαρμογής.
  • Προτού εισαχθεί το παιδί σε μια άγνωστη γι' αυτό διαδικασία, είναι απαραίτητο να εξασφαλίζονται συνθήκες ελέγχου του περιβάλλοντος χώρου, ώστε να αποφευχθεί το άγχος της προσαρμογής.
  • Τα παιδιά πρέπει πρώτα να μάθουν να δρουν πάνω σε μια δομημένη βάση, αναπτύσσοντας βασικές σχέσεις με τα άλλα παιδιά, με τον/την βρεφονηπιοκόμο και με τον χώρο, και στη συνέχεια να αναλαμβάνουν ευθύνες, πρωτοβουλίες, αποφάσεις και προτάσεις σχεδιασμού.
  • Η πρώτη μεταβατική φάση είναι προπαρασκευαστική και αφορά οργάνωση σε ομάδες, εκμάθηση χειρισμού του υλικού και καλλιέργεια πνεύματος πειθαρχίας — προϋποθέσεις που δεν υπάρχουν στην αρχή της χρονιάς.
  • Τέλος, οι πιθανότητες αποτυχίας του συστήματος είναι μεγάλες αν δεν οργανωθεί σωστά (σελ. 235), και η μετάβαση απαιτεί χρόνο, κόπο και υπομονή.

  Συμπέρασμα: στην αρχή της χρονιάς εφαρμόζεται το παραδοσιακό, δομημένο πλαίσιο και ακολουθεί σταδιακή μετάβαση μέσα από τις πέντε μεταβατικές φάσεις. Μια εξαίρεση-διευκόλυνση προσφέρει η κάθετη οργάνωση, όπου τα ήδη εκπαιδευμένα μεγαλύτερα παιδιά βοηθούν στην προσαρμογή των νέων (σελ. 239).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι: το βιβλίο ορίζει ρητά ότι το σύστημα δεν εφαρμόζεται από την αρχή της χρονιάς αλλά σταδιακά, με αφετηρία το παραδοσιακό σύστημα, γιατί στην αρχή τα παιδιά είναι συχνά ανασφαλή και χρειάζονται το προκαθορισμένο πλαίσιο που προσφέρει ασφάλεια και άνεση προσαρμογής, πρέπει πρώτα να αναπτύξουν σχέσεις με τα άλλα παιδιά, τον/την βρεφονηπιοκόμο και τον χώρο και να περάσουν από την προπαρασκευαστική φάση (ομάδες, χειρισμός υλικού, πειθαρχία), ενώ χωρίς σωστή οργάνωση οι πιθανότητες αποτυχίας είναι μεγάλες — με την κάθετη οργάνωση να διευκολύνει την προσαρμογή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Οργάνωση δύο ανοιχτών τάξεων κατά ηλικία

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων που κάνετε πρακτική στον ίδιο Βρεφονηπιακό Σταθμό οργανώστε 2 «ανοιχτές τάξεις» κατά ηλικία των παιδιών. Περιγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

• Ομαδική άσκηση — ενδεικτική πορεία.

  Βήμα 1 — Χωρισμός κατά ηλικία (σελ. 238): η πιο συνηθισμένη μορφή — π.χ. μία «ανοιχτή τάξη» για παιδιά 2:6-4 ετών και μία για 4-6 ετών. Λαμβάνουμε υπόψη ότι υπάρχουν διαφορές και μεταξύ παιδιών της ίδιας ηλικίας στους διάφορους τομείς ανάπτυξης.

  Βήμα 2 — Έλεγχος ετοιμότητας: σε ποια μεταβατική φάση βρίσκεται κάθε τμήμα (έχουν μάθει να δουλεύουν σε ομάδες, να χειρίζονται και να τακτοποιούν το υλικό, να τηρούν κανόνες;).

  Βήμα 3 — Σχέδιο για κάθε τάξη: σκοποί και στόχοι μάθησης, οργάνωση του εποπτικού υλικού και μέθοδος, με ευελιξία και ελαστικότητα στα όρια εφαρμογής.

  Βήμα 4 — Διαμόρφωση του χώρου: σαφώς οριοθετημένες γωνιές και εργαστήρια, υλικό προσιτό και τακτοποιημένο, ώστε το παιδί να επιλέγει και να επιστρέφει μόνο του ό,τι χρησιμοποιεί.

  Βήμα 5 — Πρόγραμμα ανά ηλικία: για τα μικρότερα (2:6-4) — μικρός αριθμός επιλογών, σύντομες δραστηριότητες, περισσότερη υποστήριξη, στοιχεία της 2ης φάσης (προκαθορισμένος αριθμός παιδιών ανά δραστηριότητα)· για τα μεγαλύτερα (4-6) — ελαστική 4η φάση με ουσιαστικότερες επιλογές, ανεπαίσθητη παρέμβαση και πρόγραμμα που περιλαμβάνει δραστηριότητες συγκεκριμένης ώρας, δραστηριότητες επιλογής του/της βρεφονηπιοκόμου, ελεύθερες και καθοδηγούμενες δραστηριότητες.

  Βήμα 6 — Λειτουργία και παρατήρηση: ελεγχόμενη ελευθερία, καταγραφή των επιλογών κάθε παιδιού και του χρόνου παραμονής σε κάθε δραστηριότητα.

  Βήμα 7 — Αποτίμηση: τι επιλέχθηκε περισσότερο, ποια παιδιά δυσκολεύτηκαν, τι χρειάζεται αλλαγή.

  Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: παιδιά που δεν επιλέγουν ή αλλάζουν συνεχώς δραστηριότητα → πρόσκληση σε παρατήρηση πρώτα και σταδιακή ένταξη, με σαφή όρια χρόνου· συνωστισμός σε μία γωνιά → καρτέλες θέσεων ανά γωνιά και σειρά αναμονής· τα μικρότερα δεν τακτοποιούν → επιστροφή σε στοιχεία της 1ης φάσης (επίδειξη χειρισμού και τακτοποίησης του υλικού)· άγχος αποχωρισμού των νέων παιδιών → περισσότερη δομή και σταθερές ρουτίνες στην αρχή· επιφυλάξεις του προσωπικού → σταδιακή εφαρμογή σε μία ώρα του προγράμματος και κοινή αποτίμηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: χωρισμός σε δύο τάξεις κατά ηλικία (π.χ. 2:6-4 και 4-6 ετών) με επίγνωση των ατομικών διαφορών, έλεγχος της μεταβατικής φάσης κάθε τμήματος, σχέδιο με σκοπούς-στόχους-υλικό-μέθοδο και ευελιξία, διαμόρφωση χώρου με προσιτό και τακτοποιημένο υλικό, διαφοροποιημένο πρόγραμμα ανά ηλικία (λιγότερες και σύντομες επιλογές στα μικρότερα, ελαστική 4η φάση στα μεγαλύτερα), λειτουργία με ελεγχόμενη ελευθερία και τελική αποτίμηση· δυσκολίες (παιδιά που δεν επιλέγουν, συνωστισμός, μη τακτοποίηση, άγχος προσαρμογής, επιφυλάξεις προσωπικού) και οι λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Οργάνωση δύο κάθετων ανοιχτών τάξεων

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων που κάνετε πρακτική στον ίδιο Βρεφονηπιακό Σταθμό οργανώστε 2 κάθετες «ανοιχτές τάξεις». Περιγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

• Ομαδική άσκηση — ενδεικτική πορεία.

  Βήμα 1 — Αρχή της κάθετης οργάνωσης (σελ. 239): στην ίδια ομάδα έχουμε μεγαλύτερα παιδιά που είναι ήδη εκπαιδευμένα στην οργάνωση της ανοιχτής τάξης και καινούργια παιδιά μικρότερης ηλικίας· έτσι δημιουργείται πυρήνας εκπαιδευμένων παιδιών που διευκολύνει τον/τη βρεφονηπιοκόμο στο εκπαιδευτικό του/της έργο, ενώ η οργάνωση αυτή βοηθάει στην καλύτερη προσαρμογή του παιδιού στο καινούργιο περιβάλλον και λύνει πρακτικά θέματα.

  Βήμα 2 — Σύνθεση των δύο ομάδων: κάθε ομάδα περιλαμβάνει ισορροπημένη αναλογία «έμπειρων» μεγαλύτερων και νέων μικρότερων παιδιών (ενδεικτικά 1 προς 1), με προσοχή στα αδέλφια και στις υπάρχουσες φιλίες.

  Βήμα 3 — Σχέδιο: σκοποί, στόχοι, εποπτικό υλικό και μέθοδος για κάθε ομάδα, με δραστηριότητες που μπορούν να γίνουν σε δύο επίπεδα δυσκολίας, ώστε να συμμετέχουν όλες οι ηλικίες.

  Βήμα 4 — Ρόλοι «μεντόρων»: τα μεγαλύτερα παιδιά δείχνουν στα μικρότερα πού βρίσκεται το υλικό, πώς χειρίζεται και πού τακτοποιείται — ρόλος που τονώνει την υπευθυνότητα και την αυτοπεποίθησή τους.

  Βήμα 5 — Διαμόρφωση του χώρου: υλικό σε δύο επίπεδα (απλούστερο και σύνθετο) σε προσιτά ράφια, με εικονογραφημένες ετικέτες που βοηθούν και τα μικρότερα.

  Βήμα 6 — Λειτουργία με ελεγχόμενη ελευθερία και παρατήρηση των αλληλεπιδράσεων.

  Βήμα 7 — Αποτίμηση: πόσο γρήγορα προσαρμόστηκαν τα νέα παιδιά, πώς λειτούργησε ο πυρήνας των εκπαιδευμένων.

  Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: τα μεγαλύτερα κάνουν τη δουλειά αντί για τα μικρότερα → συμφωνία «δείχνω, δεν κάνω»· τα μικρότερα χαλούν τις κατασκευές των μεγαλύτερων → χώρος όπου μια εργασία μπορεί να παραμείνει και σαφείς κανόνες· δυσκολία σε δραστηριότητες ακατάλληλες για τις μικρές ηλικίες → δύο επίπεδα υλικού και παράλληλες εκδοχές της ίδιας δραστηριότητας· κόπωση των «μεντόρων» → εναλλαγή ρόλων και χρόνος αποκλειστικά για τη δική τους εργασία· ανησυχία γονέων για την ανάμειξη ηλικιών → ενημέρωση για τα οφέλη της κάθετης οργάνωσης στην προσαρμογή και την κοινωνικοποίηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: σύνθεση δύο ομάδων που συνδυάζουν μεγαλύτερα, ήδη εκπαιδευμένα παιδιά με νέα μικρότερα ώστε να δημιουργηθεί πυρήνας εκπαιδευμένων που διευκολύνει την προσαρμογή και το έργο του/της βρεφονηπιοκόμου, σχέδιο με δραστηριότητες σε δύο επίπεδα δυσκολίας, ρόλοι «μεντόρων» για τα μεγαλύτερα, υλικό σε προσιτά ράφια με εικονογραφημένες ετικέτες, λειτουργία με ελεγχόμενη ελευθερία και αποτίμηση· δυσκολίες (υπερβοήθεια, χαλασμένες κατασκευές, ακαταλληλότητα δραστηριοτήτων, κόπωση των μεντόρων, ανησυχία γονέων) και οι λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Πρόγραμμα με τις 5 μεταβατικές φάσεις

Ερώτηση: Σκεφτείτε και σχεδιάστε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων σύμφωνα με τις 5 μεταβατικές φάσεις που αναφέρονται για να οργανωθεί μια «ανοιχτή τάξη». Καταγράψτε αναλυτικά τα βήματα και τη διαδικασία που θα ακολουθήσετε και παρουσιάστε τα στην τάξη.

Απάντηση:

• Άσκηση σχεδιασμού — ενδεικτικό πρόγραμμα για τμήμα 4-6 ετών, με χρονική εξέλιξη μέσα στη σχολική χρονιά.

  Φάση 1 — Προπαρασκευαστική (Σεπτέμβριος-Οκτώβριος)

  • Οργάνωση των παιδιών σε ομάδες με σταθερό σύμβολο/χρώμα ανά ομάδα.
  • Χρήση υλικού: επίδειξη χειρισμού ενός υλικού τη φορά (π.χ. πλαστελίνη ή πηλός), ελεύθερος πειραματισμός και τακτοποίηση στη θέση του με τη βοήθειά μας.
  • Καλλιέργεια πειθαρχίας: κοινοί κανόνες και κώδικας επικοινωνίας για τον χώρο και τον χρόνο κάθε δραστηριότητας (σύμβολα γωνιών, ηχητικό σήμα λήξης).
  • Στόχοι: ομαδική και ατομική προσπάθεια, δημιουργικές δραστηριότητες, τάξη, αυτοπειθαρχία, αντίληψη της αλληλουχίας.

  Φάση 2 — Ομάδες με προκαθορισμένες δραστηριότητες (Νοέμβριος-Δεκέμβριος)

  • Κάθε ομάδα ασχολείται με συγκεκριμένη δραστηριότητα για συγκεκριμένο διάστημα (π.χ. 20 λεπτά).
  • Αυστηρά προκαθορισμένος αριθμός παιδιών ανά δραστηριότητα, με καρτέλες θέσεων.
  • Τα παιδιά επιλέγουν τη δραστηριότητα που προτιμούν και τη σειρά διαδοχής σε πίνακα επιλογών.
  • Σταδιακή μείωση της παρέμβασης.

  Φάση 3 — Διεύρυνση της ελεύθερης εργασίας (Ιανουάριος-Φεβρουάριος)

  • Μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ελεύθερης εργασίας, διαλείμματα, έμφαση στην πρακτικότητα και τη δημιουργικότητα.
  • Ένωση ομάδων για κοινό έργο (π.χ. αποκριάτικη γιορτή), μετά από καλή διανομή χώρου, χρόνου και ομάδων.
  • Στόχοι: επιλογή ασχολιών, διαδοχή-όρια-προγραμματισμός χρόνου, αμοιβαία συνδιαλλαγή.

  Φάση 4 — Ελαστική φάση για τα 4-6 ετών (Μάρτιος-Απρίλιος)

  • Ανεπαίσθητη παρέμβαση, ουσιαστικότερες επιλογές, το παιδί ενεργεί μόνο του στην ερώτηση «τι πρέπει να κάνω».
  • Ημερήσιο πρόγραμμα με: δραστηριότητες συγκεκριμένης ώρας (ακρόαση ραδιοφωνικής εκπομπής), δραστηριότητες επιλογής του/της βρεφονηπιοκόμου (κουκλοθέατρο, παραμύθι, δραματοποίηση, μουσικοκινητική αγωγή), ελεύθερες δραστηριότητες χωρίς καθοδήγηση και δραστηριότητες υπό καθοδήγηση.

  Φάση 5 — Ατομικοί ρυθμοί (Μάιος-Ιούνιος)

  • Ο/η βρεφονηπιοκόμος σχεδιάζει το ημερήσιο πρόγραμμα και επεκτείνει τα χρονικά όρια εφαρμογής.
  • Κάθε φορά ξεκινάει μια ομάδα· όσα παιδιά τελειώνουν νωρίτερα ασχολούνται με ό,τι τους αρέσει, χωρίς την απειλή του «μαθήματος».
  • Στόχος: κάθε παιδί να εργάζεται με τους δικούς του ρυθμούς, ακολουθώντας το δικό του πρόγραμμα, χωρίς άγχος — ώσπου η οργάνωση να θεωρείται δεδομένη.

  Παρουσίαση στην τάξη: πίνακας με τις πέντε φάσεις, τη χρονική τους τοποθέτηση, τους στόχους, τις δραστηριότητες και τα εργαλεία (καρτέλες θέσεων, πίνακας επιλογών, σύμβολα γωνιών), με σχολιασμό των δεικτών μετάβασης από φάση σε φάση (τα παιδιά τακτοποιούν μόνα τους, ξεκινούν νέα δραστηριότητα χωρίς οδηγία, διαχειρίζονται τον χρόνο τους).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: πρόγραμμα για τμήμα 4-6 ετών κατανεμημένο στη χρονιά — 1η φάση με ομάδες, εκμάθηση χειρισμού και τακτοποίησης υλικού και κανόνες-κώδικα επικοινωνίας· 2η φάση με συγκεκριμένη δραστηριότητα ανά ομάδα, προκαθορισμένο αριθμό θέσεων, επιλογή και διαδοχή από τα παιδιά και μείωση της παρέμβασης· 3η φάση με μεγαλύτερο χρόνο ελεύθερης εργασίας, διαλείμματα και ένωση ομάδων σε κοινό έργο· 4η φάση ελαστική με ανεπαίσθητη παρέμβαση και πρόγραμμα τεσσάρων ειδών δραστηριοτήτων· 5η φάση με ημερήσιο πρόγραμμα, επέκταση χρονικών ορίων και εργασία κάθε παιδιού με τους δικούς του ρυθμούς — με παρουσίαση πίνακα φάσεων, στόχων, εργαλείων και δεικτών μετάβασης.

Κριτήρια αξιολόγησης: