Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (υποκεφάλαια 5.1-5.8) (σελ. 227-231) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (υποκεφάλαια 5.1-5.8) (σελ. 227-231) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (υποκεφάλαια 5.1-5.8)

Πλήρεις λύσεις των 50 ερωτήσεων του κεφαλαίου 5 — έννοια και οργάνωση των εργαστηρίων και διαφοροποίησή τους από τις γωνιές, εργαστήρια μαγειρικής, εικαστικών, θεατρικού παιχνιδιού/δραματοποίησης, τεχνολογίας, γραφισμού και ανάγνωσης, μαθηματικών εννοιών και παράλληλα εργαστήρια.

Ερώτηση 5.1.1 — Εργαστήρια και διαφορές από τις γωνιές

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο εργαστήρια και ποιες είναι οι διαφορές τους από τις γωνιές;

Απάντηση:

Ορισμός: με τον όρο εργαστήριο εννοούμε δραστηριότητες που οργανώνονται μέσα στην τάξη και οι οποίες επιβλέπονται και κατευθύνονται κυρίως από τον/τη βρεφονηπιοκόμο (σελ. 179). Πρόκειται για μορφή δομημένης και μερικώς κατευθυνόμενης δραστηριότητας, που εντάσσεται στο ημερήσιο πρόγραμμα των μεγαλύτερων παιδιών (2:6-6 χρονών) — ενώ η ανάγκη για ελεύθερο και αυθόρμητο παιχνίδι καλύπτεται από τις γωνιές.

Διαφορές από τις γωνιές (σελ. 179-183):
- Τα εργαστήρια «δανείζονται» χώρο, έπιπλα και υλικά από τις γωνιές που ήδη υπάρχουν και ορισμένα έχουν τα ίδια ονόματα με τις αντίστοιχες γωνιές (εικαστικών, τεχνολογίας κτλ.). Η ουσιώδης διαφορά: στις γωνιές το παιχνίδι ή η δραστηριότητα είναι αυθόρμητα και ξεκινούν από τα ίδια τα παιδιά, ενώ στα εργαστήρια οι δραστηριότητες προτείνονται και κατευθύνονται από τον/τη βρεφονηπιοκόμο.
- Τα εργαστήρια δεν έχουν μόνιμο χώρο εγκατάστασης όπως οι γωνιές: η επίπλωση και ο εξοπλισμός διαμορφώνονται τη στιγμή που εκτελείται η δραστηριότητα.
- Υπάρχουν εργαστήρια χωρίς αντίστοιχες γωνιές (προανάγνωσης, γραφισμού κτλ.), γιατί μπορούν να υπάρξουν μόνο υπό την επίβλεψη και καθοδήγηση ενήλικα.
- Η διαμόρφωση διαρκεί όσο χρειάζεται για να ολοκληρωθεί η δραστηριότητα (μία μέρα ή περισσότερες).
- Οργανώνονται συνήθως με αφορμή τα θέματα που επεξεργάζεται η τάξη.
- Ακολουθούν την οργάνωση των γωνιών: πρώτα οργανώνονται οι γωνιές και προηγείται ελεύθερο παιχνίδι, και μετά ακολουθούν οι δομημένες δραστηριότητες των εργαστηρίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εργαστήριο = δραστηριότητες μέσα στην τάξη που επιβλέπονται και κατευθύνονται κυρίως από τον/τη βρεφονηπιοκόμο· διαφέρουν από τις γωνιές γιατί δανείζονται χώρο-έπιπλα-υλικά από αυτές, δεν έχουν μόνιμο χώρο, ορισμένα δεν έχουν αντίστοιχη γωνιά (γραφισμού, προανάγνωσης), διαρκούν όσο η δραστηριότητα, οργανώνονται με αφορμή τα θέματα της τάξης και ακολουθούν χρονικά την οργάνωση των γωνιών — ενώ η ουσιώδης διαφορά είναι ότι στη γωνιά η δραστηριότητα είναι αυθόρμητη και στο εργαστήριο κατευθυνόμενη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.1.2 — Εξοπλισμός και οργάνωση εργαστηρίων

Ερώτηση: Πώς εξοπλίζονται και πώς οργανώνονται γενικά τα εργαστήρια;

Απάντηση:

Εξοπλισμός (σελ. 179-182):
- Τα εργαστήρια «δανείζονται» χώρο, έπιπλα και υλικά από τις υπάρχουσες γωνιές. Παράδειγμα: για την κατασκευή χριστουγεννιάτικων καρτών διαμορφώνεται εργαστήρι εικαστικών με τραπέζια και καρέκλες από τις υπόλοιπες γωνιές και υλικά από τη γωνιά εικαστικών.
- Η επίπλωση και ο εξοπλισμός διαμορφώνονται τη στιγμή που εκτελείται η δραστηριότητα και διαρκούν όσο χρειάζεται για να ολοκληρωθεί: ορισμένες δραστηριότητες τελειώνουν την ίδια μέρα (ασκήσεις γραφισμού), άλλες χρειάζονται περισσότερες (χριστουγεννιάτικες κάρτες).
- Γι' αυτό πρέπει να υπάρχουν έπιπλα φύλαξης του υλικού, ατομικά για κάθε παιδί και ομαδικά για τις ομάδες, ώστε να διευκολύνεται η κατανομή της εργασίας: ντουλάπια ή ράφια με ζωγραφιά φτιαγμένη από το ίδιο το παιδί ή φωτογραφία του στην πρόσοψη, ώστε να ξεχωρίζει το δικό του, ή ανοιχτή συρταριέρα πολλών θέσεων όπου στεγνώνουν τα έργα ζωγραφικής πριν αποθηκευτούν.
Οργάνωση:
- Οργανώνονται συνήθως με αφορμή τα θέματα που επεξεργάζεται η τάξη (π.χ. το Πάσχα: μαγειρικής για τσουρέκια και αυγά, εικαστικών για λαμπάδες, γραφισμού για μοτίβα στα αυγά, προμαθηματικών εννοιών για ταξινομήσεις, αντιστοιχίες και μετρήσεις).
- Ορισμένα εργαστήρια (γραφισμού, προανάγνωσης, προμαθηματικών εννοιών) λειτουργούν πιο συχνά, κυρίως στην τάξη των μεγαλύτερων παιδιών, γιατί έχει αποδειχθεί ότι διευκολύνουν την ανάπτυξη απαραίτητων δεξιοτήτων.
- Ακολουθούν την οργάνωση των γωνιών: στην αρχή της χρονιάς οργανώνονται πρώτα οι γωνιές και μετά τα εργαστήρια· είναι απαραίτητο να προηγηθεί ελεύθερο παιχνίδι στις γωνιές, ώστε το παιδί να έρθει σε πρώτη επαφή με τον χώρο και τα υλικά και να δημιουργηθούν οι κατάλληλοι προβληματισμοί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξοπλίζονται δανειζόμενα χώρο, έπιπλα και υλικά από τις γωνιές, με διαμόρφωση τη στιγμή της δραστηριότητας και για όσο διαρκεί, και με έπιπλα ατομικής και ομαδικής φύλαξης (ντουλάπια-ράφια με ζωγραφιά ή φωτογραφία του παιδιού, ανοιχτή συρταριέρα για στέγνωμα)· οργανώνονται με αφορμή τα θέματα της τάξης, με ορισμένα (γραφισμού, προανάγνωσης, προμαθηματικών) να λειτουργούν συχνότερα, και πάντα μετά την οργάνωση των γωνιών και το ελεύθερο παιχνίδι σε αυτές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.1.3 — Στόχοι λειτουργίας των εργαστηρίων

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με τη λειτουργία των εργαστηρίων;

Απάντηση:

Με τα εργαστήρια το παιδί εξασκείται (σελ. 183):
- Στην ομαδική εργασία.
- Στη λεπτή κινητικότητα.
- Στον οπτικοκινητικό συντονισμό.
- Στον εντοπισμό των λεπτομερειών.
- Στη λογικομαθηματική σκέψη (ταξινόμηση, αντιστοιχία, μέτρηση ποσοτήτων, σειροθέτηση κτλ.).
- Στις αναγνωστικές και γραφικές δεξιότητες.
Όλα αυτά είναι στοιχεία πολύ σημαντικά για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Επιπλέον, μέσα από τα εργαστήρια δίνεται στο παιδί η δυνατότητα να δράσει πιο οργανωμένα, ακολουθώντας συγκεκριμένο σχέδιο που προκαθορίζεται από την παιδαγωγό και χρησιμοποιώντας μεθοδικά το εποπτικό υλικό που βρίσκεται στη διάθεσή του (σελ. 226).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το παιδί εξασκείται στην ομαδική εργασία, στη λεπτή κινητικότητα, στον οπτικοκινητικό συντονισμό, στον εντοπισμό λεπτομερειών, στη λογικομαθηματική σκέψη (ταξινόμηση, αντιστοιχία, μέτρηση, σειροθέτηση) και στις αναγνωστικές και γραφικές δεξιότητες — στοιχεία σημαντικά για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του, με δυνατότητα πιο οργανωμένης δράσης και μεθοδικής χρήσης του εποπτικού υλικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.1.4 — Καταγραφή εργαστηρίων στην πρακτική άσκηση

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση παρατηρήστε τα εργαστήρια που υπάρχουν. Καταγράψτε τα είδη τους, τον τρόπο οργάνωσης και τον εξοπλισμό τους. Συσχετίστε με βάση όσα έχουμε αναφέρει στη θεωρία, εντοπίστε τυχόν ελλείψεις και προτείνετε βελτιώσεις με την οργάνωση και τον εξοπλισμό τους.

Απάντηση:

Άσκηση παρατήρησης — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής ανά εργαστήριο με βάση τα εργαστήρια του κεφαλαίου: μαγειρικής, εικαστικών, θεατρικού παιχνιδιού/δραματοποίησης, τεχνολογίας, γραφισμού, ανάγνωσης, μαθηματικών εννοιών και τυχόν παράλληλα εργαστήρια. Για καθένα σημειώνουμε: πότε και πόσο συχνά λειτουργεί, από πού δανείζεται χώρο, έπιπλα και υλικά, ποιος το κατευθύνει, πόσα παιδιά συμμετέχουν, πού φυλάσσονται οι ατομικές και οι ομαδικές εργασίες.

2. Συσχέτιση με τη θεωρία (σελ. 179-183): ελέγχουμε αν
- οι δραστηριότητες είναι πράγματι κατευθυνόμενες και όχι απλώς ελεύθερο παιχνίδι,
- έχει προηγηθεί ελεύθερο παιχνίδι στην αντίστοιχη γωνιά,
- η διάρκεια αντιστοιχεί στην ολοκλήρωση της δραστηριότητας και όχι σε αυστηρό ωράριο,
- υπάρχουν έπιπλα ατομικής και ομαδικής φύλαξης με ζωγραφιά ή φωτογραφία κάθε παιδιού και θέση στεγνώματος,
- τα εργαστήρια συνδέονται με τα θέματα που επεξεργάζεται η τάξη και μεταξύ τους.
Ενδεικτικές ελλείψεις: λειτουργούν μόνο 2-3 εργαστήρια (συνήθως εικαστικών και μαγειρικής)· απουσιάζουν γραφισμού, ανάγνωσης και μαθηματικών εννοιών, αν και θα έπρεπε να λειτουργούν συχνότερα· δεν υπάρχουν ατομικά έπιπλα φύλαξης, οπότε οι ημιτελείς εργασίες χάνονται ή καταστρέφονται· δεν υπάρχει χώρος στεγνώματος· ο αριθμός των παιδιών ανά εργαστήριο είναι μεγάλος.

Ενδεικτικές προτάσεις βελτίωσης: ένταξη εβδομαδιαίου προγράμματος με διαφορετικό εργαστήριο κάθε μέρα· κατασκευή ατομικών θηκών με φωτογραφία κάθε παιδιού και ανοιχτής συρταριέρας για στέγνωμα από άχρηστο υλικό· μικρότερες ομάδες με εναλλαγή· σύνδεση εργαστηρίων σε κοινή θεματική ενότητα (π.χ. Πάσχα)· κατάλογος υλικών ανά εργαστήριο και δανεισμός από τις γωνιές· συνεργασία με τους γονείς για τη συγκέντρωση υλικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: φύλλο καταγραφής ανά εργαστήριο (είδος, συχνότητα, προέλευση χώρου-επίπλων-υλικών, καθοδήγηση, αριθμός παιδιών, φύλαξη εργασιών), συσχέτιση με τα κριτήρια του βιβλίου (κατευθυνόμενη δραστηριότητα, προηγούμενο ελεύθερο παιχνίδι στη γωνιά, διάρκεια όσο η δραστηριότητα, έπιπλα ατομικής-ομαδικής φύλαξης, σύνδεση με τα θέματα της τάξης)· ελλείψεις (λίγα εργαστήρια, απουσία γραφισμού-ανάγνωσης-μαθηματικών, έλλειψη θηκών φύλαξης και χώρου στεγνώματος, μεγάλες ομάδες) και προτάσεις (εβδομαδιαίο πρόγραμμα, ατομικές θήκες με φωτογραφία, συρταριέρα στεγνώματος, μικρές ομάδες, θεματική σύνδεση, συνεργασία γονέων).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.1 — Στόχοι εργαστηρίου μαγειρικής

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με την οργάνωση του εργαστηρίου μαγειρικής;

Απάντηση:

Στόχοι του εργαστηρίου μαγειρικής (σελ. 183):
- Άσκηση σε δεξιότητες καθημερινής διαβίωσης.
- Καλλιέργεια λογικομαθηματικής σκέψης.
- Άσκηση προφορικού λόγου και εμπλουτισμός λεξιλογίου.
- Ανάπτυξη κοινωνικότητας και συνεργασίας.
- Ενίσχυση δεξιοτήτων γραφής και ανάγνωσης.
- Ελεύθερη έκφραση δημιουργικότητας.
Αναλυτικά (σελ. 183-184): τα παιδιά μαθαίνουν τις διαδικασίες ετοιμασίας ενός φαγητού — να «μαγειρεύουν», να πλένουν, να στεγνώνουν και να τακτοποιούν τα σκεύη, να «φτιάχνουν» συνταγές με κώδικες για να τις ξαναχρησιμοποιήσουν. Έρχονται σε επαφή με έννοιες προμαθηματικές (ζύγισμα υλικών, αντιστοιχία σερβίτσιων-παιδιών, ταξινόμηση), προγραφικές (καταγραφή συνταγής με κώδικες) και προαναγνωστικές (διάβασμα κωδικοποιημένων συνταγών). Το εργαστήρι προσφέρει χαρά και ικανοποίηση, γιατί τα παιδιά νιώθουν ότι δημιουργούν· ενισχύεται η κοινωνικότητά τους μέσω της συνεργασίας με τα υπόλοιπα παιδιά ή με άλλα εργαστήρια και γωνιές, εμπλουτίζεται το λεξιλόγιο και ενισχύεται ο προφορικός λόγος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση σε δεξιότητες καθημερινής διαβίωσης, καλλιέργεια λογικομαθηματικής σκέψης, άσκηση προφορικού λόγου και εμπλουτισμός λεξιλογίου, ανάπτυξη κοινωνικότητας-συνεργασίας, ενίσχυση δεξιοτήτων γραφής-ανάγνωσης και ελεύθερη έκφραση δημιουργικότητας — με προμαθηματικές (ζύγισμα, αντιστοιχία, ταξινόμηση), προγραφικές (συνταγές με κώδικες) και προαναγνωστικές εμπειρίες, καθώς και χαρά δημιουργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.2 — Οργάνωση εργαστηρίου μαγειρικής

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται ένα εργαστήριο μαγειρικής;

Απάντηση:

Οργάνωση (σελ. 186-189):
- Δε χρειάζονται πολλά έπιπλα: αρκεί ένα κυκλικό τραπέζι, που καλό θα ήταν να βρίσκεται κοντά σε κάποιο νεροχύτη, για να διευκολύνονται τα παιδιά στο πλύσιμο σκευών και υλικών.
- Τα παιδιά δουλεύουν ομαδικά και ο αριθμός τους πρέπει να είναι περιορισμένος, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά και να μη δημιουργούνται προβλήματα και προστριβές.
- Μπορεί, μετά από συνεννόηση με το βοηθητικό προσωπικό, να οργανωθεί στον χώρο της κουζίνας του Σταθμού, πάντα όμως με την επίβλεψη και καθοδήγηση του/της βρεφονηπιοκόμου για την αποφυγή ατυχημάτων.
- Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να παίρνουν συνταγές από τη γωνιά βιβλιοθήκης ή να τους δοθούν καρτέλες και μολύβια για να «γράψουν» τις δικές τους συνταγές στο εργαστήρι γραφισμού· οι συνταγές «γράφονται» με σύμβολα, ώστε να μπορούν να τις διαβάσουν την επόμενη φορά, και σταδιακά δημιουργείται το δικό τους αρχείο συνταγών.
- Όποια παιδιά συμμετέχουν φροντίζουν και για την καθαριότητα και την τακτοποίηση των υλικών — έτσι μαθαίνουν τάξη και οργάνωση.
- Ο/η βρεφονηπιοκόμος επιβλέπει όλο το διάστημα και δίνει οδηγίες και συμβουλές όταν χρειάζεται· η συνεχής παρουσία είναι απαραίτητη, γιατί τα παιδιά χρησιμοποιούν σκεύη και εργαλεία που μπορούν να γίνουν επικίνδυνα (π.χ. μαχαίρι). Δεν περιορίζει όμως τις ιδέες και τη δημιουργικότητά τους — αντίθετα τα παροτρύνει να πειραματίζονται, να αυτοσχεδιάζουν και να δημιουργούν δικές τους συνταγές.
- Το εργαστήρι είναι πολύ χρήσιμο σε γιορτές (φαγητά, ορεκτικά, ποτά) αλλά μπορεί να λειτουργεί και κατά την υπόλοιπη περίοδο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με λίγα έπιπλα — ένα κυκλικό τραπέζι κοντά σε νεροχύτη — και ομαδική εργασία περιορισμένου αριθμού παιδιών· μπορεί να γίνει και στην κουζίνα του Σταθμού μετά από συνεννόηση με το βοηθητικό προσωπικό και πάντα με επίβλεψη για αποφυγή ατυχημάτων· τα μεγαλύτερα παιδιά παίρνουν ή «γράφουν» συνταγές με σύμβολα δημιουργώντας το δικό τους αρχείο, φροντίζουν για την καθαριότητα και την τακτοποίηση, ενώ ο/η βρεφονηπιοκόμος επιβλέπει συνεχώς χωρίς να περιορίζει τη δημιουργικότητά τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.3 — Έπιπλα, σκεύη και υλικά μαγειρικής

Ερώτηση: Τι έπιπλα, σκεύη και υλικά χρειάζονται για την οργάνωση ενός εργαστηρίου μαγειρικής;

Απάντηση:

Έπιπλα (σελ. 186): δε χρειάζονται πολλά — αρκεί ένα κυκλικό τραπέζι κοντά σε νεροχύτη· εναλλακτικά χρησιμοποιείται ο χώρος της κουζίνας του Σταθμού.

Σκεύη: μπορούν να χρησιμοποιηθούν όλα τα σκεύη που χρησιμοποιούνται για μαγείρεμα, αρκεί να είναι:
- λεία,
- χωρίς αιχμηρές προεξοχές,
- όχι πολύ βαριά,
- και γενικά ασφαλή για χρήση από τα παιδιά.
Υλικά: τα υλικά της εκάστοτε συνταγής (π.χ. για ψωμί: 1 σακουλάκι αλεύρι, 1/2 ποτήρι νερό, 3 κουταλιές λάδι, σελ. 187· για πορτοκαλάδα: πορτοκάλια, νερό και προαιρετικά ζάχαρη, σελ. 189), καθώς και καρτέλες και μολύβια για να «γράφουν» τα παιδιά τις συνταγές με σύμβολα και να δημιουργούν το αρχείο συνταγών τους. Συνταγές μπορούν επίσης να αντληθούν από τη γωνιά βιβλιοθήκης.

Προσοχή: η συνεχής επίβλεψη είναι απαραίτητη, γιατί ορισμένα σκεύη και εργαλεία (π.χ. μαχαίρι) μπορούν να γίνουν επικίνδυνα από λανθασμένη κίνηση (σελ. 189).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έπιπλα: ένα κυκλικό τραπέζι κοντά σε νεροχύτη (ή ο χώρος της κουζίνας). Σκεύη: όλα τα κοινά σκεύη μαγειρικής, αρκεί να είναι λεία, χωρίς αιχμηρές προεξοχές, όχι πολύ βαριά και ασφαλή για τα παιδιά. Υλικά: τα υλικά της συνταγής, καθώς και καρτέλες και μολύβια για την καταγραφή των συνταγών με σύμβολα — με συνεχή επίβλεψη λόγω επικίνδυνων εργαλείων όπως το μαχαίρι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.4 — Οργάνωση εργαστηρίου μαγειρικής στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση οργανώστε και εξοπλίστε ένα εργαστήριο μαγειρικής. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας σε σχέση με τη διαδικασία οργάνωσης και κάντε προτάσεις για πιθανές τροποποιήσεις που θα βελτίωναν τη λειτουργία του.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία.

1. Επιλογή χώρου: κυκλικό τραπέζι κοντά σε νεροχύτη μέσα στην αίθουσα ή, μετά από συνεννόηση με το βοηθητικό προσωπικό, ο χώρος της κουζίνας — πάντα με επίβλεψη.

2. Εξοπλισμός: ασφαλή σκεύη (λεία, χωρίς αιχμηρές προεξοχές, ελαφριά), πλαστικές ποδιές, πετσέτες, καλάθι απορριμμάτων, δοχεία υλικών, καρτέλες και μολύβια για τις κωδικοποιημένες συνταγές.

3. Επιλογή δραστηριότητας από τις προτεινόμενες (σελ. 188-189) ανάλογα με την εποχή και το θέμα της τάξης — π.χ. πορτοκαλάδα ως απλή και γρήγορη δραστηριότητα.

4. Ομάδα: περιορισμένος αριθμός παιδιών (4-6) που δουλεύουν ομαδικά, με εναλλαγή ρόλων.

5. Κανόνες: πλένουμε τα χέρια, φοράμε ποδιά, προσέχουμε τα επικίνδυνα σκεύη, πλένουμε και τακτοποιούμε στο τέλος.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: πολύ μεγάλος ενθουσιασμός και συμμετοχή· δυσκολία στην αναμονή της σειράς· ουρά στον νεροχύτη· τα παιδιά θέλουν να δοκιμάσουν αμέσως και δυσκολεύονται στην τακτοποίηση· απαιτείται συνεχής εποπτεία στα κοφτερά εργαλεία.

Ενδεικτικές προτάσεις τροποποιήσεων: μικρότερες ομάδες με σαφείς ρόλους (πλύσιμο, κόψιμο, στύψιμο, σερβίρισμα, τακτοποίηση)· λεκάνη με νερό δίπλα στο τραπέζι για να μειωθεί η ουρά· εικονογραφημένη καρτέλα βημάτων της συνταγής αναρτημένη μπροστά στα παιδιά· προετοιμασία των επικίνδυνων βημάτων από τον ενήλικα· σταθερή ημέρα μαγειρικής στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα· σύνδεση με το εργαστήρι γραφισμού για την καταγραφή της συνταγής και με το εργαστήρι μαθηματικών εννοιών για τις ποσότητες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: οργάνωση με κυκλικό τραπέζι κοντά σε νεροχύτη ή στην κουζίνα με επίβλεψη, εξοπλισμός με ασφαλή σκεύη, ποδιές και καρτέλες συνταγών, επιλογή απλής δραστηριότητας (π.χ. πορτοκαλάδα) με μικρή ομάδα και σαφείς κανόνες· παρατηρήσεις (ενθουσιασμός, δυσκολία αναμονής, ουρά στον νεροχύτη, ανάγκη εποπτείας) και προτάσεις (μικρές ομάδες με ρόλους, λεκάνη με νερό, εικονογραφημένη καρτέλα βημάτων, σταθερή ημέρα μαγειρικής, σύνδεση με γραφισμό και μαθηματικές έννοιες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.5 — Καταγραφή υλικού εργαστηρίου μαγειρικής

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση καταγράψτε το υλικό που χρησιμοποιείται στο εργαστήριο μαγειρικής. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις στην οργάνωσή του και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής σε τρεις στήλες: έπιπλα (τραπέζι, καρέκλες, νεροχύτης, ράφια-ντουλάπια φύλαξης), σκεύη-εργαλεία (μπολ, κουτάλες, πλάστες, φόρμες, στίφτης, κόσκινο, ζυγαριά, μεζούρες, ποδιές, πετσέτες) και υλικά (τρόφιμα ανά συνταγή, καρτέλες και μολύβια για τις κωδικοποιημένες συνταγές).

2. Έλεγχος με τα κριτήρια του βιβλίου (σελ. 186): τα σκεύη πρέπει να είναι λεία, χωρίς αιχμηρές προεξοχές, όχι πολύ βαριά και ασφαλή· ελέγχουμε επίσης καθαριότητα, φθορές και το αν το υλικό είναι προσιτό στα παιδιά.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Απόσυρση βαριών, γυάλινων ή αιχμηρών σκευών και αντικατάστασή τους με πλαστικά ή ανοξείδωτα παιδικού μεγέθους.
- Ταξινόμηση σε δοχεία με εικονογραφημένες ετικέτες και τοποθέτηση σε χαμηλό ράφι, ώστε τα παιδιά να τα παίρνουν και να τα τακτοποιούν μόνα τους.
- Ξεχωριστό κουτί με τα «επικίνδυνα» (μαχαίρια, τρίφτης) που το χειρίζεται μόνο ο ενήλικας.
- Δημιουργία αρχείου κωδικοποιημένων συνταγών των παιδιών σε κλασέρ ή κουτί, με πλαστικοποιημένες καρτέλες.
- Προσθήκη ποδιών και πετσετών και σταθερή θέση για το πλύσιμο.
- Λίστα βασικών υλικών που ανανεώνεται, με τη συνεργασία των γονέων για ό,τι λείπει.
4. Καταγραφή αποτελέσματος: ταχύτερη προετοιμασία, μεγαλύτερη αυτονομία και ασφάλεια των παιδιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή σε στήλες επίπλων, σκευών-εργαλείων και υλικών, έλεγχος με τα κριτήρια ασφάλειας του βιβλίου (λεία, μη αιχμηρά, ελαφριά σκεύη) και υλοποίηση βελτιώσεων — απόσυρση επικίνδυνων σκευών, ταξινόμηση σε δοχεία με ετικέτες σε χαμηλό ράφι, ξεχωριστό κουτί για τα επικίνδυνα εργαλεία υπό τον ενήλικα, αρχείο κωδικοποιημένων συνταγών, ποδιές-πετσέτες και ανανεούμενη λίστα υλικών με τη βοήθεια των γονέων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.6 — Συνταγή με κώδικες και εκτέλεσή της

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση επιχειρήστε να «γράψετε» μαζί με τα παιδιά μια συνταγή με κώδικες στο εργαστήριο γραφισμού και να την εκτελέσετε στο εργαστήριο μαγειρικής. Γράψτε τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική πορεία (παράδειγμα: ψωμί, σελ. 187).

Α. Στο εργαστήρι γραφισμού:
1. Συζήτηση για το τι θα φτιάξουμε και ποια υλικά χρειάζονται.
2. Τα παιδιά υπαγορεύουν και ο/η βρεφονηπιοκόμος καταγράφει, ενθαρρύνοντας χωρίς να διορθώνει «σωστό-λάθος» (σελ. 209).
3. Σχεδίαση των υλικών και των ποσοτήτων με σύμβολα πάνω σε καρτέλα: 1 σακουλάκι αλεύρι, 1/2 ποτήρι νερό, 3 κουταλιές λάδι — με ζωγραφιά του υλικού και τόσες κουκκίδες ή σχήματα όσες οι ποσότητες.
4. Σειρά βημάτων με εικονίδια (ζυμώνω → πλάθω → ψήνω → τρώω).
5. Η καρτέλα πλαστικοποιείται και μπαίνει στο αρχείο συνταγών της τάξης.
Β. Στο εργαστήρι μαγειρικής: τα παιδιά «διαβάζουν» τη δική τους καρτέλα, βρίσκουν τα υλικά, μετρούν τις ποσότητες, ζυμώνουν, πλάθουν και ψήνουν, και τέλος πλένουν και τακτοποιούν τα σκεύη.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά αναγνωρίζουν με ευκολία τα δικά τους σύμβολα και νιώθουν υπερηφάνεια που «διαβάζουν»· η αντιστοίχιση αριθμού-συμβόλου ασκεί τις προμαθηματικές έννοιες· ενισχύεται ο προφορικός λόγος στη διατύπωση των βημάτων.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: ασαφή ή διφορούμενα σύμβολα → κοινή συμφωνία για ένα σύμβολο ανά υλικό και ανάρτηση «λεξικού συμβόλων»· δυσκολία απόδοσης του 1/2 ποτηριού → σημάδι με μαρκαδόρο πάνω στο ποτήρι· διαφωνίες για τη σειρά των βημάτων → αρίθμηση με κουκκίδες και δοκιμή στην πράξη· φθορά της καρτέλας από τα υλικά → πλαστικοποίηση και τοποθέτηση σε διάφανη θήκη· χρονική απόσταση των δύο εργαστηρίων → υλοποίηση την ίδια ή την επόμενη μέρα, ώστε να διατηρηθεί το ενδιαφέρον.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: στο εργαστήρι γραφισμού τα παιδιά υπαγορεύουν και σχεδιάζουν με σύμβολα τα υλικά, τις ποσότητες και τη σειρά των βημάτων σε πλαστικοποιημένη καρτέλα που μπαίνει στο αρχείο συνταγών, και στο εργαστήρι μαγειρικής «διαβάζουν» τη δική τους συνταγή, την εκτελούν και τακτοποιούν· παρατηρήσεις (υπερηφάνεια ανάγνωσης, άσκηση προμαθηματικών εννοιών και προφορικού λόγου) και δυσκολίες (ασαφή σύμβολα, απόδοση του μισού ποτηριού, σειρά βημάτων, φθορά καρτέλας, χρονική απόσταση) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.2.7 — Υλοποίηση δραστηριότητας μαγειρικής

Ερώτηση: Επιλέξτε μια από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο μαγειρικής στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Φτιάχνουμε πορτοκαλάδα για τους συμμαθητές μας» (σελ. 189), απλή και γρήγορη δραστηριότητα.

Υλικά: πορτοκάλια, νερό και προαιρετικά ζάχαρη για όποιον δεν μπορεί να την πιει σκέτη· στίφτης, κανάτα, ποτήρια, μαχαίρι (χειρίζεται ο ενήλικας), ποδιές, πετσέτες.

Πορεία (όπως την περιγράφει το βιβλίο): τα παιδιά πλένουν τα πορτοκάλια, τα κόβουν, τα στύβουν, προσθέτουν νερό και σερβίρουν τον χυμό σε ποτήρια· μετά πλένουν τα σκεύη και τα τακτοποιούν στη θέση τους.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: όλα τα παιδιά θέλουν να στύψουν — το στύψιμο ασκεί τη λεπτή κινητικότητα και τη δύναμη των χεριών· αυθόρμητες προμαθηματικές συγκρίσεις («πόσα πορτοκάλια για πόσα ποτήρια;»)· μεγάλη χαρά στο σερβίρισμα προς τους συμμαθητές (κοινωνικότητα και προσφορά)· εμπλουτισμός λεξιλογίου (στύβω, χυμός, φλούδα, κουκούτσι).

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: κόψιμο με μαχαίρι → το αναλαμβάνει αποκλειστικά ο ενήλικας· αναμονή σειράς → δύο στίφτες και ρόλοι εκ περιτροπής (πλύσιμο, στύψιμο, σερβίρισμα, τακτοποίηση)· χυμένο υγρό → δίσκος κάτω από τον στίφτη, πετσέτες και ποδιές· κουκούτσια στον χυμό → σουρωτήρι, που έγινε αφορμή για συζήτηση· παιδί με αλλεργία ή δυσανεξία → έλεγχος καρτελών υγείας πριν και εναλλακτικό ρόφημα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της δραστηριότητας «πορτοκαλάδα» — τα παιδιά πλένουν, κόβουν (με τον ενήλικα στο μαχαίρι), στύβουν, προσθέτουν νερό, σερβίρουν και τακτοποιούν· παρατηρήσεις (άσκηση λεπτής κινητικότητας, αυθόρμητες προμαθηματικές συγκρίσεις, χαρά προσφοράς, εμπλουτισμός λεξιλογίου) και δυσκολίες (κοφτερά εργαλεία, αναμονή σειράς, χυμένο υγρό, κουκούτσια, αλλεργίες) με τις αντίστοιχες λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.1 — Οργάνωση εργαστηρίου εικαστικών

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται το εργαστήριο εικαστικών; Ποια είναι τα απαραίτητα έπιπλα και υλικά που χρειάζονται;

Απάντηση:

Οργάνωση (σελ. 189-191): οι στόχοι, τα έπιπλα και τα υλικά του εργαστηρίου εικαστικών ταυτίζονται με τα αντίστοιχα της γωνιάς εικαστικών. Το εργαστήριο διαμορφώνεται όταν χρειάζεται να γίνουν κατευθυνόμενες δραστηριότητες εικαστικών (ζωγράφισμα πασχαλινών αυγών, κατασκευή χριστουγεννιάτικων διακοσμητικών για την τάξη κτλ.).

Έπιπλα, σκεύη και υλικά: τα δανείζονται όλα από την αντίστοιχη γωνιά εικαστικών — τραπέζια με καρέκλες, έπιπλα φύλαξης με ράφια και συρτάρια, έπιπλο στεγνώματος των έργων, καβαλέτα, νιπτήρας, βεστιάριο για τις ποδιές, πίνακας ανάρτησης, καλάθια σκουπιδιών· εργαλεία (ποδιές, δοχεία χρωμάτων, ψαλίδια, πινέλα, βούρτσες και κύλινδροι, σφουγγάρια, καλαμάκια, πλάστες και φορμάκια, κόλλα, σπάτουλες)· υλικά ανά δραστηριότητα (μπογιές-χρώματα, χαρτιά, υλικά πλασίματος, άχρηστο υλικό).

Το μόνο που μπορεί να χρειαστεί επιπλέον είναι ένα ακόμη τραπέζι και καρέκλες, επειδή στο εργαστήριο εικαστικών μπορούν να συμμετέχουν περισσότερα παιδιά απ' ό,τι στη γωνιά.

Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον εφοδιασμό με άχρηστο υλικό (σελ. 193).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στόχοι, τα έπιπλα και τα υλικά ταυτίζονται με τη γωνιά εικαστικών και δανείζονται όλα από αυτήν (τραπέζια-καρέκλες, έπιπλα φύλαξης και στεγνώματος, καβαλέτα, πίνακας ανάρτησης, εργαλεία, μπογιές, χαρτιά, υλικά πλασίματος και άχρηστο υλικό)· το μόνο επιπλέον που χρειάζεται είναι ένα ακόμη τραπέζι με καρέκλες, γιατί στο εργαστήριο συμμετέχουν περισσότερα παιδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.2 — Διαφορά εργαστηρίου από γωνιά εικαστικών

Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά του εργαστηρίου εικαστικών από τη γωνιά εικαστικών;

Απάντηση:

Οι στόχοι, τα έπιπλα και τα υλικά ταυτίζονται. Η διαφορά τους εντοπίζεται στο ότι στη γωνιά τα παιδιά παίζουν και αυτοσχεδιάζουν ελεύθερα, ενώ στο εργαστήριο οι δραστηριότητες οργανώνονται και κατευθύνονται από τον/τη βρεφονηπιοκόμο (σελ. 189).

Έτσι, όταν χρειάζεται να γίνουν κατευθυνόμενες δραστηριότητες — ζωγράφισμα πασχαλινών αυγών, κατασκευή χριστουγεννιάτικων διακοσμητικών για την τάξη κτλ. — αυτές πραγματοποιούνται στο εργαστήρι εικαστικών.

Δευτερεύουσα διαφορά: στο εργαστήριο μπορούν να συμμετέχουν περισσότερα παιδιά απ' ό,τι στη γωνιά, γι' αυτό μπορεί να χρειαστεί ένα ακόμη τραπέζι και καρέκλες (σελ. 191). Ισχύει επίσης η γενική διαφορά γωνιάς-εργαστηρίου: το εργαστήριο δεν έχει μόνιμο χώρο και διαμορφώνεται τη στιγμή της δραστηριότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στόχοι, έπιπλα και υλικά είναι κοινά· η διαφορά είναι ότι στη γωνιά τα παιδιά παίζουν και αυτοσχεδιάζουν ελεύθερα, ενώ στο εργαστήριο οι δραστηριότητες οργανώνονται και κατευθύνονται από τον/τη βρεφονηπιοκόμο (π.χ. πασχαλινά αυγά, χριστουγεννιάτικα διακοσμητικά), με περισσότερα παιδιά και χωρίς μόνιμο χώρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.3 — Προετοιμασία, τακτοποίηση και φύλαξη υλικών

Ερώτηση: Πώς και από ποιους πρέπει να γίνεται η προετοιμασία του χώρου, η τακτοποίηση και η φύλαξη των υλικών στο εργαστήριο εικαστικών;

Απάντηση:

Από ποιους: από τα ίδια τα παιδιά, όπως ισχύει και για τη γωνιά εικαστικών, της οποίας το εργαστήριο δανείζεται χώρο και υλικά. Τα παιδιά μαθαίνουν να προετοιμάζουν μόνα τους τον χώρο πριν από κάθε δραστηριότητα (να στρώνουν χασαπόχαρτα στα τραπέζια, να φοράνε ποδιές, να διαλέγουν τα εργαλεία και τα υλικά που θα χρειαστούν) και να μαζεύουν και να τακτοποιούν τον χώρο και τα υλικά όταν τελειώνουν (σελ. 133).

Πώς γίνεται η φύλαξη (σελ. 181-182): επειδή οι δραστηριότητες των εργαστηρίων άλλοτε ολοκληρώνονται την ίδια μέρα και άλλοτε χρειάζονται περισσότερες (π.χ. κατασκευή χριστουγεννιάτικων καρτών), πρέπει να υπάρχουν έπιπλα φύλαξης του υλικού και για κάθε παιδί (ατομικά) και για τις ομάδες παιδιών (για ομαδικές εργασίες), ώστε να διευκολύνεται η κατανομή της εργασίας:
- Ντουλάπια ή ράφια με ζωγραφιά φτιαγμένη από το ίδιο το παιδί ή φωτογραφία του στην πρόσοψη, ώστε να ξεχωρίζει κάθε παιδί το δικό του.
- Ανοιχτή συρταριέρα πολλών θέσεων όπου στεγνώνουν τα έργα ζωγραφικής πριν αποθηκευτούν.
Τα έργα των παιδιών δεν διορθώνονται και δεν πετιούνται ποτέ: αναρτώνται στον πίνακα ή εκτίθενται σε ράφι, και κάθε παιδί έχει τον ατομικό του φάκελο (σελ. 133-134).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προετοιμασία και η τακτοποίηση γίνονται από τα ίδια τα παιδιά (στρώνουν χασαπόχαρτα, φορούν ποδιές, διαλέγουν υλικά και μαζεύουν στο τέλος)· η φύλαξη γίνεται σε ατομικά και ομαδικά έπιπλα — ντουλάπια ή ράφια με ζωγραφιά ή φωτογραφία κάθε παιδιού και ανοιχτή συρταριέρα πολλών θέσεων για το στέγνωμα των έργων πριν αποθηκευτούν — ενώ τα έργα δεν διορθώνονται και δεν πετιούνται ποτέ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.4 — Σημασία της ελεύθερης έκφρασης

Ερώτηση: Γιατί είναι σημαντική η ελεύθερη έκφραση της φαντασίας και της δημιουργικότητας των παιδιών;

Απάντηση:

Οι δραστηριότητες του εργαστηρίου μπορεί να είναι κατευθυνόμενες, αλλά δε θα πρέπει να περιορίζεται η ελεύθερη έκφραση της φαντασίας των παιδιών (σελ. 192-193). Τα παιδιά πρέπει να εκφράζονται ελεύθερα και να αυτοσχεδιάζουν, γιατί:
- μόνον έτσι αναπτύσσουν την αισθητική τους καλλιέργεια,
- και αποκτούν εμπιστοσύνη και σιγουριά για τον εαυτό τους και τις ικανότητές τους.
Γι' αυτό δε θα πρέπει να δίνονται συγκεκριμένα πρότυπα και στερεότυπα στα παιδιά, ούτε έτοιμες προσχεδιασμένες εικόνες για χρωμάτισμα ή αντιγραφή, γιατί αυτές δεν προσφέρουν καμία δυνατότητα για ελεύθερη έκφραση και δημιουργικότητα (σελ. 133). Ο σωστός τρόπος είναι: παρέχονται όλα τα υλικά και τα εργαλεία που χρειάζονται, με ιδιαίτερη έμφαση στον εφοδιασμό με άχρηστο υλικό, διδάσκονται οι τεχνικές χρήσης των υλικών και μετά τα παιδιά αφήνονται ελεύθερα να δημιουργήσουν και να αυτοσχεδιάσουν.

Άλλωστε, κύριοι στόχοι της εικαστικής απασχόλησης είναι η ελεύθερη έκφραση και δημιουργικότητα, η ανάπτυξη της φαντασίας, η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης και η ελεύθερη έκφραση συναισθημάτων (σελ. 128).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί μόνο μέσα από την ελεύθερη έκφραση και τον αυτοσχεδιασμό αναπτύσσουν τα παιδιά την αισθητική τους καλλιέργεια και αποκτούν εμπιστοσύνη και σιγουριά για τον εαυτό τους και τις ικανότητές τους· γι' αυτό δεν δίνονται πρότυπα, στερεότυπα ή έτοιμες εικόνες για χρωμάτισμα, αλλά παρέχονται υλικά (με έμφαση στο άχρηστο), διδάσκονται οι τεχνικές και μετά τα παιδιά αφήνονται ελεύθερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.5 — Καταγραφή υλικού εργαστηρίου εικαστικών

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση καταγράψτε το υλικό που χρησιμοποιείται στο εργαστήριο εικαστικών. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις στην οργάνωσή του και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τις κατηγορίες της γωνιάς εικαστικών, από την οποία το εργαστήριο δανείζεται τα πάντα (σελ. 129-132):
- Έπιπλα: τραπέζια και καρέκλες (και το επιπλέον τραπέζι που απαιτεί το εργαστήριο), έπιπλα φύλαξης, έπιπλο στεγνώματος, καβαλέτα, βεστιάριο, πίνακας ανάρτησης, καλάθια.
- Εργαλεία: ποδιές, δοχεία χρωμάτων, ψαλίδια, πινέλα, βούρτσες και κύλινδροι, σφουγγάρια, καλαμάκια, καρέλια υφάσματος, πλάστες και φορμάκια, κόλλα, σπάτουλες.
- Υλικά: μπογιές-χρώματα, χαρτιά, υλικά πλασίματος, άχρηστο υλικό.
2. Έλεγχος: επάρκεια για τον μεγαλύτερο αριθμό παιδιών του εργαστηρίου, φθορές (ξεραμένες μπογιές, στεγνή κόλλα, χαλασμένα πινέλα), καταλληλότητα ανά ηλικία, ύπαρξη ατομικών και ομαδικών θέσεων φύλαξης και θέσης στεγνώματος.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Προσθήκη δεύτερου τραπεζιού και καρεκλών, όπως ορίζει το βιβλίο για το εργαστήριο.
- Ατομικές θήκες-φάκελοι με φωτογραφία κάθε παιδιού και ανοιχτή συρταριέρα ή σχοινί με μανταλάκια για στέγνωμα.
- Ταξινόμηση ανά κατηγορία σε δοχεία με εικονογραφημένες ετικέτες, σε ύψος παιδιού.
- Εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό (κουτιά, υφάσματα, καπάκια, αυγοθήκες, κουβαρίστρες) με τη συνεργασία των γονέων — έμφαση που ζητά ρητά το βιβλίο.
- Απόσυρση φθαρμένων υλικών και συμπλήρωση των ελλείψεων.
- Ξεχωριστό κουτί εργαλείων για τα μικρότερα παιδιά, χωρίς ψαλίδια και μικροαντικείμενα.
4. Καταγραφή αποτελέσματος: περισσότερα παιδιά μπορούν να δουλεύουν ταυτόχρονα, οι ημιτελείς εργασίες δεν χάνονται και τα παιδιά βρίσκουν και τακτοποιούν μόνα τους τα υλικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή επίπλων, εργαλείων και υλικών με βάση τον κατάλογο της γωνιάς εικαστικών, έλεγχος επάρκειας-φθορών-καταλληλότητας και υλοποίηση βελτιώσεων — δεύτερο τραπέζι με καρέκλες, ατομικές θήκες με φωτογραφία και θέση στεγνώματος, ταξινόμηση σε δοχεία με ετικέτες σε ύψος παιδιού, εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό μέσω των γονέων, απόσυρση φθαρμένων και ξεχωριστό κουτί για τα μικρότερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.3.6 — Υλοποίηση δραστηριότητας εικαστικών

Ερώτηση: Επιλέξτε μια από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο εικαστικών στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Κατασκευάζουμε χριστουγεννιάτικες κάρτες για τους γονείς μας» (σελ. 191).

Υλικά: χαρτόνια Α4 διπλωμένα, χρωματιστά χαρτιά (γκοφρέ, γλασέ, μεταλλιζέ), κόλλα, ψαλίδια, μαρκαδόροι και ξυλομπογιές, άχρηστο υλικό (κουμπιά, κλωστές, βαμβάκι, χρυσόσκονη), ποδιές, χασαπόχαρτο.

Πορεία:
1. Προετοιμασία του χώρου από τα παιδιά (χασαπόχαρτο, ποδιές, επιλογή υλικών).
2. Επίδειξη τεχνικών (κόλλημα, πασπάλισμα πάνω σε κόλλα, δίπλωμα) — διδάσκεται η τεχνική, όχι το θέμα.
3. Ελεύθερη δημιουργία: κάθε παιδί φτιάχνει τη δική του κάρτα όπως θέλει· δεν δίνονται πρότυπα ή έτοιμα σχέδια για αντιγραφή.
4. Στέγνωμα στην ανοιχτή συρταριέρα και φύλαξη στην ατομική θήκη μέχρι την ολοκλήρωση (η δραστηριότητα μπορεί να χρειαστεί περισσότερες μέρες).
5. Σύνδεση με το εργαστήρι γραφισμού για την «ευχή» με κώδικες μέσα στην κάρτα.
6. Τακτοποίηση των υλικών από τα παιδιά.
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: μεγάλη συμμετοχή, γιατί η κάρτα προορίζεται για τους γονείς· τα παιδιά επαναλαμβάνουν τεχνικές που έμαθαν στη γωνιά· κάποια ζητούν «να τους το κάνει η κυρία» ή αντιγράφουν το διπλανό.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: αίτημα για έτοιμο πρότυπο → ενθάρρυνση και επίδειξη μόνο της τεχνικής, με έπαινο για κάθε προσωπική λύση· δυσκολία με το ψαλίδι στα μικρότερα → προκομμένα σχήματα και σκίσιμο χαρτιού με τα χέρια· η κόλλα δεν στέγνωνε και οι κάρτες κολλούσαν μεταξύ τους → χρήση της συρταριέρας στεγνώματος· περισσότερα παιδιά από ό,τι χωρούσε το τραπέζι → προσθήκη δεύτερου τραπεζιού, όπως προβλέπει το βιβλίο για το εργαστήριο· ημιτελείς εργασίες → ατομικές θήκες με φωτογραφία, ώστε να συνεχιστούν την επόμενη μέρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της δραστηριότητας «χριστουγεννιάτικες κάρτες για τους γονείς» — προετοιμασία του χώρου από τα παιδιά, επίδειξη μόνο των τεχνικών, ελεύθερη δημιουργία χωρίς πρότυπα, στέγνωμα και φύλαξη σε ατομικές θήκες, σύνδεση με το εργαστήρι γραφισμού και τακτοποίηση από τα παιδιά· παρατηρήσεις (μεγάλη συμμετοχή, επανάληψη τεχνικών, τάση για αντιγραφή) και δυσκολίες (αίτημα για πρότυπο, ψαλίδι, στέγνωμα, χώρος, ημιτελείς εργασίες) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.1 — Στόχοι εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με τη λειτουργία του εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης;

Απάντηση:

Στόχοι του εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού/δραματοποίησης (σελ. 193):
- Να γνωρίσουν τα παιδιά τις εκφραστικές δυνατότητες όλου του σώματός τους, βάσει της αρχής της αυτενέργειας.
- Να δουλέψουν ομαδικά, βάσει της αρχής της συνεργασίας.
- Να συμμετάσχουν ενεργά σε κάθε βήμα της οργανωμένης δραστηριότητας, βάσει της αρχής της συμμετοχικότητας.
- Να εκφράσουν τα αισθήματά τους και να απελευθερωθούν από οποιεσδήποτε συστολές και φοβίες, βάσει της αρχής της προσωπικής έκφρασης και πρωτοβουλίας.
Επιπλέον (σελ. 193-194): η αξία του εργαστηρίου δεν περιορίζεται στην ψυχαγωγία ή στη διοργάνωση εκδηλώσεων και γιορτών, αλλά αποτελεί βασικό μέσο επικοινωνίας κάθε παιδιού με τον εαυτό του και με όλη την ομάδα· η δυνατότητα να δουν τα παιδιά το αποτέλεσμα της συνεργασίας τους και να το εκτιμήσουν ενισχύει την αυτογνωσία και την κριτική τους άποψη. Πρώτο στάδιο προετοιμασίας αποτελεί η γωνιά μεταμφίεσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να γνωρίσουν τις εκφραστικές δυνατότητες όλου του σώματός τους (αρχή της αυτενέργειας), να δουλέψουν ομαδικά (συνεργασία), να συμμετάσχουν ενεργά σε κάθε βήμα (συμμετοχικότητα) και να εκφράσουν τα αισθήματά τους απελευθερωμένα από συστολές και φοβίες (προσωπική έκφραση και πρωτοβουλία) — με το εργαστήριο να λειτουργεί ως βασικό μέσο επικοινωνίας με τον εαυτό και την ομάδα και να ενισχύει αυτογνωσία και κριτική άποψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.2 — Οργάνωση εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού

Ερώτηση: Τι χρειάζεται για την οργάνωση ενός εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης;

Απάντηση:

Χώρος (σελ. 194): μπορεί να είναι η αίθουσα απασχόλησης, η αυλή ή ακόμα και η παιδική χαρά. Το πιο ιδανικό είναι να υπάρχει ξεχωριστή αίθουσα όπου θα φυλάσσεται όλο το υλικό — η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, κατάλληλα διαμορφωμένη, που μπορεί να λειτουργεί και ως αίθουσα προβολών/μουσικοκινητικής και ρυθμικής αγωγής. Όλα σχεδιάζονται με στόχο την ευρυθμία του ημερήσιου προγράμματος και βάσει των δυνατοτήτων της κτιριακής εγκατάστασης.

Υλικά και συνεργασία με άλλα εργαστήρια-γωνιές (σελ. 196): για την ολοκλήρωση μιας δραματοποίησης χρειάζονται σκηνικά, κοστούμια, ίσως μουσικά και ηχητικά ερεθίσματα. Είναι πιο λειτουργικό να δουλεύονται σταδιακά από τα παιδιά:
- σκηνικά → στο εργαστήρι εικαστικών,
- κοστούμια → στη γωνιά μεταμφίεσης ή και στο εργαστήρι εικαστικών (π.χ. κατασκευή μάσκας),
- μουσικά και ηχητικά ερεθίσματα → στη γωνιά της μουσικής.
Προετοιμασία των παιδιών: ο/η βρεφονηπιοκόμος οφείλει στην αρχή να δουλέψει βασικά στοιχεία (κίνηση/σωματική έκφραση, εκφραστικότητα προσώπου και φωνής, άρθρωση, παντομίμα, αυτοσχεδιασμός), ενώ προηγείται η γωνιά μεταμφίεσης ως πρώτο στάδιο. Προτείνεται επίσης χωρισμός των παιδιών σε ομάδες με αρμοδιότητες — σκηνικά, κουστούμια-μακιγιάζ, ηθοποιοί (σελ. 198).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χώρος: αίθουσα απασχόλησης, αυλή ή παιδική χαρά, ιδανικά ξεχωριστή αίθουσα πολλαπλών χρήσεων όπου φυλάσσεται το υλικό. Υλικά: σκηνικά, κοστούμια και μουσικά-ηχητικά ερεθίσματα, που δουλεύονται σταδιακά από τα παιδιά στο εργαστήρι εικαστικών, στη γωνιά μεταμφίεσης και στη γωνιά μουσικής. Προηγείται η δουλειά στα βασικά στοιχεία του θεατρικού παιχνιδιού και η γωνιά μεταμφίεσης, ενώ τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες με αρμοδιότητες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.3 — Βασικά στοιχεία στην αρχή του εργαστηρίου

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά στοιχεία που πρέπει να δουλέψει ο/η βρεφονηπιοκόμος στην αρχή κάθε εργαστηρίου θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης;

Απάντηση:

Ο/η βρεφονηπιοκόμος οφείλει στην αρχή να δουλέψει με τα παιδιά κάποια βασικά στοιχεία του θεατρικού παιχνιδιού που αφορούν (σελ. 195):
- Την κίνηση/σωματική έκφραση.
- Την εκφραστικότητα του προσώπου και της φωνής.
- Τη σωστή άρθρωση και την καθαρότητα του λόγου.
- Την παντομίμα.
- Τον αυτοσχεδιασμό.
Προηγείται επίσης η δουλειά στη γωνιά μεταμφίεσης, που αποτελεί το πρώτο στάδιο προετοιμασίας για μια πιο οργανωμένη μορφή θεατρικού παιχνιδιού: όσο πιο καλά δείξουμε και επεξεργαστούμε κάποια πράγματα στη γωνιά αυτή, τόσο πιο εύκολα θα είναι για τα παιδιά να ασχοληθούν με τη δραματοποίηση, καθώς αυξάνεται ο βαθμός δυσκολίας (σελ. 193).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την κίνηση/σωματική έκφραση, την εκφραστικότητα του προσώπου και της φωνής, τη σωστή άρθρωση και την καθαρότητα του λόγου, την παντομίμα και τον αυτοσχεδιασμό — με προηγούμενη προετοιμασία στη γωνιά μεταμφίεσης, που είναι το πρώτο στάδιο για τη δραματοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.4 — Επιλογή θέματος θεατρικού παιχνιδιού

Ερώτηση: Πώς επιλέγεται το θέμα που θα δουλευτεί στο εργαστήριο θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης;

Απάντηση:

Το θέμα καθορίζεται όχι μόνον από τον/τη βρεφονηπιοκόμο αλλά και από τα ίδια τα παιδιά (σελ. 196). Το περιεχόμενο βασίζεται:
- σε προσωπικά βιώματα των παιδιών,
- σε φανταστικά γεγονότα,
- σε καταστάσεις προβληματισμού τις οποίες θέτει οργανωμένα ο/η βρεφονηπιοκόμος,
- και σε λογοτεχνικά κείμενα (παραμύθια).
Είναι σημαντικό η οργάνωση των δραστηριοτήτων να συνδέεται με τις εμπειρίες και τις εικόνες που έχουν τα παιδιά από το γύρω (φυσικό, κοινωνικό και τεχνητό) περιβάλλον (σελ. 194).

Το θεατρικό παιχνίδι δεν είναι αυτόνομο: συνδέεται στενά με άλλες δραστηριότητες και εργαστήρια (σκηνικά στα εικαστικά, κοστούμια στη μεταμφίεση, μουσικά ερεθίσματα στη μουσική), ώστε τα παιδιά να βιώνουν την εσωτερική ενότητα και συνοχή της δραστηριότητας και να ενεργοποιείται η φαντασία και η εφευρετικότητά τους. Οι δραστηριότητες ποικίλλουν επίσης ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των παιδιών, το ημερήσιο πρόγραμμα και τις εκδηλώσεις που οργανώνει ο Σταθμός (σελ. 198).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το θέμα καθορίζεται και από τον/τη βρεφονηπιοκόμο και από τα ίδια τα παιδιά, με περιεχόμενο από προσωπικά βιώματα, φανταστικά γεγονότα, καταστάσεις προβληματισμού που θέτει οργανωμένα ο/η βρεφονηπιοκόμος και λογοτεχνικά κείμενα (παραμύθια), και πάντα συνδεδεμένο με τις εμπειρίες των παιδιών από το φυσικό, κοινωνικό και τεχνητό περιβάλλον, τα ενδιαφέροντά τους και τις εκδηλώσεις του Σταθμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.5 — Τεχνικές παρουσίασης θεατρικών δρώμενων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες τεχνικές παρουσίασης των θεατρικών δρώμενων;

Απάντηση:

Οι κύριες τεχνικές είναι ο αυτοσχεδιασμός, η παντομίμα και η δραματοποίηση (σελ. 196-197).

Αυτοσχεδιασμός: δίνει στο παιδί τη δυνατότητα αυτοέκφρασης και προσωπικής δημιουργίας σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο. Διακρίνεται σε:
- κατευθυνόμενους — επεξεργάζονται συγκεκριμένο θέμα που καθορίζεται από τον/τη βρεφονηπιοκόμο,
- ελεύθερους — προκύπτουν μέσα από τις ενέργειες και δραστηριότητες των ίδιων των παιδιών, χωρίς κανένα συγκεκριμένο σχέδιο ή θέμα,
- αυθόρμητους — κινούνται γύρω από κάποιο θέμα όπως αυτό προκύπτει από τα ίδια τα παιδιά κατά τη διάρκεια μιας δραστηριότητας.
Παντομίμα: τεχνική που βασίζεται απόλυτα στη σωματική έκφραση, δηλαδή στη γλώσσα του σώματος· έχει άμεση σχέση με τον αυτοσχεδιασμό και στηρίζεται στη μη λεκτική επικοινωνία. Αντικείμενό της μπορεί να είναι οτιδήποτε αντικατοπτρίζει ζωντανές εικόνες από την καθημερινή ζωή του παιδιού. Το παιδί πρέπει να έχει κατανοήσει το αντικείμενο που αναπαριστά και να χρησιμοποιήσει τα κατάλληλα εκφραστικά μέσα· προϋποθέτει σχέση με το αντικείμενο, το σώμα του και την ομάδα ή το άτομο που καλείται να αντιληφθεί την ταυτότητα του αντικειμένου.

Δραματοποίηση: πιο ολοκληρωμένη φάση, εφόσον το παιδί λειτουργεί ήδη μέσα στα πλαίσια των δύο προηγούμενων τεχνικών — καλείται να ζωντανέψει διάφορες καταστάσεις και εμπειρίες. Η οργανωμένη δραματοποίηση με ανάλογη κατανομή ρόλων βάσει λογοτεχνικού κειμένου οδηγεί σε θεατρική παράσταση. Το παιδί κάνει πράξεις τις σκέψεις του και ζωντανεύει με λόγο τις κινήσεις του, μαθαίνει να λειτουργεί ομαδικά και να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως σύνολο ενός όλου, της ομάδας του θεατρικού παιχνιδιού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αυτοσχεδιασμός (κατευθυνόμενος με θέμα από τον/τη βρεφονηπιοκόμο, ελεύθερος χωρίς σχέδιο ή θέμα, αυθόρμητος γύρω από θέμα που προκύπτει από τα παιδιά), η παντομίμα (σωματική έκφραση και μη λεκτική επικοινωνία, με κατανόηση του αντικειμένου και κατάλληλα εκφραστικά μέσα) και η δραματοποίηση (πιο ολοκληρωμένη φάση με κατανομή ρόλων βάσει λογοτεχνικού κειμένου που οδηγεί σε θεατρική παράσταση και μαθαίνει το παιδί να λειτουργεί ομαδικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.6 — Οι 4 φάσεις του θεατρικού παιχνιδιού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι 4 φάσεις ανάπτυξης του θεατρικού παιχνιδιού;

Απάντηση:

Το «θεατρικό παιχνίδι» αναπτύσσεται σε τέσσερις φάσεις (σελ. 197):

1. Φάση της απελευθέρωσης: ο/η βρεφονηπιοκόμος προσπαθεί με διάφορα κινητικά παιχνίδια, τραγούδια και χορό να κάνει τα νήπια να εξοικειωθούν με τα πρόσωπα και τον χώρο και να αποδεσμευτούν από κάποια έμφυτη συστολή και διστακτικότητα.

2. Φάση της αναπαραγωγής: αρχίζουν να κυκλοφορούν θέματα και ιδέες από τον/τη βρεφονηπιοκόμο ή τα νήπια· τα σκόρπια θέματα συγκλίνουν σε έναν άξονα, ένα κυρίαρχο θέμα, μια κατεύθυνση. Τα νήπια εργάζονται κατά ομάδες και αυτοσχεδιάζουν: διαλέγουν ρόλους, μεταμφιέζονται και διαμορφώνουν τον χώρο με διάφορα υλικά. Ο/η βρεφονηπιοκόμος συντονίζει, διευθετεί, συμμετέχει και ενθαρρύνει, χωρίς να παρεμβαίνει παρά μόνο για την ασφάλεια και την άνεση των νηπίων· αν υπάρξει κενό, βοηθά με νέες ιδέες και ερεθίσματα.

3. Εκτέλεση - Θεατρική δράση: καθαρά δημιουργική δραστηριότητα των παιδιών. Τα νήπια, με βασικά εργαλεία έκφρασης το σώμα και την κίνηση, τον λόγο και την εικόνα, φτάνουν μόνα τους στη σύνθεση και παίζουν τα θέματα που παρήγαγαν τα ίδια.

4. Φάση συζήτησης: μετά την παράσταση, ο/η βρεφονηπιοκόμος και τα νήπια συζητούν αυτά που είδαν και έκαναν, ζητούν διευκρινίσεις, λένε τη γνώμη τους για το θέμα και τη λύση που διάλεξαν ή ποιες λύσεις θα μπορούσαν να βρουν και να υλοποιήσουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Φάση της απελευθέρωσης (κινητικά παιχνίδια, τραγούδια, χορός για εξοικείωση και άρση της συστολής)· 2) φάση της αναπαραγωγής (θέματα και ιδέες συγκλίνουν σε έναν άξονα, εργασία κατά ομάδες, αυτοσχεδιασμός, επιλογή ρόλων, μεταμφίεση και διαμόρφωση χώρου, με τον/την βρεφονηπιοκόμο συντονιστή/-ρια)· 3) εκτέλεση - θεατρική δράση (τα νήπια φτάνουν μόνα τους στη σύνθεση με σώμα, κίνηση, λόγο και εικόνα)· 4) φάση συζήτησης (συζητούν όσα είδαν και έκαναν και προτείνουν λύσεις).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.7 — Θεατρικό παιχνίδι με επιλεγμένη τεχνική

Ερώτηση: Επιλέξτε μια από τις προτεινόμενες τεχνικές παρουσίασης θεατρικών δρώμενων και οργανώστε ένα θεατρικό παιχνίδι με βάση αυτή στο εργαστήριο θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης του Βρεφονηπιακού Σταθμού που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: η τεχνική της παντομίμας (σελ. 196), κατάλληλη για την αρχή, γιατί στηρίζεται στη μη λεκτική επικοινωνία και δεν απαιτεί λόγο.

Πορεία:
1. Φάση προθέρμανσης: κινητικά παιχνίδια και τραγούδια για εξοικείωση και άρση της συστολής.
2. Δουλειά στα βασικά στοιχεία: κίνηση/σωματική έκφραση και εκφραστικότητα προσώπου (καθρέφτης ανά ζεύγη, «παγωμένες» εκφράσεις χαράς-λύπης-φόβου).
3. Επιλογή αντικειμένων παντομίμας από την καθημερινή ζωή των παιδιών (σελ. 196) — π.χ. ζώα και επαγγέλματα (σελ. 198).
4. Εκτέλεση: ένα παιδί ή μια μικρή ομάδα αναπαριστά, η υπόλοιπη ομάδα καλείται να αντιληφθεί την ταυτότητα του αντικειμένου.
5. Συζήτηση: τι μας βοήθησε να καταλάβουμε, ποιες κινήσεις ήταν πιο «καθαρές».
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά αποδίδουν πολύ καλά τα οικεία αντικείμενα (γάτα, γιατρός, οδηγός) και δυσκολεύονται στα άγνωστα· η μη λεκτική τεχνική βοηθά τα ντροπαλά και τα παιδιά με δυσκολίες λόγου· υπάρχει τάση να «πουν» τη λέξη αντί να τη δείξουν· η ομάδα των θεατών ενθουσιάζεται και φωνάζει τις απαντήσεις.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: λεκτική «διαρροή» → κανόνας «το στόμα ξεκουράζεται, μιλάει το σώμα», με υπενθύμιση μέσω συμβόλου· συστολή ορισμένων παιδιών → πρώτα παντομίμα σε ζευγάρια ή όλη η ομάδα ταυτόχρονα και μετά μπροστά στους άλλους· επιλογή δύσκολου αντικειμένου → κάρτες με εικόνες οικείων ζώων και επαγγελμάτων· αναστάτωση των θεατών → «σειρά απαντήσεων» με σήκωμα χεριού· περιορισμένος χώρος → μεταφορά στην αυλή ή στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: οργάνωση θεατρικού παιχνιδιού με την τεχνική της παντομίμας — προθέρμανση με κινητικά παιχνίδια, δουλειά στη σωματική έκφραση και την εκφραστικότητα του προσώπου, επιλογή οικείων αντικειμένων (ζώα, επαγγέλματα), εκτέλεση και αναγνώριση από την ομάδα, συζήτηση· παρατηρήσεις (καλή απόδοση οικείων θεμάτων, βοήθεια για ντροπαλά παιδιά, τάση για λεκτική διαρροή) και δυσκολίες (λόγος αντί κίνησης, συστολή, δύσκολα θέματα, αναστάτωση, χώρος) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.8 — Θεατρικό παιχνίδι στις 4 φάσεις

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση προετοιμάστε και πραγματοποιήστε ένα θεατρικό παιχνίδι βάσει των 4 φάσεων ανάπτυξής του. Καταγράψτε τη διαδικασία - βήματα που ακολουθήσατε και τις δικές σας παρατηρήσεις και προτάσεις.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική πορεία με βάση τις 4 φάσεις (σελ. 197), με αφορμή ένα παραμύθι που διαβάστηκε στη γωνιά βιβλιοθήκης.

1. Φάση της απελευθέρωσης: κινητικά παιχνίδια, τραγούδια και χορός, ώστε τα νήπια να εξοικειωθούν με τα πρόσωπα και τον χώρο και να αποδεσμευτούν από τη συστολή τους. Ενδεικτικά: «περπατάμε σαν…», «παγώνουμε στη μουσική», κύκλος με τραγούδι.

2. Φάση της αναπαραγωγής: συζήτηση για το παραμύθι· τα σκόρπια θέματα και ιδέες συγκλίνουν σε έναν άξονα. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες (σκηνικά, κουστούμια-μακιγιάζ, ηθοποιοί), διαλέγουν ρόλους, μεταμφιέζονται από τη γωνιά μεταμφίεσης και διαμορφώνουν τον χώρο με υλικά από το εργαστήρι εικαστικών και τη γωνιά μουσικής. Ο/η βρεφονηπιοκόμος συντονίζει, ενθαρρύνει και δεν παρεμβαίνει παρά μόνο για ασφάλεια και άνεση, δίνοντας νέα ερεθίσματα αν υπάρξει κενό.

3. Εκτέλεση - θεατρική δράση: τα παιδιά παίζουν τα θέματα που παρήγαγαν τα ίδια, με εργαλεία έκφρασης το σώμα, την κίνηση, τον λόγο και την εικόνα, φτάνοντας μόνα τους στη σύνθεση.

4. Φάση συζήτησης: μετά την παράσταση συζητούν όσα είδαν και έκαναν, ζητούν διευκρινίσεις, λένε τη γνώμη τους για το θέμα και τη λύση που διάλεξαν και προτείνουν άλλες λύσεις.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: η πρώτη φάση είναι καθοριστική — χωρίς αυτήν τα παιδιά μένουν διστακτικά· στη δεύτερη φάση ο ενθουσιασμός για τα κοστούμια «τραβά» όλη την ενέργεια· ο ρόλος του «κακού» ζητείται από πολλά παιδιά· η τρίτη φάση εξελίσσεται διαφορετικά από ό,τι σχεδιάστηκε — και σωστά, αφού τα παιδιά συνθέτουν μόνα τους· η τέταρτη φάση αναδεικνύει εντυπωσιακά την κριτική τους σκέψη.

Ενδεικτικές προτάσεις: επαρκής χρόνος στην απελευθέρωση, εναλλαγή ρόλων σε δεύτερη εκτέλεση, προετοιμασία σκηνικών-κοστουμιών σε προηγούμενες μέρες στα αντίστοιχα εργαστήρια, φωτογραφική ή βιντεοσκοπημένη καταγραφή για τη φάση της συζήτησης, μικρές ομάδες και επανάληψη του παιχνιδιού σε άλλη μέρα με άλλο θέμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση θεατρικού παιχνιδιού στις τέσσερις φάσεις — απελευθέρωση με κινητικά παιχνίδια-τραγούδια-χορό, αναπαραγωγή με σύγκλιση των ιδεών σε άξονα, ομάδες με αρμοδιότητες, επιλογή ρόλων, μεταμφίεση και διαμόρφωση χώρου, εκτέλεση όπου τα παιδιά συνθέτουν μόνα τους και τελική συζήτηση-αποτίμηση· παρατηρήσεις (σημασία της πρώτης φάσης, ενθουσιασμός για τα κοστούμια, διεκδίκηση ρόλων, αυτόνομη εξέλιξη, ανάδειξη κριτικής σκέψης) και προτάσεις (χρόνος στην απελευθέρωση, εναλλαγή ρόλων, προετοιμασία υλικών σε άλλα εργαστήρια, καταγραφή, μικρές ομάδες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.4.9 — Υλοποίηση δραστηριότητας δραματοποίησης

Ερώτηση: Επιλέξτε μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο θεατρικού παιχνιδιού/ δραματοποίησης στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Τα παιδιά μαθαίνουν κάποιο τραγούδι και επιλέγουν εικόνες του που θα μπορούσαν να αναπαραστήσουν» (σελ. 198).

Βήματα:
1. Εκμάθηση του τραγουδιού στη γωνιά μουσικής και συζήτηση για το περιεχόμενό του.
2. Επιλογή εικόνων από το τραγούδι που προσφέρονται για αναπαράσταση — η επιλογή γίνεται από τα παιδιά.
3. Χωρισμός σε τρεις ομάδες: ορχήστρα (ρυθμική συνοδεία στο πλαίσιο της μουσικής αγωγής), χορωδία (τραγούδι), δραματοποίηση (αναπαράσταση με κινήσεις, εκφράσεις ή ήχους).
4. Κατασκευή ή επιλογή σκηνικών και κουστουμιών στο εργαστήρι εικαστικών και στη γωνιά μεταμφίεσης, εφόσον το περιεχόμενο του τραγουδιού το προσφέρει.
5. Πρόβα και εκτέλεση, με εναλλαγή των παιδιών στις ομάδες σε επόμενες επαναλήψεις, ώστε κάθε φορά να συμμετέχουν σε διαφορετική ομάδα και να κάνουν τις δικές τους προτάσεις.
6. Συζήτηση-αποτίμηση στο τέλος.
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: η τριπλή διαίρεση δίνει ρόλο σε όλα τα παιδιά, ακόμη και στα πιο διστακτικά· η ορχήστρα προσελκύει όσα δεν θέλουν να εκτεθούν· η επανάληψη με εναλλαγή ομάδων αυξάνει τη συμμετοχή· τα παιδιά προτείνουν αυθόρμητα δικές τους κινήσεις.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: όλα θέλουν την ίδια ομάδα → πρόγραμμα εναλλαγής και υπόσχεση επανάληψης· δυσκολία συγχρονισμού ορχήστρας-χορωδίας → αργός ρυθμός και οπτικό σήμα εκκίνησης· ξεχνούν τα λόγια → επανάληψη του τραγουδιού σε προηγούμενες μέρες και εικονογραφημένες κάρτες στίχων· έλλειψη οργάνων → αυτοσχέδια κρουστά από άχρηστο υλικό στο εργαστήρι εικαστικών· περιορισμένος χώρος → χρήση της αίθουσας πολλαπλών χρήσεων ή της αυλής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της δραστηριότητας με το τραγούδι — εκμάθηση και συζήτηση, επιλογή εικόνων από τα παιδιά, χωρισμός σε ορχήστρα, χορωδία και ομάδα δραματοποίησης, κατασκευή σκηνικών-κουστουμιών στα αντίστοιχα εργαστήρια, εκτέλεση με εναλλαγή ομάδων και τελική συζήτηση· παρατηρήσεις (ρόλος για όλα τα παιδιά, ασφάλεια για τα διστακτικά, αυθόρμητες προτάσεις) και δυσκολίες (διεκδίκηση ομάδων, συγχρονισμός, λόγια, όργανα, χώρος) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.1 — Στόχοι εργαστηρίου τεχνολογίας

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με την οργάνωση του εργαστηρίου τεχνολογίας;

Απάντηση:

Στόχοι του εργαστηρίου τεχνολογίας (σελ. 199):
- Εξοικείωση με τις δοκιμές και τα πειράματα.
- Κατανόηση του φυσικού περιβάλλοντος και των φυσικών φαινομένων.
- Ενίσχυση οπτικής αντίληψης και παρατήρησης.
- Καλλιέργεια ενδιαφέροντος για τις φυσικές επιστήμες.
- Όξυνση κριτικής σκέψης.
- Ανάπτυξη ικανοτήτων εξερεύνησης, σύγκρισης και επίλυσης σχετικών προβλημάτων.
- Καλλιέργεια κοινωνικότητας και αμοιβαίας συνδιαλλαγής.
Το εργαστήριο οργανώνεται με στόχο την ανακάλυψη απλών φυσικών φαινομένων από τα ίδια τα παιδιά μέσα από την παρατήρηση, την άσκηση και το πείραμα. Ενισχύεται η ικανότητα αναζήτησης και εντοπισμού μικρών λεπτομερειών και διαφορών, ενώ η κοινωνικότητα και η αμοιβαία συνδιαλλαγή καλλιεργούνται βάσει ενός κοινού στόχου. Η μάθηση πρέπει να βασίζεται στην άμεση εμπειρία: έτσι ικανοποιείται η περιέργεια των παιδιών και γνωρίζουν το περιβάλλον, τους φυσικούς νόμους και τα φυσικά φαινόμενα μέσα από τη δική τους ενεργή συμμετοχή. Η μάθηση μέσω ενεργητικής και διερευνητικής συμμετοχής έχει καλύτερα και πιο σταθερά αποτελέσματα στον χρόνο (σελ. 200).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξοικείωση με τις δοκιμές και τα πειράματα, κατανόηση του φυσικού περιβάλλοντος και των φυσικών φαινομένων, ενίσχυση οπτικής αντίληψης και παρατήρησης, καλλιέργεια ενδιαφέροντος για τις φυσικές επιστήμες, όξυνση κριτικής σκέψης, ανάπτυξη ικανοτήτων εξερεύνησης-σύγκρισης-επίλυσης προβλημάτων και καλλιέργεια κοινωνικότητας και αμοιβαίας συνδιαλλαγής — με τη μάθηση να στηρίζεται στην άμεση εμπειρία και την ενεργητική, διερευνητική συμμετοχή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.2 — Διαφορές από τη γωνιά παρατήρησης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές του εργαστηρίου τεχνολογίας από τη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων;

Απάντηση:

Οι βασικοί στόχοι του εργαστηρίου συμπίπτουν με τους στόχους της γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων, εφόσον το βασικό αντικείμενο ενασχόλησής τους είναι το ίδιο (σελ. 201).

Ως προς τη διαφορά τους ισχύει ό,τι γενικά για τις διαφορές γωνιών-εργαστηρίων:
- Στη γωνιά τα παιδιά παίζουν και ανακαλύπτουν μόνα τους τις διάφορες ιδιότητες των υλικών και των φυσικών φαινομένων.
- Στο εργαστήριο η απασχόληση είναι πιο δομημένη και καθοδηγείται περισσότερο από τον/τη βρεφονηπιοκόμο, ο/η οποίος/-α προτείνει ιδέες και επινοεί δραστηριότητες για καινούργιους πειραματισμούς με τα υλικά.
Χρονική σειρά: το παιχνίδι στη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων πρέπει να προηγείται από την οργάνωση του εργαστηρίου τεχνολογίας, ώστε τα παιδιά να έχουν έρθει σε μια πρώτη επαφή με τα υλικά και να τους έχουν δημιουργηθεί οι σχετικές απορίες που θα διερευνήσουν αναλυτικότερα στο εργαστήριο. Τα παιδιά έχουν ήδη γνωρίσει βασικές χρήσεις και ιδιότητες των υλικών στη γωνιά, κι έτσι το εργαστήριο έρχεται να επεκτείνει την ήδη κατακτημένη γνώση (σελ. 201).

Ισχύουν επίσης οι γενικές διαφορές: το εργαστήριο δεν έχει μόνιμο χώρο και δανείζεται τον εξοπλισμό της γωνιάς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στόχοι συμπίπτουν, γιατί το αντικείμενο είναι το ίδιο· η διαφορά είναι η γενική διαφορά γωνιάς-εργαστηρίου: στη γωνιά τα παιδιά παίζουν και ανακαλύπτουν μόνα τους, ενώ στο εργαστήριο η απασχόληση είναι πιο δομημένη και καθοδηγούμενη, με ιδέες και πειραματισμούς που προτείνει ο/η βρεφονηπιοκόμος· επιπλέον το παιχνίδι στη γωνιά πρέπει να προηγείται, ώστε το εργαστήριο να επεκτείνει την ήδη κατακτημένη γνώση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.3 — Εξοπλισμός και οργάνωση εργαστηρίου τεχνολογίας

Ερώτηση: Πως εξοπλίζεται και οργανώνεται ένα εργαστήριο τεχνολογίας;

Απάντηση:

Εξοπλισμός (σελ. 202): χρησιμοποιείται ο αντίστοιχος εξοπλισμός με τη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων και δανειζόμαστε και από οποιαδήποτε άλλη γωνιά, ανάλογα με το θέμα που μελετάμε. Δηλαδή: στρογγυλό χαμηλό τραπέζι (ή χαρτόκουτα ντυμένα με ύφασμα), καρέκλες ή μαξιλάρια, χαμηλό έπιπλο με ράφια, αφίσες-φωτογραφίες, απλό μικροσκόπιο, και υλικά όπως μαγνήτες, μεγεθυντικοί φακοί, καθρέπτες, σταγονόμετρα, θερμόμετρα, ρόδες, τροχαλίες, ζυγαριά, πυξίδα, μοχλοί, κύλινδροι, σανίδες, σπάγκοι, λάστιχα, μπαταρίες, συνδετήρες, μπουκάλια και κουτιά.

Οργάνωση:
- Έναυσμα αποτελούν τα ερωτήματα και οι απορίες των ίδιων των παιδιών: «δεν έχει νόημα να μελετάμε στοιχεία και καταστάσεις που δεν προκαλούν το ενδιαφέρον των παιδιών» (σελ. 200).
- Προηγείται το παιχνίδι στη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων.
- Δεν προσφέρουμε τίποτε έτοιμο στα παιδιά ούτε κάνουμε εμείς αντί για αυτά πράγματα που μπορούν να κάνουν μόνα τους — απλώς τα βοηθάμε να κατακτήσουν τη γνώση μόνα τους (σελ. 201).
- Πορεία: αφού επιλυθούν οι απορίες τους, προτείνουμε ιδέες για δοκιμές και πειράματα, συμμετέχουμε στη διαδικασία, βοηθάμε μόνο όταν μας το ζητήσουν, τονίζουμε τα σημεία και τις έννοιες που πρέπει να προσέξουν και, αφού ολοκληρωθεί, συζητάμε για όσα παρατηρήσαμε, επισημαίνουμε γενικότερες εφαρμογές, επιλύουμε νέες απορίες και ζητάμε από τα παιδιά να προτείνουν δικές τους εφαρμογές και πειράματα.
- Δεν χρησιμοποιούμε επιστημονικούς όρους και σύνθετες έννοιες: οι επεξηγήσεις πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο απλά διατυπωμένες και ανάλογες με το εξελικτικό στάδιο των παιδιών (σελ. 205).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξοπλίζεται με τον αντίστοιχο εξοπλισμό της γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων (τραπέζι, ράφια, μικροσκόπιο, μαγνήτες, φακοί, θερμόμετρα, ζυγαριά, τροχαλίες, μπαταρίες κ.ά.) και με δανεισμό από άλλες γωνιές ανάλογα με το θέμα· οργανώνεται με έναυσμα τις απορίες των παιδιών, μετά από ελεύθερο παιχνίδι στη γωνιά, χωρίς να δίνεται τίποτε έτοιμο — προτείνονται δοκιμές και πειράματα, ακολουθεί συζήτηση, γενικότερες εφαρμογές και νέες προτάσεις των παιδιών, με απλή γλώσσα χωρίς επιστημονικούς όρους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.4 — Εργαστήριο τεχνολογίας από άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων σκεφτείτε πως μπορείτε να οργανώσετε ένα εργαστήριο τεχνολογίας από άχρηστο υλικό. Συλλέξτε το υλικό που θεωρείτε απαραίτητο και παρουσιάστε τον τρόπο οργάνωσής του στην τάξη.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικός σχεδιασμός.

Βήμα 1 — Επιλογή φαινομένων από τις προτεινόμενες δραστηριότητες του βιβλίου (σελ. 202-205): εκκρεμές, υδρατμοί-βροχή, βάρος και ζυγαριά, αλεξίπτωτο, κεκλιμένο επίπεδο, μαγνήτες, αυτοσχέδιο θερμόμετρο, αστραπή με μπαλόνια.

Βήμα 2 — Συλλογή άχρηστου υλικού ανά φαινόμενο:
- Εκκρεμές: σπάγκος, μολύβι, μικρό πλαστικό παιχνίδι ή αυτοκινητάκι.
- Αλεξίπτωτο: τετράγωνο πανί ή μαντήλι, 4 κομμάτια σπάγκος, μικρό παιχνίδι.
- Κεκλιμένο επίπεδο: ρολό από χαρτί κουζίνας, ξύλινη σανίδα, βόλοι και χάντρες.
- Βάρος: γυάλινα ή πλαστικά βάζα, αλεύρι, άμμος, γύψος, μπογιά για να μη φαίνεται το περιεχόμενο, αυτοσχέδια ζυγαριά με κρεμάστρα και δύο κύπελλα.
- Θερμόμετρο: μπουκάλι, φελλός τρυπημένος, λεπτός σωλήνας ή καλαμάκι, χρωματιστό υγρό.
- Μαγνητισμός: μαγνήτες από παλιό ψυγείο, συνδετήρες, καπάκια, οδοντογλυφίδες.
- Αστραπή: μπαλόνια και μάλλινο ρούχο.
- Υδρατμοί: κατσαρόλα και πιάτο (με τον ενήλικα).
Βήμα 3 — Αυτοσχέδια έπιπλα: χαρτόκουτα ντυμένα με ύφασμα ως τραπέζι (σελ. 142), τελάρα φρούτων ως ραφιέρα, καπάκια κουτιών ως δίσκοι πειραμάτων, μαξιλάρια από παλιά υφάσματα.

Βήμα 4 — Ασφάλεια και υγιεινή: πλύσιμο και απολύμανση, αποφυγή αιχμηρών, σπασμένων ή πολύ μικρών αντικειμένων, τα θερμά και τα κοφτερά τα χειρίζεται μόνο ο ενήλικας.

Βήμα 5 — Ταξινόμηση και σήμανση: ένας δίσκος ανά φαινόμενο, με εικονογραφημένη καρτέλα-ερώτημα («γιατί πέφτει;», «τι κολλάει στον μαγνήτη;»).

Βήμα 6 — Παρουσίαση στην τάξη: κάθε ομάδα δείχνει τα υλικά της, εξηγεί το φαινόμενο που υπηρετούν, εκτελεί ζωντανά ένα πείραμα και προτείνει τη διατύπωση των επεξηγήσεων με απλή γλώσσα, χωρίς επιστημονικούς όρους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση ομαδικής άσκησης: επιλογή φαινομένων από τις δραστηριότητες του βιβλίου (εκκρεμές, υδρατμοί, βάρος, αλεξίπτωτο, κεκλιμένο επίπεδο, μαγνήτες, θερμόμετρο, αστραπή), συλλογή άχρηστου υλικού ανά φαινόμενο, αυτοσχέδια έπιπλα από χαρτόκουτα και τελάρα, έλεγχος ασφάλειας με τα επικίνδυνα στον ενήλικα, ταξινόμηση σε δίσκους με εικονογραφημένες καρτέλες-ερωτήματα και παρουσίαση με ζωντανό πείραμα και απλή γλώσσα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.5 — Εργαστήριο τεχνολογίας με τους γονείς

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση οργανώστε ένα εργαστήριο τεχνολογίας με τη συνεργασία των γονέων. Περιγράψτε τη διαδικασία και τα στάδια που ακολουθήσατε κατά την οργάνωσή του.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Καταγραφή των αποριών των παιδιών: για μία εβδομάδα σημειώνουμε τα ερωτήματα που θέτουν αυθόρμητα (γιατί πέφτει, γιατί κολλάει, πώς ανάβει η λάμπα). Τα ερωτήματα των παιδιών είναι το έναυσμα (σελ. 200).

Στάδιο 2 — Ενημέρωση των γονέων: ανακοίνωση και σύντομη συνάντηση όπου εξηγούνται οι στόχοι του εργαστηρίου και ζητείται συγκεκριμένη βοήθεια — υλικά (μαγνήτες, φακοί, μπαταρίες και λαμπάκια, σπάγκοι, τροχαλίες, μπουκάλια, ζυγαριά, καθρεφτάκια, πανιά) και χρόνος· πρόσκληση σε γονέα με σχετικό επάγγελμα (ηλεκτρολόγο, μηχανικό, φαρμακοποιό) για μια σύντομη επίδειξη, όπως προτείνει το βιβλίο για τη συνεργασία με τους γονείς (σελ. 82).

Στάδιο 3 — Συγκέντρωση και έλεγχος υλικού: καθαρισμός, απολύμανση, απόσυρση αιχμηρών, σπασμένων και πολύ μικρών αντικειμένων· τα θερμά και τα κοφτερά μένουν στον ενήλικα.

Στάδιο 4 — Διαμόρφωση: χώρος με καλό φωτισμό και επιφάνεια εργασίας, με τον εξοπλισμό της γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων και δανεισμό από άλλες γωνιές ανάλογα με το θέμα· υλικά σε δίσκους ανά φαινόμενο.

Στάδιο 5 — Λειτουργία: προηγείται ελεύθερο παιχνίδι στη γωνιά παρατήρησης· στο εργαστήριο προτείνουμε δοκιμές και πειράματα, συμμετέχουμε, δεν δίνουμε τίποτε έτοιμο, και στο τέλος συζητάμε τι παρατηρήσαμε και ποιες είναι οι γενικότερες εφαρμογές.

Στάδιο 6 — Αξιολόγηση και επιστροφή στους γονείς: φωτογραφικό αφιέρωμα στον πίνακα και «ημερολόγιο ανακαλύψεων» με τις ζωγραφιές και τις διατυπώσεις των παιδιών.

Ενδεικτικά προβλήματα και αντιμετώπιση: ακατάλληλα ή επικίνδυνα υλικά από δωρεές → γραπτή λίστα ασφαλών υλικών· ανομοιόμορφη ανταπόκριση → ονομαστικός κατάλογος εθελοντών ανά υλικό· τάση των γονέων να «κάνουν το πείραμα» αντί για τα παιδιά → σαφής συμφωνία ότι δεν κάνουμε εμείς ό,τι μπορούν να κάνουν μόνα τους· πολλά παιδιά ταυτόχρονα → μικρές ομάδες με έναν δίσκο κάθε φορά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή των αποριών των παιδιών ως έναυσμα, ενημέρωση γονέων με συγκεκριμένη λίστα υλικών και πρόσκληση γονέα-επαγγελματία, έλεγχος και απολύμανση υλικού με απόσυρση των επικίνδυνων, διαμόρφωση χώρου με τον εξοπλισμό της γωνιάς παρατήρησης και δίσκους ανά φαινόμενο, λειτουργία μετά από ελεύθερο παιχνίδι στη γωνιά και χωρίς να δίνεται τίποτε έτοιμο, και αξιολόγηση με φωτογραφικό αφιέρωμα και ημερολόγιο ανακαλύψεων· προβλήματα (ακατάλληλα υλικά, ανταπόκριση, παρέμβαση ενηλίκων, μεγάλες ομάδες) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.5.6 — Υλοποίηση δραστηριότητας τεχνολογίας

Ερώτηση: Επιλέξτε μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο τεχνολογίας στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Αλεξίπτωτο» (σελ. 203).

Υλικά: τετράγωνο πανί ή μαντήλι, 4 κομμάτια σπάγκο, ένα μικρό πλαστικό παιχνίδι.

Βήματα (όπως τα δίνει το βιβλίο):
1. Δένουμε με 4 κομμάτια σπάγκο τις άκρες του πανιού γύρω από το παιχνίδι.
2. Σηκώνουμε το χέρι μας ψηλά και το αφήνουμε να πέσει.
3. Ρωτάμε το παιδί αν ξέρει γιατί πέφτει προς τα κάτω.
4. Δοκιμάζουμε να το αφήσουμε να πέσει και χωρίς το πανί και συγκρίνουμε.
5. Συζήτηση: έτσι το παιδί μαθαίνει την έννοια της βαρύτητας και τη διαφορά στην ταχύτητα πτώσης ανάλογα με την επιφάνεια — με απλή διατύπωση, χωρίς επιστημονικούς όρους.
6. Επέκταση: τα παιδιά προτείνουν δικές τους δοκιμές (μεγαλύτερο πανί, βαρύτερο παιχνίδι, ρίψη από διαφορετικό ύψος) και συνδέουμε με άλλες δραστηριότητες (εφημερίδα που πέφτει πιο αργά από βόλο, σελ. 144).
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά προβλέπουν αυθόρμητα («θα πέσει πιο αργά με το πανί») και επαναλαμβάνουν πολλές φορές τη ρίψη· η σύγκριση με-χωρίς πανί κάνει το φαινόμενο ορατό· τα παιδιά θέλουν το δικό τους αλεξίπτωτο.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: δέσιμο των σπάγκων πέρα από τις δυνατότητες των μικρότερων → προδεμένοι κόμποι και δέσιμο του τελευταίου από το παιδί, ώστε να μην κάνουμε εμείς ό,τι μπορούν να κάνουν μόνα τους· μπερδεύονται οι σπάγκοι → μεγαλύτερα κομμάτια και ξεχωριστό αλεξίπτωτο ανά παιδί· έλλειψη ύψους → ρίψη από καρέκλα με τον ενήλικα ή από τη σκάλα της αυλής· αναμονή σειράς → κατασκευή περισσότερων αλεξίπτωτων στο εργαστήρι εικαστικών· αίτημα για «επιστημονική» εξήγηση → απλή διατύπωση ανάλογη με το εξελικτικό στάδιο των παιδιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της δραστηριότητας «αλεξίπτωτο» — δέσιμο του πανιού με τέσσερις σπάγκους γύρω από μικρό παιχνίδι, ρίψη από ύψος, ερώτηση γιατί πέφτει, σύγκριση με ρίψη χωρίς πανί και συζήτηση για τη βαρύτητα και την επίδραση της επιφάνειας στην ταχύτητα πτώσης, με επεκτάσεις που προτείνουν τα παιδιά· παρατηρήσεις (αυθόρμητες προβλέψεις, επαναλήψεις) και δυσκολίες (δέσιμο, μπερδεμένοι σπάγκοι, ύψος, αναμονή, γλώσσα εξήγησης) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.1 — Στόχοι εργαστηρίων προφορικού και γραπτού λόγου

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι που επιδιώκονται με την οργάνωση των εργαστηρίων που αφορούν τον προφορικό και το γραπτό λόγο;

Απάντηση:

Η οργάνωση των εργαστηρίων που αφορούν τον λόγο είναι πολύ σημαντική και απαραίτητη, γιατί μέσα από αυτά ασκούνται τα παιδιά σε διάφορες κινητικές και νοητικές δεξιότητες, που θα τα βοηθήσουν να μεταβούν ομαλά στο επόμενο στάδιο της σχολικής αγωγής (σελ. 205-206). Βασίζονται στις αρχές του Αναλυτικού Προγράμματος της προσχολικής αγωγής.

Στόχοι:
- Πρωταρχικός στόχος δεν είναι να μάθουν τα παιδιά να διαβάζουν και να γράφουν, αλλά να εμπλακούν με φυσικό και απλό τρόπο στη διαδικασία της γραφής και της ανάγνωσης — γι' αυτό σε αυτό το στάδιο δε μιλάμε για γραφή αλλά για γραφισμούς.
- Κεντρικός στόχος: να μάθει το παιδί να χειρίζεται όσο το δυνατόν καλύτερα και νωρίτερα τη νεοελληνική γλώσσα — να την καταλαβαίνει, να τη μιλάει, να τη διαβάζει και να τη γράφει.
- Να συμμετάσχει σε δραστηριότητες σύνδεσης του προφορικού και του γραπτού λόγου και να συνειδητοποιήσει ότι ο προφορικός λόγος παίρνει μορφή μέσα από τον γραπτό και ο γραπτός έχει άμεση σχέση με τον προφορικό.
- Να εκφράζει λεκτικά σωστά τις σκέψεις και τις εμπειρίες του και να απεικονίζει με σύμβολα αυτό που διατύπωσε προφορικά.
Η γλώσσα αντιμετωπίζεται ως μέσο επικοινωνίας και έκφρασης αλλά και ως «εργαλείο της σκέψης» (Piaget). Ειδικότερα, στην προανάγνωση οι δραστηριότητες στοχεύουν να αντιληφθούν τα νήπια την αντιστοιχία προφορικού-γραπτού λόγου (κωδικοποίηση και αποκωδικοποίηση), να εισαχθούν βαθμιαία στη σωστή δόμηση του προφορικού λόγου (λέξεις-προτάσεις) και να προσεγγίσουν διαισθητικά τη σημασιολογική, γραμματική, συντακτική και μορφοφωνολογική πλευρά της γλώσσας (σελ. 212).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι να μάθουν τα παιδιά να γράφουν και να διαβάζουν, αλλά να εμπλακούν με φυσικό και απλό τρόπο στη διαδικασία της γραφής και της ανάγνωσης (γι' αυτό μιλάμε για γραφισμούς)· κεντρικός στόχος είναι να χειρίζεται το παιδί όσο το δυνατόν καλύτερα και νωρίτερα τη νεοελληνική γλώσσα, να συνδέει προφορικό και γραπτό λόγο (κωδικοποίηση-αποκωδικοποίηση), να δομεί σωστά τον προφορικό λόγο και να προσεγγίζει διαισθητικά τη σημασιολογική, γραμματική, συντακτική και μορφοφωνολογική πλευρά της γλώσσας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.2 — Σειρά δραστηριοτήτων στο εργαστήρι γραφισμού

Ερώτηση: Ποια σειρά δραστηριοτήτων θα πρέπει να ακολουθεί η υλοποίηση ενός προγράμματος στο εργαστήριο γραφισμού;

Απάντηση:

Η υλοποίηση ενός προγράμματος στο εργαστήρι του γραφισμού θα πρέπει να ακολουθεί τις παρακάτω κατά σειρά δραστηριότητες (σελ. 209-210):
1. Διαδρομές του νηπίου στον φυσικό χώρο σε σχέση με σταθερά σημεία αναφοράς.
2. Αναπαραγωγή των διαδρομών αυτών σε άλλο χώρο και σε σχέση με διαφορετικά σημεία αναφοράς.
3. Αναδιοργάνωση και έκφραση σε λεκτικό επίπεδο των παραπάνω διαδρομών.
4. Μεταφορά των παραπάνω διαδρομών σε γραφικό επίπεδο.
Παράδειγμα εφαρμογής (σελ. 210): χωρίζουμε τα παιδιά σε ομάδα εκτέλεσης και ομάδα παρατήρησης· τοποθετούμε κορύνες στο έδαφος (αυλή ή αίθουσα) και ζητάμε να περνούν με ζιγκ-ζαγκ, ενώ η ομάδα παρατήρησης σχολιάζει την κίνηση — και μετά οι ομάδες αλλάζουν ρόλους. Κατόπιν τα παιδιά τοποθετούν τουβλάκια όπως ήταν οι κορύνες και επαναλαμβάνουν την κίνηση με ένα αυτοκινητάκι σε άλλο επίπεδο, με τον/την βρεφονηπιοκόμο να παροτρύνει την κίνηση από αριστερά προς τα δεξιά. Τέλος, τα νήπια σχεδιάζουν τη διαδρομή πάνω σε χαρτί — πρώτα σε μεγάλο και μετά σε μικρότερο χαρτί — ενώ ο/η βρεφονηπιοκόμος παρατηρεί κάθε κίνηση (π.χ. πώς κρατάει το μολύβι) και ενισχύει την ενέργεια του παιδιού.

Τέτοιες δραστηριότητες πρέπει να γίνονται σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς και να επαναλαμβάνονται με παραλλαγές, διαφορετικά σημεία αναφοράς και διαφορετικά υλικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Διαδρομές του νηπίου στον φυσικό χώρο σε σχέση με σταθερά σημεία αναφοράς· 2) αναπαραγωγή των διαδρομών σε άλλο χώρο με διαφορετικά σημεία αναφοράς· 3) αναδιοργάνωση και λεκτική έκφραση των διαδρομών· 4) μεταφορά τους σε γραφικό επίπεδο — με επανάληψη σε όλη τη χρονιά και παραλλαγές σε σημεία αναφοράς και υλικά (π.χ. ζιγκ-ζαγκ ανάμεσα σε κορύνες, αναπαράσταση με τουβλάκια και αυτοκινητάκι, σχεδίαση πρώτα σε μεγάλο και μετά σε μικρότερο χαρτί).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.3 — Σύνδεση με τα υπόλοιπα εργαστήρια και γωνιές

Ερώτηση: Πώς συνδέεται η λειτουργία των εργαστηρίων γραφισμού και ανάγνωσης με τη λειτουργία των υπόλοιπων εργαστηρίων και γωνιών;

Απάντηση:

Τα δύο εργαστήρια δεν αντιμετωπίζονται ως δύο ξέχωρες δραστηριότητες: είναι αλληλένδετα και πολλές φορές συνυπάρχουν σε όλη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας (σελ. 206). Επιπλέον συνδέονται με τις καθημερινές δραστηριότητες και με τις υπόλοιπες γωνιές και εργαστήρια:
- Καθημερινές δραστηριότητες που ενισχύουν γραφισμό και ανάγνωση: συζητήσεις πάνω σε διάφορα θέματα, συζήτηση για την ημερομηνία και τοποθέτηση σε φανελοπίνακα ή ημερολόγιο της ημέρας και της ημερομηνίας, αναγνώριση των συμβόλων και σημάτων που υπάρχουν στην αίθουσα, παρουσιολόγιο (σελ. 206).
- Με το εργαστήρι μαγειρικής: τα παιδιά υπαγορεύουν κείμενο, π.χ. μια συνταγή, και «γράφουν» τη συνταγή με κώδικες, ενώ στη συνέχεια τη διαβάζουν για να φτιάξουν το φαγητό (σελ. 209, 212-213).
- Με τη γωνιά βιβλιοθήκης: αντιγραφή του τίτλου βιβλίου στη δανειστική βιβλιοθήκη, υποθέσεις για το περιεχόμενο και το εξώφυλλο, ανάγνωση ιστορίας και συζήτηση.
- Με τη γωνιά ταχυδρομείου / επαγγελμάτων: γράψιμο ευχετήριων καρτών, δραστηριότητα όπου ο ταχυδρόμος πρέπει να αναγνωρίσει για ποιον είναι το γράμμα.
- Με τη γωνιά του μανάβικου: αναγνώριση των προϊόντων από το περιτύλιγμά τους, συζήτηση για το ελληνικό και το λατινικό αλφάβητο.
- Με τη γωνιά της συζήτησης: εκεί γίνονται πολλές δραστηριότητες ανάγνωσης, καθώς και η καταγραφή φράσεων και το «παιχνίδι της ξεχασμένης λέξης».
- Με τις ανοιχτές τάξεις: αποστολή μηνύματος στα παιδιά άλλου τμήματος.
- Με τα εικαστικά και τις ψυχοκινητικές δραστηριότητες: οι γραφισμοί προκύπτουν και μέσα από τη ζωγραφική αλλά και μέσα από ψυχοκινητικές δραστηριότητες που ενεργοποιούν όλο το σώμα (σελ. 209).
Τέλος, ο χώρος του Σταθμού πρέπει να είναι πλούσιος (όχι υπερβολικά) σε γραφικά ερεθίσματα, ώστε το παιδί να έχει εικόνες του γραπτού λόγου σε σχέση με τα αντικείμενα του χώρου — και έτσι αυθόρμητα να περνά και στην ανάγνωση (σελ. 210).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι αλληλένδετα μεταξύ τους και συνδέονται με τις καθημερινές δραστηριότητες (συζητήσεις, ημερομηνία σε φανελοπίνακα-ημερολόγιο, σύμβολα και σήματα της αίθουσας, παρουσιολόγιο) και με τις άλλες γωνιές και εργαστήρια: με τη μαγειρική (υπαγόρευση και «γράψιμο»-ανάγνωση συνταγής με κώδικες), τη βιβλιοθήκη (τίτλοι, εξώφυλλα, ανάγνωση ιστορίας), το ταχυδρομείο-επαγγέλματα (ευχετήριες κάρτες, αναγνώριση παραλήπτη), το μανάβικο (προϊόντα από το περιτύλιγμα), τη γωνιά συζήτησης, τις ανοιχτές τάξεις (μήνυμα σε άλλο τμήμα) και τα εικαστικά-ψυχοκινητικά, μέσα σε χώρο πλούσιο σε γραφικά ερεθίσματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.4 — Οργάνωση και εξοπλισμός εργαστηρίου γραφισμού

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται και πώς εξοπλίζεται ένα εργαστήριο γραφισμού;

Απάντηση:

Οργάνωση (σελ. 207-208):
- Η εισαγωγή στη διαδικασία του γραφισμού είναι πολύμορφη και αφορά και τον νοητικό και τον ψυχοκινητικό τομέα. Πριν καν περάσει το παιδί στους γραφισμούς, πρέπει να μπορεί να ακολουθεί μια διαδρομή μέσα στον χώρο και στη συνέχεια να την αναπαριστά σε άλλο χώρο με διαφορετικά σημεία αναφοράς.
- Επομένως δεν περιοριζόμαστε σε γραφικά σχέδια πάνω στο χαρτί· ήδη από την ηλικία των δύο ετών το παιδί μπορεί να «παίξει» με γραφισμούς ακολουθώντας μια διαδρομή στο παιχνίδι και να εξασκεί την οπτικοκινητική αντίληψη.
- Ο/η βρεφονηπιοκόμος πρέπει να γνωρίζει τις βασικές κινήσεις της γραφής: από αριστερά προς τα δεξιά, από κάτω προς τα πάνω και από πάνω προς τα κάτω.
- Ο χώρος του εργαστηρίου δεν είναι ανάγκη να είναι συγκεκριμένος: π.χ. μια διαδρομή μπορεί να εκτελεστεί στην αυλή και η αναπαράστασή της να γίνει στην τάξη.
- Το πρόγραμμα βασίζεται στην παρατήρηση και την ενεργή συμμετοχή όλων των παιδιών, αλλά και στις δυνατότητες κάθε παιδιού, που πρέπει να έχει αντίληψη του χώρου (χωρικές σχέσεις και έννοιες) και του σώματος, οπτικοκινητικό συντονισμό και αντίληψη της αμφιπλευρικότητας.
Υλικό για το εργαστήρι γραφισμού (σελ. 208):
- Ψυχοκινητικό υλικό (κορύνες, σχοινιά, στεφάνια κτλ.).
- Παιδαγωγικό υλικό (παιχνίδια διαδρομών και κατασκευών).
- Μολύβια, μαρκαδόροι, κιμωλίες.
- Χαρτιά όλων των ειδών.
Το υλικό είναι άπειρο και αφήνεται στην ευχέρεια του/της βρεφονηπιοκόμου, που καλείται να καλύψει και τις ανάγκες του παιδαγωγικού έργου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανώνεται ως πολύμορφη νοητική και ψυχοκινητική διαδικασία που ξεκινά από διαδρομές στον χώρο και την αναπαράστασή τους αλλού, όχι από σχέδια στο χαρτί· ο χώρος δεν χρειάζεται να είναι συγκεκριμένος (διαδρομή στην αυλή, αναπαράσταση στην τάξη), ο/η βρεφονηπιοκόμος γνωρίζει τις τρεις βασικές κινήσεις της γραφής και το πρόγραμμα στηρίζεται στις δυνατότητες κάθε παιδιού. Υλικό: ψυχοκινητικό (κορύνες, σχοινιά, στεφάνια), παιδαγωγικό (παιχνίδια διαδρομών και κατασκευών), μολύβια-μαρκαδόροι-κιμωλίες και χαρτιά όλων των ειδών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.5 — Οργάνωση και υλικό εργαστηρίου ανάγνωσης

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται και με τι υλικό εξοπλίζεται ένα εργαστήριο ανάγνωσης;

Απάντηση:

Οργάνωση (σελ. 210-212):
- Το εργαστήριο δημιουργείται για να εισαγάγει το παιδί στη διαδικασία σύνδεσης του προφορικού και του γραπτού λόγου: το παιδί συνειδητοποιεί ότι ο προφορικός λόγος κωδικοποιείται μέσα από σύμβολα-γράμματα και ότι ο γραπτός λόγος μπορεί να αποκωδικοποιηθεί και να μετατραπεί σε προφορικό.
- Δεν επιδιώκουμε να μάθουν τα παιδιά να διαβάζουν, αλλά να συνειδητοποιήσουν και να κατανοήσουν τη διαδικασία της ανάγνωσης· μέσα από τις δραστηριότητες προανάγνωσης το παιδί εκτιμά και την αξία του βιβλίου ως πηγή πληροφοριών, ψυχαγωγίας και επικοινωνίας.
- Ο/η βρεφονηπιοκόμος παροτρύνει τα παιδιά να χρησιμοποιούν τον προφορικό λόγο — να εκφράζουν απόψεις και ιδέες, να υποβάλλουν ερωτήσεις, να αμφισβητούν και να κρίνουν.
- Η εμπλοκή του νηπίου προϋποθέτει ικανότητες ψυχοκινητικές, γνωστικές, αντιληπτικές και φυσιο-ψυχολογικές και σχετίζεται με τον/την βρεφονηπιοκόμο: τρόπος έκφρασης, καλή άρθρωση, ακρίβεια και πληρότητα λόγου και η σχέση με το παιδί, ώστε να αποτελεί πρότυπο μίμησης.
- Χώρος: οι δραστηριότητες μπορούν να γίνονται στη γωνιά της συζήτησης, όπου συγκεντρώνεται το υλικό, ή στη γωνιά της βιβλιοθήκης (σελ. 213).
Υλικό του εργαστηρίου ανάγνωσης (σελ. 211):
- Καρτέλες (ονόματα - εικόνες - γράμματα).
- Βιβλία, χάρτες.
- Παιδαγωγικό υλικό με γράμματα και λέξεις.
- Υλικό από τις διάφορες γωνιές (κουτιά από το μανάβικο, συνταγές από την κουζίνα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανώνεται για να συνδέσει το παιδί τον προφορικό με τον γραπτό λόγο (κωδικοποίηση-αποκωδικοποίηση), όχι για να μάθει να διαβάζει αλλά για να κατανοήσει τη διαδικασία και να εκτιμήσει το βιβλίο· προϋποθέτει ψυχοκινητικές, γνωστικές, αντιληπτικές και φυσιο-ψυχολογικές ικανότητες και έναν/μία βρεφονηπιοκόμο-πρότυπο λόγου, και στεγάζεται στη γωνιά συζήτησης ή βιβλιοθήκης. Υλικό: καρτέλες με ονόματα-εικόνες-γράμματα, βιβλία και χάρτες, παιδαγωγικό υλικό με γράμματα και λέξεις και υλικό από τις γωνιές (κουτιά από το μανάβικο, συνταγές από την κουζίνα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.6 — Οργάνωση εργαστηρίου γραφισμού στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση οργανώστε ένα εργαστήριο γραφισμού. Περιγράψτε τη διαδικασία και τα στάδια που ακολουθήσατε κατά την οργάνωσή του.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Επιλογή τμήματος και εκτίμηση ετοιμότητας: τμήμα μεγαλύτερων παιδιών· ελέγχουμε αν τα παιδιά έχουν αντίληψη του χώρου και του σώματος, οπτικοκινητικό συντονισμό και αντίληψη της αμφιπλευρικότητας (σελ. 208).

Στάδιο 2 — Επιλογή χώρων: ο χώρος δεν είναι ανάγκη να είναι συγκεκριμένος — η διαδρομή εκτελείται στην αυλή και η αναπαράσταση γίνεται στην τάξη.

Στάδιο 3 — Συγκέντρωση υλικού (σελ. 208): ψυχοκινητικό υλικό (κορύνες, σχοινιά, στεφάνια), παιδαγωγικό υλικό (παιχνίδια διαδρομών και κατασκευών, τουβλάκια, αυτοκινητάκια), μολύβια, μαρκαδόροι, κιμωλίες, χαρτιά όλων των ειδών (μεγάλα και μικρά).

Στάδιο 4 — Σχεδιασμός της ακολουθίας με βάση τη σειρά του βιβλίου (σελ. 209-210): διαδρομή στον φυσικό χώρο → αναπαραγωγή σε άλλο χώρο → λεκτική έκφραση → μεταφορά σε γραφικό επίπεδο.

Στάδιο 5 — Εκτέλεση: χωρισμός σε ομάδα εκτέλεσης και ομάδα παρατήρησης, ζιγκ-ζαγκ ανάμεσα σε κορύνες, εναλλαγή ρόλων, αναπαράσταση με τουβλάκια και αυτοκινητάκι από αριστερά προς τα δεξιά, σχεδίαση σε μεγάλο και μετά σε μικρότερο χαρτί.

Στάδιο 6 — Παρατήρηση και ενίσχυση: ο/η βρεφονηπιοκόμος παρατηρεί κάθε κίνηση (π.χ. πώς κρατάει το μολύβι) και ενισχύει την προσπάθεια του παιδιού.

Στάδιο 7 — Εμπλουτισμός του χώρου με γραφικά ερεθίσματα (ονόματα σε καρτέλες, ετικέτες στα αντικείμενα, ημερολόγιο, παρουσιολόγιο), χωρίς υπερβολή.

Στάδιο 8 — Επανάληψη σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς με παραλλαγές, διαφορετικά σημεία αναφοράς και υλικά, και σύνδεση με άλλα εργαστήρια (συνταγή με κώδικες για τη μαγειρική, ευχετήριες κάρτες για το ταχυδρομείο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλογή τμήματος και εκτίμηση ετοιμότητας (αντίληψη χώρου-σώματος, οπτικοκινητικός συντονισμός, αμφιπλευρικότητα), χρήση δύο χώρων (αυλή για τη διαδρομή, τάξη για την αναπαράσταση), συγκέντρωση ψυχοκινητικού και παιδαγωγικού υλικού με μολύβια-μαρκαδόρους-κιμωλίες και χαρτιά, σχεδιασμός της τετράβημης ακολουθίας του βιβλίου, εκτέλεση με ομάδες εκτέλεσης-παρατήρησης και σχεδίαση πρώτα σε μεγάλο και μετά σε μικρό χαρτί, διαρκής παρατήρηση και ενίσχυση, εμπλουτισμός του χώρου με γραφικά ερεθίσματα και επανάληψη με παραλλαγές σε όλη τη χρονιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.7 — Υλοποίηση δραστηριότητας γραφισμού

Ερώτηση: Επιλέξτε μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο γραφισμού στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Διαδρομές ανάμεσα σε σταθερά σημεία αναφοράς ακολουθώντας τη γραφική κατεύθυνση» και η αναπαράστασή τους (σελ. 208-210).

Βήματα:
1. Ομάδα εκτέλεσης και ομάδα παρατήρησης· τοποθετούμε κορύνες στο έδαφος της αυλής.
2. Η ομάδα εκτέλεσης περνά με ζιγκ-ζαγκ, η ομάδα παρατήρησης σχολιάζει την κίνηση· οι ομάδες αλλάζουν ρόλους.
3. Αναπαραγωγή σε άλλο επίπεδο: τα παιδιά τοποθετούν τουβλάκια όπως ήταν οι κορύνες και επαναλαμβάνουν την κίνηση με ένα αυτοκινητάκι, με παρότρυνση για κίνηση από αριστερά προς τα δεξιά.
4. Λεκτική διατύπωση: κάθε παιδί περιγράφει τη διαδρομή («πέρασα μπροστά, μετά πίσω από την κορύνα»).
5. Μεταφορά σε γραφικό επίπεδο: σχεδίαση της διαδρομής πρώτα σε μεγάλο και μετά σε μικρότερο χαρτί.
6. Παρατήρηση και ενίσχυση: πώς κρατάει το παιδί το μολύβι, ποια κατεύθυνση ακολουθεί.
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά αποδίδουν πολύ καλύτερα το σχέδιο αφού έχουν βιώσει την κίνηση με το σώμα τους· η ομάδα παρατήρησης μαθαίνει εξίσου· η κατεύθυνση αριστερά→δεξιά δεν είναι αυτονόητη και χρειάζεται υπενθύμιση· η μετάβαση από το μεγάλο στο μικρό χαρτί δυσκολεύει κάποια παιδιά.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: έναρξη από τα δεξιά → σημάδι (πράσινη κουκκίδα) στην αριστερή πλευρά του χαρτιού· λαβή μολυβιού → χοντροί μαρκαδόροι και κηρομπογιές, χωρίς διόρθωση αλλά με διακριτική επίδειξη· βιασύνη στο σχέδιο → επανάληψη της διαδρομής με το δάχτυλο πάνω στο χαρτί πριν το μολύβι· αναμονή σειράς → δύο παράλληλες διαδρομές με κορύνες· δυσκολία λεκτικής περιγραφής → ερωτήσεις-κλειδιά με χωρικές έννοιες (μπροστά, πίσω, ανάμεσα, δίπλα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση διαδρομών ανάμεσα σε κορύνες με ομάδα εκτέλεσης και ομάδα παρατήρησης, εναλλαγή ρόλων, αναπαραγωγή με τουβλάκια και αυτοκινητάκι από αριστερά προς τα δεξιά, λεκτική περιγραφή και τελική σχεδίαση πρώτα σε μεγάλο και μετά σε μικρό χαρτί, με παρατήρηση και ενίσχυση από τον/την βρεφονηπιοκόμο· παρατηρήσεις (καλύτερη απόδοση μετά τη σωματική βίωση, ανάγκη υπενθύμισης της κατεύθυνσης) και δυσκολίες (έναρξη από δεξιά, λαβή μολυβιού, βιασύνη, αναμονή, λεκτική διατύπωση) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.8 — Οργάνωση εργαστηρίου ανάγνωσης στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση οργανώστε ένα εργαστήριο ανάγνωσης. Περιγράψτε τη διαδικασία και τα στάδια που ακολουθήσατε κατά την οργάνωσή του.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Χώρος: γωνιά της συζήτησης, όπου συγκεντρώνεται το υλικό, ή γωνιά της βιβλιοθήκης (σελ. 213), σε ήσυχο σημείο με μαξιλάρια ή καρέκλες.

Στάδιο 2 — Συγκέντρωση υλικού (σελ. 211): καρτέλες (ονόματα - εικόνες - γράμματα), βιβλία και χάρτες, παιδαγωγικό υλικό με γράμματα και λέξεις, υλικό από τις γωνιές (κουτιά από το μανάβικο, συνταγές από την κουζίνα).

Στάδιο 3 — Προετοιμασία του περιβάλλοντος: παρουσιολόγιο με ονόματα και φωτογραφίες, ημερολόγιο-φανελοπίνακας για ημέρα, ημερομηνία και καιρό, ετικέτες και σύμβολα στα αντικείμενα και τις γωνιές — ο χώρος πρέπει να είναι πλούσιος σε γραφικά ερεθίσματα, όχι όμως υπερβολικά.

Στάδιο 4 — Πρώτη δραστηριότητα: τα παιδιά παρατηρούν τον χώρο του Σταθμού και εντοπίζουν τα σήματα/σύμβολα και τι θέλουν να πουν — έτσι συνειδητοποιούν ότι οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει «έναν κώδικα»/μια γλώσσα σημάτων.

Στάδιο 5 — Καθημερινές δραστηριότητες: ποιος λείπει και αναγνώριση του ονόματος στο παρουσιολόγιο, ποια ομάδα είναι υπεύθυνη για την καθαριότητα, συζήτηση για ημέρα, μήνα, χρονολογία και καιρό.

Στάδιο 6 — Ανάγνωση ιστορίας: ο/η βρεφονηπιοκόμος δείχνει συχνά με το δάχτυλο τι διαβάζει, ενθαρρύνει συζητήσεις, γράφει επιλεκτικά φράσεις των παιδιών, τις διαβάζει, απομονώνει ακουστικά μία και τα παιδιά επισημαίνουν τις λέξεις της πρότασης και παίζουν το «παιχνίδι της ξεχασμένης λέξης».

Στάδιο 7 — Σύνδεση με άλλες γωνιές και εργαστήρια: ανάγνωση συνταγής στην κουζίνα, ταχυδρομείο στη γωνιά επαγγελμάτων, αναγνώριση προϊόντων στο μανάβικο, μήνυμα σε άλλο τμήμα στο πλαίσιο των ανοιχτών τάξεων.

Στάδιο 8 — Στάση του/της βρεφονηπιοκόμου: σαφής άρθρωση, ακρίβεια και πληρότητα λόγου, ώστε να αποτελεί πρότυπο μίμησης, και συνεχής παρότρυνση των παιδιών να εκφράζουν απόψεις, να ρωτούν, να αμφισβητούν και να κρίνουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: χώρος στη γωνιά συζήτησης ή βιβλιοθήκης, συγκέντρωση του υλικού που ορίζει το βιβλίο (καρτέλες, βιβλία-χάρτες, παιδαγωγικό υλικό με γράμματα, υλικό από τις γωνιές), προετοιμασία περιβάλλοντος πλούσιου σε γραφικά ερεθίσματα (παρουσιολόγιο, ημερολόγιο, ετικέτες), πρώτη δραστηριότητα εντοπισμού των συμβόλων του Σταθμού, καθημερινές δραστηριότητες με ονόματα-ημερομηνία-καιρό, ανάγνωση ιστορίας με δείξιμο του κειμένου, καταγραφή φράσεων και «παιχνίδι της ξεχασμένης λέξης», σύνδεση με τις άλλες γωνιές και εργαστήρια και στάση προτύπου λόγου από τον/την βρεφονηπιοκόμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.6.9 — Υλοποίηση δραστηριότητας ανάγνωσης

Ερώτηση: Επιλέξτε μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες και εφαρμόστε τη στο εργαστήριο ανάγνωσης στον Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Παιχνίδι της ξεχασμένης λέξης» (σελ. 213).

Βήματα:
1. Στη γωνιά της συζήτησης διαβάζουμε μια ιστορία ή ένα παραμύθι, δείχνοντας συχνά με το δάχτυλο τι διαβάζουμε και ενθαρρύνοντας συζητήσεις γύρω από το κείμενο.
2. Τα παιδιά συζητούν το θέμα και ο/η βρεφονηπιοκόμος γράφει σε πίνακα ή σε χαρτί επιλεκτικά κάποιες από τις φράσεις τους.
3. Διαβάζει τις φράσεις στα παιδιά και απομονώνει ακουστικά μία από αυτές.
4. Τα παιδιά επισημαίνουν τις λέξεις από τις οποίες αποτελείται η πρόταση.
5. Το παιχνίδι: αφού ακούσουν τη φράση, τους ζητείται να την επαναλάβουν· στη συνέχεια ο/η βρεφονηπιοκόμος την επαναλαμβάνει ξεχνώντας μια λέξη και τα παιδιά βρίσκουν ποια λέξη ξεχάστηκε και διορθώνουν την πρόταση.
6. Αντικατάσταση των λέξεων με ραβδάκια ή χαρτοταινίες πάνω στις οποίες γράφονται οι λέξεις, και παρότρυνση των παιδιών να τις «διαβάσουν».
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά ενθουσιάζονται όταν «πιάνουν το λάθος» του ενήλικα· αντιλαμβάνονται σταδιακά ότι η πρόταση αποτελείται από ξεχωριστές λέξεις· η οπτικοποίηση με ραβδάκια βοηθά πολύ· τα παιδιά αναγνωρίζουν τις δικές τους φράσεις με υπερηφάνεια.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: πολύ μεγάλες προτάσεις → επιλογή σύντομων φράσεων 3-5 λέξεων· δυσκολία διάκρισης λέξης από συλλαβή → παλαμάκι σε κάθε λέξη και ένα ραβδάκι ανά λέξη· ταυτόχρονες απαντήσεις → σειρά με σήκωμα χεριού ή αντικείμενο-«μικρόφωνο»· αδιαφορία όσων δεν άκουσαν την ιστορία → μικρή ομάδα και επανάληψη σε άλλη μέρα· παιδιά με δυσκολίες λόγου → επιλογή φράσης δικής τους και ενίσχυση, χωρίς διόρθωση «σωστού-λάθους».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση του «παιχνιδιού της ξεχασμένης λέξης» — ανάγνωση ιστορίας με δείξιμο του κειμένου, συζήτηση και επιλεκτική καταγραφή φράσεων των παιδιών, απομόνωση μιας φράσης, εντοπισμός των λέξεων, επανάληψη με παράλειψη λέξης που τα παιδιά εντοπίζουν και διορθώνουν, και αντικατάσταση των λέξεων με ραβδάκια ή χαρτοταινίες που «διαβάζουν»· παρατηρήσεις (ενθουσιασμός, συνειδητοποίηση της λέξης ως μονάδας, αξία της οπτικοποίησης) και δυσκολίες (μεγάλες προτάσεις, λέξη-συλλαβή, ταυτόχρονες απαντήσεις, προσοχή, δυσκολίες λόγου) με τις λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.1 — Στόχοι εργαστηρίου μαθηματικών εννοιών

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι που επιτυγχάνονται με την οργάνωση του εργαστηρίου μαθηματικών εννοιών;

Απάντηση:

Στόχοι του εργαστηρίου μαθηματικών εννοιών (σελ. 213):
- Άσκηση λογικομαθηματικής σκέψης.
- Ενίσχυση προσοχής, συγκέντρωσης και αντίληψης.
- Όξυνση της παρατηρητικότητας.
- Καλλιέργεια της ικανότητας για λύση αριθμητικών προβλημάτων.
- Ενίσχυση της λογικής, του συσχετισμού και του συλλογισμού.
Το εργαστήριο οργανώνεται με κύριο σκοπό την άσκηση της λογικομαθηματικής σκέψης των παιδιών της προσχολικής ηλικίας (σελ. 214). Οι πρώτες μαθηματικές έννοιες μαθαίνονται μέσα από το παιχνίδι και την επαφή με το περιβάλλον — έννοιες όπως μακριά-κοντά, ψηλός-κοντός, γρήγορα-αργά, πολλά-λίγα είναι ήδη γνωστές στο παιδί από τα καθημερινά του βιώματα. Τα παιδιά έχουν ήδη έρθει σε πρώτη επαφή με αυτές τις έννοιες και μέσα από το ημερήσιο πρόγραμμα, όμως το εργαστήριο είναι ο χώρος όπου δουλεύουν αποκλειστικά και συστηματικότερα με αυτές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση λογικομαθηματικής σκέψης, ενίσχυση προσοχής-συγκέντρωσης-αντίληψης, όξυνση παρατηρητικότητας, καλλιέργεια της ικανότητας για λύση αριθμητικών προβλημάτων και ενίσχυση της λογικής, του συσχετισμού και του συλλογισμού — με το εργαστήριο να αποτελεί τον χώρο όπου τα παιδιά δουλεύουν αποκλειστικά και συστηματικότερα έννοιες που ήδη γνωρίζουν από το παιχνίδι και την καθημερινή ζωή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.2 — Διαφοροποίηση ανάλογα με την ηλικία

Ερώτηση: Πως διαφοροποιείται το εργαστήριο μαθηματικών εννοιών σε σχέση με την ηλικία των παιδιών;

Απάντηση:

Το εργαστήριο θα πρέπει να οργανώνεται κυρίως στα τμήματα των μεγαλύτερων παιδιών (3:6-6 ετών), με διαφοροποιημένες δραστηριότητες για τα παιδιά ηλικίας 3:6-4:6 και 4:6-6 ετών (σελ. 215).

Στο τμήμα των μικρότερων παιδιών:
- Θα πρέπει να υπάρχει άφθονο και ποικίλο υλικό, προσιτό στο παιδί.
- Το παιδί εξερευνά μόνο του τα υλικά με όλες του τις αισθήσεις (θα πιάνει, θα μυρίζει, θα ακούει κτλ.) και εξακριβώνει τις σχέσεις μεταξύ τους.
- Βασιζόμαστε πάντα στο προσωπικό ενδιαφέρον και στην περιέργεια του παιδιού και δεν δίνουμε τίποτα έτοιμο και προκατασκευασμένο.
- Η διάρκεια της απασχόλησης πρέπει να είναι σύντομη και να πραγματοποιείται όταν δίνονται τα κατάλληλα ερεθίσματα.
Στα μεγαλύτερα παιδιά:
- Μπορεί να αυξηθεί ο χρόνος απασχόλησης και η συχνότητα, βάσει όμως πάντα των δικών τους ενδιαφερόντων και ικανοτήτων.
Γενική αρχή: δε λέμε στα παιδιά ότι «τώρα πάμε να κάνουμε αριθμητική» και δεν τα πιέζουμε να παρακολουθήσουν· μπορούμε μέσα από άλλες δραστηριότητες να δημιουργήσουμε κατάλληλους προβληματισμούς που θα τα οδηγήσουν να έρθουν από μόνα τους (π.χ. φτιάχνοντας κέικ στη μαγειρική: πώς θα μετρήσουμε τα υλικά, πόσα είναι 5 αυγά, πόσα κομμάτια θα κόψουμε;) (σελ. 216).

Το πλαίσιο δίνεται από τον Piaget: στην ηλικία 2-7 ετών το παιδί βρίσκεται στην προσυλλογιστική περίοδο — δεν μπορεί να εργαστεί χωρίς να έχει μπροστά του το απαιτούμενο υλικό, η σκέψη του επικεντρώνεται σε ένα μόνο χαρακτηριστικό του προβλήματος και δεν έχει αντιστρεψιμότητα (σελ. 214).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανώνεται κυρίως στα τμήματα 3:6-6 ετών, με διαφοροποιημένες δραστηριότητες για 3:6-4:6 και 4:6-6 ετών· στα μικρότερα χρειάζεται άφθονο, ποικίλο και προσιτό υλικό που το παιδί εξερευνά μόνο του με όλες τις αισθήσεις, με σύντομη διάρκεια και μόνο όταν δίνονται τα κατάλληλα ερεθίσματα, ενώ στα μεγαλύτερα αυξάνονται ο χρόνος και η συχνότητα βάσει των ενδιαφερόντων και των ικανοτήτων τους — πάντα χωρίς πίεση και χωρίς έτοιμο ή προκατασκευασμένο υλικό, με βάση τους αναπτυξιακούς περιορισμούς της προσυλλογιστικής περιόδου κατά τον Piaget.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.3 — Υλικά εργαστηρίου μαθηματικών εννοιών

Ερώτηση: Ποια υλικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο εργαστήριο μαθηματικών εννοιών;

Απάντηση:

Χαρακτηριστικά του υλικού (σελ. 216): πρέπει να είναι άφθονο, ευδιάκριτο, ποικίλο και ελκυστικό για το παιδί. Συνήθως βρίσκεται ήδη μέσα στην τάξη και το «δανειζόμαστε» από άλλες γωνιές ή άλλους χώρους του Σταθμού — π.χ. για τον υπολογισμό της διαφοράς βάρους δανειζόμαστε τη ζυγαριά και τα γυάλινα μπουκάλια με διαφορετική ποσότητα άμμου από το εργαστήριο τεχνολογίας και τη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων.

Χρήσιμα υλικά και για τις δύο ηλικιακές ομάδες:
- χάντρες,
- βόλοι,
- πλαστελίνη,
- πλαστικά ή ξύλινα ραβδάκια,
- δοχεία ίδιου και διαφορετικού μεγέθους,
- διάφορα σχήματα σε διάφορα χρώματα και μεγέθη, τρισδιάστατα και επίπεδα,
- νομίσματα,
- μεζούρα,
- ζυγαριά,
- αντικείμενα που βρίσκονται στον χώρο και προσφέρονται για χρήση, όπως οι καρέκλες (είναι τόσες καρέκλες όσα και τα παιδιά; είναι λιγότερες ή περισσότερες;).
Χρησιμοποιούνται επίσης φυλλάδια εργασίας και καρτέλες (διάκρισης μεγεθών, χρονικής ακολουθίας, ταξινόμησης, αντιστοίχισης). Θα πρέπει να παρακινούμε λεκτικά τα παιδιά να κάνουν συγκρίσεις, αντιστοιχίες και ταξινομήσεις μέσα από τις καθημερινές δραστηριότητες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υλικό άφθονο, ευδιάκριτο, ποικίλο και ελκυστικό, συνήθως δανεισμένο από άλλες γωνιές και χώρους: χάντρες, βόλοι, πλαστελίνη, πλαστικά ή ξύλινα ραβδάκια, δοχεία ίδιου και διαφορετικού μεγέθους, τρισδιάστατα και επίπεδα σχήματα σε διάφορα χρώματα και μεγέθη, νομίσματα, μεζούρα, ζυγαριά και αντικείμενα του χώρου (π.χ. οι καρέκλες), καθώς και καρτέλες και φυλλάδια εργασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.4 — Νοητικές ενέργειες κατάκτησης μαθηματικών εννοιών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συγκεκριμένες νοητικές ενέργειες που οδηγούν στην κατάκτηση των μαθηματικών εννοιών;

Απάντηση:

Οι μαθηματικές έννοιες περιλαμβάνουν την εξοικείωση και κατάκτηση των εννοιών: χώρος, χρόνος, μέγεθος, ποσότητα, απόσταση και διάρκεια. Επίσης περιλαμβάνουν συγκεκριμένες νοητικές ενέργειες που οδηγούν το παιδί στην προσέγγιση των παραπάνω εννοιών (σελ. 217):
- Η ταξινόμηση: βάζουμε τα πράγματα σε ομάδες βάσει ενός ή περισσοτέρων κοινών χαρακτηριστικών.
- Η σειροθέτηση: βάζουμε τα αντικείμενα σε μια σειρά βάσει των μεταξύ τους σχέσεων.
- Η αντιστοιχία: σύγκριση και ταίριασμα αντικειμένων και αντίληψη της μονιμότητας του αριθμού των αντικειμένων, άσχετα με τις μεταβολές του χώρου που καταλαμβάνουν.
Σε αυτές στηρίζονται και οι αντίστοιχες ομάδες δραστηριοτήτων του εργαστηρίου (ταξινόμηση, σειροθέτηση, αντιστοιχία), καθώς και οι δραστηριότητες διατήρησης της ποσότητας (σελ. 221-223).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ταξινόμηση (ομαδοποίηση βάσει ενός ή περισσοτέρων κοινών χαρακτηριστικών), η σειροθέτηση (τοποθέτηση σε σειρά βάσει των μεταξύ τους σχέσεων) και η αντιστοιχία (σύγκριση-ταίριασμα και αντίληψη της μονιμότητας του αριθμού, ανεξάρτητα από τον χώρο που καταλαμβάνουν τα αντικείμενα) — που οδηγούν στην κατάκτηση των εννοιών του χώρου, του χρόνου, του μεγέθους, της ποσότητας, της απόστασης και της διάρκειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.5 — Οργάνωση εργαστηρίου μαθηματικών εννοιών στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση οργανώστε ένα εργαστήριο μαθηματικών εννοιών. Περιγράψτε τη διαδικασία και τα στάδια που ακολουθήσατε κατά την οργάνωσή του.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Επιλογή τμήματος: κυρίως τμήματα 3:6-6 ετών, με διαφοροποιημένες δραστηριότητες για 3:6-4:6 και 4:6-6 ετών (σελ. 215).

Στάδιο 2 — Χώρος: ήσυχο σημείο με τραπέζι και καρέκλες, καλό φωτισμό και επιφάνεια όπου το υλικό μένει ορατό — το παιδί της προσυλλογιστικής περιόδου δεν μπορεί να εργαστεί χωρίς να έχει μπροστά του το απαιτούμενο υλικό.

Στάδιο 3 — Συγκέντρωση υλικού: άφθονο, ευδιάκριτο, ποικίλο και ελκυστικό, με δανεισμό από άλλες γωνιές (ζυγαριά και βαζάκια με άμμο από τη γωνιά παρατήρησης και το εργαστήριο τεχνολογίας) — χάντρες, βόλοι, πλαστελίνη, ραβδάκια, δοχεία, σχήματα, νομίσματα, μεζούρα, καθώς και αντικείμενα της τάξης.

Στάδιο 4 — Οργάνωση σε θεματικούς δίσκους ανά τομέα: χώρος, χρόνος, διάρκεια, μέγεθος, ποσότητα, ταξινόμηση, σειροθέτηση, αντιστοιχία, διατήρηση της ποσότητας.

Στάδιο 5 — Δημιουργία αφορμών: δεν ανακοινώνουμε ότι «κάνουμε αριθμητική» — δημιουργούμε προβληματισμούς μέσα από άλλες δραστηριότητες (κέικ στη μαγειρική: πόσα αυγά, πόση ζάχαρη, πόσα κομμάτια· καρέκλες: τόσες όσα και τα παιδιά;).

Στάδιο 6 — Λειτουργία: σύντομη διάρκεια στα μικρότερα, μεγαλύτερη στα μεγαλύτερα· παρακινούμε λεκτικά για συγκρίσεις, αντιστοιχίες και ταξινομήσεις· παρακολουθούμε τη διαδικασία σκέψης, ενθαρρύνουμε και βοηθάμε μόνο όταν μας το ζητήσουν.

Στάδιο 7 — Επέκταση στην καθημερινότητα: αξιοποίηση του ημερήσιου προγράμματος (στρώσιμο τραπεζιού = αντιστοιχία, τακτοποίηση παιχνιδιών = ταξινόμηση, σειρά κατά ύψος = σειροθέτηση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλογή τμήματος 3:6-6 ετών με διαφοροποίηση ανά ηλικιακή υποομάδα, ήσυχος χώρος με το υλικό ορατό μπροστά στα παιδιά, συγκέντρωση άφθονου και ποικίλου υλικού δανεισμένου από άλλες γωνιές, οργάνωση σε θεματικούς δίσκους ανά τομέα (χώρος, χρόνος, διάρκεια, μέγεθος, ποσότητα, ταξινόμηση, σειροθέτηση, αντιστοιχία, διατήρηση ποσότητας), δημιουργία αφορμών μέσα από άλλες δραστηριότητες χωρίς να ανακοινώνεται «αριθμητική», λειτουργία με σύντομη ή μεγαλύτερη διάρκεια ανάλογα με την ηλικία και λεκτική παρακίνηση, και επέκταση στις καθημερινές ρουτίνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.7.6 — Δραστηριότητες ανά τομέα μαθηματικών εννοιών

Ερώτηση: Επιλέξτε μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες για κάθε τομέα μαθηματικών εννοιών (χώρου, χρόνου, μεγέθους, ποσότητας, ταξινόμησης, σειροθέτησης και αντιστοιχίας) και πραγματοποιήστε τες στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Καταγράψτε τα βήματα που ακολουθήσατε, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — μία ενδεικτική δραστηριότητα ανά τομέα (σελ. 218-222):

Χώρος: παιχνίδια κίνησης όπου αναφέρονται οι έννοιες πάνω-κάτω, ψηλά-χαμηλά, κοντά-μακριά, μέσα-έξω, μπροστά-πίσω, ανάμεσα-δίπλα. Βήματα: μουσική, οδηγίες κίνησης, επανάληψη με αντιστροφή των ζευγών εννοιών.

Χρόνος: καρτέλες χρονικής ακολουθίας — 4-5 καρτέλες που τα παιδιά βάζουν στη σωστή σειρά για να σχηματιστεί μια ιστορία. Βήματα: παρατήρηση, αφήγηση, τοποθέτηση σε σειρά, επαλήθευση.

Μέγεθος: «ποιο ραβδάκι είναι ψηλότερο» από 3-4 ραβδάκια μπροστά στο παιδί, ή εύρεση του μεγαλύτερου/μικρότερου από 5-6 αυτοκινητάκια.

Ποσότητα: γεμίζουμε 2-3 ποτήρια ίδιου μεγέθους με διαφορετική ποσότητα υγρού και ζητάμε να βρουν ποιο έχει περισσότερο και ποιο λιγότερο.

Ταξινόμηση: ομάδες με σχήματα βάσει 1, 2 ή 3 χαρακτηριστικών (όλα τα τρίγωνα / όλα τα μπλε τρίγωνα / όλα τα μικρά μπλε τρίγωνα).

Σειροθέτηση: πλαστικές ή ξύλινες ράβδοι στη σειρά από τη μικρότερη προς τη μεγαλύτερη — ή τα ίδια τα παιδιά σε σειρά κατά ύψος.

Αντιστοιχία: ετοιμάζουμε το τραπέζι για φαγητό βάζοντας ένα σερβίτσιο για κάθε παιδί — ή φυλλάδιο «ένωσε κάθε λουλούδι με το βάζο του».

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση:
- Σύγχυση δεξιού-αριστερού στα παιχνίδια χώρου → χρωματιστό κορδονάκι στο δεξί χέρι (παιχνίδια αμφιπλευρικότητας, σελ. 219).
- Δυσκολία στη χρονική ακολουθία → μείωση σε 3 καρτέλες και σύνδεση με οικείες καθημερινές ακολουθίες («τι κάνουμε το πρωί»).
- Η σκέψη επικεντρώνεται σε ένα μόνο χαρακτηριστικό στην ταξινόμηση με 2-3 κριτήρια → σταδιακή αύξηση από ένα κριτήριο, όπως επιβάλλουν οι αναπτυξιακοί περιορισμοί της προσυλλογιστικής περιόδου.
- Λάθος κρίση στη διατήρηση της ποσότητας (ίδιο υγρό σε διαφορετικά δοχεία) → δεν διορθώνουμε: επαναλαμβάνουμε την εμπειρία με μετάγγιση μπροστά τους, αφού η αντιστρεψιμότητα δεν έχει ακόμη κατακτηθεί.
- Κούραση και απώλεια ενδιαφέροντος → σύντομη διάρκεια, μία δραστηριότητα κάθε φορά, και καμία πίεση για συμμετοχή.
- Έλλειψη υλικού → δανεισμός από άλλες γωνιές και αξιοποίηση αντικειμένων της τάξης (καρέκλες, μολύβια, ξύστρες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση μιας δραστηριότητας ανά τομέα — παιχνίδια κίνησης με χωρικές έννοιες (χώρος), καρτέλες χρονικής ακολουθίας (χρόνος), σύγκριση ραβδιών ή αυτοκινήτων (μέγεθος), ποτήρια με διαφορετική ποσότητα υγρού (ποσότητα), ομάδες σχημάτων βάσει 1-3 χαρακτηριστικών (ταξινόμηση), ράβδοι ή παιδιά σε σειρά κατά μέγεθος-ύψος (σειροθέτηση) και στρώσιμο τραπεζιού με ένα σερβίτσιο ανά παιδί (αντιστοιχία)· δυσκολίες (δεξί-αριστερό, χρονική ακολουθία, πολλαπλά κριτήρια, διατήρηση ποσότητας, κούραση, έλλειψη υλικού) και οι λύσεις τους, με σεβασμό στους αναπτυξιακούς περιορισμούς της ηλικίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.8.1 — Έννοια των παράλληλων εργαστηρίων

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο παράλληλα εργαστήρια;

Απάντηση:

Αναφέροντας τον όρο παράλληλα εργαστήρια εννοούμε την ταυτόχρονη οργάνωση και λειτουργία δύο ή περισσοτέρων εργαστηρίων μέσα στον ίδιο χώρο (σελ. 225).

Προϋποθέσεις για τη σωστή λειτουργία τους:
- Η ύπαρξη τουλάχιστον δύο βρεφονηπιοκόμων ή ενός/μιας βρεφονηπιοκόμου και ενός βοηθού (για 2 παράλληλα εργαστήρια), οι οποίοι θα παρακολουθούν τις ανάγκες των παιδιών και θα συντονίζουν ανάλογα τις δραστηριότητες.
- Μεγάλος και ενιαίος χώρος που δίνει τη δυνατότητα για ολοκληρωμένη επίβλεψη.
- Η σχέση του/της βρεφονηπιοκόμου με το παιδί: για να αποκτήσει το παιδί αυτοπεποίθηση και να ακολουθήσει μια τέτοια πορεία, πρέπει να του έχει δοθεί η δυνατότητα αυτοέκφρασης και αυτοδημιουργίας, ώστε οι επιλογές του να εκφράζουν τον εαυτό του και τα ενδιαφέροντά του.
Λειτουργία: κάθε δραστηριότητα επιβλέπεται/κατευθύνεται από συγκεκριμένο/-η βρεφονηπιοκόμο και σε αυτήν συμμετέχει συγκεκριμένη ομάδα παιδιών, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ένα παιδί δεν μπορεί να μετακινηθεί για να συμμετάσχει σε άλλη δραστηριότητα υπό την επίβλεψη άλλου/-ης βρεφονηπιοκόμου.

Βασική αρχή της λειτουργίας τους είναι το διδακτικό τρίγωνο (μορφωτικό αγαθό - παιδί - παιδαγωγός), όπου το μορφωτικό αγαθό αλλάζει, καθώς το παιδί έχει τη δυνατότητα να κάνει κάποιες επιλογές, διατηρώντας όμως σταθερή σχέση αλληλοβοήθειας και υποστήριξης με τον/την βρεφονηπιοκόμο.

Τα παράλληλα εργαστήρια δημιουργούνται συχνά στο πλαίσιο επεξεργασίας ενός θέματος (Χριστούγεννα, Πάσχα, εθνικές εορτές, φύση) — π.χ. η μία ομάδα φτιάχνει χριστουγεννιάτικες κάρτες στο εργαστήριο εικαστικών και η άλλη «γράφει» ευχές με κώδικες στο εργαστήριο γραφισμού (σελ. 224-225).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ταυτόχρονη οργάνωση και λειτουργία δύο ή περισσοτέρων εργαστηρίων μέσα στον ίδιο χώρο — με προϋποθέσεις τουλάχιστον δύο ενήλικες (βρεφονηπιοκόμους ή έναν/μία και βοηθό), μεγάλο ενιαίο χώρο για ολοκληρωμένη επίβλεψη και σχέση εμπιστοσύνης με τα παιδιά· κάθε ομάδα έχει τον δικό της υπεύθυνο χωρίς να απαγορεύεται η μετακίνηση, με βασική αρχή το διδακτικό τρίγωνο μορφωτικό αγαθό - παιδί - παιδαγωγός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.8.2 — Στόχοι παράλληλων εργαστηρίων

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με τη λειτουργία των παράλληλων εργαστηρίων;

Απάντηση:

Στόχοι των παράλληλων εργαστηρίων (σελ. 223):
- Ενίσχυση συλλογικής εργασίας.
- Ανάπτυξη αναλυτικοσυνθετικής ικανότητας για την ολοκλήρωση ενός έργου.
- Καλλιέργεια κριτικής σκέψης.
- Ελεύθερη έκφραση και δημιουργία.
- Ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων και συνδιαλλαγών.
Επιπλέον (σελ. 225): κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα επαφής και με τους άλλους βρεφονηπιοκόμους και με τα παιδιά των άλλων ομάδων, πράγμα που συμβάλλει στην κοινωνικοποίησή του και στην ένταξή του στην κοινότητα του Βρεφονηπιακού Σταθμού, εξασφαλίζοντάς του αποδοχή, ασφάλεια και αισθήματα ανεξαρτησίας και πληρότητας — παράγοντες ιδιαίτερα σημαντικοί για την «ισόρροπη και ολόπλευρη ανάπτυξη» του παιδιού. Παράλληλα, το παιδί έχει τη δυνατότητα να κάνει επιλογές που εκφράζουν τον εαυτό του και τα ενδιαφέροντά του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενίσχυση της συλλογικής εργασίας, ανάπτυξη αναλυτικοσυνθετικής ικανότητας για την ολοκλήρωση ενός έργου, καλλιέργεια κριτικής σκέψης, ελεύθερη έκφραση και δημιουργία και ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων και συνδιαλλαγών — με επαφή του παιδιού και με άλλους ενήλικες και ομάδες, που ενισχύει την κοινωνικοποίηση, την αποδοχή, την ασφάλεια και τα αισθήματα ανεξαρτησίας και πληρότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5.8.3 — Οργάνωση τριών παράλληλων εργαστηρίων

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων που κάνετε πρακτική στον ίδιο Βρεφονηπιακό Σταθμό οργανώστε 3 παράλληλα εργαστήρια της επιλογής σας. Καταγράψτε τη διαδικασία οργάνωσης και τα βήματα που ακολουθήσατε και παρουσιάστε το στην τάξη.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικός σχεδιασμός με θεματική ενότητα «Χριστούγεννα».

Βήμα 1 — Επιλογή θέματος: θέμα που επεξεργάζεται ήδη η τάξη — τα παράλληλα εργαστήρια δημιουργούνται συχνά στο πλαίσιο επεξεργασίας ενός θέματος (σελ. 224).

Βήμα 2 — Επιλογή των τριών εργαστηρίων:
- Εργαστήρι εικαστικών: κατασκευή χριστουγεννιάτικων καρτών και στολιδιών.
- Εργαστήρι γραφισμού: «γράψιμο» ευχών με κώδικες σε λευκά χαρτάκια, που θα κολληθούν μέσα στις κάρτες (σελ. 225).
- Εργαστήρι μαγειρικής: παρασκευή απλών γλυκών για τη γιορτή.
Βήμα 3 — Έλεγχος προϋποθέσεων: τουλάχιστον δύο βρεφονηπιοκόμοι (ή ένας/μία και βοηθός για δύο εργαστήρια — για τρία χρειάζονται τρεις ενήλικες), μεγάλος και ενιαίος χώρος που επιτρέπει ολοκληρωμένη επίβλεψη.

Βήμα 4 — Διαμόρφωση του χώρου: τρεις σαφώς οριοθετημένες ζώνες με τα τραπέζια και τα υλικά κάθε εργαστηρίου (δανεισμένα από τις αντίστοιχες γωνιές), με ελεύθερους διαδρόμους μετακίνησης.

Βήμα 5 — Κατανομή: κάθε ενήλικας αναλαμβάνει ένα εργαστήριο και μια ομάδα παιδιών, χωρίς όμως να απαγορεύεται η μετακίνηση παιδιού σε άλλη δραστηριότητα.

Βήμα 6 — Σύνδεση των τριών: οι κάρτες των εικαστικών παίρνουν τις ευχές του γραφισμού και συνοδεύουν τα γλυκά της μαγειρικής στη γιορτή — έτσι τα παιδιά βιώνουν την ενότητα του έργου και ασκείται η αναλυτικοσυνθετική ικανότητα.

Βήμα 7 — Αποτίμηση και παρουσίαση στην τάξη: καταγραφή της πορείας, φωτογραφίες, σχόλια των παιδιών και συμπεράσματα για τη λειτουργία των παράλληλων εργαστηρίων.

Ενδεικτικές δυσκολίες και αντιμετώπιση: έλλειψη τρίτου ενήλικα → λειτουργία δύο εργαστηρίων και εναλλαγή του τρίτου άλλη μέρα· θόρυβος και αλληλοπαρεμβολή → οριοθέτηση με χαμηλά έπιπλα και απόσταση της μαγειρικής από τα υπόλοιπα· συνωστισμός σε ένα εργαστήριο → όριο θέσεων ανά ζώνη με καρτέλες και σειρά εναλλαγής· παιδιά που δεν επιλέγουν → πρόσκληση σε παρατήρηση πρώτα και σταδιακή ένταξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλογή θεματικής ενότητας (π.χ. Χριστούγεννα) και τριών εργαστηρίων (εικαστικών, γραφισμού, μαγειρικής), έλεγχος των προϋποθέσεων (ένας ενήλικας ανά εργαστήριο, μεγάλος ενιαίος χώρος με ολοκληρωμένη επίβλεψη), διαμόρφωση τριών οριοθετημένων ζωνών με υλικά δανεισμένα από τις γωνιές, κατανομή ομάδων με δυνατότητα μετακίνησης, σύνδεση των τριών εργαστηρίων σε ένα κοινό έργο και τελική αποτίμηση-παρουσίαση· δυσκολίες (έλλειψη ενηλίκων, θόρυβος, συνωστισμός, παιδιά που δεν επιλέγουν) και οι λύσεις τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο