Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (υποκεφάλαια 4.1-4.16) (σελ. 164-175) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (υποκεφάλαια 4.1-4.16) (σελ. 164-175) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (υποκεφάλαια 4.1-4.16)

Πλήρεις λύσεις των 110 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 — οργάνωση γωνιών δραστηριοτήτων και αναλυτικά κάθε γωνιά: βιβλιοθήκης, μουσικής, κουκλόσπιτου, μεταμφίεσης, μπακάλικου, κουκλοθέατρου, επαγγελμάτων, ήσυχων παιχνιδιών, εικαστικών, φυσική, παρατήρησης-ανακαλύψεων, ευκαιριακή, νερού, οικοδομικού και παιδαγωγικού υλικού.

Ερώτηση 4.1.1 — Επιλογή δραστηριοτήτων από τα παιδιά

Ερώτηση: Γιατί είναι σημαντική η επιλογή δραστηριοτήτων από τα ίδια τα παιδιά;

Απάντηση:

Η διαμόρφωση του χώρου δεν πρέπει να περιορίζει τις ενέργειες των παιδιών ούτε να τους επιβάλλει δραστηριότητες, αλλά να αφήνει την πρωτοβουλία να επιλέγουν τα ίδια με τι θέλουν να ασχοληθούν, τουλάχιστον για κάποιες ώρες του ημερήσιου προγράμματος (σελ. 77):
- Τα ενδιαφέροντα και οι ικανότητες κάθε παιδιού διαφοροποιούνται, γι’ αυτό χρειάζονται κατάλληλα και ποικίλα ερεθίσματα.
- Έτσι βοηθιέται το παιδί στην ανάπτυξη της αυτονομίας του και διευκολύνεται και ενισχύεται η παραμονή του στον Βρεφονηπιακό Σταθμό.
- Επιλέγοντας μόνο του τη γωνιά όπου θα παίξει — χωρίς την παρέμβαση και ίσως χωρίς την παρουσία του/της βρεφονηπιοκόμου — αναπτύσσει πρωτοβουλία, υπευθυνότητα και αυτονομία: χειρίζεται μόνο του το υλικό, το τακτοποιεί ξανά στη θέση του και οργανώνει το παιχνίδι του σύμφωνα με τις δυνατότητες και τον ρυθμό του (σελ. 79).
- Η συμμετοχή στο παιχνίδι δεν είναι υποχρεωτική: υπαγορεύεται από την εσωτερική ανάγκη του παιδιού, λόγω της χαράς και της ευχαρίστησης που του προκαλεί (σελ. 78).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί τα ενδιαφέροντα και οι ικανότητες κάθε παιδιού διαφέρουν και χρειάζονται ποικίλα ερεθίσματα· η ελεύθερη επιλογή αναπτύσσει πρωτοβουλία, υπευθυνότητα και αυτονομία (χειρισμός και τακτοποίηση υλικού με τον δικό του ρυθμό), διευκολύνει την παραμονή στον Σταθμό και σέβεται το ότι η συμμετοχή στο παιχνίδι πηγάζει από εσωτερική ανάγκη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.2 — Ανάγκες που καλύπτουν οι γωνιές

Ερώτηση: Ποιες βασικές ανάγκες των παιδιών καλύπτονται με τη λειτουργία των γωνιών;

Απάντηση:

Οι γωνιές καλύπτουν τις βασικές ανάγκες του παιδιού (πίν. 4.1.α, σελ. 78-80):
- Συναισθηματικές ανάγκες — μέσω της αλληλεπίδρασης με τα άλλα παιδιά και της ενασχόλησης με τα αγαπημένα τους παιχνίδια.
- Ανάγκη για κίνηση — τα παιδιά κινούνται ελεύθερα μέσα στη γωνιά και μετακινούνται από γωνιά σε γωνιά, χωρίς να περιορίζεται η κινητικότητά τους.
- Ανάγκη για παιχνίδι — οι γωνιές αποτελούν πρόκληση για παιχνίδι, που δεν είναι υποχρεωτικό αλλά πηγάζει από εσωτερική ανάγκη.
- Ανάγκη για κοινωνικοποίηση — μετά τα 2:6 έτη τα παιδιά αρχίζουν να αλληλεπιδρούν και να παίζουν μαζί, σχηματίζοντας ομάδες στη γνωστή τους γωνιά.
- Ανάγκη για ηρεμία — ήσυχο μέρος για ξεκούραση (π.χ. βιβλίο σε αναπαυτική μαξιλάρα στη βιβλιοθήκη).
- Ανάγκη για αυτονομία — επιλογή, αυτόνομος χειρισμός και τακτοποίηση του υλικού.
- Ανάγκη αυτεπίγνωσης και τοποθέτησης του εαυτού στον χώρο και στον χρόνο — π.χ. παίξιμο ρόλων στο κουκλόσπιτο (γνώση του «εαυτού» και των «άλλων»)· τα σταθερά και γνώριμα στοιχεία δίνουν σιγουριά και βοηθούν στην κατανόηση της έννοιας του χρόνου.
- Ανάγκη δημιουργικότητας και ανάπτυξης της φαντασίας — ικανοποίηση της δημιουργίας (εικαστικά), δραστηριότητες προσποίησης και αφήγησης.
- Ανάγκη ικανοποίησης της έμφυτης περιέργειας — γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων ή φυσική γωνιά (υλικά, ιδιότητες, σχέσεις).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συναισθηματικές ανάγκες, ανάγκη για κίνηση, για παιχνίδι, για κοινωνικοποίηση (μετά τα 2:6), για ηρεμία, για αυτονομία, ανάγκη αυτεπίγνωσης και τοποθέτησης στον χώρο-χρόνο, ανάγκη δημιουργικότητας-φαντασίας και ικανοποίησης της έμφυτης περιέργειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.3 — Τοποθέτηση επίπλων και υλικών

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη για την τοποθέτηση των επίπλων και των υλικών στις γωνιές;

Απάντηση:

Οι γωνιές τοποθετούνται συνήθως στο δωμάτιο του παιχνιδιού· η καλή διαμόρφωσή τους περιορίζει το αχανές μέγεθος της αίθουσας και δίνει ατμόσφαιρα οικειότητας και ασφάλειας (σελ. 80-81):
- Τα έπιπλα να είναι ανάλογα με το ύψος των παιδιών και η τοποθέτησή τους λειτουργική, επιτρέποντας την ελεύθερη μετακίνηση των παιδιών.
- Τα έπιπλα αποθήκευσης μπορούν να τοποθετούνται κάτω από τα παράθυρα (εξοικονόμηση χώρου), ενώ άλλα έπιπλα χρησιμοποιούνται ως διαχωριστικά δύο γωνιών.
- Το υλικό τακτοποιείται σε ράφια και ντουλάπια προσαρμοσμένα ώστε να τα φτάνει το παιδί και να τα χειρίζεται εύκολα και αυτόνομα, χωρίς βοήθεια.
- Το όμορφα τακτοποιημένο υλικό προκαλεί το παιδί να το χρησιμοποιήσει και ενισχύει τη διάθεσή του να το τακτοποιεί μετά τη δραστηριότητα, μαθαίνοντας έμμεσα βασικές αρχές οργάνωσης και τάξης.
- Εκτός από τα αποθηκευμένα, πρέπει να υπάρχουν και ορισμένα υλικά ευδιάκριτα, ώστε να προσελκύουν τα παιδιά στις γωνιές.
- Κάθε γωνιά έχει το δικό της υλικό· μεταφορά υλικού από γωνιά σε γωνιά γίνεται κυρίως όταν υπάρχει συνεργασία μεταξύ των γωνιών.
- Οι γωνιές λειτουργούν χωριστά και ανεξάρτητα, ώστε να μην ενοχλείται το ένα παιδί από το άλλο και να σέβεται ο καθένας τον ρυθμό ανακάλυψης του υλικού (σελ. 86).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έπιπλα στο ύψος των παιδιών με λειτουργική τοποθέτηση που επιτρέπει ελεύθερη μετακίνηση (αποθηκευτικά κάτω από τα παράθυρα, άλλα ως διαχωριστικά)· υλικό τακτοποιημένο σε προσβάσιμα ράφια για αυτόνομο χειρισμό και επιστροφή στη θέση του, με ορισμένα υλικά ευδιάκριτα ώστε να προσελκύουν· κάθε γωνιά με δικό της υλικό και ανεξάρτητη λειτουργία, με μεταφορά υλικού μόνο σε συνεργασία γωνιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.4 — Μόνιμες και ευκαιριακές γωνιές

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τους όρους μόνιμες και ευκαιριακές γωνιές; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η επιλογή και η διάρκεια λειτουργίας τους;

Απάντηση:

Οι γωνιές διακρίνονται σε (σελ. 83):
- Μόνιμες: αυτές που λειτουργούν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, έστω κι αν αλλάζει το περιεχόμενό τους.
- Πρόσκαιρες / ευκαιριακές: αυτές που λειτουργούν για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα.
Η επιλογή και η διάρκεια λειτουργίας τους εξαρτάται από:
- τον χώρο,
- τα απαιτούμενα υλικά,
- τον αριθμό των παιδιών,
- την ηλικία τους,
- την εποχή του χρόνου,
- το θέμα που επεξεργάζεται η τάξη σε μια δεδομένη στιγμή και
- τα ενδιαφέροντα των παιδιών.
Παράδειγμα ευκαιριακής γωνιάς: μια μέρα με αέρα οργανώνεται γωνιά καιρού — μεταφέρονται ανεμοδείκτες από τη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων ή μπαλόνια δεμένα με σπάγκο σε ξύλο, και τα παιδιά βγαίνουν έξω να παρατηρήσουν την ένταση και την κατεύθυνση του ανέμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόνιμες: λειτουργούν όλη τη χρονιά (έστω με αλλαγή περιεχομένου). Πρόσκαιρες/ευκαιριακές: για μικρό διάστημα (π.χ. γωνιά καιρού σε μέρα με αέρα). Η επιλογή και η διάρκειά τους εξαρτώνται από τον χώρο, τα υλικά, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών, την εποχή, το θέμα της τάξης και τα ενδιαφέροντα των παιδιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.5 — Συμβολή γωνιών στις ανάγκες

Ερώτηση: Ποια είναι η συμβολή των γωνιών στην κάλυψη των αναγκών της παιδικής ηλικίας; Διαλέξτε μια από τις ανάγκες του παιδιού που αναφέρεται στο σχετικό κεφάλαιο και περιγράψτε με ποιο τρόπο ικανοποιείται μέσω των γωνιών. Δώστε σχετικό παράδειγμα.

Απάντηση:

Γενικά: οι γωνιές εξυπηρετούν τις κύριες ανάγκες του παιδιού και ανταποκρίνονται στους στόχους της διαπαιδαγώγησης — καλύπτουν συναισθηματικές ανάγκες, κίνηση, παιχνίδι, κοινωνικοποίηση, ηρεμία, αυτονομία, αυτεπίγνωση-τοποθέτηση στον χώρο και στον χρόνο, δημιουργικότητα-φαντασία και ικανοποίηση της περιέργειας (σελ. 78-80).

Ενδεικτική ανάπτυξη μιας ανάγκης — η ανάγκη για ηρεμία:
- Γιατί υπάρχει: «τα πολλά και ποικίλα ερεθίσματα, ο έντονος θόρυβος πολλές φορές κουράζουν τα παιδιά, τα οποία αποζητούν κάποιο ήσυχο μέρος για να ηρεμήσουν».
- Πώς ικανοποιείται μέσω των γωνιών: με τη δημιουργία γωνιάς μακριά από θορυβώδεις δραστηριότητες, με μοκέτα και μαξιλάρια, απαλό φωτισμό και οριοθέτηση (π.χ. βιβλιοθήκη-παραβάν) — έτσι το παιδί βρίσκει ατμόσφαιρα ζεστασιάς και γαλήνης και ανεξάρτητο, ήσυχο χώρο (σελ. 90).
- Παράδειγμα (του βιβλίου): «το να διαβάσει ένα παιδί μόνο του ένα βιβλίο, καθισμένο σε μια αναπαυτική μαξιλάρα στη γωνιά της βιβλιοθήκης είναι κάτι που θα βοηθήσει στην επίτευξη της εσωτερικής ηρεμίας και γαλήνης του». Συμπληρωματικά, τα ακουστικά στο ραδιοκασετόφωνο επιτρέπουν στο παιδί να ακούει παραμύθι χωρίς να ενοχλείται και χωρίς να ενοχλεί.
(Η άσκηση επιτρέπει ανάλογη ανάπτυξη οποιασδήποτε άλλης ανάγκης — π.χ. αυτονομία: το παιδί επιλέγει γωνιά, χειρίζεται μόνο του το υλικό από χαμηλά ράφια και το τακτοποιεί· ή δημιουργικότητα: στη γωνιά εικαστικών με πολυδύναμο και άχρηστο υλικό.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι γωνιές καλύπτουν τις εννέα βασικές ανάγκες του παιδιού και υπηρετούν τους στόχους της διαπαιδαγώγησης. Ενδεικτικά, η ανάγκη για ηρεμία ικανοποιείται με γωνιά μακριά από θορυβώδεις δραστηριότητες, με μοκέτα, μαξιλάρια και οριοθέτηση (παραβάν) — παράδειγμα του βιβλίου: το παιδί διαβάζει μόνο του βιβλίο σε αναπαυτική μαξιλάρα στη γωνιά βιβλιοθήκης, ενώ τα ακουστικά επιτρέπουν ακρόαση χωρίς ενόχληση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.6 — Χρόνος απασχόλησης στις γωνιές

Ερώτηση: Πώς κατανέμεται ο χρόνος απασχόλησης των παιδιών στις γωνιές ανάλογα με την ηλικία τους;

Απάντηση:

Ο χρόνος απασχόλησης κατανέμεται ως εξής (σελ. 85-86):
- Μικρότερα παιδιά (1 - 2:6 ετών): θα πρέπει να περνούν το μεγαλύτερο μέρος του ημερήσιου προγράμματος στις γωνιές. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν μικρή διάρκεια προσοχής, μεγαλύτερη ανάγκη για κίνηση και είναι πιο περιορισμένα στις κοινωνικές τους επαφές — γι’ αυτό το παιχνίδι τους πρέπει να είναι πιο ελεύθερο και αυθόρμητο, όπως ακριβώς συμβαίνει στις γωνιές.
- Μεγαλύτερα παιδιά: καλό είναι να περνούν περίπου τον μισό χρόνο του ημερήσιου προγράμματος στις γωνιές και να μη διακόπτονται όσο απασχολούνται εκεί, ώστε να ολοκληρώνουν τις εργασίες που έχουν αναλάβει.
Ο/η βρεφονηπιοκόμος ειδοποιεί τα παιδιά 10-15 λεπτά νωρίτερα ότι πλησιάζει ο χρόνος να τελειώσουν, για να μαζέψουν τα υλικά και να τακτοποιήσουν τη γωνιά. Υπενθυμίζεται ότι τα βρέφη κάτω του 1 έτους δεν μπορούν να παίξουν σε γωνιές (το παιχνίδι προϋποθέτει αυτόνομη κίνηση και περπάτημα), ενώ από 1 έτους διαμορφώνονται σταδιακά 1-2 γωνιές (σελ. 85).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μικρότερα (1-2:6 ετών) περνούν το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος στις γωνιές (μικρή διάρκεια προσοχής, ανάγκη κίνησης, περιορισμένες κοινωνικές επαφές — ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι)· τα μεγαλύτερα περίπου τον μισό χρόνο, χωρίς διακοπές ώστε να ολοκληρώνουν τις εργασίες τους, με ειδοποίηση 10-15 λεπτά πριν για τακτοποίηση. Κάτω του 1 έτους δεν παίζουν σε γωνιές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.7 — Γωνιά με τη συνεργασία των γονέων

Ερώτηση: Πώς μπορεί να οργανωθεί μια γωνιά με τη συνεργασία των γονέων; Δώστε σχετικό παράδειγμα.

Απάντηση:

Η συνεργασία με τους γονείς είναι σημαντικό στοιχείο για την οργάνωση και τον εξοπλισμό των γωνιών (σελ. 82-83):
- Στην αρχή κάθε χρονιάς ορίζεται συνάντηση με τους γονείς, όπου αναφέρονται οι βασικοί παιδαγωγικοί στόχοι και αναλύονται αδρά οι δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στον Σταθμό.
- Ζητούνται πληροφορίες για τα επαγγέλματά τους και τονίζεται πόσο ουσιαστική και πολύτιμη είναι η συνεργασία τους για τη σωστή και δημιουργική εκπαίδευση των παιδιών τους.
- Στη συνέχεια, ανάλογα με το επάγγελμα ή τις δυνατότητες κάθε γονέα, ζητείται συγκεκριμένη συνεισφορά σε υλικά ή κατασκευές για μια γωνιά.
Παράδειγμα του βιβλίου: μπορεί να ζητηθεί από γονέα ξυλουργό να φτιάξει ένα μικρό έπιπλο βιβλιοθήκης ή να προμηθεύει τον Σταθμό με ροκανίδια, μικρά ξυλάκια κ.λπ. που θα χρησιμοποιούν τα παιδιά στη γωνιά εικαστικών.

Οφέλη: οι γονείς εμπλέκονται και παρακολουθούν την ανάπτυξη και εξέλιξη των παιδιών τους· είναι πολύ οικονομικός τρόπος οργάνωσης και εμπλουτισμού των γωνιών· και τα παιδιά χαίρονται με τη συμμετοχή των γονιών τους, γιατί νιώθουν ότι μοιράζονται κοινές εμπειρίες και βιώματα μαζί τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με συνάντηση στην αρχή της χρονιάς όπου παρουσιάζονται οι στόχοι και οι δραστηριότητες, καταγράφονται τα επαγγέλματα των γονέων και ζητείται η συνεισφορά τους σε υλικά ή κατασκευές. Παράδειγμα: γονέας ξυλουργός φτιάχνει έπιπλο βιβλιοθήκης ή προμηθεύει ροκανίδια-ξυλάκια για τη γωνιά εικαστικών. Οφέλη: εμπλοκή γονέων, οικονομία και χαρά για τα παιδιά που μοιράζονται κοινές εμπειρίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.8 — Γωνιά με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Πώς μπορεί να οργανωθεί μια γωνιά με άχρηστο υλικό; Δώστε σχετικό παράδειγμα.

Απάντηση:

Για τον εξοπλισμό κάθε γωνιάς μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άχρηστα υλικά (σελ. 81-82):
- Μεγάλα χαρτόκουτα: ως αποθηκευτικοί χώροι, ή σκεπασμένα με ένα πανί ως τραπέζια (εφόσον δεν ακουμπούν βαριά πράγματα) — π.χ. στη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων· επίσης μπορούν να κοπούν και να ντυθούν με πλαστικό αυτοκόλλητο με τη βοήθεια των παιδιών και να γίνουν ράφια για το μπακάλικο, τη βιβλιοθήκη ή όπου αλλού χρειάζονται.
- Άλλα άχρηστα υλικά ανά γωνιά: άδεια κουτιά, κονσέρβες, μπουκάλια για τη γωνιά του μπακάλικου· κουκουνάρια, φύλλα για τη φυσική γωνιά· ρολά από χαρτί τουαλέτας ή κουζίνας, βότσαλα, πέτρες, κουκούτσια, κομματάκια υφασμάτων, καπάκια από αναψυκτικά για τη γωνιά των εικαστικών.
Πλεονεκτήματα: οι γωνιές οργανώνονται πολύ εύκολα και ανέξοδα, ενώ τα ίδια τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία οργάνωσης, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το ενδιαφέρον τους για τις γωνιές. Το φυσικό και άχρηστο υλικό αποτελεί άλλωστε μία από τις τρεις κατηγορίες παιδαγωγικού υλικού, που συλλέγεται κυρίως από τα παιδιά (κεφ. 1, σελ. 43).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με αξιοποίηση άχρηστων υλικών: μεγάλα χαρτόκουτα ως αποθηκευτικοί χώροι, τραπέζια ή ράφια (κομμένα και ντυμένα με αυτοκόλλητο μαζί με τα παιδιά) για μπακάλικο ή βιβλιοθήκη· άδεια κουτιά-κονσέρβες-μπουκάλια για το μπακάλικο, κουκουνάρια-φύλλα για τη φυσική γωνιά, ρολά χαρτιού, βότσαλα, κουκούτσια, υφάσματα και καπάκια για τα εικαστικά — ανέξοδη οργάνωση με ενεργό συμμετοχή και αυξημένο ενδιαφέρον των παιδιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.9 — Παρατήρηση οργάνωσης γωνιών

Ερώτηση: Παρατηρήστε στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση το χώρο τοποθέτησης των γωνιών, την οργάνωσή τους και την επίπλωσή τους (που βρίσκονται, τι έπιπλα έχουν και τι υλικά). Σχεδιάστε ένα πλάνο της αίθουσας με τις γωνιές. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας και να αναφέρετε μειονεκτήματα - πλεονεκτήματα της οργάνωσης σε σχέση με όσα έχουν ειπωθεί στην τάξη. Η εργασία αυτή να γίνει από ομάδα 2-3 ατόμων που κάνουν πρακτική άσκηση στον ίδιο Βρεφονηπιακό Σταθμό.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση παρατήρησης — ενδεικτικός οδηγός.

1. Πλάνο αίθουσας: σχεδιάζουμε κάτοψη (πρότυπο τα σχ. 4.1.β-γ, σελ. 83-84) με τη θέση κάθε γωνιάς, τα διαχωριστικά (έπιπλα, παραβάν), τα παράθυρα και τον φωτισμό, τις διαδρομές κίνησης και τους χώρους ομαδικής συγκέντρωσης.

2. Φύλλο καταγραφής ανά γωνιά: ονομασία - θέση (κοντά σε θόρυβο/φως/είσοδο) - έπιπλα (είδος, ύψος, σταθερότητα) - υλικό (είδος, ποσότητα, κατάσταση) - προσβασιμότητα (ύψος ραφιών) - ευδιάκριτα υλικά που προσελκύουν - οριοθέτηση - αριθμός παιδιών που χωράει.

3. Κριτήρια αξιολόγησης (σελ. 80-86): έπιπλα στο ύψος των παιδιών και λειτουργική τοποθέτηση· υλικό προσβάσιμο και τακτοποιημένο· ευδιάκριτα υλικά που προσελκύουν· σαφής διαχωρισμός ώστε να μην ενοχλείται το ένα παιδί από το άλλο· οικειότητα και ασφάλεια αντί για αχανή χώρο· κατάλληλες γωνιές για την ηλικία (1-2:6: βιβλιοθήκης, οικοδομικού, παιδαγωγικού υλικού, μουσικής, εικαστικών)· ύπαρξη μόνιμων και ευκαιριακών γωνιών· χρήση άχρηστου υλικού και συνεργασίας με γονείς.

Ενδεικτικά πλεονεκτήματα: σαφής οριοθέτηση με χαμηλά έπιπλα, προσβάσιμο και τακτοποιημένο υλικό, ήσυχη γωνιά βιβλιοθήκης μακριά από τη μουσική, ποικιλία γωνιών. Ενδεικτικά μειονεκτήματα: γωνιές σε πέρασμα, υλικό σε ψηλά ράφια, γειτνίαση θορυβωδών και ήσυχων γωνιών, φθαρμένο ή στατικό υλικό χωρίς ανανέωση, έλλειψη γωνιών για τη μικρότερη ηλικία.

Η εργασία κλείνει με προτάσεις αναδιάταξης και εμπλουτισμού, τεκμηριωμένες με παραπομπές στο κεφάλαιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: σχεδιάζουμε πλάνο της αίθουσας με τις γωνιές και τα διαχωριστικά και συμπληρώνουμε φύλλο καταγραφής ανά γωνιά (θέση, έπιπλα, υλικό, προσβασιμότητα, οριοθέτηση)· αξιολογούμε με τα κριτήρια του βιβλίου (ύψος επίπλων, προσβάσιμο και ελκυστικό υλικό, σαφής διαχωρισμός, οικειότητα, καταλληλότητα ανά ηλικία, μόνιμες-ευκαιριακές γωνιές, άχρηστο υλικό, συνεργασία γονέων) και καταλήγουμε σε πλεονεκτήματα, μειονεκτήματα και προτάσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.10 — Κοινή γωνιά βρεφών-νηπίων

Ερώτηση: Επιλέξτε μια γωνιά όπου θα μπορούσαν να απασχοληθούν και βρέφη και νήπια. Διαλέξτε έπιπλα, χώρο και υλικό ανά ηλικία και αιτιολογήστε την επιλογή τους. Σε ομάδες των 2 ατόμων (ένας να κάνει πρακτική σε βρεφικό τμήμα και ο άλλος να κάνει πρακτική σε νηπιακό τμήμα) προσπαθήστε να οργανώσετε αυτές τις γωνιές στο χώρο της πρακτικής σας άσκησης. Συγκρίνετε τις δύο διαφορετικές ηλικίες στο παιχνίδι και καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτική επιλογή: η γωνιά βιβλιοθήκης (μία από τις πέντε γωνιές που λειτουργούν και για βρέφη 1-2:6 ετών, σελ. 85).

	Βρέφη 1-2:6 ετών	Νήπια 2:6-6 ετών
Χώρος	γωνιά σε ήσυχο σημείο με αρκετό ελεύθερο χώρο για κίνηση	γωνιά μακριά από θορυβώδεις δραστηριότητες, φωτεινή, με δυνατότητα οριοθέτησης-παραβάν
Έπιπλα	ένα μικρό, χαμηλό έπιπλο βιβλιοθήκης, μοκέτα, 3-4 μαξιλάρια, ραδιοκασετόφωνο	1-2 βιβλιοθήκες/ράφια με ορατά εξώφυλλα (και ως παραβάν), τραπέζι με 2-3 καρέκλες ή μαξιλάρια/μικρός καναπές, μοκέτα με μαξιλάρια, ραδιοκασετόφωνο με 2-3 ζεύγη ακουστικών
Υλικό	βιβλία από χοντρό χαρτόνι, ύφασμα ή πλαστικό με καθαρές εικόνες οικείων αντικειμένων και ελάχιστο κείμενο, κασέτες με μικρά παραμύθια, περιοδικά (και για σκίσιμο), φωτογραφίες	βιβλία με εικόνες και μικρό κείμενο, παραμύθια-ιστορίες, κασέτες, περιοδικά, λευκώματα και κόμικς φτιαγμένα από τα παιδιά, φωτογραφίες, βιβλία ποίησης-τραγουδιών, βιβλία γνώσεων (4:6-6 ετών)
Αιτιολόγηση	λίγα έπιπλα λόγω ανάγκης για κίνηση και μικρότερου αριθμού παιδιών· ανθεκτικά υλικά που αντέχουν στο στόμα και στο σκίσιμο	περισσότερα έπιπλα και ποικιλία υλικού για αυτόνομη ανάγνωση, συζήτηση και ομαδικές εργασίες

Σύγκριση στο παιχνίδι (τι παρατηρούμε): τα βρέφη ξεφυλλίζουν, δείχνουν και ονομάζουν εικόνες, επαναλαμβάνουν λέξεις, σκίζουν περιοδικά, χρειάζονται παρουσία ενήλικα και έχουν σύντομη διάρκεια παραμονής· τα νήπια «διαβάζουν» μόνα τους ή σε ζευγάρια, αφηγούνται την ιστορία, συζητούν, αναλαμβάνουν ρόλους (βιβλιοθηκάριος, επιδιόρθωση βιβλίων) και παραμένουν περισσότερη ώρα.

Η εργασία κλείνει με καταγραφή των παρατηρήσεων και προτάσεις προσαρμογής του υλικού ανά ηλικία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά η γωνιά βιβλιοθήκης (λειτουργεί και για βρέφη 1-2:6): για βρέφη λίγα έπιπλα (χαμηλό έπιπλο, μοκέτα, 3-4 μαξιλάρια, κασετόφωνο) και ανθεκτικά βιβλία με εικόνες οικείων αντικειμένων· για νήπια 1-2 βιβλιοθήκες με ορατά εξώφυλλα, τραπέζι-καρέκλες, μαξιλάρια, ακουστικά και πλούσιο υλικό (παραμύθια, λευκώματα, κόμικς, βιβλία γνώσεων). Στη σύγκριση: τα βρέφη ξεφυλλίζουν-ονομάζουν-σκίζουν με παρουσία ενήλικα και σύντομη παραμονή, τα νήπια διαβάζουν, αφηγούνται, συζητούν και αναλαμβάνουν ρόλους για περισσότερη ώρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.11 — Οργάνωση πρόσκαιρης γωνιάς

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση να οργανώσετε μια πρόσκαιρη γωνιά. Ποια και γιατί; πώς θα την οργανώσετε και τι υλικά θα χρησιμοποιήσετε;

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση: γωνιά καιρού (το παράδειγμα του βιβλίου, σελ. 83).

Ποια και γιατί: επιλέγουμε πρόσκαιρη/ευκαιριακή γωνιά που συνδέεται με γεγονός της στιγμής ή με το θέμα που επεξεργάζεται η τάξη — π.χ. γωνιά καιρού μια μέρα με αέρα (ή γωνιά φθινοπώρου, γωνιά της γιορτής, γωνιά ταξιδιού). Η επιλογή εξαρτάται από τον χώρο, τα υλικά, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών, την εποχή, το θέμα της τάξης και τα ενδιαφέροντά τους.

Οργάνωση:
1. Συζήτηση με τα παιδιά για την αφορμή (ο αέρας, τα φύλλα που πέφτουν) και από κοινού απόφαση για τη δημιουργία της γωνιάς.
2. Επιλογή θέσης κοντά σε παράθυρο ή στην έξοδο προς την αυλή, με σαφή οριοθέτηση (τραπέζι, χαμηλό ράφι, παραβάν).
3. Συγκέντρωση υλικού — μεταφέρεται και υλικό από άλλες γωνιές (επιτρέπεται στη συνεργασία γωνιών): ανεμοδείκτες από τη γωνιά παρατήρησης και ανακαλύψεων, μπαλόνια δεμένα με σπάγκο σε ξύλο, χαρτοταινίες, ανεμόμυλοι από χαρτί (κατασκευή στα εικαστικά), εικόνες-φωτογραφίες καιρικών φαινομένων από τη βιβλιοθήκη.
4. Δραστηριότητα: τα παιδιά βγαίνουν έξω και παρατηρούν την ένταση και την κατεύθυνση του ανέμου, συγκρίνουν, καταγράφουν με σύμβολα στο ημερολόγιο καιρού της γωνιάς συζήτησης.
5. Διάρκεια: όσο κρατά το ενδιαφέρον ή το φαινόμενο· στη συνέχεια το υλικό επιστρέφει στις γωνιές προέλευσης.
Υλικά (κυρίως άχρηστα-φυσικά): χαρτόκουτα ως βάση, ρολά χαρτιού, σπάγκος, μπαλόνια, φύλλα, κλαδάκια, χαρτί για ανεμόμυλους, εικόνες από περιοδικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά γωνιά καιρού (παράδειγμα του βιβλίου) σε μέρα με αέρα — ή άλλη ευκαιριακή γωνιά ανάλογα με την εποχή και το θέμα της τάξης: συζήτηση-απόφαση με τα παιδιά, επιλογή και οριοθέτηση θέσης κοντά στο παράθυρο/αυλή, συγκέντρωση υλικού (ανεμοδείκτες από τη γωνιά παρατήρησης, μπαλόνια με σπάγκο, ανεμόμυλοι, εικόνες από τη βιβλιοθήκη), παρατήρηση έντασης-κατεύθυνσης ανέμου με καταγραφή στο ημερολόγιο καιρού, και επιστροφή του υλικού μετά τη λήξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.1.12 — Συνεργασία γωνιών

Ερώτηση: Σχεδιάστε και οργανώστε μια συνεργασία γωνιών στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική. Γράψτε τις παρατηρήσεις σας και παρουσιάστε τα αποτελέσματα στην τάξη.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση με πρότυπο το παράδειγμα του βιβλίου (χριστουγεννιάτικη γιορτή, σελ. 87-88).

1. Διαδικασία: προηγείται συζήτηση του/της βρεφονηπιοκόμου με όλα τα παιδιά που θα συμμετέχουν — προτείνονται ιδέες, ακούγονται και συζητούνται οι προτάσεις των παιδιών και αποφασίζεται από κοινού πώς θα κατανεμηθούν οι εργασίες. Έπειτα τα παιδιά χωρίζονται σε μικρές ομάδες, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις δραστηριότητες που επέλεξαν, και εργάζονται στην αντίστοιχη γωνιά.

2. Κατανομή εργασιών ανά γωνιά (παράδειγμα γιορτής):
- Γωνιά βιβλιοθήκης: ξεφυλλίζουν περιοδικά και βρίσκουν ιδέες για τον στολισμό ή σχέδια που δίνουν στο εργαστήριο εικαστικών.
- Εργαστήριο εικαστικών: κάρτες, στολίδια, μικρά δωράκια για τους γονείς, ζωγραφιές για τη διακόσμηση.
- Γωνιά μουσικής: επιλογή τραγουδιών και μουσικής υπόκρουσης και προετοιμασία της γιορτής.
- Εργαστήριο κουζίνας: απλά γλυκά ή φαγητά για τους καλεσμένους — οι συνταγές έρχονται από τη βιβλιοθήκη ή τις προτείνουν τα παιδιά.
- Γωνιά μεταμφίεσης: ρούχα, χτενίσματα, μακιγιάζ για τη γιορτή.
3. Τι παρατηρούμε και καταγράφουμε: πώς συνεργάζονται τα παιδιά μέσα στην ομάδα και μεταξύ των ομάδων, ποια υλικά μεταφέρθηκαν από γωνιά σε γωνιά, αν τηρήθηκε ο ρόλος που ανέλαβε κάθε παιδί, τυχόν δυσκολίες (αναμονή, διαφωνίες, έλλειψη υλικού) και πώς λύθηκαν, καθώς και ο χρόνος που απαιτήθηκε.

4. Παρουσίαση στην τάξη: περιγραφή του σχεδιασμού, φωτογραφίες ή δείγματα των κατασκευών, συμπεράσματα για τη σημασία της συνεργασίας γωνιών (ενιαίο θέμα, κοινός στόχος, κοινωνικοποίηση, ολοκληρωμένο αποτέλεσμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης με πρότυπο τη χριστουγεννιάτικη γιορτή: κοινή συζήτηση και κατανομή εργασιών, χωρισμός σε μικρές ομάδες ανά γωνιά (βιβλιοθήκη: ιδέες-σχέδια· εικαστικά: κάρτες-στολίδια-δώρα· μουσική: τραγούδια-υπόκρουση· κουζίνα: γλυκά με συνταγές από τη βιβλιοθήκη· μεταμφίεση: ρούχα-χτενίσματα)· καταγράφουμε συνεργασία, μεταφορά υλικού, τήρηση ρόλων, δυσκολίες και χρόνο, και παρουσιάζουμε τα συμπεράσματα στην τάξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.1 — Στόχοι γωνιάς βιβλιοθήκης

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς βιβλιοθήκης;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς βιβλιοθήκης (σελ. 89-90):
- Έγκαιρη εξοικείωση του παιδιού με το βιβλίο και δημιουργία θετικής στάσης απέναντί του.
- Δημιουργία κινήτρων για ανάγνωση.
- Καλλιέργεια σεβασμού προς το βιβλίο (να το διατηρεί σε καλή κατάσταση).
- Διευκόλυνση της γλωσσικής ανάπτυξης.
- Αύξηση της παρατηρητικότητας και της οπτικής αντίληψης των αντικειμένων.
- Εμπλουτισμός των γνώσεων και του λεξιλογίου.
- Βελτίωση της κριτικής ικανότητας.
- Συνδυασμός οπτικής αντίληψης - λόγου.
- Ενίσχυση της κοινωνικοποίησης.
Επιπλέον, δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά χαμηλών κοινωνικο-μορφωτικών στρωμάτων να έρθουν σε επαφή με το βιβλίο. Η γωνιά στηρίζει και τα τρία βήματα προς την ανάγνωση: να καταλάβει το παιδί ότι τα «σχεδιάκια» αντιπροσωπεύουν λέξεις, ότι οι λέξεις είναι συγκεκριμένες και ίδιες κάθε φορά, και ότι υπάρχει διάταξη (από αριστερά προς τα δεξιά και από πάνω προς τα κάτω).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξοικείωση με το βιβλίο και θετική στάση, κίνητρα για ανάγνωση, σεβασμός προς το βιβλίο, γλωσσική ανάπτυξη, παρατηρητικότητα-οπτική αντίληψη, εμπλουτισμός γνώσεων-λεξιλογίου, κριτική ικανότητα, συνδυασμός οπτικής αντίληψης-λόγου, κοινωνικοποίηση — και ευκαιρία επαφής με το βιβλίο για παιδιά χαμηλών κοινωνικο-μορφωτικών στρωμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.2 — Επίπλωση γωνιάς βιβλιοθήκης

Ερώτηση: Ποια είναι η απαραίτητη επίπλωση και ο εξοπλισμός για να οργανωθεί μια γωνιά βιβλιοθήκης σε σχέση με την ηλικία των παιδιών;

Απάντηση:

Η γωνιά πρέπει να είναι σε αρκετή απόσταση από θορυβώδεις δραστηριότητες και φωτεινή (σελ. 90-93).

Για παιδιά 2:7-6 ετών:
- Μία-δύο βιβλιοθήκες ή ράφια, με τα βιβλία τοποθετημένα ώστε να φαίνονται τα πολύχρωμα εξώφυλλα και να προσελκύουν· ξύλινες ή μεταλλικές, σταθερές ή με ρόδες, με δυνατότητα να λειτουργήσουν και ως μικρό διαχωριστικό (παραβάν) — πάντα ανάλογες με το ύψος των παιδιών, ώστε να χειρίζονται μόνα τους το υλικό και να λειτουργούν αυτόνομα.
- Ένα τραπέζι με 2-3 καρέκλες ή μαξιλάρια ή μικρός μαλακός καναπές.
- Μοκέτα ή χαλί στο πάτωμα με διάσπαρτα μαξιλάρια (ατμόσφαιρα ζεστασιάς και γαλήνης).
- Ραδιοκασετόφωνο για παραμύθια-ιστορίες-ποιήματα και 2-3 ζεύγη ακουστικών, ώστε να μην ενοχλούνται τα άλλα παιδιά.
- Τοίχοι διακοσμημένοι με αφίσες, εικόνες, φωτογραφίες ή ζωγραφιές των παιδιών (περιβάλλον οικείο, ελκυστικό, πλούσιο σε πολιτιστικά ερεθίσματα).
Για παιδιά 1-2:6 ετών:
- Ένα μικρό, χαμηλό έπιπλο βιβλιοθήκης με τα ίδια χαρακτηριστικά.
- Μία μοκέτα.
- 3-4 μαξιλάρια.
- Ένα ραδιοκασετόφωνο για σύντομα παραμύθια και τραγούδια.
Στο τμήμα των μικρότερων δεν χρειάζονται πολλά έπιπλα, γιατί τα βρέφη έχουν ανάγκη από αρκετό ελεύθερο χώρο για κίνηση και ο αριθμός τους στα τμήματα είναι μικρότερος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέση φωτεινή και μακριά από θόρυβο. Νήπια 2:7-6: 1-2 βιβλιοθήκες/ράφια με ορατά εξώφυλλα στο ύψος των παιδιών (δυνατότητα παραβάν), τραπέζι με 2-3 καρέκλες ή μαξιλάρια/καναπές, μοκέτα με μαξιλάρια, ραδιοκασετόφωνο με 2-3 ζεύγη ακουστικών, διακοσμημένοι τοίχοι. Βρέφη 1-2:6: ένα μικρό χαμηλό έπιπλο, μοκέτα, 3-4 μαξιλάρια, ραδιοκασετόφωνο — λίγα έπιπλα, γιατί χρειάζονται χώρο για κίνηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.3 — Υλικό γωνιάς βιβλιοθήκης

Ερώτηση: Ποιο είναι το υλικό που χρειάζεται να περιλαμβάνει μια γωνιά βιβλιοθήκης σε σχέση με την ηλικία των παιδιών;

Απάντηση:

Υλικό για παιδιά 2:6-6 ετών (σελ. 93-95):
- Βιβλία με εικόνες — με μικρό κείμενο που οδηγεί σε πρώτη επαφή με τον γραπτό λόγο, με ωραία εικονογράφηση και κατάλληλο περιεχόμενο.
- Βιβλία με ιστορίες και παραμύθια.
- Κασέτες με παραμύθια, ιστορίες και ποιήματα.
- Διάφορα περιοδικά.
- Λευκώματα κατασκευασμένα από τα ίδια τα παιδιά στο εργαστήριο εικαστικών (κόβουν εικόνες από περιοδικά, τις κολλούν σε λευκές σελίδες, προσθέτουν εξώφυλλο — π.χ. λεύκωμα για τα μέσα μεταφοράς ή τα ζώα της θάλασσας).
- Κόμικς (μπορούν να τα κατασκευάσουν και τα ίδια τα παιδιά).
- Διάφορες φωτογραφίες — από το προσωπικό αρχείο των παιδιών (συζήτηση για τις διαφορές και την ανάπτυξή τους) ή με άλλα θέματα (τοπία, ζώα), πηγή για συζητήσεις και προβληματισμούς.
- Βιβλία με ποιήματα και τραγούδια.
- Βιβλία γνώσεων με εικόνες — για τα μεγαλύτερα παιδιά (4:6-6 ετών).
Υλικό για παιδιά 1-2:6 ετών (σελ. 95):
- Βιβλία με εικόνες από χοντρό και ανθεκτικό χαρτόνι, ύφασμα ή πλαστικό, με καθαρές, καλοτυπωμένες εικόνες γνωστών αντικειμένων και καταστάσεων· τα παιδιά κάτω των 2:6 προτιμούν ελάχιστες σειρές κειμένου ανά εικόνα και ιστορίες με ήρωες παιδιά της ηλικίας τους.
- Κασέτες με μικρά παραμύθια και ποιήματα.
- Διάφορα περιοδικά.
- Διάφορες φωτογραφίες.
Το υλικό επιλέγεται βάσει των προτιμήσεων και των δυνατοτήτων των παιδιών, διατηρείται σε καλή κατάσταση και καλό είναι τα βιβλία να ανανεώνονται εβδομαδιαίως, γιατί τα παιδιά χρειάζονται ποικίλα και εναλλασσόμενα ερεθίσματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 2:6-6 ετών: βιβλία με εικόνες και μικρό κείμενο, ιστορίες-παραμύθια, κασέτες, περιοδικά, λευκώματα και κόμικς φτιαγμένα από τα παιδιά, φωτογραφίες (προσωπικές ή θεματικές), βιβλία ποιημάτων-τραγουδιών, βιβλία γνώσεων για τα 4:6-6. 1-2:6 ετών: ανθεκτικά βιβλία από χαρτόνι-ύφασμα-πλαστικό με καθαρές εικόνες οικείων αντικειμένων και ελάχιστο κείμενο, κασέτες με μικρά παραμύθια, περιοδικά, φωτογραφίες. Το υλικό ανανεώνεται εβδομαδιαίως.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.4 — Δραστηριότητες βιβλιοθήκης — βρέφη

Ερώτηση: Ποιες δραστηριότητες μπορούν να εφαρμοστούν στη γωνιά βιβλιοθήκης που οργανώνεται στο τμήμα των βρεφών;

Απάντηση:

Προτεινόμενες δραστηριότητες για τα μικρότερα παιδιά (1-2:6 ετών) (σελ. 98):
- Διαβάζουμε τα βιβλία μαζί με το παιδί και το αφήνουμε να μας διακόπτει και να ρωτά για τις απορίες του.
- Στα παιδιά του 1 έτους: δείχνουμε απλά εικόνες με οικεία αντικείμενα, τα ονομάζουμε εμείς και μετά ζητάμε να τα επαναλάβει.
- Στα παιδιά 18-24 μηνών: δείχνουμε εικόνες οικείων αντικειμένων και αναφέρουμε γνωστές δραστηριότητες που βλέπουμε μαζί (παιδί που τρέχει, που τρώει, που παίζει μπάλα)· σιγά-σιγά το παιδί επαναλαμβάνει λέξεις και αναγνωρίζει εικόνες. Επίσης ρωτάμε παράλληλα: «πού είναι ο σκύλος;» ή ζητάμε να μας πει πώς χρησιμοποιούνται ορισμένα αντικείμενα («τι κάνουμε με αυτό;» δείχνοντας ένα ποτήρι· αν δεν απαντήσει, του το λέμε και ζητάμε να το επαναλάβει).
- Δείχνουμε πώς κρατάμε και πώς ξεφυλλίζουμε τα βιβλία: στην αρχή τα βοηθάμε κρατώντας και ξεφυλλίζοντας εμείς και σταδιακά τα αφήνουμε να το κάνουν μόνα τους.
- Αφήνουμε τα βρέφη να έρθουν μόνα τους σε επαφή με το βιβλίο, όποτε νιώσουν την ανάγκη — γι’ αυτό το υλικό βρίσκεται σε προσιτή και εμφανή θέση και τα βιβλία έχουν χρωματιστά και ελκυστικά εξώφυλλα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοινή ανάγνωση με ελευθερία διακοπών-ερωτήσεων· στο 1 έτος ονομασία οικείων αντικειμένων στις εικόνες και επανάληψη από το παιδί· στους 18-24 μήνες αναφορά γνωστών δραστηριοτήτων και ερωτήσεις («πού είναι ο σκύλος;», «τι κάνουμε με αυτό;»)· επίδειξη του τρόπου που κρατάμε και ξεφυλλίζουμε το βιβλίο· ελεύθερη επαφή με το βιβλίο, με υλικό σε προσιτή θέση και ελκυστικά εξώφυλλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.5 — Δραστηριότητες βιβλιοθήκης — νήπια

Ερώτηση: Ποιες δραστηριότητες μπορούν να εφαρμοστούν στη γωνιά βιβλιοθήκης που οργανώνεται στο τμήμα των νηπίων;

Απάντηση:

Προτεινόμενες δραστηριότητες για τα μεγαλύτερα παιδιά (2:6-6 ετών) (σελ. 95-98):
- Ανάγνωση βιβλίων μαζί με τον/την βρεφονηπιοκόμο και ανάγνωση από τα ίδια τα παιδιά.
- Ομαδική συζήτηση για όσα διάβασαν — βελτίωση του προφορικού λόγου και των επικοινωνιακών δεξιοτήτων.
- Ανάθεση εργασιών: στα παιδιά πάνω από 4 ετών μπορεί να ανατεθεί να βρουν συνταγές για τη γωνιά μαγειρικής, ιδέες για τον στολισμό της τάξης, φωτογραφίες και εικόνες για κατασκευές κ.λπ.
- Λεξιλογικές δραστηριότητες: στα παιδιά 2:6 ετών ζητούνται λέξεις που περιγράφουν ιδιότητες των αντικειμένων (χρώμα, μέγεθος), τρόπο (γρήγορα-αργά) ή σχετίζονται με την έννοια του χώρου (μέσα-έξω, πάνω-κάτω).
- Αφίσες από εκθέσεις βιβλίου, ζωγραφικής, γλυπτικής στους τοίχους, που εναλλάσσονται ανάλογα με τις εκδηλώσεις, με συζητήσεις για πολιτιστική καλλιέργεια.
- Δανειστική βιβλιοθήκη: ο δανεισμός και η επιστροφή καθορίζονται μετά από συζήτηση και συμφωνία με τα παιδιά και μένουν σταθερά όλη τη χρονιά (συνήθως δανεισμός Παρασκευή, επιστροφή Δευτέρα)· 1-2 παιδιά γίνονται βιβλιοθηκάριοι και παρακολουθούν τη διαδικασία με το σύστημα των δύο καρτελών (προσωπική καρτέλα με όνομα-φωτογραφία και καρτέλα βιβλίου με πλαστική θήκη και φωτοτυπία εξωφύλλου).
- Τμήμα επιδιόρθωσης βιβλίων, με ψαλίδια, σελοτέιπ, κόλλα, χαρτιά και διαφανές αυτοκόλλητο πλαστικό, όπου 1-2 παιδιά (εναλλασσόμενα) διορθώνουν τα σχισμένα και φθαρμένα βιβλία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάγνωση με τον/την βρεφονηπιοκόμο και από τα ίδια τα παιδιά, ομαδική συζήτηση για όσα διάβασαν, ανάθεση εργασιών (συνταγές, ιδέες στολισμού, εικόνες για κατασκευές) στα παιδιά άνω των 4, λεξιλογικές δραστηριότητες (ιδιότητες, τρόπος, έννοιες χώρου), αφίσες εκθέσεων με συζητήσεις, δανειστική βιβλιοθήκη με παιδιά-βιβλιοθηκάριους και σύστημα δύο καρτελών, και τμήμα επιδιόρθωσης βιβλίων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.6 — Οργάνωση γωνιάς βιβλιοθήκης στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά βιβλιοθήκης ανάλογα με το χώρο, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών και παρατηρήστε την αλληλεπίδραση μεταξύ παιδιών-βιβλίων. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη γωνιά βιβλιοθήκης, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία οργάνωσης
- Επιλογή θέσης: φωτεινή και μακριά από θορυβώδεις δραστηριότητες (μουσική, οικοδομικό υλικό)· οριοθέτηση με βιβλιοθήκη-παραβάν ή χαμηλό έπιπλο.
- Έπιπλα ανάλογα με την ηλικία: για νήπια 1-2 βιβλιοθήκες με ορατά εξώφυλλα, τραπέζι με 2-3 καρέκλες ή καναπές/μαξιλάρια, μοκέτα, ραδιοκασετόφωνο με ακουστικά· για βρέφη ένα μικρό χαμηλό έπιπλο, μοκέτα, 3-4 μαξιλάρια, κασετόφωνο.
- Επιλογή υλικού κατά ηλικία (ανθεκτικά βιβλία με εικόνες για τα βρέφη· παραμύθια, λευκώματα, κόμικς, βιβλία γνώσεων για τα νήπια), σε προσβάσιμο ύψος, με πρόβλεψη για εβδομαδιαία ανανέωση.
- Διακόσμηση τοίχων με αφίσες, εικόνες και ζωγραφιές των παιδιών.
- Παρουσίαση της γωνιάς στα παιδιά και συμφωνία για τους κανόνες χρήσης και τακτοποίησης.
2. Παρατήρηση αλληλεπίδρασης παιδιών-βιβλίων: πόσα παιδιά επισκέπτονται τη γωνιά και πόση ώρα μένουν· αν ξεφυλλίζουν, «διαβάζουν», αφηγούνται ή ζητούν ανάγνωση· ποια βιβλία προτιμούν και ποια αγνοούνται· αν σέβονται το υλικό και το τακτοποιούν· αν παίζουν μόνα ή σε ζευγάρια.

3. Ενδεικτικές προτάσεις βελτίωσης: μεταφορά της γωνιάς μακριά από πέρασμα, χαμήλωμα ραφιών, εμφανή εξώφυλλα, προσθήκη μαξιλαριών-χαλιού, ακουστικών, ανανέωση και επιδιόρθωση φθαρμένων βιβλίων, δανειστική βιβλιοθήκη, δημιουργία λευκωμάτων από τα παιδιά, εμπλουτισμός με βιβλία γνώσεων για τα μεγαλύτερα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης-παρατήρησης: επιλογή φωτεινής και ήσυχης θέσης με οριοθέτηση, έπιπλα και υλικό ανάλογα με την ηλικία σε προσβάσιμο ύψος, διακόσμηση τοίχων, παρουσίαση κανόνων στα παιδιά· καταγραφή της αλληλεπίδρασης (συχνότητα, διάρκεια, προτιμήσεις, σεβασμός υλικού, ατομικό ή ομαδικό παιχνίδι) και προτάσεις βελτίωσης (θέση, ύψος ραφιών, ορατά εξώφυλλα, μαξιλάρια, ακουστικά, ανανέωση, δανειστική βιβλιοθήκη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.7 — Κατάλληλα και ακατάλληλα βιβλία

Ερώτηση: Στους Βρεφονηπιακούς Σταθμούς που κάνετε την πρακτική σας ή στο εμπόριο να βρείτε 2 βιβλία που θεωρείτε κατάλληλα για τη γωνιά της βιβλιοθήκης και 2 που θεωρείτε ακατάλληλα. Παρουσιάστε τα στην τάξη και αιτιολογήστε τους λόγους επιλογής σας για το καθένα χωριστά. Επίσης να αναφέρετε σε ποιες ηλικίες απευθύνονται και γιατί τα προτείνουμε ή δεν τα προτείνουμε στα παιδιά.

Απάντηση:

Άσκηση επιλογής και κριτικής — ενδεικτικός οδηγός με τα κριτήρια του βιβλίου (σελ. 93-95 και ιδιότητες υλικού, κεφ. 1 σελ. 41-42).

Κριτήρια καταλληλότητας

Κριτήριο	Τι ελέγχουμε
Ηλικιακή αντιστοιχία	1-2:6: χοντρό χαρτόνι, ύφασμα ή πλαστικό, ελάχιστες σειρές κειμένου, εικόνες γνωστών αντικειμένων και καταστάσεων, ήρωες παιδιά της ηλικίας τους· 2:6-6: μικρό κείμενο και ιστορίες· 4:6-6: και βιβλία γνώσεων
Εικονογράφηση	καθαρές, καλοτυπωμένες, ελκυστικές εικόνες
Περιεχόμενο	κατάλληλο, κατανοητό, χωρίς φόβο ή στερεότυπα, που προσελκύει το ενδιαφέρον
Ανθεκτικότητα-ασφάλεια	ανθεκτικό υλικό, μη τοξικά χρώματα, χωρίς αιχμηρές γωνίες
Αισθητική-κατάσταση	ελκυστικό, περιποιημένο (ένα σχισμένο βιβλίο δεν προκαλεί το παιδί)
Παιδαγωγική αξία	εμπλουτίζει λεξιλόγιο και γνώσεις, στηρίζει τη γλωσσική ανάπτυξη και την κριτική ικανότητα

Ενδεικτικά κατάλληλα: (α) χαρτονένιο βιβλίο εικόνων με καθημερινά αντικείμενα για βρέφη 1-2 ετών — ανθεκτικό, καθαρές εικόνες, ελάχιστο κείμενο· (β) εικονογραφημένο παραμύθι με απλή πλοκή και ήρωα παιδί για νήπια 3-5 ετών — ωραία εικονογράφηση, εμπλουτίζει λεξιλόγιο και προσφέρεται για συζήτηση.

Ενδεικτικά ακατάλληλα: (γ) βιβλίο με πολύ κείμενο και μικρά γράμματα, χωρίς εικόνες — δεν ανταποκρίνεται στην προσχολική ηλικία· (δ) βιβλίο με λεπτές σελίδες που σκίζονται, φθαρμένο ή με τρομακτικές/ακατάλληλες εικόνες — δεν είναι ανθεκτικό, δεν προσελκύει και δεν είναι κατάλληλο περιεχομενικά.

Η παρουσίαση κλείνει με αιτιολόγηση ανά βιβλίο και αναφορά της ηλικίας στην οποία απευθύνεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση κριτικής επιλογής με κριτήρια: ηλικιακή αντιστοιχία (χαρτονένια-πάνινα με ελάχιστο κείμενο για βρέφη, παραμύθια για νήπια, βιβλία γνώσεων για 4:6-6), καθαρή ελκυστική εικονογράφηση, κατάλληλο περιεχόμενο, ανθεκτικότητα-ασφάλεια, καλή κατάσταση και παιδαγωγική αξία. Ενδεικτικά κατάλληλα: χαρτονένιο βιβλίο εικόνων και εικονογραφημένο παραμύθι· ακατάλληλα: βιβλίο με πολύ κείμενο χωρίς εικόνες και βιβλίο εύθραυστο/φθαρμένο ή με ακατάλληλες εικόνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.8 — Δανειστική βιβλιοθήκη

Ερώτηση: Οργανώστε μια δανειστική βιβλιοθήκη στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική. Να αναφέρετε πως θα ξεκινήσετε, τι στάδια θα ακολουθήσετε, ποιες δυσκολίες συναντήσατε κατά την εφαρμογή και πώς τις αντιμετωπίσατε καθώς και πώς ήταν η συνεργασία με τα παιδιά. Τέλος να αναφέρετε δικές σας παρατηρήσεις και προτάσεις για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της συγκεκριμένης δραστηριότητας. Η εργασία μπορεί να γίνει με ομάδες των 2 ατόμων.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική εφαρμογή του συστήματος του βιβλίου (σελ. 96-97).

Στάδια
1. Συζήτηση και συμφωνία με τα παιδιά: αποφασίζονται από κοινού οι μέρες δανεισμού και επιστροφής και παραμένουν σταθερές όλη τη χρονιά (συνήθως δανεισμός Παρασκευή, επιστροφή Δευτέρα).
2. Επιλογή βιβλίων που θα δανείζονται και έλεγχος της κατάστασής τους.
3. Κατασκευή των καρτελών (σύστημα δύο καρτελών):
  - Προσωπική καρτέλα κάθε παιδιού: μικρή ορθογώνια, με το όνομα και μικρή φωτογραφία ή σχέδιο ζωγραφισμένο από το ίδιο για να την ξεχωρίζει.
  - Καρτέλα βιβλίου: μεγαλύτερη ορθογώνια, με πλαστική θήκη στο κάτω μέρος για την προσωπική καρτέλα και φωτοτυπία του εξωφύλλου στο πάνω μέρος, ώστε ο βιβλιοθηκάριος να βρίσκει τη σωστή καρτέλα.
4. Ορισμός 1-2 παιδιών ως βιβλιοθηκάριων (μπορούν να εναλλάσσονται).
5. Λειτουργία: το παιδί παίρνει το βιβλίο από το ράφι, βρίσκει την προσωπική του καρτέλα στο κουτί και τη δίνει στον βιβλιοθηκάριο· εκείνος εντοπίζει την καρτέλα του βιβλίου και τοποθετεί μέσα στη θήκη την ατομική καρτέλα· στην επιστροφή, ο βιβλιοθηκάριος βγάζει την ατομική καρτέλα και την επιστρέφει στο κουτί.
6. Ενημέρωση των γονέων για τη φροντίδα και την έγκαιρη επιστροφή.
Δυσκολίες που συνήθως εμφανίζονται και αντιμετώπιση: καθυστερημένες επιστροφές (υπενθύμιση με σύμβολο στο ημερολόγιο της τάξης), φθορές (τμήμα επιδιόρθωσης με σελοτέιπ και αυτοκόλλητο πλαστικό), πολλά παιδιά θέλουν το ίδιο βιβλίο (σειρά αναμονής με καρτέλες), δυσκολία των μικρότερων να αναγνωρίσουν την καρτέλα τους (φωτογραφία ή σύμβολο αντί για όνομα).

Συνεργασία με τα παιδιά και προτάσεις: τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά ως βιβλιοθηκάριοι, μαθαίνουν σεβασμό στο βιβλίο, υπευθυνότητα και τήρηση κανόνων· προτείνεται εναλλαγή του ρόλου, ανανέωση των τίτλων, σύνδεση με αφήγηση στην τάξη του βιβλίου που δανείστηκαν και συνεργασία με τους γονείς για εμπλουτισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: κοινή συμφωνία για σταθερές μέρες δανεισμού-επιστροφής (Παρασκευή-Δευτέρα), επιλογή βιβλίων, κατασκευή του συστήματος δύο καρτελών (προσωπική με όνομα-φωτογραφία, καρτέλα βιβλίου με θήκη και φωτοτυπία εξωφύλλου), ορισμός 1-2 παιδιών βιβλιοθηκάριων και λειτουργία δανεισμού-επιστροφής, ενημέρωση γονέων· δυσκολίες (καθυστερήσεις, φθορές, ζήτηση ίδιου βιβλίου, αναγνώριση καρτέλας) και λύσεις, με προτάσεις εναλλαγής ρόλων και ανανέωσης τίτλων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.2.9 — Βιβλιοθήκη με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά βιβλιοθήκης με άχρηστο υλικό ανάλογα με το χώρο, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση με βάση τις οδηγίες για το άχρηστο υλικό (σελ. 81-82).

Διαδικασία
1. Συγκέντρωση υλικού με τη βοήθεια των παιδιών και των γονέων: μεγάλα χαρτόκουτα (από ηλεκτρικές συσκευές), κουτιά από χαρτόνι, τελάρα, ξύλινα καφάσια, παλιά υφάσματα, εφημερίδες, περιοδικά, πλαστικό αυτοκόλλητο.
2. Κατασκευή επίπλων: τα χαρτόκουτα κόβονται και ντύνονται με πλαστικό αυτοκόλλητο (με τη βοήθεια των παιδιών) και γίνονται ράφια βιβλιοθήκης με τα εξώφυλλα ορατά· ένα μεγαλύτερο κουτί σκεπασμένο με πανί γίνεται τραπεζάκι· καφάσια στοιβάζονται ως ραφιέρα-παραβάν που οριοθετεί τη γωνιά· παλιά μαξιλάρια και κουβέρτες γίνονται γωνιά ανάπαυσης στο πάτωμα.
3. Υλικό ανάγνωσης: περιοδικά και εφημερίδες, λευκώματα και κόμικς κατασκευασμένα από τα παιδιά (κολάζ εικόνων από περιοδικά με εξώφυλλο), φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο των παιδιών, βιβλία που επιδιορθώθηκαν στο τμήμα επιδιόρθωσης.
4. Προσαρμογή στην ηλικία: για βρέφη χαμηλό ράφι, λίγα ανθεκτικά βιβλία και περιοδικά (και για σκίσιμο), αρκετός ελεύθερος χώρος· για νήπια περισσότερα ράφια, τραπεζάκι, θέσεις για 3-5 παιδιά.
Παρατηρήσεις που συνήθως προκύπτουν: τα παιδιά δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για τη γωνιά που έφτιαξαν τα ίδια, τη φροντίζουν και την τακτοποιούν περισσότερο· η κατασκευή δίνει ευκαιρίες για μαθηματικές έννοιες (μέγεθος, χωρητικότητα) και συνεργασία.

Προτάσεις βελτίωσης: ενίσχυση των χάρτινων ραφιών ώστε να αντέχουν, σταθεροποίηση στον τοίχο, χρήση αδιάβροχου αυτοκόλλητου για ευκολότερο καθάρισμα, σήμανση των ραφιών με σύμβολα-κατηγορίες, τακτική ανανέωση των περιοδικών και εμπλουτισμός με λευκώματα νέων θεμάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση με άχρηστο υλικό: συγκέντρωση χαρτόκουτων, καφασιών, υφασμάτων, περιοδικών με τη βοήθεια παιδιών-γονέων· κατασκευή ραφιών με ορατά εξώφυλλα (κομμένα και ντυμένα με αυτοκόλλητο), τραπεζιού και παραβάν, γωνιά ανάπαυσης με παλιά μαξιλάρια· υλικό: περιοδικά, λευκώματα και κόμικς φτιαγμένα από τα παιδιά, φωτογραφίες, επιδιορθωμένα βιβλία· προσαρμογή ανά ηλικία, αυξημένο ενδιαφέρον των παιδιών και προτάσεις (ενίσχυση-σταθεροποίηση ραφιών, σήμανση, ανανέωση υλικού).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.1 — Στόχοι γωνιάς μουσικής

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς μουσικής;

Απάντηση:

Στόχοι της μουσικής γωνιάς (σελ. 99):
- Δημιουργία κινήτρων για τραγούδι και κίνηση.
- Ακουστική αντίληψη και μνήμη.
- Εισαγωγή σε βασικές μουσικές έννοιες, όπως η ένταση, η διάρκεια, το ηχόχρωμα.
- Έλεγχος της σχέσης κίνησης χεριού και παραγωγής ήχου.
- Δημιουργική ελεύθερη έκφραση.
- Ενίσχυση της κινητικής, γλωσσικής, νοητικής, κοινωνικο-συναισθηματικής και αισθητικής ανάπτυξης του παιδιού.
Πριν προσεγγίσουν την έννοια του μουσικού ήχου, τα παιδιά πρέπει να εξασκηθούν στο να ακούν και να ξεχωρίζουν διάφορους ήχους και να διαφοροποιούν τον ήχο από τον θόρυβο. Η εξάσκηση στην ακουστική αντίληψη και μνήμη και η εισαγωγή στις βασικές έννοιες του μουσικού ήχου δίνουν τη βάση για την ανάπτυξη της μουσικής αντίληψης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κίνητρα για τραγούδι και κίνηση, ακουστική αντίληψη και μνήμη, εισαγωγή σε βασικές μουσικές έννοιες (ένταση, διάρκεια, ηχόχρωμα), έλεγχος της σχέσης κίνησης χεριού-παραγωγής ήχου, δημιουργική ελεύθερη έκφραση και ενίσχυση της κινητικής, γλωσσικής, νοητικής, κοινωνικο-συναισθηματικής και αισθητικής ανάπτυξης — με προηγούμενη εξάσκηση στη διάκριση ήχων και στη διαφορά ήχου-θορύβου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.2 — Μουσική και Αισθητική Αγωγή

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής αγωγής στην καλλιέργεια της Αισθητικής Αγωγής του παιδιού;

Απάντηση:

Η μουσική αγωγή — τόσο στην προσχολική ηλικία όσο και γενικότερα στην εκπαίδευση — αποτελεί σημαντικό κομμάτι της Αισθητικής Αγωγής και της καλλιέργειας της καλλιτεχνικής δραστηριότητας και δημιουργικότητας του παιδιού (σελ. 99-100):
- Τα παιδιά έχουν φυσική σχέση με τη μουσική — π.χ. τα τρίχρονα σιγοτραγουδούν κάθε φορά που τους δίνεται η δυνατότητα· μία από τις αγαπημένες τους δραστηριότητες είναι οι μουσικές ακροάσεις, που στη συνέχεια μετατρέπονται σε κίνηση και ήχο.
- Βασικός στόχος, βάσει του Αναλυτικού Προγράμματος της Προσχολικής Αγωγής, είναι «η ανάπτυξη του μουσικού αισθητηρίου και της δημιουργικότητας των νηπίων στο πλαίσιο της γενικότερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, καθώς και η απόλαυση και η χαρά που προκύπτει από τη μουσική έκφραση».
- Η μουσική είναι κίνηση/ρυθμός και ήχος· τα παιδιά, έχοντας την τάση να μιμούνται τους ήχους και τις κινήσεις που παρατηρούν γύρω τους, βρίσκουν στη μουσική — είτε ως συνοδεία δραστηριοτήτων είτε ως αυτοτελή δραστηριότητα — τρόπο έκφρασης.
- Η εξάσκηση στη διάκριση ήχων και στη διαφορά ήχου-θορύβου, στην ακουστική αντίληψη και μνήμη και στις βασικές έννοιες (ένταση, διάρκεια, ηχόχρωμα) θέτει τη βάση της μουσικής αντίληψης, που θα αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της μουσικής αγωγής.
- Τα ίδια τα μουσικά όργανα αποτελούν «στολίδι» και ζωντανό αισθητικό ερέθισμα για τα παιδιά (σελ. 101), ενώ η σύγκριση οργάνων από διάφορες περιοχές και χώρες (μέσα από βιβλία της βιβλιοθήκης) διευρύνει την πολιτιστική-αισθητική τους καλλιέργεια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μουσική αγωγή είναι σημαντικό κομμάτι της Αισθητικής Αγωγής και καλλιεργεί την καλλιτεχνική δραστηριότητα και δημιουργικότητα: τα παιδιά έχουν φυσική σχέση με τη μουσική (σιγοτραγουδούν, μετατρέπουν την ακρόαση σε κίνηση και ήχο), στόχος του Αναλυτικού Προγράμματος είναι η ανάπτυξη του μουσικού αισθητηρίου και της δημιουργικότητας με απόλαυση και χαρά, ενώ η εξάσκηση στη διάκριση ήχων και στις βασικές μουσικές έννοιες θεμελιώνει τη μουσική αντίληψη· και τα ίδια τα όργανα λειτουργούν ως αισθητικό ερέθισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.3 — Οργάνωση γωνιάς μουσικής ανά ηλικία

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται και πώς διαμορφώνεται η γωνιά μουσικής για τα βρέφη και πώς για τα νήπια;

Απάντηση:

Θέση (σελ. 101): η γωνιά πρέπει να είναι κοντά στη γωνιά της συζήτησης και αρκετά μακριά από τις ήσυχες γωνιές (π.χ. τη βιβλιοθήκη), ώστε να έχουν άμεση πρόσβαση ο/η βρεφονηπιοκόμος και το παιδί — και για να χρησιμοποιείται κάποιο όργανο ως σύνθημα (π.χ. για να μαζέψουν τα παιδιά τα παιχνίδια και να συγκεντρωθούν). Χωρίς τραπεζάκια, άνετος χώρος για μικρή ομάδα έως πέντε παιδιά, στρωμένος με μοκέτα/χαλάκι και μαξιλαράκια· δεν χρειάζεται ιδιαίτερη διακόσμηση, γιατί τα μουσικά όργανα είναι από μόνα τους «στολίδι» και αισθητικό ερέθισμα· τα βιβλία για τη μουσική τοποθετούνται σε ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη, για συγκρίσεις οργάνων από διάφορες περιοχές και χώρες.

Για νήπια 2:7-6 ετών (σελ. 102):
- Υλικό κυρίως μουσικά-ρυθμικά όργανα του συστήματος Orff και κασέτες με αγαπημένα τραγούδια.
- Ταξινόμηση των οργάνων με βάση την ηλικία — εκφράζει το σχέδιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και μπορεί να αλλάζει (π.χ. ταξινόμηση κατά υλικό: ξύλινα, πλαστικά, μεταλλικά).
- Συρταροθήκη, με σημάδι απ’ έξω σε κάθε συρτάρι για την κατηγορία των οργάνων που περιέχει, και πίνακας όπου κρέμεται με γαντζάκια ενδεικτικά ένα όργανο από κάθε κατηγορία.
- Ραδιοκασετόφωνο με ενσωματωμένο μικρόφωνο, ώστε το παιδί να ακούει και να τραγουδά αποκτώντας διαφορετική αίσθηση της φωνής του· οι κασέτες σε προσβάσιμο σημείο και γραμμένες δύο φορές, για να μη δημιουργείται «πανικός» αν καταστραφεί κάποια.
Για βρέφη 1-2:6 ετών (σελ. 102):
- Μουσικά όργανα σε κουτί/μπαουλάκι (μουσικό κουτί).
- Αντικείμενα που παράγουν ήχο σε διαφορετικό μουσικό κουτί, με άλλο χρώμα ή σημάδι.
- Κασετόφωνο που χειρίζεται ο/η βρεφονηπιοκόμος και παιδικό κασετόφωνο με μικροφωνάκι για πειραματισμό με τη φωνή.
- Μουσικό χαλί ή χαλί που παράγει ήχους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέση κοντά στη γωνιά συζήτησης και μακριά από τις ήσυχες γωνιές, χωρίς τραπεζάκια, με μοκέτα και μαξιλάρια για έως 5 παιδιά. Νήπια: όργανα Orff και κασέτες, ταξινόμηση οργάνων (π.χ. κατά υλικό), συρταροθήκη με σημάδια ανά κατηγορία και πίνακας με ένα δείγμα οργάνου, ραδιοκασετόφωνο με μικρόφωνο και κασέτες σε διπλά αντίγραφα. Βρέφη: μουσικό κουτί με όργανα, δεύτερο κουτί με ηχητικά αντικείμενα, κασετόφωνο του ενήλικα και παιδικό με μικροφωνάκι, μουσικό χαλί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.4 — Υλικό γωνιάς μουσικής

Ερώτηση: Ποιο είναι το υλικό που περιλαμβάνει η γωνιά μουσικής;

Απάντηση:

Υλικό για παιδιά 2:6-6 ετών (σελ. 103):
- Μουσικά - ρυθμικά όργανα του μουσικού συστήματος Orff.
- Διάφορα αντικείμενα που παράγουν ήχο.
- Ραδιοκασετόφωνο/μαγνητόφωνο και κασέτες με τραγούδια.
- Βιβλία με τραγούδια και μουσικά όργανα.
Υλικό για παιδιά 1-2:6 ετών (σελ. 103-104):
- Μουσικά όργανα πιο απλά και πιο εύχρηστα — δεν είναι απαραίτητο να ανήκουν στα γνωστά μουσικά όργανα, αρκεί να είναι αντικείμενα που παράγουν ήχους (κουδουνίστρες, κουδουνάκια, σείστρες κ.λπ.).
- Τα αντικείμενα (πλαστικά ή ξύλινα) πρέπει να είναι σχετικά μεγάλα και με έντονα χρώματα, για να τραβούν την προσοχή, να λειτουργούν με μπαταρίες (όσα λειτουργούν) και να είναι εύχρηστα και ακίνδυνα.
Συμπληρωματικά, στη γωνιά προστίθενται και μουσικά όργανα κατασκευασμένα από άχρηστο υλικό από τα ίδια τα παιδιά (σελ. 106), ενώ τα βιβλία για τη μουσική τοποθετούνται σε ξεχωριστή θέση στη γωνιά της βιβλιοθήκης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νήπια: μουσικά-ρυθμικά όργανα του συστήματος Orff, αντικείμενα που παράγουν ήχο, ραδιοκασετόφωνο-μαγνητόφωνο με κασέτες τραγουδιών και βιβλία με τραγούδια και μουσικά όργανα. Βρέφη: απλά και εύχρηστα ηχητικά αντικείμενα (κουδουνίστρες, κουδουνάκια, σείστρες), πλαστικά ή ξύλινα, μεγάλα, με έντονα χρώματα, εύχρηστα και ακίνδυνα. Προστίθενται και όργανα κατασκευασμένα από τα παιδιά με άχρηστο υλικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.5 — Οργάνωση γωνιάς μουσικής στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά μουσικής ανάλογα με το χώρο, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη γωνιά μουσικής, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία οργάνωσης
- Θέση: κοντά στη γωνιά συζήτησης, μακριά από τη βιβλιοθήκη και τις ήσυχες γωνιές· χωρίς τραπεζάκια, με μοκέτα/χαλάκι και μαξιλαράκια, χώρος για έως 5 παιδιά.
- Έπιπλα-αποθήκευση: συρταροθήκη με σημάδι-σύμβολο ανά κατηγορία οργάνων και πίνακας με γαντζάκια όπου κρέμεται ένα δείγμα από κάθε κατηγορία· για βρέφη μουσικά κουτιά (ένα για όργανα, ένα για ηχητικά αντικείμενα, με διαφορετικό χρώμα ή σημάδι).
- Υλικό ανά ηλικία: όργανα Orff, ηχητικά αντικείμενα, ραδιοκασετόφωνο με μικρόφωνο, κασέτες σε προσβάσιμο σημείο (και σε διπλά αντίγραφα)· για βρέφη απλά, μεγάλα, έντονων χρωμάτων, εύχρηστα και ακίνδυνα αντικείμενα και μουσικό χαλί.
- Γνωριμία με τη γωνιά: στην αρχή της χρονιάς δεν παραφορτώνεται με πολλά όργανα· η γνωριμία γίνεται μέσα από οργανωμένες δραστηριότητες.
2. Παρατήρηση: ποια όργανα προτιμούν τα παιδιά, αν αναγνωρίζουν τα σύμβολα των συρταριών, αν τακτοποιούν τα όργανα, αν συνοδεύουν τραγούδια, πώς αντιδρούν στο μικρόφωνο, πόσα παιδιά χωράει άνετα η γωνιά, αν ενοχλούνται οι διπλανές γωνιές.

3. Προτάσεις βελτίωσης: μετακίνηση μακριά από τη βιβλιοθήκη, ηχητική οριοθέτηση με χαλί-μαξιλάρια, σαφέστερη σήμανση συρταριών, περιοδική ταξινόμηση των οργάνων με άλλο κριτήριο (υλικό, τρόπος παραγωγής ήχου), εμπλουτισμός με αυτοσχέδια όργανα από άχρηστο υλικό, δεύτερο αντίγραφο κασετών, τοποθέτηση βιβλίων μουσικής σε ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: θέση κοντά στη γωνιά συζήτησης και μακριά από τις ήσυχες γωνιές, χωρίς τραπεζάκια, με μοκέτα-μαξιλάρια για έως 5 παιδιά· συρταροθήκη με σύμβολα ανά κατηγορία και πίνακας με δείγματα οργάνων (ή μουσικά κουτιά για βρέφη), υλικό ανάλογο με την ηλικία, σταδιακή γνωριμία μέσα από οργανωμένες δραστηριότητες· παρατήρηση προτιμήσεων, τακτοποίησης και όχλησης γειτονικών γωνιών, με προτάσεις για θέση, σήμανση, ταξινόμηση και εμπλουτισμό με αυτοσχέδια όργανα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.6 — Δραστηριότητα γνωριμίας με τα όργανα

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2 ή 3 ατόμων οργανώστε μια δραστηριότητα γνωριμίας των παιδιών με τα μουσικά όργανα της γωνιάς και πραγματοποιήστε την στον Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική. Κάποιος από σας να παρατηρήσει τη διαδικασία και να την καταγράψει. Ως ομάδα συζητήστε τις εμπειρίες σας και μεταφέρτε τις απόψεις σας στη τάξη.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικό σχέδιο δραστηριότητας («Γνωρίζω τα όργανα της γωνιάς», νήπια 4-5 ετών, μικρή ομάδα έως 5 παιδιά).

Στόχοι (σελ. 99): ακουστική αντίληψη και μνήμη, εισαγωγή σε ένταση, διάρκεια, ηχόχρωμα, σχέση κίνησης χεριού-παραγωγής ήχου, ελεύθερη δημιουργική έκφραση.

Υλικά: όργανα Orff (ταμπουρίνο, μαράκες, ξύλα, τρίγωνο, κουδουνάκια, ντέφι), κουτί ή πανί για κάλυψη, ραδιοκασετόφωνο.

Πορεία
1. Παρουσίαση: ο/η βρεφονηπιοκόμος δείχνει ένα-ένα τα όργανα, λέει το όνομά τους και παίζει· τα παιδιά δοκιμάζουν με τη σειρά τους.
2. Εξερεύνηση: κάθε παιδί ανακαλύπτει πόσους διαφορετικούς ήχους βγάζει το ίδιο όργανο (δυνατά-σιγά, γρήγορα-αργά) → έννοιες έντασης και διάρκειας.
3. Παιχνίδι «τι ακούω;»: τα όργανα κρύβονται πίσω από πανί, ο/η ενήλικας παίζει ένα και τα παιδιά αναγνωρίζουν το ηχόχρωμα — άσκηση ακουστικής μνήμης.
4. Ταξινόμηση: τα παιδιά ομαδοποιούν τα όργανα (π.χ. ξύλινα - μεταλλικά - πλαστικά) και τα τοποθετούν στα σωστά συρτάρια με τα σύμβολα.
5. Κλείσιμο: συνοδεία γνωστού τραγουδιού — καθένας διαλέγει ένα όργανο, με σύνθημα έναρξης και λήξης από το ταμπουρίνο.
Παρατήρηση (από το τρίτο μέλος της ομάδας): συμμετοχή κάθε παιδιού, αναγνώριση ήχων, τήρηση σειράς, ποια όργανα προτιμώνται, πώς αντέδρασαν στο παιχνίδι αναγνώρισης, αν τακτοποίησαν τα όργανα.

Συζήτηση στην τάξη: τι πέτυχε, τι δυσκόλεψε (θόρυβος, όλοι θέλουν το ίδιο όργανο → αριθμός οργάνων ή εναλλαγή), προτάσεις για επόμενη φορά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: σχέδιο δραστηριότητας γνωριμίας με τα όργανα (παρουσίαση ένα-ένα με ονομασία και δοκιμή, εξερεύνηση έντασης-διάρκειας, παιχνίδι αναγνώρισης ήχου πίσω από πανί για ακουστική μνήμη, ταξινόμηση κατά υλικό στα σημαδεμένα συρτάρια, συνοδεία τραγουδιού με σύνθημα έναρξης-λήξης)· ένα μέλος της ομάδας παρατηρεί συμμετοχή, αναγνώριση ήχων, τήρηση σειράς και τακτοποίηση, και ακολουθεί συζήτηση στην τάξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.7 — Τραγούδι με συνοδεία οργάνων

Ερώτηση: Κάντε επιλογή ενός τραγουδιού για βρέφη και ενός για νήπια και τραγουδήστε το με συνοδεία μουσικών - ρυθμικών οργάνων. Ηχογραφήστε ή βιντεοσκοπήστε την όλη διαδικασία ή, αν αυτό δεν είναι εφικτό, απλώς καταγράψτε τις εμπειρίες σας και τις αντιδράσεις των παιδιών.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

Επιλογή τραγουδιών
- Για βρέφη (1-2:6): απλό τραγουδοπαιχνίδι με λίγους στίχους, επανάληψη και κινήσεις (π.χ. «Τα παλαμάκια», «Ο κύριος αντίχειρας», νανούρισμα). Συνοδεία με ένα απλό όργανο — ταμπουρίνο ή ντέφι — που κρατά σταθερό, αργό ρυθμό (σελ. 104: «όταν ο/η βρεφονηπιοκόμος τραγουδάει, κρατά τον ρυθμό με ένα απλό όργανο»).
- Για νήπια (2:6-6): τραγούδι με μεγαλύτερη έκταση, επωδό και εναλλαγές ρυθμού (π.χ. τραγούδι εποχής ή γιορτής). Συνοδεία από περισσότερα όργανα — τα παιδιά επιλέγουν όργανο και συνοδεύουν την επωδό.
Πορεία: ακρόαση → εκμάθηση στίχων με επανάληψη → προσθήκη κίνησης (παλαμάκια, βήματα) → διανομή/επιλογή οργάνων → σύνθημα έναρξης-λήξης με το ταμπουρίνο → τελική εκτέλεση.

Ηχογράφηση/βιντεοσκόπηση: απαιτείται άδεια γονέων και Σταθμού· η ακρόαση της ηχογράφησης από τα ίδια τα παιδιά είναι ισχυρό κίνητρο και τα βοηθά να αποκτήσουν διαφορετική αίσθηση της φωνής τους (πρβλ. το μικρόφωνο του ραδιοκασετόφωνου, σελ. 102).

Ενδεικτικές αντιδράσεις που καταγράφονται: τα βρέφη συμμετέχουν με παλαμάκια και «φωνούλες», ακολουθούν τον ρυθμό με το σώμα, χάνουν γρήγορα το ενδιαφέρον (σύντομη διάρκεια)· τα νήπια τραγουδούν στίχους, περιμένουν τη σειρά τους στα όργανα, αναγνωρίζουν τα συνθήματα και προτείνουν παραλλαγές. Δυσκολίες: όλοι θέλουν το ίδιο όργανο, υπερβολική ένταση → λύση με εναλλαγή και παύσεις-ησυχία ως μέρος του παιχνιδιού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση: για βρέφη απλό τραγουδοπαιχνίδι με λίγους στίχους και κινήσεις, συνοδεία με ένα όργανο (ταμπουρίνο/ντέφι) σε σταθερό αργό ρυθμό· για νήπια τραγούδι με επωδό και εναλλαγές, με τα παιδιά να επιλέγουν όργανα. Πορεία: ακρόαση, εκμάθηση, κίνηση, όργανα, συνθήματα έναρξης-λήξης. Η ηχογράφηση/βιντεοσκόπηση χρειάζεται άδεια και λειτουργεί ως κίνητρο· καταγράφονται οι αντιδράσεις (βρέφη: παλαμάκια-φωνούλες, σύντομη διάρκεια· νήπια: στίχοι, αναμονή σειράς) και οι λύσεις στις δυσκολίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.8 — Μουσική και κίνηση

Ερώτηση: Οργανώστε μια δραστηριότητα που να συνδυάζει τη σχέση μουσικής και κίνησης και πραγματοποιήστε την στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Σχολιάστε τις εμπειρίες σας.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικό σχέδιο μουσικοκινητικής δραστηριότητας.

Βάση από το βιβλίο (σελ. 105-106): στις ψυχοκινητικές και φυσικής αγωγής δραστηριότητες ο/η βρεφονηπιοκόμος χρησιμοποιεί μουσικό όργανο — συνήθως ταμπουρίνο — για να εισαγάγει την έννοια του ρυθμού (αργά-γρήγορα, παύσεις, εναλλαγές) ή ως σύνθημα έναρξης-λήξης· αργότερα τα παιδιά συνοδεύουν το τραγούδι με όργανο της επιλογής τους.

Σχέδιο («Κινούμαι όπως ακούω», νήπια)
1. Προθέρμανση: ελεύθερη κίνηση στον χώρο με αργό χτύπο ταμπουρίνου.
2. Ένταση: δυνατός χτύπος → μεγάλα βήματα, σιγανός → ακροπατήματα.
3. Διάρκεια-παύση: το παιχνίδι «αγαλματάκια» — όσο ακούγεται ο ήχος κινούμαστε, στην παύση μένουμε ακίνητοι.
4. Ηχόχρωμα: κάθε όργανο = μια κίνηση (μαράκες → τρέξιμο, τρίγωνο → στροφή, ξύλα → πήδημα) — άσκηση ακουστικής μνήμης.
5. Ελεύθερος αυτοσχεδιασμός με μουσική από κασέτα και χαλάρωση στο τέλος.
Για βρέφη: απλούστερα — κράτημα του ρυθμού ενός τραγουδιού με ταμπουρίνο, ώστε το βρέφος να συμμετέχει με παλαμάκια και φωνούλες, ή κίνηση/χορός στην αγκαλιά και μουσικό χαλί που παράγει ήχους καθώς πατά.

Σχολιασμός εμπειρίας — τι καταγράφουμε: αν τα παιδιά διακρίνουν ένταση, διάρκεια και ηχόχρωμα· αν σταματούν στην παύση· η συμμετοχή και η χαρά τους· δυσκολίες (υπερδιέγερση, σύγκρουση στον χώρο) και λύσεις (μικρές ομάδες, οριοθέτηση χώρου, εναλλαγή έντονης-ήρεμης φάσης).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση μουσικοκινητικής: με το ταμπουρίνο εισάγονται ρυθμός, ένταση (δυνατά-σιγά), παύσεις («αγαλματάκια») και ηχόχρωμα (κάθε όργανο μια κίνηση), με ελεύθερο αυτοσχεδιασμό και χαλάρωση στο τέλος· για βρέφη απλό κράτημα ρυθμού με συμμετοχή σε παλαμάκια-φωνούλες και μουσικό χαλί. Καταγράφουμε τη διάκριση έντασης-διάρκειας-ηχοχρώματος, τη συμμετοχή, τις δυσκολίες (υπερδιέγερση) και τις λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.9 — Μουσική γωνιά με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά μουσικής με άχρηστο υλικό ανάλογα με το χώρο, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις επιλύσατε. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση. Το βιβλίο αναφέρει ρητά μουσικά όργανα κατασκευασμένα από άχρηστο υλικό (σελ. 106) και τη δυνατότητα η γωνιά να εμπλουτίζεται από μικρές εφευρέσεις και κατασκευές των παιδιών (σελ. 106).

Διαδικασία
1. Συγκέντρωση υλικού (με τα παιδιά και τους γονείς): πλαστικά μπουκάλια και κουτιά, μεταλλικά κουτάκια, καπάκια, ρύζι-όσπρια-ρύζι για γέμισμα, χαρτόκουτα, ρολά χαρτιού, σπάγκος, λάστιχα, ξύλινες κουτάλες, κουδουνάκια.
2. Κατασκευή αυτοσχέδιων οργάνων (με τη βοήθεια του/της βρεφονηπιοκόμου): μαράκες (μπουκάλι/κουτί με όσπρια), τύμπανο (χαρτόκουτο ή μεταλλικό δοχείο), σείστρα από καπάκια περασμένα σε σύρμα, ξύλα από κουτάλες, χορδόφωνο με λάστιχα σε κουτί, κουδουνίστρες από ρολά.
3. Οργάνωση της γωνιάς: μοκέτα και μαξιλαράκια, χαρτοκιβώτια ως συρτάρια-κουτιά με σύμβολο ανά κατηγορία (ξύλινα, μεταλλικά, «σείω», «χτυπώ»), πίνακας με δείγμα κάθε κατηγορίας· για βρέφη μεγάλα, ακίνδυνα όργανα σε μουσικό κουτί, με έντονα χρώματα.
4. Παρουσίαση και δοκιμή των οργάνων, σύγκριση ήχων με τα «κανονικά» όργανα.
Δυσκολίες και λύσεις: υλικά που σπάνε ή ανοίγουν (καλή στερέωση με ταινία και κόλλα, έλεγχος πριν τη χρήση), μικρά αντικείμενα επικίνδυνα για κατάποση στα βρέφη (μόνο μεγάλα και καλά κλεισμένα δοχεία), αδύναμος ήχος (δοκιμή διαφορετικών γεμισμάτων).

Προτάσεις: τακτική αντικατάσταση των φθαρμένων, ονοματοδοσία των οργάνων από τα παιδιά, σύνδεση με δραστηριότητα ταξινόμησης κατά υλικό και τρόπο παραγωγής ήχου, έκθεση των κατασκευών και παρουσίασή τους στους γονείς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση με άχρηστο υλικό: συγκέντρωση μπουκαλιών, κουτιών, καπακιών, οσπρίων, ρολών και κατασκευή αυτοσχέδιων οργάνων (μαράκες, τύμπανο, σείστρα, ξύλα, χορδόφωνο με λάστιχα)· οργάνωση με μοκέτα-μαξιλάρια και χαρτοκιβώτια-κουτιά με σύμβολα ανά κατηγορία (για βρέφη μεγάλα ακίνδυνα όργανα σε μουσικό κουτί)· δυσκολίες (φθορά, κίνδυνος κατάποσης, αδύναμος ήχος) και λύσεις, με προτάσεις ονοματοδοσίας, ταξινόμησης και έκθεσης των κατασκευών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.3.10 — Σύγκριση δραστηριοτήτων βρεφών-νηπίων

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση πραγματοποιήστε μία δραστηριότητα στη γωνιά μουσικής για βρέφη και μια για νήπια. Συγκρίνετε τις 2 ομάδες και γράψτε τις παρατηρήσεις σας.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός σύγκρισης (με βάση τις προτεινόμενες δραστηριότητες, σελ. 104-106).

Δραστηριότητα για βρέφη (1-2:6): γνωριμία με ένα ηχητικό αντικείμενο — το δείχνουμε, το δοκιμάζει το παιδί και στη συνέχεια κρυβόμαστε σε διάφορα σημεία παίζοντάς το, ώστε το παιδί να ακολουθήσει τον ήχο (παιχνίδι τύπου «κου-κου τσα»)· συνοδεύουμε ένα απλό τραγουδάκι κρατώντας τον ρυθμό με ταμπουρίνο/ντέφι.

Δραστηριότητα για νήπια (2:6-6): μουσικοκινητική με ταμπουρίνο (αργά-γρήγορα, παύσεις) και συνοδεία τραγουδιού με όργανα επιλογής των παιδιών, με συζήτηση για τη μορφή, τον ήχο και το υλικό των οργάνων.

Σύγκριση — τι παρατηρούμε

Στοιχείο	Βρέφη 1-2:6	Νήπια 2:6-6
Διάρκεια προσοχής	σύντομη — λίγα λεπτά	μεγαλύτερη, ολοκληρώνουν τη δραστηριότητα
Τρόπος συμμετοχής	παλαμάκια, «φωνούλες», κίνηση σώματος, μίμηση	τραγούδι με στίχους, επιλογή οργάνου, τήρηση σειράς
Σχέση με τον ήχο	εξερεύνηση και εντοπισμός πηγής ήχου	διάκριση έντασης, διάρκειας, ηχοχρώματος
Οργάνωση	ατομικά ή δίπλα-δίπλα, με τον ενήλικα να καθοδηγεί	ομαδικά, με συνθήματα και ρόλους
Υλικό	απλά, μεγάλα, ακίνδυνα ηχητικά αντικείμενα	όργανα Orff, ταξινόμηση, αυτοσχέδιες κατασκευές
Γλωσσικό στοιχείο	ήχοι-μιμήσεις	συζήτηση, ονομασία και σύγκριση οργάνων

Συμπέρασμα: και στις δύο ηλικίες η μουσική ενεργοποιεί κίνηση, φωνή και συναίσθημα, αλλά στα βρέφη κυριαρχεί η αισθητηριακή εξερεύνηση με τον ενήλικα, ενώ στα νήπια η οργανωμένη, ομαδική και συνειδητή μουσική δραστηριότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση σύγκρισης: στα βρέφη γνωριμία με ηχητικό αντικείμενο και αναζήτηση της πηγής του ήχου, με συνοδεία απλού τραγουδιού· στα νήπια μουσικοκινητική με ταμπουρίνο και συνοδεία τραγουδιού με επιλεγμένα όργανα και συζήτηση. Διαφορές: διάρκεια προσοχής, τρόπος συμμετοχής (παλαμάκια-φωνούλες έναντι τραγουδιού και ρόλων), σχέση με τον ήχο (εξερεύνηση έναντι διάκρισης έντασης-διάρκειας-ηχοχρώματος), ατομική έναντι ομαδικής οργάνωσης και είδος υλικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.1 — Στόχοι γωνιάς κουκλόσπιτου

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς κουκλόσπιτου;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς του κουκλόσπιτου (σελ. 107):
- Διευκόλυνση της προσπάθειας για προσαρμογή του παιδιού στον χώρο του Βρεφονηπιακού Σταθμού.
- Εξάσκηση στην ανάληψη ρόλων.
- Διάπλαση της προσωπικότητας κάθε παιδιού.
- Ενίσχυση της φαντασίας, της κατ’ εξοχήν ανθρώπινης ιδιότητας.
- Διευκόλυνση της γνωριμίας του παιδιού με τον εαυτό του — αυτογνωσία.
- Εμπλουτισμός γνώσεων για την κοινωνική ζωή / κοινωνικοποίηση.
- Προαγωγή της σκέψης και των δεξιοτήτων του παιδιού.
- Ενίσχυση του αισθήματος ευθύνης, συνεργασίας και αυτοπειθαρχίας.
- Αλληλοαποδοχή και αυτοεκτίμηση.
- Εκμάθηση ορίων, χειρισμών και στοιχείων οργάνωσης και λειτουργίας των χώρων.
Κύριος στόχος: η γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στο σπίτι και τον Βρεφονηπιακό Σταθμό μέσα από τη μίμηση ρόλων, προσώπων και σκηνών της καθημερινής ζωής και η κοινωνικοποίηση του παιδιού. Η γωνιά έλκει τα παιδιά από την πρώτη στιγμή, γιατί περιλαμβάνει γνωστά και προσφιλή αντικείμενα που τους θυμίζουν το οικογενειακό περιβάλλον.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσαρμογή στον Σταθμό, εξάσκηση στην ανάληψη ρόλων, διάπλαση προσωπικότητας, ενίσχυση φαντασίας, αυτογνωσία, εμπλουτισμός γνώσεων για την κοινωνική ζωή-κοινωνικοποίηση, προαγωγή σκέψης και δεξιοτήτων, αίσθημα ευθύνης-συνεργασίας-αυτοπειθαρχίας, αλληλοαποδοχή-αυτοεκτίμηση και εκμάθηση ορίων-χειρισμών-οργάνωσης· κύριος στόχος η γεφύρωση σπιτιού-Σταθμού μέσα από τη μίμηση ρόλων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.2 — Οργάνωση κουκλόσπιτου

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να προσεχτεί κατά την οργάνωση και τη διαμόρφωση γωνιάς κουκλόσπιτου;

Απάντηση:

Κατά την οργάνωση προσέχουμε (σελ. 109-110):
- Θέση: το κουκλόσπιτο καλό είναι να βρίσκεται δίπλα ή απέναντι από τη γωνιά του οικοδομικού υλικού, ώστε η αλληλεπίδραση των παιδιών σε αυτές τις γωνιές να μην επηρεάζει τις υπόλοιπες, αλλά και κοντά στις γωνιές της κουζίνας, των επαγγελμάτων ή του μανάβικου, ώστε το παιχνίδι να μπορεί να συμβολίζει μια ολοκληρωμένη πράξη της καθημερινής ζωής.
- Χώρος: επιβάλλεται να υπάρχει αρκετός χώρος, ώστε το ένα μέρος να ορίζεται ως κουζίνα και το υπόλοιπο να παραμένει ανοιχτό ως σαλόνι ή κρεβατοκάμαρα.
- Έπιπλο-σπιτάκι: διευκολύνει όταν είναι με σκεπή αλλά με μεγάλα ανοίγματα, ώστε ο/η βρεφονηπιοκόμος να παρακολουθεί τα παιδιά· η γωνιά μπορεί να οριοθετηθεί και με ξύλινα κάγκελα.
- Ασφάλεια υλικών: να μην έχουν αιχμηρές άκρες, να μην είναι από τοξικά υλικά, να είναι άθραυστα· τα σπασμένα σερβίτσια απομακρύνονται αμέσως, γιατί είναι επικίνδυνα.
- Τακτοποίηση και κανόνες: όλα τα υλικά τακτοποιούνται με προσοχή — ένα καλά οργανωμένο σπιτάκι δίνει ευκαιρίες για ευχάριστο παιχνίδι με φαντασία. Ο/η βρεφονηπιοκόμος από την αρχή εξηγεί ότι τα παιδιά μπορούν να παίζουν με όλα, αλλά δεν τα χαλούν, δεν τα καταστρέφουν και δεν τα μεταφέρουν σε άλλες γωνιές αφήνοντάς τα εκεί.
- Κουτιά θεμάτων: επειδή το παιχνίδι οδηγεί σε πολλαπλές εμπειρίες συμβολικού παιχνιδιού, μπορούν να υπάρχουν κουτιά με αντίστοιχα υλικά για θέματα όπως σούπερ-μάρκετ, κομμωτήριο, κατάστημα ρούχων ή παπουτσιών, γκαράζ/συνεργείο, γραφείο.
- Ηλικία: η γωνιά προτείνεται και για μικρά και για μεγάλα παιδιά, ιδιαίτερα όμως όταν έχουν περάσει στο συμβολικό παιχνίδι· για τις μικρότερες ηλικίες το υλικό είναι λιγότερο και λιγότερο ποικίλο, αφού οι δραστηριότητες είναι απλές στην αρχή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέση δίπλα/απέναντι από το οικοδομικό υλικό και κοντά στην κουζίνα-επαγγέλματα-μανάβικο για ολοκληρωμένο συμβολικό παιχνίδι· αρκετός χώρος ώστε ένα μέρος να είναι κουζίνα και το υπόλοιπο σαλόνι-κρεβατοκάμαρα· έπιπλο με σκεπή και μεγάλα ανοίγματα για εποπτεία (ή οριοθέτηση με ξύλινα κάγκελα)· ασφαλή υλικά (άθραυστα, μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες, άμεση απομάκρυνση σπασμένων)· προσεκτική τακτοποίηση και κανόνες χρήσης· κουτιά με θεματικά υλικά· προσαρμογή του υλικού στην ηλικία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.3 — Υλικό κουκλόσπιτου

Ερώτηση: Ποιο είναι το υλικό που περιλαμβάνεται στη γωνιά κουκλόσπιτου;

Απάντηση:

Στη γωνιά του κουκλόσπιτου πρέπει να υπάρχουν (σελ. 108-109):
- Μικροέπιπλα: εταζέρες, τραπεζάκι, καρεκλάκια κ.λπ.
- Αντικείμενα για συμβολικό παιχνίδι: καπέλα, παπούτσια, τσάντες κ.λπ.
- Μια κούκλα-μωρό που πλένεται και κινεί τα μέλη της, καθώς και διάφορα άλλα κουκλάκια.
- Ρούχα για τις κούκλες: σεντονάκι, κουβερτούλα, εσώρουχα, ρούχα για το άλλαγμα του μωρού, μπιμπερό και κουδουνίστρα.
- Ένα καροτσάκι για τον ύπνο και τη βόλτα του «μωρού».
- Ένα καλό παιδικό σερβίτσιο — αποφεύγονται τα πρόχειρα και φτηνά που σπάνε γρήγορα· τα σπασμένα απομακρύνονται αμέσως.
- Μικρή απλώστρα με μανταλάκια για το άπλωμα των ρούχων.
- Μικρή σιδερώστρα και σίδερο.
- Τσάντα για τα ψώνια και πορτοφόλι.
- Ποδιά, σκουπάκι και ξεσκονόπανο.
- Ένα τηλέφωνο (μπορεί να χρησιμοποιηθεί και παλιά αληθινή συσκευή).
- Μερικές εφημερίδες και περιοδικά.
Τα υλικά πρέπει να πληρούν τις προδιαγραφές ασφαλείας (χωρίς αιχμηρές άκρες, μη τοξικά, άθραυστα) και να τακτοποιούνται με προσοχή. Επιπλέον μπορούν να υπάρχουν κουτιά με θεματικά υλικά (σούπερ-μάρκετ, κομμωτήριο, γκαράζ, γραφείο) και άχρηστο υλικό που συγκεντρώνεται σε συνεργασία με τους γονείς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μικροέπιπλα (εταζέρες, τραπεζάκι, καρεκλάκια), αντικείμενα συμβολικού παιχνιδιού (καπέλα, παπούτσια, τσάντες), κούκλα-μωρό που πλένεται και κινείται και άλλα κουκλάκια, ρούχα και είδη μωρού (σεντονάκι, κουβερτούλα, μπιμπερό, κουδουνίστρα), καροτσάκι, καλό παιδικό σερβίτσιο, απλώστρα με μανταλάκια, σιδερώστρα-σίδερο, τσάντα και πορτοφόλι, ποδιά-σκουπάκι-ξεσκονόπανο, τηλέφωνο, εφημερίδες-περιοδικά — όλα ασφαλή και τακτοποιημένα, με κουτιά θεματικών υλικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.4 — Καταγραφή υλικού κουκλόσπιτου

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά κουκλόσπιτου στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, και πραγματοποιήστε τις.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τη λίστα του βιβλίου (σελ. 108-109): μικροέπιπλα / αντικείμενα συμβολικού παιχνιδιού / κούκλα-μωρό και κουκλάκια / ρούχα και είδη μωρού / καροτσάκι / σερβίτσιο / απλώστρα-μανταλάκια / σιδερώστρα-σίδερο / τσάντα-πορτοφόλι / ποδιά-σκουπάκι-ξεσκονόπανο / τηλέφωνο / εφημερίδες-περιοδικά, με στήλες «υπάρχει - ποσότητα - κατάσταση - παρατηρήσεις».

2. Έλεγχος ποιότητας και ασφάλειας: υλικά άθραυστα, μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες· σπασμένα σερβίτσια ή φθαρμένα αντικείμενα προς άμεση απομάκρυνση· ύψος και προσβασιμότητα· τακτοποίηση και σαφής θέση κάθε αντικειμένου.

3. Ενδεικτικές ελλείψεις που εντοπίζονται συχνά: λείπουν τα είδη νοικοκυριού (απλώστρα, σιδερώστρα, σκουπάκι) ή το τηλέφωνο, υπάρχει φτηνό σερβίτσιο που έχει σπάσει, λείπουν ρούχα κούκλας για άλλαγμα, δεν υπάρχουν κουτιά θεματικών υλικών, η γωνιά είναι μικρή ώστε να μη χωρίζεται σε «κουζίνα» και «σαλόνι».

4. Βελτιώσεις που πραγματοποιούνται: αντικατάσταση επικίνδυνων ή σπασμένων αντικειμένων· προσθήκη άχρηστου υλικού σε συνεργασία με τους γονείς (παλιό τηλέφωνο, καπέλα, τσάντες, υφάσματα, άδεια κουτιά)· δημιουργία κουτιών θεμάτων (σούπερ-μάρκετ, κομμωτήριο, γραφείο)· σήμανση θέσεων για εύκολη τακτοποίηση· αναδιάταξη ώστε η γωνιά να γειτνιάζει με το οικοδομικό υλικό και την κουζίνα.

Η εργασία κλείνει με καταγραφή του αποτελέσματος και της αντίδρασης των παιδιών στις αλλαγές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: φύλλο ελέγχου με τα υλικά του βιβλίου (υπάρχει-ποσότητα-κατάσταση), έλεγχος ασφάλειας (άθραυστα, μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες, απομάκρυνση σπασμένων) και προσβασιμότητας· συνήθεις ελλείψεις (είδη νοικοκυριού, τηλέφωνο, ρούχα κούκλας, κουτιά θεμάτων) και βελτιώσεις: αντικατάσταση επικίνδυνων, προσθήκη άχρηστου υλικού με τη βοήθεια γονέων, κουτιά θεμάτων, σήμανση θέσεων και αναδιάταξη κοντά στο οικοδομικό υλικό και την κουζίνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.5 — Παρατήρηση συμβολικού παιχνιδιού

Ερώτηση: Παρατηρήστε τη συχνότητα και τον τρόπο απασχόλησης των παιδιών σ’ αυτήν τη γωνιά. Περιγράψτε ένα περιστατικό συμβολικού παιχνιδιού που παρατηρήσατε.

Απάντηση:

Άσκηση παρατήρησης — ενδεικτικός οδηγός.

1. Τι παρατηρεί ο/η βρεφονηπιοκόμος στη γωνιά (σελ. 111-112): τι ρόλους αναλαμβάνουν τα παιδιά και αν επαναλαμβάνονται, τι υλικά χρησιμοποιούν, από πού προέρχονται οι ιστορίες του συμβολικού παιχνιδιού (από ιστορίες, την τηλεόραση ή τη φαντασία τους), τι λένε κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού και πώς εξηγούν αυτά που κάνουν, αν δίνουν οδηγίες, ζητούν πληροφορίες και εκφράζουν ιδέες.

2. Καταγραφή συχνότητας: πόσα παιδιά επισκέπτονται τη γωνιά ανά ημέρα/ζώνη ελεύθερης απασχόλησης, πόση ώρα μένουν, αν παίζουν μόνα, παράλληλα ή συνεργατικά, αν υπάρχουν παιδιά που την αποφεύγουν.

3. Ενδεικτικό περιστατικό συμβολικού παιχνιδιού (τύπου βιβλίου, σελ. 111): δύο παιδιά αναλαμβάνουν τους ρόλους «μαμάς» και «μωρού». Η «μαμά» βάζει την κούκλα στο καροτσάκι, την «ταΐζει» με το μπιμπερό, της αλλάζει ρούχα και την ξαπλώνει λέγοντας νανούρισμα· στη συνέχεια «σιδερώνει» με τη μικρή σιδερώστρα και «τηλεφωνεί» με το παλιό τηλέφωνο για να «καλέσει τον γιατρό». Ένα τρίτο παιδί προσφέρει «καφέ» στη βρεφονηπιοκόμο που επισκέπτεται το σπιτάκι. Εδώ φαίνονται καθαρά τα στοιχεία που περιγράφει το βιβλίο: το παιδί μιμείται καταστάσεις που βιώνει καθημερινά, προσδίδει στα αντικείμενα την ιδιότητα που επιθυμεί (μια οδοντογλυφίδα γίνεται βελόνα), δίνει ψυχή στα άψυχα και αλλοιώνει την πραγματικότητα, συνδυάζοντας μίμηση και νοητική αναπαράσταση — «τα συμβολικά παιχνίδια είναι βασικός παράγοντας κατάκτησης γνώσεων στον κοινωνικό τομέα».

4. Ρόλος του/της βρεφονηπιοκόμου: διακριτική παρακολούθηση και παρέμβαση όπου χρειάζεται· κάποιες φορές επισκέπτεται το σπιτάκι και πίνει τον «καφέ ή την πορτοκαλάδα» που προσφέρουν τα νήπια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση παρατήρησης: καταγράφουμε συχνότητα και διάρκεια επισκέψεων, μορφή παιχνιδιού (μόνο, παράλληλο, συνεργατικό), ρόλους που αναλαμβάνονται και αν επαναλαμβάνονται, υλικά, προέλευση των ιστοριών, τι λένε και πώς εξηγούν τις πράξεις τους. Ενδεικτικό περιστατικό: παιδιά στους ρόλους «μαμάς-μωρού» ταΐζουν, αλλάζουν και νανουρίζουν την κούκλα, «σιδερώνουν» και «τηλεφωνούν» — μίμηση καθημερινών καταστάσεων με απόδοση νέων ιδιοτήτων στα αντικείμενα· ο/η βρεφονηπιοκόμος παρακολουθεί διακριτικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.6 — Οργάνωση κουκλόσπιτου στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά κουκλόσπιτου ανάλογα με το χώρο, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη γωνιά κουκλόσπιτου, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία οργάνωσης
- Θέση: δίπλα/απέναντι από το οικοδομικό υλικό και κοντά στην κουζίνα, τα επαγγέλματα ή το μανάβικο, ώστε το παιχνίδι να συμβολίζει ολοκληρωμένη πράξη της καθημερινής ζωής και να μην ενοχλούνται οι ήσυχες γωνιές.
- Χώρος-οριοθέτηση: αρκετός χώρος για «κουζίνα» και «σαλόνι/κρεβατοκάμαρα»· έπιπλο-σπιτάκι με σκεπή και μεγάλα ανοίγματα ή οριοθέτηση με ξύλινα κάγκελα/χαμηλά έπιπλα, ώστε να υπάρχει εποπτεία.
- Υλικό ανά ηλικία: για νήπια πλήρες υλικό (μικροέπιπλα, κούκλες και ρούχα, σερβίτσιο, καροτσάκι, είδη νοικοκυριού, τηλέφωνο, κουτιά θεμάτων)· για μικρότερα λιγότερο και απλούστερο υλικό, μεγάλα και ασφαλή αντικείμενα, αφού οι δραστηριότητες είναι απλές στην αρχή.
- Κανόνες: εξηγούμε από την αρχή ότι παίζουν με όλα, αλλά δεν τα καταστρέφουν και δεν τα μεταφέρουν σε άλλες γωνιές αφήνοντάς τα εκεί· τακτοποίηση μετά το παιχνίδι.
2. Παρατηρήσεις: πόσα παιδιά χωράει άνετα, ποιοι ρόλοι εμφανίζονται, αν το υλικό επαρκεί (συγκρούσεις για το ίδιο αντικείμενο), αν λειτουργεί η συνεργασία με γειτονικές γωνιές, αν τα παιδιά τακτοποιούν.

3. Προτάσεις βελτίωσης: εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό σε συνεργασία με τους γονείς, δημιουργία κουτιών θεμάτων (σούπερ-μάρκετ, κομμωτήριο, γκαράζ, γραφείο), αντικατάσταση επικίνδυνων ή σπασμένων αντικειμένων, σήμανση θέσεων για ευκολότερη τακτοποίηση, αναδιάταξη για μεγαλύτερο χώρο και καλύτερη εποπτεία, περιοδική εναλλαγή υλικού για να ανανεώνεται το ενδιαφέρον.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: θέση κοντά στο οικοδομικό υλικό και στις γωνιές κουζίνας-επαγγελμάτων-μανάβικου, αρκετός χώρος για «κουζίνα» και «σαλόνι», έπιπλο με μεγάλα ανοίγματα ή οριοθέτηση με κάγκελα για εποπτεία, υλικό ανάλογο με την ηλικία και σαφείς κανόνες χρήσης-τακτοποίησης· παρατήρηση χωρητικότητας, ρόλων, επάρκειας υλικού και συνεργασίας με γειτονικές γωνιές, με προτάσεις εμπλουτισμού με άχρηστο υλικό, κουτιών θεμάτων και αναδιάταξης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.4.7 — Κουκλόσπιτο με τη συνεργασία γονέων

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια γωνιά κουκλόσπιτου με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός με βάση τις οδηγίες για τη συνεργασία με τους γονείς (σελ. 82-83) και το ότι «σε συνεργασία με τους γονείς συγκεντρώνεται άχρηστο υλικό για το κουκλόσπιτο» (σελ. 111).

Στάδια
1. Πώς ξεκινάμε — συνάντηση με τους γονείς: παρουσιάζουμε τους παιδαγωγικούς στόχους της γωνιάς (μίμηση ρόλων, κοινωνικοποίηση, αυτογνωσία, γεφύρωση σπιτιού-Σταθμού), εξηγούμε τι υλικά χρειαζόμαστε και ζητούμε πληροφορίες για τα επαγγέλματα και τις δυνατότητες κάθε γονέα.
2. Κατάλογος αναγκών-«λίστα επιθυμιών»: μικροέπιπλα, κούκλες και ρούχα κούκλας, σερβίτσιο, είδη νοικοκυριού (απλώστρα, μανταλάκια, σιδερώστρα), τσάντες, καπέλα, παπούτσια, παλιό τηλέφωνο, υφάσματα, άδεια κουτιά.
3. Κατανομή εργασιών: γονέας ξυλουργός κατασκευάζει το σπιτάκι ή τα μικροέπιπλα· γονείς ράβουν ρούχα κούκλας, κουρτινάκια, σεντονάκια· άλλοι φέρνουν άχρηστο υλικό ή βοηθούν στη βαφή (με μη τοξικά χρώματα).
4. Οργάνωση με τα παιδιά: τα παιδιά συμμετέχουν στη διαμόρφωση (κόψιμο-ντύσιμο χαρτόκουτων με αυτοκόλλητο, τακτοποίηση), ώστε να αυξηθεί το ενδιαφέρον τους.
5. Έλεγχος ασφάλειας πριν από τη χρήση (άθραυστα, μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες) και διατύπωση κανόνων χρήσης-τακτοποίησης.
6. Παρουσίαση-εγκαίνια της γωνιάς με τους γονείς και τα παιδιά.
Προβλήματα και αντιμετώπιση: περιορισμένη ανταπόκριση γονέων (ατομική πρόσκληση, μικρές και συγκεκριμένες αναθέσεις)· ετερογενές ή ακατάλληλο υλικό (έλεγχος και επιλογή με κριτήρια ασφάλειας)· έλλειψη χώρου (πολυλειτουργικό έπιπλο, εναλλαγή κουτιών θεμάτων)· δυσκολία συντονισμού (χρονοδιάγραμμα και υπεύθυνος ανά εργασία).

Οφέλη (σελ. 83): οι γονείς εμπλέκονται στη ζωή του Σταθμού, η οργάνωση γίνεται οικονομικά, και τα παιδιά χαίρονται που μοιράζονται κοινές εμπειρίες με τους γονείς τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: ξεκινάμε με συνάντηση γονέων (στόχοι γωνιάς, ανάγκες, επαγγέλματα), φτιάχνουμε λίστα υλικών, κατανέμουμε εργασίες (ξυλουργός για μικροέπιπλα, ράψιμο ρούχων κούκλας, συγκέντρωση άχρηστου υλικού), οργανώνουμε τη γωνιά μαζί με τα παιδιά, ελέγχουμε την ασφάλεια και θέτουμε κανόνες, και κλείνουμε με παρουσίαση· προβλήματα (μικρή ανταπόκριση, ακατάλληλο υλικό, έλλειψη χώρου, συντονισμός) και λύσεις, με οφέλη την εμπλοκή των γονέων, την οικονομία και τη χαρά των παιδιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.5.1 — Στόχοι γωνιάς κουζίνας

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς κουζίνας;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς της κουζίνας (σελ. 112):
- Εκπαίδευση του παιδιού σε προμαθηματικές έννοιες — μια συνταγή αποτελεί έναν αλγόριθμο, δηλαδή μια βήμα προς βήμα εκτελέσιμη διαδικασία.
- Ανάπτυξη της γεύσης και της όσφρησης.
- Προσανατολισμός στην υγιεινή διατροφή.
- Εξασφάλιση συνθηκών υγιεινής και καλού χειρισμού τροφίμων και σκευών.
- Εκμάθηση επαγγελμάτων που σχετίζονται με την κουζίνα (μάγειρας, ζαχαροπλάστης).
- Ανάπτυξη πειθαρχίας και τάξης.
- Κοινωνικοποίηση.
- Ενίσχυση της αντίληψης των χρονικών ορίων.
Κύριος σκοπός: να φέρει το παιδί σε πρώτη επαφή με την οργάνωση και τη διεκπεραίωση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη λειτουργία και την οικονομία του νοικοκυριού. Η γωνιά είναι πηγή μιμητικών παιχνιδιών και δίνει ευκαιρίες για διαλόγους, ασκήσεις προγραφής-προανάγνωσης και πλήθος μαθηματικών δραστηριοτήτων (σελ. 113).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προμαθηματικές έννοιες (η συνταγή ως αλγόριθμος βήμα προς βήμα), ανάπτυξη γεύσης-όσφρησης, προσανατολισμός στην υγιεινή διατροφή, συνθήκες υγιεινής και σωστός χειρισμός τροφίμων-σκευών, γνωριμία με επαγγέλματα της κουζίνας, πειθαρχία και τάξη, κοινωνικοποίηση και αντίληψη χρονικών ορίων — με κύριο σκοπό την πρώτη επαφή με την οργάνωση και οικονομία του νοικοκυριού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.5.2 — Εξοπλισμός και οργάνωση κουζίνας

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να προσεχθεί κατά τον εξοπλισμό και την οργάνωση μιας γωνιάς κουζίνας;

Απάντηση:

Η γωνιά της κουζίνας είναι εύκολη γωνιά που μπορεί να οργανωθεί και με τη βοήθεια των παιδιών. Προσέχουμε (σελ. 112-113):
- Περιορισμένος αριθμός παιδιών ανά ομάδα εργασίας στον χώρο.
- Συμμετοχή αγοριών και κοριτσιών, με την προτροπή και ενθάρρυνση του/της βρεφονηπιοκόμου — η μαγειρική και η τακτοποίηση είναι ευχάριστη δραστηριότητα για όλους.
- Τραπέζι ή πάγκος με δύο ή τρεις καρέκλες.
- Νεροχύτης, ηλεκτρική κουζίνα, ψυγείο, πλυντήριο πιάτων — η παρουσία τους δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία της γωνιάς.
- Σκεύη κουζίνας άθραυστα, από μη τοξικό υλικό, εύχρηστα και προσαρμοσμένα στις δυνατότητες των παιδιών.
- Ποδιές και σκούφοι μαγειρικής.
- Βιβλία μαγειρικής, μολύβια και χαρτιά, ώστε τα παιδιά να φτιάξουν δική τους δελτιοθήκη με συνταγές.
- Αναλώσιμα υλικά - τρόφιμα, με έμφαση σε αγνά υλικά, χωρίς χημικά πρόσθετα επικίνδυνα για την ατομική ή δημόσια υγεία.
- Συνθήκες υγιεινής και καλός χειρισμός τροφίμων και σκευών (στόχος της γωνιάς), με τακτοποίηση και καθαρισμό μετά τη δραστηριότητα.
Η γωνιά προσφέρεται για διαλόγους και συζητήσεις, ασκήσεις προγραφής και προανάγνωσης και μαθηματικές δραστηριότητες, ενώ τα παιδιά μαθαίνουν να φτιάχνουν αληθινό φαγητό, να πλένουν και να τακτοποιούν πιάτα, να στρώνουν τραπέζι και να «σημειώνουν» συνταγές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιορισμένος αριθμός παιδιών ανά ομάδα και συμμετοχή αγοριών-κοριτσιών· τραπέζι ή πάγκος με 2-3 καρέκλες, (προαιρετικά) νεροχύτης-κουζίνα-ψυγείο-πλυντήριο, άθραυστα και μη τοξικά εύχρηστα σκεύη στα μέτρα των παιδιών, ποδιές-σκούφοι, βιβλία μαγειρικής με μολύβια-χαρτιά για δελτιοθήκη συνταγών και αγνά αναλώσιμα τρόφιμα· τήρηση συνθηκών υγιεινής, σωστού χειρισμού και τακτοποίησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.5.3 — Κουζίνα με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Σχεδιάστε και οργανώστε μια γωνιά κουζίνας με άχρηστο υλικό. Τι υλικό θα χρησιμοποιήσετε και τι βήματα θα ακολουθήσετε. Γράψτε τις ιδέες σας για τον εξοπλισμό και την οργάνωση της γωνιάς και προετοιμάστε το απαιτούμενο άχρηστο υλικό, για να παρουσιάσετε την οργάνωση της γωνιάς στο επόμενο μάθημα στην τάξη.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση σχεδιασμού — ενδεικτική λύση με βάση τις οδηγίες για το άχρηστο υλικό (σελ. 81-82).

Υλικά που συγκεντρώνουμε: μεγάλα χαρτόκουτα (για κουζινάκι, ψυγείο, φούρνο), μικρότερα κουτιά και κουτιά από δημητριακά (ντουλάπια-ράφια), πλαστικά μπουκάλια και δοχεία, καπάκια (μάτια κουζίνας, κουμπιά), άδειες συσκευασίες τροφίμων (κουτιά ζυμαρικών, κονσέρβες χωρίς αιχμηρά χείλη, μπουκάλια), αλουμινόχαρτο (νεροχύτης), παλιά πλαστικά σκεύη, υφάσματα (κουρτινάκι, πετσέτες), ρολά χαρτιού, πλαστικό αυτοκόλλητο, κόλλα, ταινία, τέμπερες μη τοξικές.

Βήματα
1. Σχεδιάζουμε τη διάταξη της γωνιάς (κουζινάκι-νεροχύτης-πάγκος-ράφια) ανάλογα με τον διαθέσιμο χώρο και τον αριθμό των παιδιών.
2. Συγκεντρώνουμε το υλικό με τη βοήθεια των παιδιών και των γονέων.
3. Κατασκευάζουμε: το μεγάλο χαρτόκουτο γίνεται κουζινάκι (καπάκια-μάτια, ζωγραφισμένοι διακόπτες), δεύτερο κουτί ψυγείο με πόρτα που ανοίγει, ένα χαμηλό κουτί πάγκος, στοιβαγμένα κουτιά ράφια· ένα στρογγυλό ταψάκι ή αλουμινόχαρτο για νεροχύτη· τα ντύνουμε με πλαστικό αυτοκόλλητο (εύκολος καθαρισμός) μαζί με τα παιδιά.
4. Εξοπλίζουμε με άδειες συσκευασίες τροφίμων, πλαστικά σκεύη, ποδιές και σκούφους (από παλιά υφάσματα), βιβλίο συνταγών φτιαγμένο από τα παιδιά.
5. Έλεγχος ασφάλειας: τίποτα αιχμηρό ή τοξικό, σταθερές κατασκευές, καθαρές συσκευασίες.
6. Παρουσίαση στην τάξη: εξηγούμε τις ιδέες, τα υλικά, τα βήματα και τους παιδαγωγικούς στόχους που εξυπηρετεί κάθε στοιχείο.
Πλεονεκτήματα: ανέξοδη οργάνωση, ενεργός συμμετοχή των παιδιών (αυξημένο ενδιαφέρον για τη γωνιά) και ευκαιρίες για ανακύκλωση-περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση σχεδιασμού: συγκέντρωση χαρτόκουτων, συσκευασιών, καπακιών, πλαστικών δοχείων, υφασμάτων και αυτοκόλλητου· βήματα: σχέδιο διάταξης, συγκέντρωση υλικού με παιδιά-γονείς, κατασκευή κουζινάκι-ψυγείο-πάγκος-ράφια-νεροχύτης ντυμένα με αυτοκόλλητο, εξοπλισμός με άδειες συσκευασίες, σκεύη, ποδιές και βιβλίο συνταγών, έλεγχος ασφάλειας και παρουσίαση στην τάξη — ανέξοδη λύση με ενεργό συμμετοχή των παιδιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.5.4 — Οργάνωση κουζίνας στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά κουζίνας ανάλογα με το χώρο και τον αριθμό των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη γωνιά κουζίνας, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία οργάνωσης
- Θέση: κοντά στο κουκλόσπιτο (ολοκληρωμένο συμβολικό παιχνίδι) και, όπου γίνεται, κοντά σε παροχή νερού· μακριά από τις ήσυχες γωνιές.
- Χώρος-αριθμός παιδιών: τραπέζι ή πάγκος με 2-3 καρέκλες — ο αριθμός των παιδιών που δουλεύουν σε ομάδες πρέπει να είναι περιορισμένος.
- Εξοπλισμός: άθραυστα, μη τοξικά, εύχρηστα σκεύη στα μέτρα των παιδιών· ποδιές και σκούφοι· βιβλία μαγειρικής, μολύβια, χαρτιά για τη δελτιοθήκη συνταγών· αγνά αναλώσιμα υλικά.
- Κανόνες υγιεινής και ασφάλειας: πλύσιμο χεριών, καθαρή επιφάνεια, σωστός χειρισμός τροφίμων και σκευών, τακτοποίηση και καθαρισμός στο τέλος· ενθάρρυνση αγοριών και κοριτσιών.
- Πρώτη δραστηριότητα: απλή συνταγή χωρίς φωτιά (φρουτοσαλάτα, σάντουιτς), με βήματα σε εικόνες (η συνταγή ως αλγόριθμος).
2. Παρατηρήσεις: αν τα παιδιά ακολουθούν τα βήματα και τηρούν τη σειρά, πώς χειρίζονται τα σκεύη (λεπτή κινητικότητα), αν εμφανίζονται μαθηματικές έννοιες (ζύγισμα, μέτρηση, μοίρασμα, χρόνος), αν συνεργάζονται και μοιράζονται ρόλους, αν τηρούν την υγιεινή και τακτοποιούν, ποιες γεύσεις-μυρωδιές τους κινούν το ενδιαφέρον.

3. Προτάσεις βελτίωσης: εικονογραφημένες κάρτες συνταγών, σήμανση θέσεων για τα σκεύη, μικρότερες ομάδες με σειρά προτεραιότητας, σύνδεση με τη βιβλιοθήκη (εύρεση συνταγών) και το μανάβικο (αγορά υλικών), αντικατάσταση φθαρμένων ή επικίνδυνων σκευών, εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό και ποδιές-σκούφους για όλα τα παιδιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: θέση κοντά στο κουκλόσπιτο και σε παροχή νερού, τραπέζι-πάγκος με 2-3 καρέκλες για περιορισμένο αριθμό παιδιών, άθραυστα και μη τοξικά σκεύη στα μέτρα τους, ποδιές-σκούφοι, βιβλία μαγειρικής και δελτιοθήκη συνταγών, αγνά τρόφιμα και κανόνες υγιεινής· πρώτη απλή συνταγή χωρίς φωτιά με βήματα σε εικόνες· παρατήρηση τήρησης βημάτων, χειρισμού σκευών, μαθηματικών εννοιών, συνεργασίας και τακτοποίησης, με προτάσεις για κάρτες συνταγών, σήμανση, μικρότερες ομάδες και σύνδεση με βιβλιοθήκη-μανάβικο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.5.5 — Καταγραφή υλικού κουζίνας

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά κουζίνας στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τη λίστα του βιβλίου (σελ. 113): τραπέζι/πάγκος και καρέκλες · νεροχύτης-κουζίνα-ψυγείο-πλυντήριο (αν υπάρχουν) · σκεύη κουζίνας · ποδιές και σκούφοι · βιβλία μαγειρικής, μολύβια, χαρτιά, δελτιοθήκη συνταγών · αναλώσιμα τρόφιμα, με στήλες «υπάρχει - ποσότητα - κατάσταση - παρατηρήσεις».

2. Έλεγχος ποιότητας: τα σκεύη άθραυστα, από μη τοξικό υλικό, εύχρηστα και προσαρμοσμένα στις δυνατότητες των παιδιών· τα τρόφιμα αγνά, χωρίς επικίνδυνα χημικά πρόσθετα· προσβασιμότητα (ύψος ραφιών) και σαφής θέση κάθε αντικειμένου· καθαριότητα και συνθήκες υγιεινής.

3. Ενδεικτικές ελλείψεις: λείπουν ποδιές-σκούφοι ή δεν επαρκούν, δεν υπάρχει δελτιοθήκη συνταγών ούτε χαρτιά-μολύβια, τα σκεύη είναι μεγάλα για τα παιδιά ή φθαρμένα, τα υλικά είναι αποθηκευμένα ψηλά, δεν υπάρχει ζυγαριά ή βιβλία μαγειρικής.

4. Βελτιώσεις που πραγματοποιούνται: αντικατάσταση φθαρμένων-επικίνδυνων σκευών με άθραυστα στα μέτρα των παιδιών· χαμήλωμα και σήμανση των ραφιών (σύμβολα ανά κατηγορία)· δημιουργία δελτιοθήκης συνταγών με εικόνες από τα παιδιά· προσθήκη ζυγαριάς και μεζούρας (γνωριμία με μονάδες μέτρησης)· εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό (άδειες συσκευασίες) σε συνεργασία με τους γονείς· καθιέρωση κανόνων υγιεινής και τακτοποίησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: φύλλο ελέγχου με τα υλικά του βιβλίου (πάγκος-καρέκλες, συσκευές, σκεύη, ποδιές-σκούφοι, βιβλία μαγειρικής και δελτιοθήκη, τρόφιμα) και έλεγχος ποιότητας (άθραυστα, μη τοξικά, στα μέτρα των παιδιών, αγνά τρόφιμα, προσβασιμότητα, υγιεινή)· συνήθεις ελλείψεις (ποδιές, δελτιοθήκη, ζυγαριά, φθαρμένα ή μεγάλα σκεύη) και βελτιώσεις: αντικατάσταση, χαμήλωμα-σήμανση ραφιών, δημιουργία δελτιοθήκης, προσθήκη ζυγαριάς και εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.6.1 — Στόχοι γωνιάς μανάβικου

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς μανάβικου;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς του μανάβικου (σελ. 114):
- Εκπαίδευση του παιδιού σε μαθηματικές έννοιες και σχέσεις.
- Μύηση στις συναλλαγές και ενημέρωση για την ανταλλακτική αξία των νομισμάτων.
- Κοινωνικοποίηση.
- Γνωριμία με τα όργανα μέτρησης, τις μονάδες βάρους και τα νομίσματα.
- Γνωριμία με τα φρούτα και τα λαχανικά.
- Εκμάθηση κανόνων συμπεριφοράς.
- Γνωριμία με τη δεοντολογία του επαγγέλματος.
- Οργάνωση καταστήματος.
Η γωνιά είναι πηγή διασκέδασης και μάθησης: τα παιδιά εξοικειώνονται με τη λειτουργία της αγοράς και της πώλησης, μαθαίνουν τη γλώσσα των εμπορικών συναλλαγών, να λογαριάζουν, να αυτοπειθαρχούν, να ρωτούν και να περιμένουν απάντηση· η συνδιαλλαγή μετατρέπεται σε ευχάριστο μάθημα λογικομαθηματικών σχέσεων, ενώ τακτοποιώντας φρούτα και λαχανικά συνηθίζουν στην τάξη και την καλαισθησία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μαθηματικές έννοιες και σχέσεις, μύηση στις συναλλαγές και στην ανταλλακτική αξία των νομισμάτων, κοινωνικοποίηση, γνωριμία με όργανα μέτρησης-μονάδες βάρους-νομίσματα, γνωριμία με φρούτα και λαχανικά, κανόνες συμπεριφοράς, δεοντολογία του επαγγέλματος και οργάνωση καταστήματος — με εξοικείωση στη γλώσσα των συναλλαγών, την αυτοπειθαρχία και την τάξη-καλαισθησία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.6.2 — Υλικό γωνιάς μανάβικου

Ερώτηση: Ποιο υλικό χρησιμοποιείται για την οργάνωση της γωνιάς μανάβικου;

Απάντηση:

Για την οργάνωση της γωνιάς του μανάβικου χρησιμοποιούνται (σελ. 116):
- Μανάβικο κατασκευασμένο από τον/την βρεφονηπιοκόμο ή έτοιμο από το εμπόριο.
- Ταμειακή μηχανή.
- Ζυγαριά.
- Μπλοκ και νομίσματα.
- Μέσα συσκευασίας (καφάσια, χαρτοσακούλες κ.λπ.).
- Πλαστικά ή αληθινά φρούτα και λαχανικά.
- Διαφημιστικές πινακίδες.
- Καρτελάκια και ετικέτες, για να αναγράφονται οι τιμές και τα είδη.
Συμπληρωματικά μπορεί να αξιοποιηθεί άχρηστο υλικό: άδεια κουτιά, κονσέρβες, μπουκάλια για τα προϊόντα και χαρτόκουτα ως ράφια, κομμένα και ντυμένα με πλαστικό αυτοκόλλητο με τη βοήθεια των παιδιών (σελ. 81-82). Η γωνιά τοποθετείται κοντά στο κουκλόσπιτο και στις γωνιές επαγγελμάτων/κουζίνας, ώστε το παιχνίδι να συμβολίζει ολοκληρωμένη πράξη της καθημερινής ζωής (σελ. 109).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μανάβικο (κατασκευασμένο ή του εμπορίου), ταμειακή μηχανή, ζυγαριά, μπλοκ και νομίσματα, μέσα συσκευασίας (καφάσια, χαρτοσακούλες), πλαστικά ή αληθινά φρούτα και λαχανικά, διαφημιστικές πινακίδες και καρτελάκια-ετικέτες με τιμές και είδη — με δυνατότητα αξιοποίησης άχρηστου υλικού (άδεια κουτιά, κονσέρβες, χαρτόκουτα ως ράφια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.6.3 — Καταγραφή υλικού μανάβικου

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά μανάβικου στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τη λίστα του βιβλίου (σελ. 116): πάγκος-μανάβικο · ταμειακή μηχανή · ζυγαριά · μπλοκ και νομίσματα · μέσα συσκευασίας (καφάσια, χαρτοσακούλες) · φρούτα και λαχανικά (πλαστικά ή αληθινά) · διαφημιστικές πινακίδες · καρτελάκια-ετικέτες τιμών, με στήλες «υπάρχει - ποσότητα - κατάσταση - παρατηρήσεις».

2. Έλεγχος: ασφάλεια των υλικών (μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες, άθραυστα), προσβασιμότητα (ύψος πάγκου και ραφιών), επάρκεια για τον αριθμό των παιδιών, ποικιλία προϊόντων, ύπαρξη τιμών και σήμανσης, τακτοποίηση στα καφάσια.

3. Ενδεικτικές ελλείψεις: λείπουν ζυγαριά ή νομίσματα, δεν υπάρχουν καρτέλες τιμών και πινακίδες, τα προϊόντα είναι λίγα ή φθαρμένα, δεν υπάρχουν μέσα συσκευασίας, ο πάγκος είναι ψηλός για τα παιδιά.

4. Βελτιώσεις: προσθήκη ζυγαριάς και νομισμάτων, κατασκευή καρτελών τιμών και πινακίδων μαζί με τα παιδιά (γραφισμοί), εμπλουτισμός με άδειες συσκευασίες από το σπίτι (συνεργασία με γονείς), προσθήκη καφασιών και χαρτοσακουλών, ταξινόμηση των προϊόντων κατά είδος-χρώμα-μέγεθος, αναδιάταξη ώστε ο πάγκος να είναι στο ύψος των παιδιών και η γωνιά κοντά στην κουζίνα-κουκλόσπιτο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: φύλλο ελέγχου με πάγκο, ταμειακή μηχανή, ζυγαριά, νομίσματα-μπλοκ, μέσα συσκευασίας, φρούτα-λαχανικά, πινακίδες και καρτέλες τιμών· έλεγχος ασφάλειας, προσβασιμότητας, επάρκειας και σήμανσης· συνήθεις ελλείψεις (ζυγαριά, νομίσματα, καρτέλες τιμών, συσκευασίες) και βελτιώσεις: προσθήκη ζυγαριάς-νομισμάτων, κατασκευή καρτελών με τα παιδιά, εμπλουτισμός με άδειες συσκευασίες και ταξινόμηση προϊόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.6.4 — Οργάνωση μανάβικου στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά μανάβικου. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη γωνιά μανάβικου, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία
- Θέση: κοντά στο κουκλόσπιτο και στη γωνιά επαγγελμάτων/κουζίνας, ώστε τα παιδιά να «ψωνίζουν» και να «μαγειρεύουν» — ολοκληρωμένη πράξη της καθημερινής ζωής· χώρος για μικρή ομάδα.
- Εξοπλισμός: πάγκος-μανάβικο (έτοιμος ή από χαρτόκουτα ντυμένα με αυτοκόλλητο μαζί με τα παιδιά), καφάσια, ζυγαριά, ταμειακή μηχανή, νομίσματα και μπλοκ, χαρτοσακούλες, πλαστικά ή αληθινά φρούτα-λαχανικά, πινακίδες και καρτελάκια τιμών.
- Προετοιμασία με τα παιδιά: ονομασία των προϊόντων, κατασκευή καρτελών με είδος και τιμή (γραφισμοί), ταξινόμηση στα καφάσια, ορισμός ρόλων (μανάβης, ταμίας, πελάτης) που εναλλάσσονται.
- Κανόνες: χαιρετισμός, αναμονή σειράς, ευγένεια (κανόνες συμπεριφοράς και δεοντολογία επαγγέλματος) και τακτοποίηση στο τέλος.
2. Παρατηρήσεις: χειρισμός ζυγαριάς και νομισμάτων, χρήση της γλώσσας των συναλλαγών («πόσο κάνει;», «θέλω ένα κιλό»), αναμονή σειράς, προτιμώμενοι ρόλοι, ταξινόμηση-τακτοποίηση, εμφάνιση μαθηματικών εννοιών (βάρος, ποσότητα, τιμή, σύγκριση, μέτρημα).

3. Προτάσεις: χρήση πραγματικών φρούτων-λαχανικών για γνωριμία με γεύσεις-μυρωδιές, επίσκεψη σε πραγματικό μανάβικο, σύνδεση με τη γωνιά κουζίνας (αγορά υλικών για συνταγή), εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό και ανανέωση των τιμοκαταλόγων, σήμανση θέσεων για εύκολη τακτοποίηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: θέση κοντά στο κουκλόσπιτο και στις γωνιές επαγγελμάτων-κουζίνας, πάγκος-μανάβικο (έτοιμος ή από χαρτόκουτα με τα παιδιά), καφάσια, ζυγαριά, ταμειακή μηχανή, νομίσματα, σακούλες, φρούτα-λαχανικά, πινακίδες και καρτέλες τιμών· προετοιμασία με ονομασία-ταξινόμηση, γραφισμούς και εναλλασσόμενους ρόλους με κανόνες ευγένειας· παρατήρηση χειρισμού ζυγαριάς-νομισμάτων, γλώσσας συναλλαγών και μαθηματικών εννοιών, με προτάσεις σύνδεσης με την κουζίνα και επίσκεψης σε πραγματικό μανάβικο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.6.5 — Μανάβικο με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Σχεδιάστε και οργανώστε μια γωνιά μανάβικου με άχρηστο υλικό. Τι υλικό θα χρησιμοποιήσετε, τι οδηγίες θα δώσετε στα παιδιά και τι βήματα θα ακολουθήσετε. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε, τις παρατηρήσεις σας, τις δυσκολίες που συναντήσατε και πώς τις επιλύσατε. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές /βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση (σελ. 81-82, 116).

Υλικό: μεγάλα χαρτόκουτα (πάγκος-μαγαζί), μικρότερα κουτιά και καφάσια από φρουταρία, άδεια κουτιά, κονσέρβες (χωρίς αιχμηρά χείλη), μπουκάλια και συσκευασίες, χαρτοσακούλες, εφημερίδες και χαρτιά (περιτύλιγμα), καπάκια (νομίσματα), χαρτόνια (πινακίδες, καρτέλες τιμών), παλιά ζυγαριά ή αυτοσχέδια ζυγαριά με κρεμαστά κύπελλα, πλαστικό αυτοκόλλητο, κόλλα, ταινία, μη τοξικές τέμπερες· φρούτα-λαχανικά αληθινά ή κατασκευασμένα από χαρτοπολτό/ζυμάρι από τα παιδιά.

Οδηγίες στα παιδιά: εξηγούμε τι θα φτιάξουμε και γιατί, ζητάμε να φέρουν από το σπίτι καθαρές άδειες συσκευασίες, δίνουμε σαφή βήματα («κόβουμε», «κολλάμε», «ζωγραφίζουμε την τιμή»), τονίζουμε τους κανόνες ασφαλείας (δεν βάζουμε τίποτα στο στόμα, προσοχή στις άκρες) και τους ρόλους που θα αναλάβουν.

Βήματα: 1) σχέδιο της γωνιάς → 2) συγκέντρωση υλικού → 3) κατασκευή πάγκου και ραφιών από χαρτόκουτα ντυμένα με αυτοκόλλητο → 4) κατασκευή προϊόντων (ζυμάρι/χαρτοπολτός) και τοποθέτηση σε καφάσια → 5) καρτέλες τιμών και πινακίδες (γραφισμοί) → 6) νομίσματα από καπάκια/χαρτόνι και «ταμείο» από κουτί → 7) έλεγχος ασφάλειας → 8) εγκαίνια με παιχνίδι ρόλων.

Δυσκολίες και λύσεις: ασταθείς χάρτινες κατασκευές (ενίσχυση με ταινία, γέμισμα με χαρτί, στερέωση στον τοίχο)· αιχμηρές άκρες κονσερβών (απόρριψη ή κάλυψη με ταινία)· λίγα προϊόντα (κατασκευή από τα παιδιά, συνεργασία με γονείς)· διαφωνίες για τους ρόλους (σειρά και εναλλαγή).

Προτάσεις: ανανέωση των προϊόντων ανά εποχή (εποχικά φρούτα), σύνδεση με γωνιά κουζίνας, προσθήκη αληθινής ζυγαριάς, σήμανση κατηγοριών για ταξινόμηση, φύλαξη των κατασκευών σε κουτί θέματος για επαναχρησιμοποίηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση με άχρηστο υλικό: χαρτόκουτα και καφάσια για πάγκο-ράφια, άδειες συσκευασίες και προϊόντα από ζυμάρι/χαρτοπολτό, χαρτοσακούλες, καπάκια ως νομίσματα, χαρτόνια για πινακίδες-καρτέλες τιμών· δίνουμε σαφείς οδηγίες και κανόνες ασφαλείας στα παιδιά και ακολουθούμε βήματα (σχέδιο, συγκέντρωση, κατασκευή, τιμές, ταμείο, έλεγχος, εγκαίνια)· δυσκολίες (ασταθείς κατασκευές, αιχμηρές άκρες, λίγα προϊόντα, διαφωνίες ρόλων) και λύσεις, με προτάσεις εποχικής ανανέωσης και σύνδεσης με την κουζίνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.7.1 — Στόχοι γωνιάς επαγγελμάτων

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς επαγγελμάτων;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς επαγγελμάτων (σελ. 116):
- Ενίσχυση της δημιουργικότητας και της φαντασίας.
- Εκμάθηση των κανόνων συμπεριφοράς σε κάθε επαγγελματικό χώρο.
- Εμπλουτισμός λεξιλογίου και ανάπτυξη του προφορικού λόγου.
- Γνωριμία του παιδιού με το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
- Εκτίμηση της αξίας κάθε επαγγέλματος.
Κύριος σκοπός: να γνωρίσουν τα παιδιά τους διάφορους επαγγελματικούς χώρους των ενηλίκων (σελ. 117). Οι δραστηριότητες αυτές προσφέρουν πληθώρα εμπειριών, συμβάλλουν στην ανάπτυξη του κοινωνικο-συναισθηματικού τομέα, δίνουν στοιχειώδεις γνώσεις επαγγελματικού προσανατολισμού και φέρνουν τα παιδιά σε επαφή με τον κοινωνικό ρόλο κάθε επαγγέλματος (σελ. 119).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενίσχυση δημιουργικότητας και φαντασίας, εκμάθηση κανόνων συμπεριφοράς σε κάθε επαγγελματικό χώρο, εμπλουτισμός λεξιλογίου και ανάπτυξη προφορικού λόγου, γνωριμία με το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και εκτίμηση της αξίας κάθε επαγγέλματος — με στοιχειώδη επαγγελματικό προσανατολισμό και επαφή με τον κοινωνικό ρόλο των επαγγελμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.7.2 — Οργάνωση γωνιάς επαγγελμάτων

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται μια γωνιά επαγγελμάτων στον Βρεφονηπιακό Σταθμό;

Απάντηση:

Τα επαγγέλματα είναι θέματα πολύ αγαπητά στα παιδιά· ο/η βρεφονηπιοκόμος φροντίζει να δίνει όσο γίνεται ποικίλα σε ικανότητες και ενδιαφέροντα επαγγέλματα (σελ. 116-118):
- Έπιπλο «μαγαζάκι» — δημιουργία του/της βρεφονηπιοκόμου ή έτοιμο από το εμπόριο — που εξοπλίζεται ανάλογα με τις ανάγκες του επαγγέλματος που αναπαριστά.
- Αν δεν υπάρχει αρκετός χώρος, η γωνιά «μαγαζάκι» μεταμορφώνεται ώστε να παρουσιάζεται διαφορετικό επάγγελμα κάθε φορά, βάσει των αναγκών που προκύπτουν: ανάλογα με την εποχή μπορεί να γίνει ανθοπωλείο, περίπτερο, ταχυδρομείο, σούπερ-μάρκετ, τελωνείο — με απλή αλλαγή του σκηνικού.
- Παραδείγματα επαγγελμάτων και υλικών για μιμητικό παιχνίδι: ο γιατρός (γυαλιά, ακουστικά, μάσκα, θερμόμετρο, κουταλάκια για τον λαιμό, μπλοκ συνταγών), η δασκάλα (γυαλιά, τσάντα, βιβλία, κατάλογος), ο καπετάνιος (καπέλο, τσιμπούκι, πυξίδα, χάρτες), ο φούρναρης (σκούφος, φαράσι, ταψί, ψωμάκια), ο φαρμακοποιός (κουτιά, μπουκαλάκια, λευκή μπλούζα, ταμείο).
- Συχνά δημιουργείται η ανάγκη να οργανώνονται γωνιές με θέματα όπως λιμάνι, ταχυδρομείο, σταθμός αυτοκινήτων, ιατρείο, ώστε τα παιδιά να γνωρίζουν και να εξοικειώνονται με τον κόσμο των ενηλίκων (σελ. 119).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με έπιπλο «μαγαζάκι» (κατασκευασμένο ή του εμπορίου) που εξοπλίζεται ανάλογα με το επάγγελμα που αναπαριστά· όταν δεν υπάρχει χώρος, το ίδιο «μαγαζάκι» μεταμορφώνεται κάθε φορά σε άλλο επάγγελμα (ανθοπωλείο, περίπτερο, ταχυδρομείο, σούπερ-μάρκετ, τελωνείο) με απλή αλλαγή σκηνικού· με υλικά μιμητικού παιχνιδιού ανά επάγγελμα (γιατρός, δασκάλα, καπετάνιος, φούρναρης, φαρμακοποιός) και θεματικές γωνιές (λιμάνι, ταχυδρομείο, ιατρείο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.7.3 — Οργάνωση γωνιάς επαγγελμάτων στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά επαγγελμάτων δική σας επιλογής. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά επαγγελμάτων, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση: γωνιά «ιατρείο».

1. Διαδικασία
- Επιλογή επαγγέλματος με βάση τα ενδιαφέροντα των παιδιών, την εποχή ή το θέμα της τάξης (π.χ. μετά από επίσκεψη γιατρού στον Σταθμό ή συζήτηση για την υγεία).
- Θέση: κοντά στο κουκλόσπιτο/μανάβικο, ώστε το παιχνίδι να συμβολίζει ολοκληρωμένη πράξη της καθημερινής ζωής· οριοθέτηση με «μαγαζάκι», τραπεζάκι ή παραβάν.
- Εξοπλισμός (σελ. 117-118): γυαλιά, ακουστικά, μάσκα, θερμόμετρο (παιχνίδι), κουταλάκια για τον λαιμό, μπλοκ για συνταγές, λευκή μπλούζα, επίδεσμοι, κούκλα-«ασθενής», καρτέλες ασθενών· άχρηστο υλικό (άδεια κουτιά φαρμάκων, μπουκαλάκια) σε συνεργασία με τους γονείς.
- Εισαγωγή: συζήτηση για το επάγγελμα και τον κοινωνικό του ρόλο, παρουσίαση των υλικών, κανόνες συμπεριφοράς στον συγκεκριμένο χώρο (αναμονή σειράς, ευγένεια, σεβασμός).
- Ρόλοι: γιατρός, νοσηλευτής/-τρια, ασθενής, γραμματεία — με εναλλαγή.
2. Παρατηρήσεις: λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν (εμπλουτισμός προφορικού λόγου), ρόλοι που προτιμούν, τήρηση κανόνων, συνεργασία και επίλυση διαφορών, διάρκεια παραμονής, σύνδεση με άλλες γωνιές.

3. Προτάσεις: επίσκεψη σε πραγματικό επαγγελματικό χώρο ή προβολή σχετικού υλικού (σελ. 119), εναλλαγή του επαγγέλματος ανά περίοδο με απλή αλλαγή σκηνικού, εμπλουτισμός με αυθεντικά αντικείμενα από τους γονείς, φωτογραφίες-αφίσες του επαγγέλματος, σύνδεση με τη βιβλιοθήκη (βιβλία για τα επαγγέλματα) και τα εικαστικά (κατασκευή σκηνικών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης (π.χ. «ιατρείο»): επιλογή επαγγέλματος με βάση τα ενδιαφέροντα-εποχή-θέμα, θέση κοντά στο κουκλόσπιτο με οριοθέτηση «μαγαζάκι», εξοπλισμός με τα υλικά του βιβλίου και άχρηστο υλικό από τους γονείς, εισαγωγή με συζήτηση για τον κοινωνικό ρόλο και τους κανόνες, εναλλασσόμενοι ρόλοι· παρατήρηση λεξιλογίου, ρόλων, κανόνων και συνεργασίας, με προτάσεις επίσκεψης σε πραγματικό χώρο, εναλλαγής επαγγέλματος και σύνδεσης με βιβλιοθήκη-εικαστικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.7.4 — Καταγραφή υλικού επαγγελμάτων

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά επαγγελμάτων στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Να προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής: έπιπλο «μαγαζάκι» (είδος, ύψος, κατάσταση) · ποιο επάγγελμα αναπαρίσταται αυτή την περίοδο · υλικά-αξεσουάρ ανά επάγγελμα · πινακίδες-σήμανση · υλικό αποθηκευμένο για άλλα επαγγέλματα (κουτιά θεμάτων), με στήλες «υπάρχει - ποσότητα - κατάσταση - παρατηρήσεις».

2. Έλεγχος: ασφάλεια (μη τοξικά, χωρίς αιχμηρά, άθραυστα), προσβασιμότητα και ύψος, αυθεντικότητα-αναγνωρισιμότητα των αντικειμένων (να παραπέμπουν σαφώς στο επάγγελμα), επάρκεια για τον αριθμό των παιδιών, ποικιλία επαγγελμάτων στη διάρκεια της χρονιάς.

3. Ενδεικτικές ελλείψεις: ένα μόνο επάγγελμα όλη τη χρονιά, λίγα ή φθαρμένα αξεσουάρ, έλλειψη σήμανσης-πινακίδων, απουσία κουτιών θεμάτων για εναλλαγή, υλικό αποθηκευμένο ψηλά.

4. Βελτιώσεις που πραγματοποιούνται: δημιουργία κουτιών θεμάτων ανά επάγγελμα (γιατρός, φαρμακοποιός, φούρναρης, καπετάνιος, δασκάλα) με τα υλικά που αναφέρει το βιβλίο· εναλλαγή σκηνικού ανά περίοδο ή εποχή (ανθοπωλείο, περίπτερο, ταχυδρομείο, σούπερ-μάρκετ)· συγκέντρωση αυθεντικών-άχρηστων αντικειμένων σε συνεργασία με τους γονείς (ανάλογα με τα επαγγέλματά τους)· κατασκευή πινακίδων και σημάτων με τα παιδιά· χαμήλωμα και σήμανση των ραφιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: φύλλο ελέγχου με το «μαγαζάκι», το επάγγελμα που αναπαρίσταται, τα αξεσουάρ, τις πινακίδες και τα κουτιά θεμάτων· έλεγχος ασφάλειας, προσβασιμότητας, αναγνωρισιμότητας και ποικιλίας· συνήθεις ελλείψεις (ένα μόνο επάγγελμα, φθαρμένα υλικά, έλλειψη σήμανσης) και βελτιώσεις: κουτιά θεμάτων ανά επάγγελμα, εναλλαγή σκηνικού, συγκέντρωση αυθεντικών αντικειμένων από τους γονείς και κατασκευή πινακίδων με τα παιδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.7.5 — Επαγγέλματα με συνεργασία γονέων

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια γωνιά επαγγελμάτων με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός με βάση τη διαδικασία συνεργασίας με τους γονείς (σελ. 82-83).

Στάδια
1. Πώς ξεκινάμε: συνάντηση με τους γονείς στην αρχή της περιόδου, όπου παρουσιάζονται οι παιδαγωγικοί στόχοι της γωνιάς (γνωριμία με τα επαγγέλματα, κοινωνικός ρόλος, λεξιλόγιο, κανόνες συμπεριφοράς) και ζητούνται πληροφορίες για τα επαγγέλματά τους — «τονίζεται πόσο ουσιαστική και πολύτιμη θα είναι η συνεργασία τους».
2. Επιλογή επαγγέλματος: με βάση τα επαγγέλματα των γονέων και τα ενδιαφέροντα των παιδιών (π.χ. φούρναρης, φαρμακοποιός, γιατρός, ξυλουργός).
3. Σχεδιασμός: κατάλογος υλικών και αξεσουάρ που χρειάζονται, σκηνικό και θέση της γωνιάς, ρόλοι των παιδιών.
4. Συμμετοχή των γονέων: φέρνουν αυθεντικά ή άχρηστα αντικείμενα του επαγγέλματός τους (άδεια κουτιά φαρμάκων, σκούφο και ταψί, μεζούρες, στολές), κατασκευάζουν μέρος του εξοπλισμού (π.χ. γονέας ξυλουργός φτιάχνει τον πάγκο) ή επισκέπτονται την τάξη για να μιλήσουν για τη δουλειά τους.
5. Οργάνωση με τα παιδιά: τακτοποίηση υλικού, κατασκευή πινακίδων και σκηνικών στα εικαστικά, συζήτηση για το επάγγελμα και τους κανόνες του χώρου.
6. Έλεγχος ασφάλειας και εγκαίνια με παιχνίδι ρόλων· ενδεχομένως επίσκεψη στον πραγματικό επαγγελματικό χώρο (σελ. 119).
Προβλήματα και αντιμετώπιση: δυσκολία των γονέων να διαθέσουν χρόνο (μικρές, συγκεκριμένες αναθέσεις — υλικό αντί για παρουσία)· ακατάλληλα ή επικίνδυνα αντικείμενα (έλεγχος και επιλογή με κριτήρια ασφάλειας)· περιορισμένος χώρος (χρήση ενός «μαγαζιού» που μεταμορφώνεται)· ανομοιόμορφη συμμετοχή (φροντίζουμε να αναδειχθούν επαγγέλματα από διαφορετικές οικογένειες, χωρίς συγκρίσεις).

Οφέλη: οι γονείς εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία, η οργάνωση γίνεται οικονομικά, και τα παιδιά χαίρονται που μοιράζονται εμπειρίες με τους γονείς τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: ξεκινάμε με συνάντηση γονέων (στόχοι γωνιάς, καταγραφή επαγγελμάτων), επιλέγουμε επάγγελμα με βάση τα επαγγέλματα των γονέων και τα ενδιαφέροντα των παιδιών, σχεδιάζουμε υλικά-σκηνικό-θέση-ρόλους, οι γονείς φέρνουν αυθεντικά ή άχρηστα αντικείμενα, κατασκευάζουν ή επισκέπτονται την τάξη, οργανώνουμε τη γωνιά με τα παιδιά (πινακίδες, σκηνικά, κανόνες) και κάνουμε έλεγχο ασφάλειας και εγκαίνια· προβλήματα (χρόνος γονέων, ακατάλληλα υλικά, χώρος, ανομοιόμορφη συμμετοχή) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.8.1 — Στόχοι γωνιάς κομμωτηρίου

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς κομμωτηρίου;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς κομμωτηρίου (σελ. 119):
- Οργάνωση επαγγελματικού χώρου.
- Κοινωνικοποίηση.
- Εξάσκηση της φαντασίας μέσα από την αισθητική παρέμβαση.
- Ενίσχυση της αυτοπειθαρχίας και της συνεργασίας.
- Γνωριμία και αντίληψη του σώματος.
- Αισθητική ανάπτυξη.
- Γνωριμία με την έννοια «προσφορά υπηρεσίας».
Η γωνιά αποτελεί πηγή του κατ’ εξοχήν μιμητικού παιχνιδιού: το παιδί μαθαίνει να περιποιείται τον εαυτό του, τις κούκλες και τους άλλους. Κύριος σκοπός της είναι να δοθούν με ιδιαίτερο τρόπο έννοιες όπως η υγιεινή του εαυτού μας, η περιποίηση και η καλαισθησία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργάνωση επαγγελματικού χώρου, κοινωνικοποίηση, εξάσκηση της φαντασίας μέσα από την αισθητική παρέμβαση, ενίσχυση αυτοπειθαρχίας και συνεργασίας, γνωριμία και αντίληψη του σώματος, αισθητική ανάπτυξη και γνωριμία με την έννοια «προσφορά υπηρεσίας» — με κύριο σκοπό την υγιεινή του εαυτού, την περιποίηση και την καλαισθησία μέσα από μιμητικό παιχνίδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.8.2 — Υλικά γωνιάς κομμωτηρίου

Ερώτηση: Ποια είναι τα απαιτούμενα υλικά για την οργάνωση μιας γωνιάς κομμωτηρίου;

Απάντηση:

Στη γωνιά κομμωτηρίου πρέπει να υπάρχουν (σελ. 120):
- Έπιπλο κομμωτηρίου ή ένα ράφι με καθρέπτη, που αποτελεί τον κύριο άξονα έναρξης της δραστηριότητας.
- Λεκάνη.
- Βούρτσες, χτένες.
- Πετσέτες.
- Ρόλεϊ και τσιμπιδάκια ή διάφορα είδη από κοκαλάκια.
- Στεγνωτήρας - παιχνίδι μαλλιών.
- Ψαλίδι πλαστικό, μη αιχμηρό, με στρογγυλεμένες άκρες.
- Καλλυντικά περιποίησης μαλλιών.
Όπως σε όλες τις γωνιές, τα υλικά πρέπει να είναι ασφαλή (μη τοξικά, χωρίς αιχμηρές άκρες, άθραυστα), στα μέτρα των παιδιών και τακτοποιημένα σε προσβάσιμη θέση· για λόγους υγιεινής τα είδη που έρχονται σε άμεση επαφή με το πρόσωπο ή τα μαλλιά (π.χ. βουρτσάκια μακιγιάζ) καλό είναι να είναι ατομικά (πρβλ. γωνιά μεταμφίεσης, σελ. 122).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έπιπλο κομμωτηρίου ή ράφι με καθρέπτη (κύριος άξονας της δραστηριότητας), λεκάνη, βούρτσες και χτένες, πετσέτες, ρόλεϊ και τσιμπιδάκια/κοκαλάκια, στεγνωτήρας-παιχνίδι, πλαστικό μη αιχμηρό ψαλίδι με στρογγυλεμένες άκρες και καλλυντικά περιποίησης μαλλιών — όλα ασφαλή, στα μέτρα των παιδιών και σε προσβάσιμη θέση, με ατομικά είδη για λόγους υγιεινής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.8.3 — Καταγραφή υλικού κομμωτηρίου

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά κομμωτηρίου στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Να προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, για τη σωστότερη οργάνωσή του και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τη λίστα του βιβλίου (σελ. 120): έπιπλο ή ράφι με καθρέπτη · λεκάνη · βούρτσες-χτένες · πετσέτες · ρόλεϊ-τσιμπιδάκια-κοκαλάκια · στεγνωτήρας-παιχνίδι · πλαστικό ψαλίδι · καλλυντικά περιποίησης μαλλιών, με στήλες «υπάρχει - ποσότητα - κατάσταση - παρατηρήσεις».

2. Έλεγχος: ασφάλεια (ψαλίδι μη αιχμηρό με στρογγυλεμένες άκρες, τίποτα ηλεκτρικό σε λειτουργία, μη τοξικά καλλυντικά), υγιεινή (καθαρές βούρτσες-χτένες και πετσέτες, κατά προτίμηση ατομικά είδη, τακτικό πλύσιμο), ύψος καθρέφτη (στο ύψος και μέγεθος των παιδιών), προσβασιμότητα και τακτοποίηση.

3. Ενδεικτικές ελλείψεις: ψηλός καθρέφτης ή απουσία του, λίγες πετσέτες, κοινές βούρτσες χωρίς τακτικό καθάρισμα, αληθινό ψαλίδι (επικίνδυνο), απουσία λεκάνης ή ρόλεϊ, καλλυντικά ακατάλληλα για παιδιά.

4. Βελτιώσεις που πραγματοποιούνται: τοποθέτηση άθραυστου καθρέφτη στο ύψος των παιδιών· αντικατάσταση επικίνδυνων αντικειμένων με πλαστικά παιχνίδια· καθιέρωση κανόνων υγιεινής (πλύσιμο χεριών, καθάρισμα εργαλείων, ατομικές πετσέτες)· σήμανση θέσεων για την τακτοποίηση· εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό και παλιά αντικείμενα κομμωτηρίου από τους γονείς (άδεια μπουκαλάκια, ρόλεϊ, πετσέτες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση καταγραφής: φύλλο ελέγχου με έπιπλο-καθρέπτη, λεκάνη, βούρτσες-χτένες, πετσέτες, ρόλεϊ-τσιμπιδάκια, στεγνωτήρα-παιχνίδι, πλαστικό ψαλίδι και καλλυντικά· έλεγχος ασφάλειας (μη αιχμηρά, μη τοξικά), υγιεινής (καθαρά και κατά προτίμηση ατομικά είδη), ύψους καθρέφτη και προσβασιμότητας· βελτιώσεις: άθραυστος καθρέφτης στο ύψος των παιδιών, αντικατάσταση επικίνδυνων αντικειμένων, κανόνες υγιεινής, σήμανση θέσεων και εμπλουτισμός με υλικό από τους γονείς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.8.4 — Οργάνωση κομμωτηρίου στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά κομμωτηρίου. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά κομμωτηρίου, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός.

1. Διαδικασία
- Θέση: κοντά στο κουκλόσπιτο και στη γωνιά μεταμφίεσης, με τις οποίες συνδέεται φυσικά το μιμητικό παιχνίδι· χώρος για μικρή ομάδα (2-4 παιδιά).
- Στήσιμο: έπιπλο κομμωτηρίου ή ράφι με άθραυστο καθρέπτη στο ύψος των παιδιών (κύριος άξονας της δραστηριότητας), καρέκλα «πελάτη», πάγκος για τα υλικά.
- Υλικά (σελ. 120): λεκάνη, βούρτσες, χτένες, πετσέτες, ρόλεϊ και τσιμπιδάκια/κοκαλάκια, στεγνωτήρας-παιχνίδι, πλαστικό μη αιχμηρό ψαλίδι, καλλυντικά περιποίησης μαλλιών· κούκλες για «πελάτες».
- Κανόνες: υγιεινή (πλύσιμο χεριών, καθαρά και κατά προτίμηση ατομικά είδη), ευγένεια και αναμονή σειράς, προσοχή στη χρήση αντικειμένων, τακτοποίηση στο τέλος.
- Εισαγωγή: συζήτηση για το επάγγελμα του κομμωτή, την περιποίηση και την καλαισθησία και την έννοια της «προσφοράς υπηρεσίας».
2. Παρατηρήσεις: ποιοι ρόλοι αναλαμβάνονται (κομμωτής-πελάτης), αν τα παιδιά περιποιούνται τις κούκλες ή τους συμμαθητές τους, πώς χρησιμοποιούν τον καθρέφτη (γνωριμία-αντίληψη του σώματος), αν τηρούν τους κανόνες υγιεινής, ποια υλικά προτιμούν, αν εμφανίζεται συνεργασία και αυτοπειθαρχία.

3. Προτάσεις: άθραυστος καθρέφτης σε σωστό ύψος, ατομικά βουρτσάκια-πετσέτες, αντικατάσταση επικίνδυνων αντικειμένων, πινακίδα-τιμοκατάλογος και «ραντεβού» (γραφισμοί), σύνδεση με τη γωνιά μεταμφίεσης για ολοκληρωμένο παιχνίδι, εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό από τους γονείς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: θέση κοντά στο κουκλόσπιτο και στη μεταμφίεση για 2-4 παιδιά, έπιπλο ή ράφι με άθραυστο καθρέπτη στο ύψος τους, υλικά του βιβλίου (λεκάνη, βούρτσες, πετσέτες, ρόλεϊ, στεγνωτήρας-παιχνίδι, πλαστικό ψαλίδι, καλλυντικά) και κούκλες-πελάτες, με κανόνες υγιεινής, ευγένειας και τακτοποίησης· παρατήρηση ρόλων, χρήσης καθρέφτη, τήρησης υγιεινής και συνεργασίας, με προτάσεις για ατομικά είδη, τιμοκατάλογο-«ραντεβού» και σύνδεση με τη μεταμφίεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.8.5 — Κομμωτήριο με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων σχεδιάστε και οργανώστε μια γωνιά κομμωτηρίου με άχρηστο υλικό. Φέρτε τα υλικά που επιλέξατε στην τάξη και περιγράψετε τα βήματα που ακολουθήσατε για την οργάνωσή της.

Απάντηση:

Ομαδική εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική λύση (σελ. 81-82, 120).

Υλικά που συγκεντρώνουμε: χαρτόκουτα (πάγκος, ράφια, «πιστολάκι»), παλιός άθραυστος καθρέφτης ή αυτοκόλλητη ανακλαστική επιφάνεια, άδεια μπουκαλάκια σαμπουάν και κρέμας (καθαρισμένα), παλιές βούρτσες και χτένες (καλά πλυμένες), πετσέτες που δεν χρησιμοποιούνται, ρόλεϊ, κοκαλάκια, λαστιχάκια, πλαστικά καπάκια και ρολά χαρτιού (αυτοσχέδια ρόλεϊ), λεκάνη ή πλαστική λεκανίτσα, παλιά ποδιά/σεντόνι για «μπέρτα», πλαστικό αυτοκόλλητο, κόλλα, ταινία, μη τοξικές τέμπερες.

Βήματα
1. Σχέδιο της γωνιάς (πάγκος - καθρέφτης - καρέκλα πελάτη - ράφια υλικών) ανάλογα με τον χώρο.
2. Συγκέντρωση υλικού από τα σπίτια, με τη συνεργασία των γονέων, και καθαρισμός-απολύμανση όσων θα χρησιμοποιηθούν.
3. Κατασκευή: χαρτόκουτο = πάγκος με «συρτάρια», μικρότερο κουτί = «πιστολάκι» (με χειρολαβή από ρολό χαρτιού), ράφια από κουτιά ντυμένα με αυτοκόλλητο, πινακίδα «Κομμωτήριο» και τιμοκατάλογος ζωγραφισμένος από τα παιδιά.
4. Τοποθέτηση καθρέφτη — άθραυστου και στο ύψος των παιδιών.
5. Έλεγχος ασφάλειας και υγιεινής: κανένα αιχμηρό αντικείμενο, πλαστικό ψαλίδι με στρογγυλεμένες άκρες, καθαρά και κατά προτίμηση ατομικά βουρτσάκια-πετσέτες, άδεια (όχι γεμάτα) μπουκαλάκια καλλυντικών.
6. Παρουσίαση στην τάξη: εξηγούμε υλικά, βήματα και παιδαγωγικούς στόχους (αισθητική παρέμβαση, φαντασία, κοινωνικοποίηση, «προσφορά υπηρεσίας»).
Πλεονεκτήματα: ανέξοδη οργάνωση, συμμετοχή των παιδιών και των γονέων, ευκαιρίες για ανακύκλωση και για γραφισμούς (πινακίδες, τιμοκατάλογος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: συγκεντρώνουμε χαρτόκουτα, άθραυστο καθρέφτη, άδεια μπουκαλάκια, πλυμένες βούρτσες-χτένες, πετσέτες, ρόλεϊ-κοκαλάκια, λεκάνη και ποδιά· βήματα: σχέδιο γωνιάς, συγκέντρωση και καθαρισμός υλικού με τους γονείς, κατασκευή πάγκου-ραφιών-«πιστολακιού» και πινακίδας-τιμοκαταλόγου, τοποθέτηση άθραυστου καθρέφτη στο ύψος των παιδιών, έλεγχος ασφάλειας-υγιεινής και παρουσίαση στην τάξη με τους παιδαγωγικούς στόχους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.1 — Στόχοι μεταμφίεσης-κουκλοθεάτρου

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς μεταμφίεσης- κουκλοθεάτρου;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς μεταμφίεσης και κουκλοθεάτρου (σελ. 121):
- Αισθητική καλλιέργεια του νηπίου.
- Εξοικείωση με τις εκφραστικές δυνατότητες του σώματος, του προσώπου και της φωνής.
- Εξοικείωση με την τεχνική του κουκλοθέατρου.
- Ψυχαγωγία.
- Ενίσχυση της ομαδικής εργασίας, της δημιουργικότητας και της φαντασίας.
- Γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη.
Η γωνιά, όπως και η γωνιά της μουσικής, αναφέρεται στην αισθητική καλλιέργεια και αποτελεί μορφή ψυχαγωγίας. Η ψυχαγωγία δεν είναι ξέχωρο κομμάτι της παιδαγωγικής διαδικασίας: τα παιδιά αυτής της ηλικίας πρέπει να έχουν αμέτρητες δυνατότητες ψυχαγωγίας, αφού αποτελεί μία από τις πλέον γνωστές μεθόδους πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχικής υγείας — «είναι τεράστιος ο ρόλος της ψυχαγωγίας, με όλες τις μορφές της (θέαμα, χορός, τραγούδι, παιχνίδι), για την ομαλή ψυχολογική και βιολογική ανάπτυξη του παιδιού».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αισθητική καλλιέργεια, εξοικείωση με τις εκφραστικές δυνατότητες σώματος-προσώπου-φωνής, εξοικείωση με την τεχνική του κουκλοθέατρου, ψυχαγωγία, ενίσχυση της ομαδικής εργασίας-δημιουργικότητας-φαντασίας και γλωσσική-γνωστική ανάπτυξη· η ψυχαγωγία θεωρείται μέθοδος πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχικής υγείας και μέρος της παιδαγωγικής διαδικασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.2 — Διαφορές και κοινά των δύο γωνιών

Ερώτηση: Πώς διαφοροποιούνται αυτές οι δύο γωνιές και ποια είναι τα κοινά στοιχεία τους;

Απάντηση:

Κοινά στοιχεία (σελ. 121):
- Και οι δύο ανήκουν στην Αισθητική Αγωγή και αναφέρονται στην αισθητική καλλιέργεια του νηπίου.
- Αποτελούν μορφή ψυχαγωγίας — και η ψυχαγωγία είναι μέθοδος πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχικής υγείας.
- Ενεργοποιούν τη φαντασία, τη δημιουργικότητα και την ομαδική εργασία και στηρίζουν τη γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη και την εξοικείωση με τις εκφραστικές δυνατότητες του σώματος, του προσώπου και της φωνής.
Διαφορές:
- Η γωνιά μεταμφίεσης αποτελεί βασικό στοιχείο της δραματοποίησης και του συμβολικού παιχνιδιού (σε ελεύθερες αλλά και οργανωμένες δραστηριότητες): το παιδί υποδύεται το ίδιο ρόλους από την καθημερινή ζωή ή τη φαντασία του.
- Η γωνιά κουκλοθέατρου εντάσσεται στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας και ενεργοποιεί τη φαντασία, την καλλιτεχνική συγκίνηση και εκφραστικότητα μέσα από τις κούκλες.
- Επομένως αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές διαστάσεις της Αισθητικής Αγωγής και είναι πιο λειτουργικό να υπάρχουν ως δύο διαφορετικές γωνιές.
- Ως προς την ηλικία: η μεταμφίεση είναι πιο λειτουργική στη νηπιακή παρά στη βρεφική ηλικία, αφού τα βρέφη δεν βρίσκονται ακόμη στο στάδιο του συμβολικού παιχνιδιού· αντίθετα το κουκλοθέατρο αποτελεί βασικό δεδομένο για την ψυχαγωγία και την ενίσχυση της φαντασίας και των βρεφών.
- Αν ο χώρος δεν επιτρέπει δύο γωνιές, συνυπάρχουν ώστε το κουκλοθέατρο να χρησιμοποιείται ως διαχωριστικό (παραβάν)· εναλλακτικά η μεταμφίεση συνυπάρχει με το κουκλόσπιτο (σελ. 122).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοινά: ανήκουν στην Αισθητική Αγωγή, είναι μορφές ψυχαγωγίας και ενεργοποιούν φαντασία, δημιουργικότητα, ομαδική εργασία και έκφραση με σώμα-πρόσωπο-φωνή. Διαφορές: η μεταμφίεση είναι βασικό στοιχείο δραματοποίησης και συμβολικού παιχνιδιού (το παιδί υποδύεται ρόλους), ενώ το κουκλοθέατρο ανήκει στην παιδική λογοτεχνία και εκφράζεται μέσα από τις κούκλες· η μεταμφίεση ταιριάζει στη νηπιακή ηλικία, το κουκλοθέατρο και στα βρέφη. Αν ο χώρος είναι μικρός, συνυπάρχουν με το κουκλοθέατρο ως παραβάν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.3 — Υλικό γωνιάς μεταμφίεσης

Ερώτηση: Τι υλικό θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την οργάνωση της γωνιάς μεταμφίεσης;

Απάντηση:

Στη γωνιά της μεταμφίεσης πρέπει να υπάρχουν (σελ. 122):
- Μεταχειρισμένα ρούχα.
- Κρεμάστρες ή ράφια.
- Διάφορα μπιζού.
- Ομπρέλες, καπέλα, ζώνες, γραβάτες και άλλα εξαρτήματα αμφίεσης-αξεσουάρ — με προσοχή κατά το παιχνίδι λόγω της επικινδυνότητας ορισμένων υλικών (ζώνες, γραβάτες).
- Καθρέφτης στο ύψος και μέγεθος των παιδιών.
- Εύχρηστο υλικό για μακιγιάζ (π.χ. κλόουν)· τα βουρτσάκια και σφουγγαράκια πρέπει για λόγους υγιεινής να είναι ατομικά — αλλιώς το μακιγιάρισμα μπορεί να γίνεται με τα δάχτυλα.
Προϋποθέσεις: το υλικό σε καλή κατάσταση (ρούχα καθαρά και περιποιημένα), κρεμάστρες και ράφια στο ύψος των παιδιών, αποφυγή βαθιών κουτιών· στα επικίνδυνα αντικείμενα (ζώνες) ο/η βρεφονηπιοκόμος βοηθά και καθοδηγεί αρχικά και επιστά την προσοχή στους κανόνες συμπεριφοράς. Το υλικό μακιγιάζ πρέπει να είναι κατάλληλο για παιδιά, μη τοξικό, εύκολο στο ντεμακιγιάρισμα, με έλεγχο για τυχόν αλλεργίες· σε συνεργασία με τους γονείς κάθε παιδί μπορεί να έχει δικό του τσαντάκι με υλικό. Η γωνιά μπορεί να στολιστεί με φωτογραφίες ατόμων με χαρακτηριστικές ενδυμασίες ή από παλιότερες παραστάσεις των παιδιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταχειρισμένα ρούχα, κρεμάστρες ή ράφια στο ύψος των παιδιών, μπιζού, ομπρέλες-καπέλα-ζώνες-γραβάτες και αξεσουάρ (με προσοχή στα επικίνδυνα), καθρέφτης στο ύψος και μέγεθος των παιδιών και εύχρηστο υλικό μακιγιάζ με ατομικά βουρτσάκια-σφουγγαράκια (ή μακιγιάρισμα με τα δάχτυλα)· υλικό καθαρό και περιποιημένο, χωρίς βαθιά κουτιά, μη τοξικό και ελεγμένο για αλλεργίες, με στολισμό από φωτογραφίες ενδυμασιών και παραστάσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.4 — Οργάνωση γωνιάς κουκλοθεάτρου

Ερώτηση: Πως οργανώνεται η γωνιά κουκλοθέατρου και τι υλικά χρειάζονται για τον εξοπλισμό της;

Απάντηση:

Οργάνωση (σελ. 125-127):
- Το έπιπλο του κουκλοθέατρου πρέπει να βρίσκεται σε καλή κατάσταση ή, αν είναι αυτοσχέδιο, να μην είναι πρόχειρα και «αδιάφορα» φτιαγμένο, ώστε να προσελκύει το παιδί κάθε ηλικίας.
- Η επιλογή του χώρου πρέπει να εξασφαλίζει και μέρος για τους θεατές, στρωμένο με μοκέτα ή με μαξιλαράκια.
- Αν το κουκλοθέατρο έχει μόνιμη θέση, χρειάζονται ραφάκια ή ντουλάπια όπου τακτοποιούνται όλα τα υλικά/σκηνικά μιας παράστασης — οι κούκλες και τα σκηνικά δεν πρέπει να βρίσκονται απλά σε χαρτόνια· και το παράπηγμα μπορεί να αξιοποιηθεί για την τακτοποίηση των «ηρώων» χωρίς να τσαλακώνονται.
- Επειδή κάποιες παραστάσεις συνοδεύονται από μουσική υπόκρουση, πίσω από το κουκλοθέατρο χρειάζεται τραπέζι για το κασετόφωνο και τις κασέτες.
- Συχνά ο/η βρεφονηπιοκόμος επιλέγει μία κούκλα με συγκεκριμένο όνομα, γνωστή στα παιδιά, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ημερήσιου προγράμματος (π.χ. για την έναρξη μιας αφήγησης)· αν συμφωνήσουν όλα τα τμήματα, η κούκλα συνοδεύει τα παιδιά από την αρχή μέχρι τη μεταπήδησή τους στο Δημοτικό, δίνοντάς τους ένα σταθερό «φανταστικό» πρόσωπο αναφοράς.
Υλικά (σελ. 126): έπιπλο κουκλοθέατρου ή πρόχειρο παραβάν, κούκλες, σκηνικά, κασετόφωνο και κασέτες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργάνωση: έπιπλο κουκλοθεάτρου σε καλή κατάσταση (ή προσεγμένο αυτοσχέδιο), χώρος για θεατές με μοκέτα-μαξιλάρια, ραφάκια-ντουλάπια για τακτοποίηση κουκλών και σκηνικών (και αξιοποίηση του παραπήγματος), τραπέζι πίσω για κασετόφωνο-κασέτες, και μια «μόνιμη» κούκλα με όνομα ως πρόσωπο αναφοράς. Υλικά: έπιπλο κουκλοθεάτρου ή παραβάν, κούκλες, σκηνικά, κασετόφωνο και κασέτες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.5 — Οργάνωση γωνιάς μεταμφίεσης-κουκλοθεάτρου (Α)

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά μεταμφίεσης - κουκλοθέατρου. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά κουκλοθέατρου, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός (η ίδια άσκηση επαναλαμβάνεται στο βιβλίο ως ερώτηση 6· εδώ δίνεται η οργάνωση, εκεί η παρατήρηση-αξιολόγηση).

1. Διαδικασία οργάνωσης
- Απόφαση για τη μορφή: δύο χωριστές γωνιές (πιο λειτουργικό) ή μία κοινή, με το κουκλοθέατρο ως διαχωριστικό (παραβάν) αν ο χώρος είναι περιορισμένος· εναλλακτικά η μεταμφίεση δίπλα στο κουκλόσπιτο (σελ. 121-122).
- Μεταμφίεση: κρεμάστρες ή ράφια στο ύψος των παιδιών (όχι βαθιά κουτιά), μεταχειρισμένα καθαρά ρούχα, καπέλα, τσάντες, μπιζού, ομπρέλες, καθρέφτης στο ύψος και μέγεθος των παιδιών, υλικό μακιγιάζ κατάλληλο για παιδιά (κατά προτίμηση ατομικό τσαντάκι ανά παιδί)· στολισμός με φωτογραφίες ενδυμασιών ή παλιότερων παραστάσεων.
- Κουκλοθέατρο: έπιπλο ή προσεγμένο αυτοσχέδιο παραβάν, χώρος θεατών με μοκέτα-μαξιλάρια, ραφάκια/ντουλάπια για κούκλες και σκηνικά, τραπέζι με κασετόφωνο πίσω από το παράπηγμα.
- Κανόνες: προσοχή στα επικίνδυνα αξεσουάρ (ζώνες, γραβάτες) με καθοδήγηση στην αρχή, υγιεινή στο μακιγιάζ (ατομικά είδη, έλεγχος αλλεργιών), τακτοποίηση των ρούχων στις κρεμάστρες και των κουκλών χωρίς να τσαλακώνονται.
- Εισαγωγή στα παιδιά: ο/η βρεφονηπιοκόμος τοποθετεί υλικό στη γωνιά συζήτησης πριν έρθουν τα παιδιά, ώστε να το ανακαλύψουν και να ακολουθήσει συζήτηση: «πώς μπορούμε να παίξουμε με αυτό το υλικό;», «πού θα το τοποθετήσουμε;» — τα παιδιά προτείνουν και τακτοποιούν τα ίδια.
2. Παρατηρήσεις: ποια ρούχα-ρόλοι προτιμώνται, αν τα παιδιά χρησιμοποιούν τον καθρέφτη, αν εμφανίζεται δραματοποίηση και αφήγηση, πώς χειρίζονται τις κούκλες, αν τηρούνται οι κανόνες ασφάλειας και υγιεινής, αν λειτουργεί ο χώρος των θεατών.

3. Προτάσεις: εμπλουτισμός με παλιά ρούχα από τους γονείς, κατασκευή κουκλών από άχρηστο υλικό στα εικαστικά, σαφής οριοθέτηση θεατών-σκηνής, σήμανση των θέσεων για την τακτοποίηση, καθιέρωση μόνιμης κούκλας-«ήρωα» του τμήματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση οργάνωσης: επιλογή μεταξύ δύο χωριστών γωνιών ή κοινής με το κουκλοθέατρο ως παραβάν· μεταμφίεση με κρεμάστρες-ράφια στο ύψος των παιδιών, καθαρά μεταχειρισμένα ρούχα και αξεσουάρ, καθρέφτη και υλικό μακιγιάζ (ατομικό)· κουκλοθέατρο με έπιπλο-παραβάν, χώρο θεατών με μαξιλάρια, ραφάκια για κούκλες-σκηνικά και κασετόφωνο· κανόνες ασφάλειας-υγιεινής και εισαγωγή μέσα από ανακάλυψη και συζήτηση του υλικού· παρατηρήσεις για ρόλους, χρήση καθρέφτη, δραματοποίηση και χειρισμό κουκλών, με προτάσεις εμπλουτισμού και οριοθέτησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.6 — Οργάνωση γωνιάς μεταμφίεσης-κουκλοθεάτρου (Β)

Απάντηση:

Σημείωση: η άσκηση αυτή επαναλαμβάνεται αυτούσια στο βιβλίο (ερωτήσεις 5 και 6 του υποκεφαλαίου 4.9). Δίνεται εδώ το δεύτερο κομμάτι — η παρατήρηση και αξιολόγηση υπάρχουσας γωνιάς με προτάσεις βελτίωσης, όπως ορίζει η ίδια η εκφώνηση («αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά κουκλοθέατρου, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι»).

1. Φύλλο αξιολόγησης της υπάρχουσας γωνιάς

Κριτήριο (σελ. 121-127)	Τι ελέγχουμε
Μορφή	δύο χωριστές γωνιές ή κοινή με το κουκλοθέατρο ως παραβάν
Θέση	κοντά στο κουκλόσπιτο, χωρίς να ενοχλεί τις ήσυχες γωνιές
Έπιπλο κουκλοθεάτρου	καλή κατάσταση ή προσεγμένο αυτοσχέδιο (όχι πρόχειρο)
Χώρος θεατών	μοκέτα ή μαξιλαράκια, επαρκής
Τακτοποίηση	ραφάκια/ντουλάπια για κούκλες-σκηνικά (όχι σε χαρτόνια), κούκλες χωρίς τσαλακώματα
Ήχος	τραπέζι με κασετόφωνο και κασέτες πίσω από το παράπηγμα
Μεταμφίεση	καθαρά και περιποιημένα ρούχα, κρεμάστρες-ράφια στο ύψος των παιδιών, όχι βαθιά κουτιά, καθρέφτης στο ύψος τους
Ασφάλεια-υγιεινή	καθοδήγηση στα επικίνδυνα αξεσουάρ (ζώνες, γραβάτες), ατομικό υλικό μακιγιάζ, μη τοξικό και ελεγμένο για αλλεργίες
Ηλικιακή καταλληλότητα	μεταμφίεση για νήπια (συμβολικό παιχνίδι), κουκλοθέατρο και για βρέφη

2. Ενδεικτικά ευρήματα: κούκλες στοιβαγμένες σε χαρτόκουτο και τσαλακωμένες, έλλειψη χώρου θεατών, ψηλός καθρέφτης ή απουσία του, λίγα και φθαρμένα ρούχα, απουσία σκηνικών, μη διαθέσιμο κασετόφωνο.

3. Προτάσεις-παρεμβάσεις: ραφάκια ή θήκες για τις κούκλες, οριοθέτηση σκηνής-θεατών με μοκέτα και μαξιλάρια, άθραυστος καθρέφτης στο ύψος των παιδιών, εμπλουτισμός ρούχων από τους γονείς και πλύσιμο-επιδιόρθωσή τους, κατασκευή σκηνικών και κουκλών στα εικαστικά (άχρηστο υλικό), μουσική υπόκρουση, καθιέρωση μόνιμης κούκλας-ήρωα για όλο τον Σταθμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η άσκηση επαναλαμβάνεται στο βιβλίο· εδώ αναπτύσσεται το δεύτερο σκέλος — αξιολόγηση υπάρχουσας γωνιάς με φύλλο κριτηρίων (μορφή, θέση, κατάσταση επίπλου, χώρος θεατών, τακτοποίηση κουκλών-σκηνικών, ήχος, υλικό μεταμφίεσης, ασφάλεια-υγιεινή, ηλικιακή καταλληλότητα)· τυπικά ευρήματα (τσαλακωμένες κούκλες, έλλειψη χώρου θεατών, ψηλός καθρέφτης, φθαρμένα ρούχα) και παρεμβάσεις: θήκες για κούκλες, οριοθέτηση σκηνής-θεατών, άθραυστος καθρέφτης, εμπλουτισμός ρούχων, κατασκευή σκηνικών-κουκλών και μόνιμη κούκλα-ήρωας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.7 — Παράσταση κουκλοθεάτρου

Ερώτηση: Οργανώστε μια παράσταση κουκλοθέατρου ή ένα συμβολικό παιχνίδι και παρουσιάστε το στα παιδιά.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικό σχέδιο παράστασης κουκλοθεάτρου.

1. Επιλογή θέματος: βάσει κάποιου θέματος που έχει προκύψει μέσα στην τάξη (σελ. 127) — π.χ. η φιλία, η προσαρμογή στον Σταθμό, η τακτοποίηση των παιχνιδιών, μια εποχή ή γιορτή· ή δραματοποίηση γνωστού παραμυθιού από τη γωνιά βιβλιοθήκης.

2. Προετοιμασία: επιλογή κουκλών (δακτυλόκουκλες, γαντόκουκλες, μαριονέτες), σκηνικών (κατασκευή στα εικαστικά με άχρηστο υλικό), μουσικής υπόκρουσης (κασετόφωνο πίσω από το παράπηγμα), απλό σενάριο με λίγους ήρωες και σύντομους διαλόγους.

3. Χώρος: παράπηγμα/παραβάν σε καλή κατάσταση και χώρος θεατών με μοκέτα ή μαξιλαράκια· υπενθύμιση των κανόνων παρακολούθησης (καθόμαστε, ακούμε, χειροκροτούμε στο τέλος) — στοιχείο κοινωνικοποίησης.

4. Παρουσίαση: εισαγωγή από τη γνωστή κούκλα-«ήρωα» του τμήματος, παράσταση σύντομης διάρκειας ανάλογης με την ηλικία, αλλαγή φωνής ανά ήρωα (εκφραστικές δυνατότητες της φωνής).

5. Μετά την παράσταση: συζήτηση για τα δρώμενα — τι έγινε, πώς ένιωσαν οι ήρωες, τι θα κάναμε εμείς — και για τους κανόνες συμπεριφοράς που διέπουν την πραγματοποίηση και την παρακολούθηση μιας παράστασης· στη συνέχεια ελεύθερο παιχνίδι των παιδιών στη γωνιά με τις κούκλες, με τον/την βρεφονηπιοκόμο παρατηρητή/-τρια που επεμβαίνει μόνο αν χρειαστεί.

Παρατηρήσεις που καταγράφουμε: προσοχή και συμμετοχή των παιδιών, αν αναγνωρίζουν τους ήρωες, αν μιμούνται μετά τους διαλόγους, πώς χειρίζονται τις κούκλες στο ελεύθερο παιχνίδι, αν τηρούν τους κανόνες.

(Εναλλακτικά, για μικρότερα παιδιά ή για συμβολικό παιχνίδι: σκηνή καθημερινής ζωής στο κουκλόσπιτο ή στη γωνιά μεταμφίεσης, με ρόλους που υποδύονται τα ίδια τα παιδιά.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση παρουσίασης: επιλογή θέματος από την τάξη ή γνωστού παραμυθιού, προετοιμασία κουκλών, σκηνικών (κατασκευή με άχρηστο υλικό), μουσικής και απλού σεναρίου, στήσιμο παραπήγματος και χώρου θεατών με υπενθύμιση των κανόνων, σύντομη παράσταση με εισαγωγή από τη μόνιμη κούκλα-ήρωα και αλλαγή φωνής ανά ρόλο, και στη συνέχεια συζήτηση για τα δρώμενα και ελεύθερο παιχνίδι με τις κούκλες· καταγράφουμε προσοχή, συμμετοχή, μίμηση διαλόγων και χειρισμό κουκλών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.8 — Μεταμφίεση με συνεργασία γονέων

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια γωνιά μεταμφίεσης με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτικός οδηγός. Το βιβλίο προβλέπει ρητά ότι «ζητείται από τα παιδιά να φέρουν κάποιο παλιό ρούχο ή αξεσουάρ για να εμπλουτιστεί η γωνιά· αυτό οργανώνεται σε συνεργασία με τους γονείς, οι οποίοι καλούνται να πάρουν μέρος στην εκπαιδευτική διαδικασία» (σελ. 124).

Στάδια
1. Πώς ξεκινάμε: συνάντηση ή γραπτή ενημέρωση των γονέων με τους παιδαγωγικούς στόχους της γωνιάς (αισθητική καλλιέργεια, εκφραστικές δυνατότητες σώματος-προσώπου-φωνής, δραματοποίηση, φαντασία, ομαδικότητα) και σαφή λίστα υλικών που ζητάμε.
2. Λίστα υλικών: μεταχειρισμένα καθαρά ρούχα (φορέματα, σακάκια, φούστες, στολές), καπέλα, τσάντες, ομπρέλες, μπιζού, ζώνες, γραβάτες, υφάσματα και σάλια, παπούτσια, άθραυστος καθρέφτης, κρεμάστρες· για το μακιγιάζ ατομικό τσαντάκι ανά παιδί (σελ. 122).
3. Παραλαβή και έλεγχος: πλύσιμο-καθαρισμός και επιδιόρθωση, απόρριψη επικίνδυνων ή ακατάλληλων αντικειμένων, έλεγχος για αλλεργίες στα καλλυντικά.
4. Οργάνωση με τα παιδιά: τοποθέτηση σε κρεμάστρες και ράφια στο ύψος τους (όχι βαθιά κουτιά), καθρέφτης στο ύψος και μέγεθος των παιδιών, στολισμός με φωτογραφίες ενδυμασιών ή παλιότερων παραστάσεων· συζήτηση για τους κανόνες χρήσης και τακτοποίησης.
5. Εγκαίνια: ελεύθερο παιχνίδι μεταμφίεσης και, αν είναι εφικτό, μικρή παρουσίαση στους γονείς.
Προβλήματα και αντιμετώπιση: ακατάλληλα ή φθαρμένα ρούχα (επιλογή, επιδιόρθωση, ευγενική επιστροφή)· επικίνδυνα αξεσουάρ — ζώνες, γραβάτες, μακριά κορδόνια (παραμένουν, αλλά με καθοδήγηση και κανόνες από τον/την βρεφονηπιοκόμο)· θέματα υγιεινής στο μακιγιάζ (ατομικά βουρτσάκια ή μακιγιάζ με τα δάχτυλα)· άνιση συμμετοχή των οικογενειών (συγκεντρωτική συλλογή, χωρίς αναφορά σε ποιος έφερε τι)· έλλειψη χώρου (συνύπαρξη με το κουκλόσπιτο ή με το κουκλοθέατρο ως παραβάν).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομαδική άσκηση: ξεκινάμε με ενημέρωση των γονέων για τους στόχους της γωνιάς και σαφή λίστα υλικών (μεταχειρισμένα ρούχα, καπέλα, τσάντες, μπιζού, υφάσματα, καθρέφτης, κρεμάστρες), παραλαμβάνουμε με πλύσιμο-επιδιόρθωση και απόρριψη επικίνδυνων, οργανώνουμε με τα παιδιά σε κρεμάστρες-ράφια στο ύψος τους με καθρέφτη και στολισμό, θέτουμε κανόνες και κάνουμε εγκαίνια με παιχνίδι μεταμφίεσης· προβλήματα (ακατάλληλα ρούχα, επικίνδυνα αξεσουάρ, υγιεινή μακιγιάζ, άνιση συμμετοχή, χώρος) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.9.9 — Δραστηριότητα κουκλοθεάτρου

Ερώτηση: Σύμφωνα με αυτά που έχουν αναφερθεί στη θεωρία, οργανώστε μια δραστηριότητα της επιλογής σας για τη γωνιά κουκλοθέατρου. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας και τυχόν προτάσεις που έχετε.

Απάντηση:

Εργαστηριακή άσκηση — ενδεικτική επιλογή από τις δραστηριότητες του βιβλίου (σελ. 127): εκμάθηση χειρισμού της κούκλας · γνωριμία με βασικούς ήρωες · παρακολούθηση παράστασης και συζήτηση · βασικοί κανόνες παρακολούθησης-πραγματοποίησης.

Επιλεγμένη δραστηριότητα: «Γνωρίζω και χειρίζομαι τις κούκλες» (νήπια, μικρή ομάδα)
- Στόχοι: εξοικείωση με την τεχνική του κουκλοθέατρου, εκφραστικές δυνατότητες φωνής και σώματος, γλωσσική ανάπτυξη, ψυχαγωγία, ομαδικότητα.
- Πορεία: ο/η βρεφονηπιοκόμος παρουσιάζει με αυθόρμητο τρόπο τις διάφορες κούκλες (δακτυλόκουκλες, μαριονέτες, γαντόκουκλες) → τα παιδιά δοκιμάζουν και μαθαίνουν σταδιακά να τις χειρίζονται → γνωρίζουν βασικούς ήρωες και συζητούν για τα χαρακτηριστικά, τις αδυναμίες και τις ικανότητές τους → αυτοσχέδιος μικρός διάλογος ανά ζευγάρι πίσω από το παραβάν → ελεύθερο παιχνίδι στη γωνιά, με τον/την βρεφονηπιοκόμο παρατηρητή/-τρια που επεμβαίνει μόνο όταν προκύπτει πρόβλημα ή όταν το ζητήσουν τα παιδιά.
- Κανόνες: πώς παρακολουθούμε και πώς πραγματοποιούμε μια παράσταση (σειρά, ησυχία στην παράσταση, σεβασμός στο υλικό, τακτοποίηση των κουκλών χωρίς να τσαλακώνονται).
Παρατηρήσεις που καταγράφουμε: ποιες κούκλες προτιμούν, πόσο εύκολα χειρίζονται την καθεμιά (λεπτή κινητικότητα), αν αλλάζουν φωνή και δημιουργούν διαλόγους (γλωσσική ανάπτυξη), αν συνεργάζονται σε ζευγάρια, αν τηρούν τους κανόνες, πόση ώρα διαρκεί το ενδιαφέρον.

Προτάσεις: κατασκευή κουκλών από άχρηστο υλικό (κάλτσες, ξυλάκια, χαρτοσακούλες) στα εικαστικά, μόνιμη κούκλα-ήρωας του τμήματος, ραφάκια για τακτοποίηση, μουσική υπόκρουση από κασετόφωνο, σύνδεση με τη βιβλιοθήκη (δραματοποίηση παραμυθιού που διάβασαν).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσκηση δραστηριότητας «Γνωρίζω και χειρίζομαι τις κούκλες»: παρουσίαση δακτυλόκουκλων-μαριονετών-γαντόκουκλων, σταδιακή εκμάθηση χειρισμού, γνωριμία με βασικούς ήρωες και συζήτηση για τα χαρακτηριστικά τους, αυτοσχέδιοι διάλογοι πίσω από το παραβάν και ελεύθερο παιχνίδι με τον ενήλικα παρατηρητή, με κανόνες παρακολούθησης-πραγματοποίησης· καταγράφουμε προτιμήσεις, χειρισμό, αλλαγή φωνής-διαλόγους, συνεργασία και τήρηση κανόνων, με προτάσεις για κούκλες από άχρηστο υλικό, μόνιμη κούκλα-ήρωα και σύνδεση με τη βιβλιοθήκη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.1 — Στόχοι γωνιάς εικαστικών

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιδιώκονται με την οργάνωση της γωνιάς εικαστικών;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς εικαστικών (σελ. 128):
- Ελεύθερη έκφραση και δημιουργικότητα.
- Ανάπτυξη φαντασίας.
- Ενίσχυση αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης.
- Άσκηση οπτικοκινητικού συντονισμού και λεπτών κινήσεων.
- Βελτίωση παρατηρητικότητας.
- Καλλιέργεια αισθητικής αγωγής.
- Ελεύθερη έκφραση συναισθημάτων.
- Ανάδυση ιδιαίτερων κλίσεων και ικανοτήτων.
- Ανάπτυξη κοινωνικότητας.
Κύριοι στόχοι είναι η ελεύθερη έκφραση-δημιουργικότητα και η ανάπτυξη της φαντασίας μέσω της προσφοράς κατάλληλου υλικού και δραστηριοτήτων. Ειδικότερα, η απασχόληση στη γωνιά αυτή:
- Προσφέρει την αίσθηση του επιτεύγματος, που γεμίζει το παιδί με χαρά και ικανοποίηση και τονώνει την αυτοπεποίθησή του.
- Αποτελεί εξάσκηση οπτικοκινητικού συντονισμού και λεπτής κινητικότητας.
- Βελτιώνει την παρατήρηση και την αποτύπωση του κόσμου γύρω του.
- Καλλιεργεί την αισθητική αγωγή.
- Ενισχύει την έκφραση συναισθημάτων και εμπειριών, μετριάζοντας τις εσωτερικές συγκρούσεις.
- Δίνει τη δυνατότητα ανακάλυψης ιδιαίτερων κλίσεων και ικανοτήτων.
- Αναπτύσσει την κοινωνικοποίηση, καθώς το παιδί δουλεύει για την ολοκλήρωση ομαδικής εργασίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελεύθερη έκφραση και δημιουργικότητα, ανάπτυξη φαντασίας, ενίσχυση αυτοεκτίμησης-αυτοπεποίθησης, άσκηση οπτικοκινητικού συντονισμού και λεπτών κινήσεων, βελτίωση παρατηρητικότητας, καλλιέργεια αισθητικής αγωγής, ελεύθερη έκφραση συναισθημάτων, ανάδυση ιδιαίτερων κλίσεων-ικανοτήτων και ανάπτυξη κοινωνικότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.2 — Έπιπλα και εργαλεία ανά τμήμα

Ερώτηση: Ποια είναι τα απαραίτητα έπιπλα και εργαλεία που χρειάζονται για την οργάνωση της γωνιάς εικαστικών για το βρεφικό τμήμα και ποια για το νηπιακό τμήμα;

Απάντηση:

Νηπιακό τμήμα (παιδιά 2:6-6 ετών) — έπιπλα (σελ. 129):
- 1 ή 2 στρογγυλά τραπέζια με καρέκλες.
- 1 ή 2 έπιπλα φύλαξης υλικού με ράφια και συρτάρια.
- 1 ειδικό έπιπλο με πολλά ράφια για στέγνωμα των έργων ζωγραφικής με νερομπογιές.
- 2 καβαλέτα κοντά στα παράθυρα.
- Νιπτήρας με βρύση κοντά στα καβαλέτα.
- Βεστιάριο για το κρέμασμα των ποδιών ζωγραφικής.
- Πίνακας ανάρτησης των παιδικών έργων.
- Καλάθια σκουπιδιών.
Εργαλεία: πλαστικές ποδιές, πλαστικά δοχεία για φύλαξη ή ανάμιξη ρευστών χρωμάτων (νερομπογιές, δακτυλομπογιές κτλ.), ψαλίδια, χοντρά και λεπτά πινέλα, βούρτσες και κύλινδροι βαψίματος, σφουγγάρια, καλαμάκια, καρέλια υφάσματος, πλάστες και φορμάκια κοπής (κουπ-πατ), κόλλα για σύνδεση υλικών, μικρές σπάτουλες.

Βρεφικό τμήμα (παιδιά 1-2:6 ετών) — έπιπλα (σελ. 132):
- 1 στρογγυλό τραπέζι με καρέκλες.
- 1 έπιπλο φύλαξης υλικού με ράφια και συρτάρια.
- Πίνακας ανάρτησης των παιδικών έργων.
- Καλάθια σκουπιδιών.
Εργαλεία: πλαστικά δοχεία για φύλαξη ή ανάμιξη ρευστών χρωμάτων (δακτυλομπογιές), σφουγγάρια, πλάστες και φορμάκια κοπής, κύλινδροι βαψίματος, καλαμάκια.

Τα μικρότερα παιδιά χρειάζονται πιο απλές δραστηριότητες και λιγότερα έπιπλα-εργαλεία: δε χρειάζονται καβαλέτα, πινέλα, ψαλίδια, βούρτσες, κόλλα, νερομπογιές, τέμπερες κτλ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νηπιακό: 1-2 στρογγυλά τραπέζια με καρέκλες, 1-2 έπιπλα φύλαξης, έπιπλο στεγνώματος έργων, 2 καβαλέτα, νιπτήρας, βεστιάριο για ποδιές, πίνακας ανάρτησης, καλάθια — με ποδιές, δοχεία χρωμάτων, ψαλίδια, πινέλα, βούρτσες-κυλίνδρους, σφουγγάρια, καλαμάκια, καρέλια, πλάστες-φορμάκια, κόλλα, σπάτουλες. Βρεφικό: 1 τραπέζι με καρέκλες, 1 έπιπλο φύλαξης, πίνακας, καλάθια — με δοχεία δακτυλομπογιάς, σφουγγάρια, πλάστες-φορμάκια, κυλίνδρους, καλαμάκια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.3 — Υλικό εξοπλισμού ανά τμήμα

Ερώτηση: Ποιο είναι το απαιτούμενο υλικό για τον εξοπλισμό της γωνιάς εικαστικών για το βρεφικό τμήμα και ποιο για το νηπιακό τμήμα;

Απάντηση:

Το υλικό διαφέρει ανάλογα με τη δραστηριότητα (ζωγραφική, κοπτική, κολλητική, πλάσιμο).

Νηπιακό τμήμα (2:6-6 ετών) (σελ. 131):
- Μπογιές-Χρώματα: δακτυλομπογιές, μπογιές σε σκόνη υδατοδιαλυτές, τέμπερες, νερομπογιές, πλαστική μπογιά τοίχου οικολογική μη τοξική, κιμωλίες, μαρκαδόρος, ξυλομπογιές, κηρομπογιές.
- Χαρτιά: απλό λευκό Α4, χασαπόχαρτο, χρωματιστό Canson, βελουτέ, γλασσέ, γκοφρέ και οντουλέ, χαρτιά από εφημερίδες και περιοδικά, κόλλες μεταλλιζέ, χαρτόνι, ζελατίνες, ριζόχαρτο, αλουμινόχαρτο.
- Πλάσιμο: άμμος, πλαστελίνη, πηλός, ζυμάρι, πεπιεσμένο χαρτί, χαρτοπολτός.
- Άχρηστο υλικό: υφάσματα διαφόρων μεγεθών και υφής, κομμάτια ξύλου, σπίρτα, ξυλάκια από παγωτό, οδοντογλυφίδες, φελιζόλ, σύρμα, συνδετήρες, κουμπιά, κουτιά, βότσαλα, σπάγκος, κλωστές, άδειες κουβαρίστρες, καλαμάκια, ροκανίδι, αυγοθήκες, όσπρια, ξερά φύλλα, ζυμαρικά, κοχύλια, τσόφλια αυγών, βαμβάκι, μαλλί, καπάκια μπουκαλιών.
Βρεφικό τμήμα (1-2:6 ετών) (σελ. 132):
- Μπογιές-Χρώματα: δακτυλομπογιές, μπογιές σε σκόνη υδατοδιαλυτές, κιμωλίες, χοντροί μαρκαδόροι, κηρομπογιές.
- Χαρτιά: απλό λευκό Α4, χασαπόχαρτο, χρωματιστό Canson, χαρτιά από εφημερίδες και περιοδικά, κόλλες μεταλλιζέ, χαρτόνι, ζελατίνες.
- Πλάσιμο: άμμος, πλαστελίνη, πηλός, ζυμάρι.
- Άχρηστο υλικό: υφάσματα, ξυλάκια από παγωτό, κουτιά, σπάγκος, άδειες κουβαρίστρες, καλαμάκια, χάρτινες αυγοθήκες, βαμβάκι, μαλλί, καπάκια μπουκαλιών.
Στο βρεφικό τμήμα το υλικό είναι λιγότερο και απλούστερο, χωρίς τα λεπτά ή επικίνδυνα υλικά (σπίρτα, οδοντογλυφίδες, σύρμα, συνδετήρες, κουμπιά, όσπρια κτλ.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και στα δύο τμήματα το υλικό χωρίζεται σε μπογιές-χρώματα, χαρτιά, υλικά πλασίματος και άχρηστο υλικό· στο νηπιακό είναι πλήρες (τέμπερες, νερομπογιές, ξυλομπογιές, πολλά είδη χαρτιού, χαρτοπολτός, πλήθος άχρηστων υλικών), ενώ στο βρεφικό περιορίζεται σε δακτυλομπογιές, σκόνες, κιμωλίες, χοντρούς μαρκαδόρους, κηρομπογιές, λίγα είδη χαρτιού, άμμο-πλαστελίνη-πηλό-ζυμάρι και μεγάλα ακίνδυνα άχρηστα υλικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.4 — Αντιμετώπιση των έργων των παιδιών

Ερώτηση: Πώς πρέπει να αντιμετωπίζει ο/η βρεφονηπιοκόμος τα έργα των παιδιών;

Απάντηση:

Η καλλιτεχνική έκφραση των παιδιών πρέπει να είναι ελεύθερη και η παρέμβαση του/της βρεφονηπιοκόμου όσο το δυνατόν μικρότερη (σελ. 133):
- Δεν επεμβαίνει και δε διορθώνει τα έργα των παιδιών· τα παιδιά στηρίζονται πολύ στους ενήλικες και χάνουν εύκολα τον ενθουσιασμό και την αυτοπεποίθησή τους.
- Δε δίνει έτοιμες προσχεδιασμένες εικόνες για χρωμάτισμα ή αντιγραφή, γιατί δεν προσφέρουν καμία δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης και δημιουργικότητας.
- Επιδεικνύει τα έργα: ζωγραφιές και σχέδια στον πίνακα ανάρτησης, κατασκευές σε έπιπλο με ράφια.
- Κάθε παιδί έχει ατομικό φάκελο όπου φυλάει τα έργα του και τα παίρνει όλα μαζί στο τέλος της χρονιάς· οι κατασκευές δίνονται μόλις ολοκληρωθούν και στεγνώσουν, ενώ για τις ομαδικές εργασίες αποφασίζει από πριν η ίδια η ομάδα ποιος θα πάρει το έργο.
- Δεν πετάμε ποτέ τα δημιουργήματα των παιδιών: τα στενοχωρεί πολύ και μειώνει την αυτοεκτίμησή τους. Μέσα από τα έργα φαίνονται οι δυνατότητες και η εξέλιξη κάθε παιδιού σε ατομικό επίπεδο (τι έκανε στην αρχή και τι στο τέλος της χρονιάς), αλλά και σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά.
- Όταν το παιδί πρωτοσυναντά ένα εργαλείο, ο/η βρεφονηπιοκόμος το εξοικειώνει με τη χρήση του και του δείχνει τεχνικές (π.χ. πώς κρατά το πινέλο, πώς το βουτά και το στραγγίζει, πώς κάνει λεπτές και χοντρές γραμμές, πώς το καθαρίζει και το φυλάει).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με απόλυτο σεβασμό: δεν επεμβαίνει ούτε διορθώνει, δε δίνει έτοιμες εικόνες για χρωμάτισμα, αναρτά τις ζωγραφιές και εκθέτει τις κατασκευές, κρατά ατομικό φάκελο για κάθε παιδί και δεν πετάει ποτέ τα δημιουργήματα, γιατί μέσα από αυτά φαίνεται η εξέλιξη του παιδιού· περιορίζεται στο να δείχνει τεχνικές χρήσης των εργαλείων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.5 — Προετοιμασία και τακτοποίηση του χώρου

Ερώτηση: Ποιος/ -οι θα πρέπει να αναλαμβάνουν την προετοιμασία και την τακτοποίηση του χώρου και των υλικών;

Απάντηση:

Τα ίδια τα παιδιά (σελ. 133). Τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν να προετοιμάζουν μόνα τους τον χώρο πριν από κάθε δραστηριότητα:
- να στρώνουν χασαπόχαρτα πάνω στα τραπέζια,
- να φοράνε ποδιές,
- να διαλέγουν τα εργαλεία και τα υλικά που θα χρειαστούν,
αλλά και να μαζεύουν και να τακτοποιούν τον χώρο και τα υλικά όταν τελειώνουν.

Γι' αυτό και η οργάνωση του χώρου και η επιλογή επίπλων και υλικού πρέπει να διευκολύνει την πρόσβαση, τον αυτόνομο χειρισμό, καθώς και την τακτοποίηση και φύλαξη από τα ίδια τα παιδιά (σελ. 128).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ίδια τα παιδιά: στρώνουν χασαπόχαρτα, φοράνε ποδιές και διαλέγουν εργαλεία-υλικά πριν, και μαζεύουν-τακτοποιούν χώρο και υλικά μετά· γι' αυτό έπιπλα και υλικά επιλέγονται ώστε να επιτρέπουν αυτόνομη πρόσβαση, χειρισμό και φύλαξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.6 — Οργάνωση γωνιάς εικαστικών στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά εικαστικών ανάλογα με το διαθέσιμο χώρο, την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά εικαστικών, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία και παρατηρήσεις.

1. Επιλογή θέσης: χώρος με άφθονο φυσικό φωτισμό, κοντά σε νιπτήρα με βρύση και σε πλενόμενο δάπεδο, μακριά από τις γωνιές ησυχίας (βιβλιοθήκη, ύπνος) γιατί η γωνιά είναι «θορυβώδης» και «λερώνει».

2. Έπιπλα ανάλογα με την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών (σελ. 129, 132): για τμήμα 2:6-6 ετών με ~15 παιδιά — 2 στρογγυλά τραπέζια με καρέκλες, έπιπλο φύλαξης με ράφια-συρτάρια, έπιπλο στεγνώματος, 2 καβαλέτα στα παράθυρα, βεστιάριο για τις ποδιές, πίνακας ανάρτησης, καλάθι σκουπιδιών. Για βρεφικό τμήμα — 1 τραπέζι, 1 έπιπλο φύλαξης, πίνακας, καλάθι.

3. Εργαλεία και υλικά σε ανοιχτά, χαμηλά ράφια στο ύψος των παιδιών, σε διάφανα ή εικονογραφημένα δοχεία ανά κατηγορία (μπογιές, χαρτιά, υλικά πλασίματος, άχρηστο υλικό), ώστε να τα βρίσκουν και να τα επιστρέφουν μόνα τους.

4. Κανόνες με τα παιδιά: φοράμε ποδιά, στρώνουμε χασαπόχαρτο, δουλεύουμε όσοι χωράμε, τακτοποιούμε στο τέλος, δεν πετάμε τα έργα.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά προτιμούν το καβαλέτο και τη ζωγραφική με τα χέρια· η ουρά στον νιπτήρα δημιουργεί εντάσεις· ο πίνακας ανάρτησης γεμίζει γρήγορα· τα μικρότερα δυσκολεύονται με τα ψαλίδια.

Ενδεικτικές προτάσεις βελτίωσης: μετακίνηση της γωνιάς πιο κοντά στον νιπτήρα ή τοποθέτηση λεκάνης με νερό, προσθήκη δεύτερου καβαλέτου, ατομικοί φάκελοι με το όνομα και τη φωτογραφία κάθε παιδιού, εναλλαγή των αναρτημένων έργων ανά εβδομάδα, εικονογραφημένες ετικέτες στα κουτιά, δεύτερο έπιπλο στεγνώματος και σχοινί με μανταλάκια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση πρακτικής άσκησης: επιλογή φωτεινού χώρου κοντά σε νιπτήρα, εξοπλισμός με τα έπιπλα-εργαλεία-υλικά που ορίζει το βιβλίο ανάλογα με ηλικία και αριθμό παιδιών, τοποθέτηση σε χαμηλά ανοιχτά ράφια με ετικέτες, θέσπιση κανόνων προετοιμασίας-τακτοποίησης· καταγραφή παρατηρήσεων (προτίμηση καβαλέτου, ουρά στον νιπτήρα, δυσκολία με ψαλίδια) και προτάσεων βελτίωσης (θέση, ατομικοί φάκελοι, εναλλαγή αναρτήσεων, ετικέτες, σχοινί στεγνώματος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.7 — Γωνιά εικαστικών με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια γωνιά εικαστικών με άχρηστο υλικό. Πως θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικά στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης.

Στάδιο 1 — Καταγραφή αναγκών: ηλικία και αριθμός παιδιών, διαθέσιμος χώρος, τι ήδη υπάρχει.

Στάδιο 2 — Συγκέντρωση άχρηστου υλικού (σελ. 131): υφάσματα σε διάφορα μεγέθη και υφές, κομμάτια ξύλου, ξυλάκια από παγωτό, φελιζόλ, κουμπιά, κουτιά, βότσαλα, σπάγκος, κλωστές, άδειες κουβαρίστρες, καλαμάκια, αυγοθήκες, όσπρια, ξερά φύλλα, ζυμαρικά, κοχύλια, τσόφλια αυγών, βαμβάκι, μαλλί, καπάκια μπουκαλιών — με τη συνεργασία των γονέων και σχετική ανακοίνωση στον πίνακα.

Στάδιο 3 — Έλεγχος ασφάλειας και καθαριότητας: πλύσιμο, απολύμανση, απόρριψη αιχμηρών ή πολύ μικρών αντικειμένων για τα βρέφη (κίνδυνος κατάποσης), αποφυγή σπίρτων-οδοντογλυφίδων-σύρματος στα μικρά τμήματα.

Στάδιο 4 — Αυτοσχέδια έπιπλα-δοχεία: χαρτόκουτα ντυμένα με χαρτί ως συρτάρια, τελάρα φρούτων ως ραφιέρα, βαζάκια για πινέλα, παλιά σεντόνια ως ποδιές, σχοινί με μανταλάκια για στέγνωμα.

Στάδιο 5 — Ταξινόμηση και σήμανση: ένα κουτί ανά κατηγορία υλικού με εικονογραφημένη ετικέτα, τοποθέτηση σε ύψος παιδιού.

Στάδιο 6 — Παρουσίαση στα παιδιά και καθιέρωση των κανόνων χρήσης και τακτοποίησης.

Ενδεικτικά προβλήματα και αντιμετώπιση: ανομοιόμορφη ανταπόκριση των γονέων → προσωπική υπενθύμιση και λίστα συγκεκριμένων υλικών· έλλειψη αποθηκευτικού χώρου → κάθετη ραφιέρα και εναλλαγή υλικών ανά μήνα· υλικά ακατάλληλα για βρέφη → ξεχωριστό κουτί μόνο για το νηπιακό τμήμα· δυσκολία στην τακτοποίηση → φωτογραφία του περιεχομένου κολλημένη σε κάθε κουτί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση ομαδικής άσκησης: καταγραφή αναγκών, συγκέντρωση άχρηστου υλικού με τη βοήθεια των γονέων, έλεγχος ασφάλειας-καθαριότητας, κατασκευή αυτοσχέδιων επίπλων-δοχείων, ταξινόμηση με εικονογραφημένες ετικέτες σε ύψος παιδιού και παρουσίαση-κανόνες· προβλήματα (ανταπόκριση γονέων, χώρος, ακατάλληλα υλικά, τακτοποίηση) και αντιμετώπισή τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.8 — Καταγραφή υλικού ανά ηλικία

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά εικαστικών ανάλογα με την ηλικία των παιδιών στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Να προτείνετε τυχόν βελτιώσεις για τη σωστότερη οργάνωσή του και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής ανά τμήμα (βρεφικό 1-2:6 ετών / νηπιακό 2:6-6 ετών) με τις κατηγορίες του βιβλίου (σελ. 131-132): μπογιές-χρώματα, χαρτιά, υλικά πλασίματος, άχρηστο υλικό, καθώς και τα εργαλεία (ποδιές, δοχεία, ψαλίδια, πινέλα, βούρτσες-κύλινδροι, σφουγγάρια, καλαμάκια, πλάστες-φορμάκια, κόλλα, σπάτουλες).

2. Σύγκριση με τον καταλόγο του βιβλίου: σημειώνουμε τι υπάρχει, τι λείπει, τι είναι ακατάλληλο για την ηλικία (π.χ. ψαλίδια ή μικρά όσπρια στο βρεφικό τμήμα, ελλείψεις σε χασαπόχαρτο ή δακτυλομπογιές).

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Διαχωρισμός του υλικού ανά ηλικία σε ξεχωριστά κουτιά· ό,τι είναι επικίνδυνο για τα βρέφη φυλάσσεται ψηλά ή στο νηπιακό τμήμα.
- Ταξινόμηση ανά κατηγορία σε διάφανα δοχεία με εικονογραφημένη ετικέτα.
- Τοποθέτηση σε ύψος παιδιού, ώστε να εξυπηρετείται ο αυτόνομος χειρισμός και η τακτοποίηση.
- Συμπλήρωση των ελλείψεων με φθηνό ή άχρηστο υλικό (χασαπόχαρτο, εφημερίδες, ζυμάρι σπιτικό, αυγοθήκες).
- Απόσυρση φθαρμένων υλικών (ξεραμένες μπογιές, στεγνή κόλλα, χαλασμένα πινέλα).
- Ατομικοί φάκελοι για τα έργα και σχοινί με μανταλάκια ή έπιπλο για στέγνωμα.
4. Καταγραφή του αποτελέσματος: πόσο ευκολότερα βρίσκουν και τακτοποιούν τα παιδιά τα υλικά μετά την αναδιοργάνωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: φύλλο καταγραφής ανά τμήμα με τις κατηγορίες του βιβλίου (μπογιές, χαρτιά, πλάσιμο, άχρηστο υλικό, εργαλεία), σύγκριση με τον προτεινόμενο εξοπλισμό και υλοποίηση βελτιώσεων — διαχωρισμός υλικού ανά ηλικία, ταξινόμηση σε δοχεία με ετικέτες σε ύψος παιδιού, συμπλήρωση ελλείψεων, απόσυρση φθαρμένων, ατομικοί φάκελοι και θέση στεγνώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.10.9 — Διδασκαλία νέων τεχνικών στα παιδιά

Ερώτηση: Διδάξτε τις καινούργιες τεχνικές χρήσης των εργαλείων και των υλικών που έχουν αναφερθεί στη θεωρία στα παιδιά του Βρεφονηπιακού Σταθμού. Πώς αντιδρούν τα παιδιά; Συνεχίζουν να τις χρησιμοποιούν και μόνα τους; Δυσκολεύονται να τις μάθουν; Γράψτε τις παρατηρήσεις σας

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική πορεία και παρατηρήσεις.

Τεχνικές που διδάσκονται (σελ. 134-136):
- Για 1-2:6 ετών: ζωγραφική με τα χέρια (δακτυλομπογιές σε χασαπόχαρτο, ανάμιξη χρωμάτων, αποτυπώματα παλάμης), ζωγραφική με διπλωμένο χαρτί (συμμετρικό σχέδιο), ζωγραφική με σφουγγάρι, ζωγραφική με φύσημα μέσω καλαμιού, πλάσιμο και κόψιμο ζύμης με φορμάκια, αποτύπωση με ζύμη ή πηλό, πασπάλισμα πάνω σε κόλλα (άμμος, ζάχαρη, χρυσόσκονη), κολλητική κομματιών χαρτιού.
- Για 2:6-6 ετών: ζωγραφική με οδοντόβουρτσα ή πινέλο (πιτσίλισμα γύρω από σχήματα), αποτυπώματα πατάτας, ζωγραφική-χαρακτική (στρώσεις χρωμάτων και ξύσιμο), ζωγραφική με ξεπατίκωμα ανάγλυφων αντικειμένων, κατασκευές με πεπιεσμένο χαρτί.
Τρόπος διδασκαλίας: μικρή ομάδα, επίδειξη βήμα-βήμα από τον/την βρεφονηπιοκόμο (π.χ. πώς κρατάμε, βουτάμε και στραγγίζουμε το πινέλο), δοκιμή από τα παιδιά, καμία διόρθωση του αποτελέσματος — η τεχνική διδάσκεται, το έργο μένει ελεύθερο.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: μεγάλος ενθουσιασμός για τη ζωγραφική με τα χέρια και το φύσημα· τα μικρότερα δυσκολεύονται στο φύσημα (ρουφούν αντί να φυσούν) και χρειάζονται προσοχή, ενώ πετυχαίνουν εύκολα το σφουγγάρι και το πλάσιμο· η χαρακτική και τα αποτυπώματα πατάτας απαιτούν προετοιμασία από τον ενήλικα· τα παιδιά επαναλαμβάνουν αυθόρμητα στο ελεύθερο παιχνίδι όσες τεχνικές δεν απαιτούν βοήθεια (σφουγγάρι, διπλωμένο χαρτί, πασπάλισμα, κολλητική)· η επανάληψη της ίδιας τεχνικής σε 2-3 συναντήσεις σταθεροποιεί την αυτονομία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση εφαρμογής: επίδειξη βήμα-βήμα των τεχνικών του βιβλίου ανά ηλικία (χέρια, διπλωμένο χαρτί, σφουγγάρι, φύσημα, ζύμη, αποτύπωση, πασπάλισμα, κολλητική / οδοντόβουρτσα, πατάτα, χαρακτική, ξεπατίκωμα, πεπιεσμένο χαρτί) σε μικρές ομάδες χωρίς διόρθωση των έργων· καταγραφή αντιδράσεων — ενθουσιασμός, δυσκολία στο φύσημα και σε όσες απαιτούν προετοιμασία, αυθόρμητη επανάληψη των απλών τεχνικών με την επανάληψη να φέρνει αυτονομία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.11.1 — Στόχοι φυσικής γωνιάς

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με την οργάνωση της φυσικής γωνιάς;

Απάντηση:

Στόχοι της φυσικής γωνιάς (σελ. 136):
- Εμπλουτισμός γνώσεων και λεξιλογίου.
- Κατανόηση της εξέλιξης στον χρόνο και της κυκλικότητας του χρόνου.
- Επαφή και γνωριμία με τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.
- Εξάλειψη φόβων για τα στοιχεία της φύσης.
- Καλλιέργεια σεβασμού για το περιβάλλον.
Τα παιδιά έχουν ανάγκη να βρίσκονται όσο πιο κοντά γίνεται στη φύση, να ζουν κοντά σε ζώα και φυτά. Στόχος της γωνιάς είναι η παροχή γνώσεων και πληροφοριών για το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν, ώστε να μάθουν να το αγαπούν και να το σέβονται. Ένα ανθισμένο κλαδί αμυγδαλιάς, μια πασχαλίτσα, ένα ξερό στάχυ βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν την εξέλιξη μέσα στον χρόνο, την κυκλικότητα του χρόνου, τη διαδοχή των εποχών και τις αλλαγές στη φύση. Παρατηρώντας άλλους ζωντανούς οργανισμούς (φυτά, ψάρια, έντομα) εμπλουτίζουν γνώσεις και λεξιλόγιο, ενώ η επαφή και φροντίδα τους ηρεμεί και χαλαρώνει τα παιδιά και βοηθά στη συναισθηματική τους ανάπτυξη και στη χαρά της προσωπικής προσπάθειας και δημιουργίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμπλουτισμός γνώσεων και λεξιλογίου, κατανόηση της εξέλιξης και της κυκλικότητας του χρόνου, επαφή και γνωριμία με τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, εξάλειψη φόβων για τη φύση και καλλιέργεια σεβασμού για το περιβάλλον — με παράλληλη συναισθηματική ηρεμία και ανάπτυξη μέσα από τη φροντίδα ζωντανών οργανισμών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.11.2 — Προτάσεις επιπλέον υλικού

Ερώτηση: Σκεφτείτε και προτείνετε ιδέες για επιπλέον υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη φυσική γωνιά.

Απάντηση:

Άσκηση προτάσεων — ενδεικτικές ιδέες, συμπληρωματικές στον βασικό εξοπλισμό του βιβλίου (χαμηλό στρογγυλό τραπέζι, καρέκλες ή μαξιλάρια, μοκέτα, αφίσες-φωτογραφίες, ενυδρείο ή κλουβί, έπιπλο με ράφια, 2-3 γλάστρες, γυάλινα δοχεία με χώμα και φυτά, ποτιστήρι και εργαλεία κηπουρικής, δοχεία-κεσέδες ως γλάστρες, σπόροι και βολβοί, βαμβάκι — σελ. 137-139):
- Μεγεθυντικοί φακοί και κουτί παρατήρησης εντόμων με διάτρητο καπάκι.
- Συλλογές φυσικών αντικειμένων ανά εποχή σε ξύλινα κουτιά: κοχύλια, όστρακα, βότσαλα, κουκουνάρια, βελανίδια, κάστανα, ξερά φύλλα, φτερά, στάχυα, μπαμπάκι.
- Ημερολόγιο καιρού και ημερολόγιο των εποχών με κάρτες που αλλάζουν τα παιδιά.
- Καρτέλες με ζωγραφισμένο το φυτό που φυτεύτηκε, κολλημένες έξω από κάθε γλάστρα (κωδικοποιημένες φράσεις για πότισμα-τάισμα, σελ. 141).
- Ζυγαριά και μεζούρα για σύγκριση μεγέθους και βάρους φυσικών αντικειμένων.
- Ενυδρείο ή τερράριο με χελώνα, σαλιγκάρια ή μεταξοσκώληκες, φωλιά μυρμηγκιών σε διάφανο δοχείο.
- Βιβλία και εγκυκλοπαίδειες με εικόνες ζώων, φυτών, εποχών (σύνδεση με τη γωνιά βιβλιοθήκης).
- Ξηροί καρποί, σπόροι και όσπρια σε διάφανα βαζάκια για παρατήρηση και ταξινόμηση.
- Πίνακας ανάρτησης με φωτογραφίες από την ανάπτυξη των φυτών και τις φροντίδες των παιδιών.
Προσοχή: όλα τα υλικά πρέπει να είναι ασφαλή, καθαρά και ανάλογα με την ηλικία — μικρά αντικείμενα (σπόροι, όσπρια, βότσαλα) μόνο υπό επίβλεψη, γιατί υπάρχει κίνδυνος κατάποσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές προτάσεις: μεγεθυντικοί φακοί και κουτί παρατήρησης εντόμων, εποχιακές συλλογές φυσικών αντικειμένων, ημερολόγιο καιρού και εποχών, καρτέλες-κώδικες ποτίσματος, ζυγαριά-μεζούρα, τερράριο ή φωλιά μυρμηγκιών, εικονογραφημένα βιβλία φύσης, διάφανα βαζάκια με σπόρους και πίνακας φωτογραφιών — όλα ασφαλή και ανάλογα με την ηλικία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.11.3 — Οργάνωση φυσικής γωνιάς με τους γονείς

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια φυσική γωνιά με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Σχεδιασμός: επιλογή όχι πολύ μεγάλου χώρου (σελ. 137), με καλό φυσικό φωτισμό για τα φυτά και μακριά από ρεύματα αέρα· η γωνιά προορίζεται κυρίως για τα τμήματα 2:6-6 ετών, αφού τα μικρότερα, λόγω των αναπτυξιακών περιορισμών της ηλικίας τους, δεν μπορούν να απασχοληθούν σε αυτή (σελ. 139).

Στάδιο 2 — Ενημέρωση των γονέων: ανακοίνωση στον πίνακα και σύντομη συνάντηση όπου εξηγούνται οι στόχοι της γωνιάς και ζητείται συγκεκριμένη βοήθεια — υλικά (γλάστρες, κεσέδες γιαουρτιού, πλαστικά μπουκάλια, σπόροι και βολβοί, χώμα, βαμβάκι, ποτιστήρι, εργαλεία κηπουρικής, αφίσες-φωτογραφίες), αλλά και χρόνος (ένα απόγευμα κατασκευής).

Στάδιο 3 — Συγκέντρωση και έλεγχος υλικού: καθαριότητα, ασφάλεια (όχι τοξικά ή αγκαθωτά φυτά, όχι σπασμένα γυάλινα δοχεία), έλεγχος αλλεργιών των παιδιών πριν από ζώα ή φυτά.

Στάδιο 4 — Διαμόρφωση: χαμηλό στρογγυλό τραπέζι, καρέκλες ή μεγάλα μαξιλάρια, μοκέτα, έπιπλο με ράφια για τα φυσικά αντικείμενα, αφίσες στους τοίχους, ενυδρείο ή κλουβί, γλάστρες και γυάλινα δοχεία με χώμα για την παρατήρηση των ριζών.

Στάδιο 5 — Συμμετοχή των παιδιών: τα παιδιά φυτεύουν, ποτίζουν και αναλαμβάνουν υπεύθυνα τη φροντίδα των ζώων και των φυτών με κωδικοποιημένες καρτέλες.

Στάδιο 6 — Αξιολόγηση μετά από 2-3 εβδομάδες, με φωτογραφίες πριν-μετά που αναρτώνται για τους γονείς.

Ενδεικτικά προβλήματα και αντιμετώπιση: μικρή αρχική ανταπόκριση των γονέων → κατάλογος συγκεκριμένων υλικών με ονόματα εθελοντών· αλλεργία παιδιού σε τρίχωμα ζώου → επιλογή ενυδρείου αντί για πουλί ή ινδικό χοιρίδιο· φροντίδα στις διακοπές → πρόγραμμα φιλοξενίας από τις οικογένειες· υπερβολικό «άγγιγμα» των φυτών → κανόνας «παρατηρώ με τα μάτια, αγγίζω με άδεια» και ένα φυτό αποκλειστικά για ελεύθερο άγγιγμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: σχεδιασμός σε μικρό φωτεινό χώρο για τμήματα 2:6-6 ετών, ενημέρωση γονέων με συγκεκριμένη λίστα υλικών και χρόνου, έλεγχος καθαριότητας-ασφάλειας-αλλεργιών, διαμόρφωση με τραπέζι-μαξιλάρια-ράφια-γλάστρες-ενυδρείο, ανάθεση φροντίδας στα παιδιά με καρτέλες και αξιολόγηση με φωτογραφίες· προβλήματα (ανταπόκριση γονέων, αλλεργίες, διακοπές, υπερβολικό άγγιγμα) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.11.4 — Καταγραφή υλικού φυσικής γωνιάς

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη φυσική γωνιά στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Να προτείνετε τυχόν βελτιώσεις για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τον εξοπλισμό που ορίζει το βιβλίο (σελ. 137-139): χαμηλό στρογγυλό τραπέζι, καρέκλες ή μεγάλα μαξιλάρια, μοκέτα, αφίσες-φωτογραφίες με σχετικά θέματα, μικρό ενυδρείο με ψαράκια ή χελώνες ή πουλάκι σε κλουβί, έπιπλο με ράφια για τα φυσικά αντικείμενα, 2-3 γλάστρες με φυτά, 3-4 γυάλινα δοχεία με χώμα και φυτά για την παρατήρηση των ριζών, μικρό ποτιστήρι και εργαλεία κηπουρικής, δοχεία-κεσέδες-πλαστικά μπουκάλια ως μικρές γλάστρες, σπόροι και βολβοί, βαμβάκι.

2. Σημείωση ελλείψεων και προβλημάτων: τι λείπει, τι είναι φθαρμένο ή ξεραμένο, αν τα υλικά είναι σε ύψος παιδιού, αν οι αφίσες σχετίζονται με την εποχή.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Ανανέωση των εποχιακών αντικειμένων στα ράφια (ανθισμένο κλαδί, στάχυ, ξερά φύλλα, κοχύλια) ώστε να αναδεικνύεται η κυκλικότητα του χρόνου.
- Καρτέλες με ζωγραφιά έξω από κάθε γλάστρα και πίνακας ευθυνών για πότισμα και τάισμα.
- Μεταφορά των εργαλείων κηπουρικής σε χαμηλό ράφι ώστε να τα χρησιμοποιούν αυτόνομα τα παιδιά.
- Αντικατάσταση ξεραμένων φυτών και προσθήκη γυάλινου δοχείου με βαμβάκι και σπόρους για γρήγορο φύτρωμα.
- Καθαρισμός και συντήρηση του ενυδρείου με σταθερό πρόγραμμα.
- Απομάκρυνση επικίνδυνων ή τοξικών φυτών και μικροαντικειμένων από τα τμήματα των μικρότερων παιδιών.
4. Καταγραφή αποτελέσματος: αυξημένο ενδιαφέρον και αυτονομία των παιδιών στη φροντίδα φυτών και ζώων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή του υπάρχοντος υλικού με βάση τον κατάλογο του βιβλίου (τραπέζι, μαξιλάρια, μοκέτα, αφίσες, ενυδρείο-κλουβί, ράφια, γλάστρες, γυάλινα δοχεία με χώμα, ποτιστήρι-εργαλεία, κεσέδες, σπόροι, βαμβάκι), εντοπισμός ελλείψεων και υλοποίηση βελτιώσεων — εποχιακή ανανέωση, καρτέλες και πίνακας ευθυνών, εργαλεία σε ύψος παιδιού, αντικατάσταση ξεραμένων φυτών, συντήρηση ενυδρείου, απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.11.5 — Υλοποίηση δραστηριότητας φυσικής γωνιάς

Ερώτηση: Επιλέξτε και πραγματοποιήστε με τα παιδιά στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση μια από τις προτεινόμενες δραστηριότητες για τη φυσική γωνιά. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας και κάντε σχετικές προτάσεις.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: «Φυτεύουμε σπόρους σε διάφανες γλάστρες και παρατηρούμε την εξωτερική και εσωτερική ανάπτυξή τους» (σελ. 140), για παιδιά 2:6-6 ετών.

Υλικά: γυάλινα ή διάφανα πλαστικά δοχεία, χώμα, σπόροι (φασόλια, φακές), βαμβάκι, ποτιστήρι, καρτέλες και μαρκαδόροι.

Πορεία:
1. Συζήτηση στη γωνιά: τι χρειάζεται ένα φυτό για να μεγαλώσει (χώμα, νερό, φως).
2. Φύτεμα: κάθε παιδί γεμίζει το δοχείο του με χώμα και τοποθετεί τον σπόρο κοντά στο τζάμι, ώστε να φαίνονται οι ρίζες· ένα δεύτερο δοχείο με βρεγμένο βαμβάκι για σύγκριση.
3. Σήμανση: κάθε παιδί ζωγραφίζει καρτέλα με το όνομά του και το φυτό και την κολλάει στο δοχείο.
4. Καθημερινή φροντίδα και παρατήρηση: πότισμα με πρόγραμμα ευθυνών, καταγραφή των αλλαγών με ζωγραφιές ή φωτογραφίες σε «ημερολόγιο του σπόρου».
5. Σύγκριση και συζήτηση μετά από 1-2 εβδομάδες: τι φύτρωσε πρώτο, τι έγινε πάνω και τι κάτω από το χώμα.
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: μεγάλος ενθουσιασμός στο φύτεμα και ανυπομονησία τις πρώτες μέρες («γιατί δε φύτρωσε ακόμα;»)· τα παιδιά υπερποτίζουν και μερικοί σπόροι σαπίζουν· το βαμβάκι δίνει γρηγορότερο αποτέλεσμα και συντηρεί το ενδιαφέρον· η ανάληψη ευθύνης λειτουργεί πολύ θετικά στην αυτοεκτίμηση.

Ενδεικτικές προτάσεις: μικρό ποτιστήρι με μεζούρα ή σπρέι για να αποφεύγεται το υπερπότισμα, παράλληλη φύτευση σε βαμβάκι για άμεσο αποτέλεσμα, φωτογραφική καταγραφή ανά δύο ημέρες, σύνδεση με τη γωνιά εικαστικών (ζωγραφική του φυτού) και με τη βιβλιοθήκη (βιβλία για τα φυτά), επέκταση με φύτευση κουκουτσιών από φρούτα που έφαγαν τα παιδιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της δραστηριότητας «φυτεύουμε σπόρους σε διάφανες γλάστρες» — συζήτηση για τις ανάγκες του φυτού, φύτεμα με τον σπόρο κοντά στο τζάμι και παράλληλο δοχείο με βαμβάκι, καρτέλες με ονόματα, πρόγραμμα ποτίσματος και ημερολόγιο παρατήρησης, σύγκριση μετά από 1-2 εβδομάδες· παρατηρήσεις (ενθουσιασμός, ανυπομονησία, υπερπότισμα, θετική ανάληψη ευθύνης) και προτάσεις (σπρέι-μεζούρα, βαμβάκι για άμεσο αποτέλεσμα, φωτογραφίες, σύνδεση με εικαστικά και βιβλιοθήκη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.12.1 — Στόχοι γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με την οργάνωση της γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς παρατήρησης και ανακαλύψεων (σελ. 141):
- Ανακάλυψη απλών φυσικών φαινομένων μέσα από την παρατήρηση, την άσκηση και το πείραμα.
- Ενίσχυση οπτικής αντίληψης και παρατηρητικότητας.
- Ανάπτυξη κριτικής σκέψης.
- Ενθάρρυνση ικανοτήτων εξερεύνησης και σύγκρισης.
- Καλλιέργεια λογικομαθηματικής σκέψης.
Η γωνιά οργανώνεται στην τάξη των μεγαλύτερων παιδιών (2:6-6 ετών). Τα παιδιά, όταν ανακαλύπτουν κάτι μόνα τους, αποκομίζουν μεγαλύτερη χαρά και ικανοποίηση από ό,τι όταν το βρίσκουν έτοιμο. Ενισχύεται ακόμη η ικανότητα αναζήτησης μικρών λεπτομερειών και διαφορών. Τα παιδιά δουλεύουν κυρίως μόνα τους και ζητούν με δική τους πρωτοβουλία τη βοήθεια του/της βρεφονηπιοκόμου όποτε τη χρειάζονται (σελ. 146).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανακάλυψη απλών φυσικών φαινομένων μέσα από την παρατήρηση, την άσκηση και το πείραμα, ενίσχυση οπτικής αντίληψης και παρατηρητικότητας, ανάπτυξη κριτικής σκέψης, ενθάρρυνση ικανοτήτων εξερεύνησης και σύγκρισης και καλλιέργεια λογικομαθηματικής σκέψης — σε τμήματα 2:6-6 ετών, με τα παιδιά να δουλεύουν κυρίως μόνα τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.12.2 — Έπιπλα-σκεύη γωνιάς παρατήρησης

Ερώτηση: Ποια είναι τα απαραίτητα έπιπλα- σκεύη για την οργάνωση μιας γωνιάς παρατήρησης- ανακαλύψεων;

Απάντηση:

Για τη λειτουργία της γωνιάς χρειάζονται (σελ. 142):
- Ένα στρογγυλό χαμηλό τραπέζι, όπου θα τοποθετούνται τα αντικείμενα για παρατήρηση. Αντί για τραπέζι μπορούν να χρησιμοποιηθούν και μεγάλα χαρτόκουτα καλυμμένα με ύφασμα.
- Καρέκλες για να κάθονται τα παιδιά ή και μαξιλάρια.
- Ένα χαμηλό έπιπλο με ράφια, όπου θα τοποθετούνται αντικείμενα για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των παιδιών.
- Φωτογραφίες και αφίσες με σχετικά θέματα για τη διακόσμηση της γωνιάς.
- Χρήσιμη θα ήταν και η παρουσία ενός απλού μικροσκοπίου, που θα χειρίζονταν τα παιδιά για παρατήρηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στρογγυλό χαμηλό τραπέζι (ή μεγάλα χαρτόκουτα ντυμένα με ύφασμα), καρέκλες ή μαξιλάρια, χαμηλό έπιπλο με ράφια για τα αντικείμενα, φωτογραφίες και αφίσες για διακόσμηση και, αν είναι δυνατόν, ένα απλό μικροσκόπιο που να το χειρίζονται τα παιδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.12.3 — Υλικά γωνιάς παρατήρησης

Ερώτηση: Ποια υλικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για τον εξοπλισμό μιας γωνιάς παρατήρησης- ανακαλύψεων;

Απάντηση:

Ως υλικά για τη γωνιά μπορεί να χρησιμοποιηθούν (σελ. 142):

μαγνήτες, μεγεθυντικοί φακοί, μικροί καθρέπτες, σταγονόμετρα, θερμόμετρα, ρόδες, τροχαλίες, ζυγαριά, πυξίδα, μοχλοί, κύλινδροι, σανίδες, σπάγκοι, λάστιχα, μπαταρίες, συνδετήρες, οδοντογλυφίδες, λαστιχένιοι σωλήνες, λίμες, ψαλίδι, διάφορα μπουκάλια γυάλινα και πλαστικά σε διάφορα μεγέθη, διάφορα κουτιά και ό,τι άλλο μπορούμε να σκεφτούμε από μόνοι μας.

Τρόπος χρήσης: αρχικά τα παιδιά χειρίζονται και ανακαλύπτουν μόνα τους το καινούργιο υλικό και στη συνέχεια συζητάμε μαζί τους και επιλύουμε τυχόν απορίες. Βασιζόμαστε ιδιαίτερα στην περιέργεια και τα ενδιαφέροντα του ίδιου του παιδιού, που ζητάει εξηγήσεις για πολλά από τα φαινόμενα γύρω του (σελ. 144).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μαγνήτες, μεγεθυντικοί φακοί, μικροί καθρέπτες, σταγονόμετρα, θερμόμετρα, ρόδες, τροχαλίες, ζυγαριά, πυξίδα, μοχλοί, κύλινδροι, σανίδες, σπάγκοι, λάστιχα, μπαταρίες, συνδετήρες, οδοντογλυφίδες, λαστιχένιοι σωλήνες, λίμες, ψαλίδι, γυάλινα και πλαστικά μπουκάλια διαφόρων μεγεθών, κουτιά και ό,τι άλλο σκεφτούμε — με τα παιδιά να τα ανακαλύπτουν πρώτα μόνα τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.12.4 — Οργάνωση γωνιάς παρατήρησης στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά παρατήρησης- ανακαλύψεων. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά παρατήρησης - ανακαλύψεων, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία.

1. Επιλογή τμήματος και χώρου: τμήμα 2:6-6 ετών (σελ. 141), σε ήσυχο σημείο με καλό φωτισμό και επιφάνεια εργασίας, κοντά σε πρίζα αν χρησιμοποιηθεί λάμπα ή μικροσκόπιο και μακριά από τη διαδρομή κυκλοφορίας των παιδιών.

2. Έπιπλα (σελ. 142): στρογγυλό χαμηλό τραπέζι ή μεγάλα χαρτόκουτα ντυμένα με ύφασμα, καρέκλες ή μαξιλάρια, χαμηλό έπιπλο με ράφια, αφίσες-φωτογραφίες, απλό μικροσκόπιο εφόσον υπάρχει.

3. Υλικά: μαγνήτες και συνδετήρες, μεγεθυντικοί φακοί, καθρεφτάκια, σταγονόμετρα, θερμόμετρα, ζυγαριά, πυξίδα, ρόδες-τροχαλίες-μοχλοί, μπαταρίες και λαμπάκι, δοχεία και κουτιά, ταξινομημένα σε δίσκους ανά «θέμα» (μαγνητισμός, φως-καθρέφτες, βάρος-ισορροπία, νερό-σταγόνες).

4. Παρουσίαση: κάθε εβδομάδα προτείνεται ένας νέος δίσκος· τα παιδιά χειρίζονται πρώτα ελεύθερα το υλικό και ακολουθεί συζήτηση με τις απορίες τους.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τεράστιο ενδιαφέρον για τους μαγνήτες και τους μεγεθυντικούς φακούς· τα παιδιά διατυπώνουν αυθόρμητα ερωτήματα («γιατί κολλάει ο συνδετήρας και όχι η οδοντογλυφίδα;»)· το μικροσκόπιο απαιτεί βοήθεια ενήλικα· η ταυτόχρονη προσφορά πολλών υλικών διασπά την προσοχή.

Ενδεικτικές προτάσεις: λίγα υλικά κάθε φορά και σταδιακή ανανέωση, καρτέλες με εικόνες-ερωτήματα δίπλα σε κάθε δίσκο, «ημερολόγιο ανακαλύψεων» με ζωγραφιές των παιδιών, σύνδεση με τη φυσική γωνιά και τη γωνιά νερού, φύλαξη των μικρών αντικειμένων (συνδετήρες, βόλοι) μακριά από τα μικρότερα παιδιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: οργάνωση σε τμήμα 2:6-6 ετών, σε ήσυχο και φωτεινό σημείο, με τα έπιπλα και τα υλικά που ορίζει το βιβλίο, ταξινομημένα σε θεματικούς δίσκους που ανανεώνονται σταδιακά και με ελεύθερο χειρισμό πριν από τη συζήτηση· παρατηρήσεις (ενθουσιασμός για μαγνήτες-φακούς, αυθόρμητα ερωτήματα, ανάγκη βοήθειας στο μικροσκόπιο, διάσπαση προσοχής) και προτάσεις (λίγα υλικά κάθε φορά, καρτέλες-ερωτήματα, ημερολόγιο ανακαλύψεων, ασφάλεια μικροαντικειμένων).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.12.5 — Γωνιά παρατήρησης με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων σχεδιάστε και οργανώστε μια γωνιά παρατήρησης - ανακαλύψεων με άχρηστο υλικό. Φέρτε τα υλικά που επιλέξατε στην τάξη και να περιγράψετε τα βήματα που θα ακολουθήσετε για την οργάνωσή της.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικός σχεδιασμός.

Βήμα 1 — Επιλογή θεμάτων παρατήρησης από τα ερωτήματα του βιβλίου (σελ. 144-146): μαγνητισμός, βαρύτητα και ταχύτητα πτώσης, ο αέρας που κινεί τα αντικείμενα, ισορροπία-τραμπάλα, πλεύση, ίχνη.

Βήμα 2 — Συγκέντρωση άχρηστου υλικού ανά θέμα: πλαστικά μπουκάλια και κουτιά, καπάκια, συνδετήρες και μαγνήτες από παλιά ψυγεία, καλαμάκια, σπάγκος, λάστιχα, κουβαρίστρες ως τροχαλίες, ροδάκια από χαλασμένα παιχνίδια, σανιδάκια και ξυλάκια για κεκλιμένα επίπεδα και μοχλούς, κομμάτια καθρέφτη με ασφαλή περιμετρική ταινία, γυάλινα βαζάκια, εφημερίδες, βόλοι, φελλοί, φελιζόλ.

Βήμα 3 — Αυτοσχέδια έπιπλα: μεγάλα χαρτόκουτα ντυμένα με ύφασμα ως τραπέζι (σελ. 142), τελάρα φρούτων ως ραφιέρα, καπάκια κουτιών ως δίσκοι παρατήρησης, μαξιλάρια από παλιά υφάσματα.

Βήμα 4 — Έλεγχος ασφάλειας: κανένα αιχμηρό ή σπασμένο αντικείμενο, καθαρισμός και απολύμανση, μικρά αντικείμενα μόνο υπό επίβλεψη.

Βήμα 5 — Ταξινόμηση και σήμανση: ένας δίσκος ανά φαινόμενο, με εικονογραφημένη καρτέλα-ερώτημα.

Βήμα 6 — Παρουσίαση στην τάξη: κάθε ομάδα δείχνει τα υλικά της, εξηγεί ποιο φαινόμενο υπηρετούν και δοκιμάζει μία «ανακάλυψη» ζωντανά.

Βήμα 7 — Αξιολόγηση: ποια υλικά τράβηξαν το ενδιαφέρον, ποια αποδείχθηκαν ακατάλληλα, τι χρειάζεται αντικατάσταση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση ομαδικής άσκησης: επιλογή θεμάτων παρατήρησης από τα ερωτήματα του βιβλίου, συγκέντρωση άχρηστου υλικού ανά θέμα (μπουκάλια, καπάκια, μαγνήτες, συνδετήρες, κουβαρίστρες-τροχαλίες, σανιδάκια, καθρεφτάκια, φελλοί, βόλοι), αυτοσχέδια έπιπλα από χαρτόκουτα και τελάρα, έλεγχος ασφάλειας, ταξινόμηση σε δίσκους με εικονογραφημένες καρτέλες-ερωτήματα, παρουσίαση στην τάξη και αξιολόγηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.13.1 — Χρήση και στόχος ευκαιριακής γωνιάς

Ερώτηση: Πότε χρησιμοποιείται η ευκαιριακή γωνιά και ποιος είναι ο κύριος στόχος της οργάνωσής της;

Απάντηση:

Σκοπός της ευκαιριακής γωνιάς είναι να ικανοποιήσει τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα που παρουσιάζουν τα παιδιά μια δεδομένη χρονική περίοδο (σελ. 146).

Πότε χρησιμοποιείται:
- Όταν η λειτουργία της εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες (π.χ. γωνιά καιρού).
- Όταν υπάρχει έλλειψη κατάλληλου χώρου για μόνιμη γωνιά.
- Για όσο διάστημα χρειάζεται να ολοκληρωθεί μια δραστηριότητα.
Ουσιαστικά μια γωνιά οργανώνεται ευκαιριακά και όχι μόνιμα, για να μην τη βαριούνται τα παιδιά και χάνουν το ενδιαφέρον τους γι' αυτή. Τα υλικά της βρίσκονται ήδη μέσα στην αίθουσα δραστηριοτήτων, πιθανόν κατανεμημένα σε άλλες γωνιές ή εργαστήρια. Παράδειγμα: οργανώνουμε γωνιά καιρού μια μέρα που φυσάει, με σκοπό να μελετήσουμε την ένταση και την κατεύθυνση του αέρα — με χάρτινους ανεμοδείχτες που φτιάχνουν τα ίδια τα παιδιά στο εργαστήρι εικαστικών και με θερμόμετρα από τη γωνιά παρατήρησης-ανακαλύψεων για την καταγραφή των μεταβολών της θερμοκρασίας. Η παρατήρηση μπορεί να διαρκέσει μία εβδομάδα και να γίνεται περίπου 4 φορές τον χρόνο, κατά προτίμηση σε περιόδους αλλαγής θερμοκρασιών και καιρικών συνθηκών (σελ. 148). Άλλες γωνιές που οργανώνονται ευκαιριακά: γωνιά μεταφορικών μέσων, γωνιά τυπογραφείου, γωνιά ιατρείου κτλ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρησιμοποιείται όταν το επιβάλλουν οι καιρικές συνθήκες ή η έλλειψη χώρου και για όσο διάστημα διαρκεί μια δραστηριότητα, με υλικά που ήδη υπάρχουν στην αίθουσα· κύριος στόχος είναι να ικανοποιηθούν οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών μιας δεδομένης περιόδου και να μη βαρεθούν τα παιδιά μια μόνιμη γωνιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.13.2 — Προτάσεις ευκαιριακών γωνιών

Ερώτηση: Να προτείνετε γωνιές που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ευκαιριακές και περιγράψτε πως θα τις οργανώνατε. Τι έπιπλα και υλικά θα χρησιμοποιούσατε και με τι στόχους όσον αφορά την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών;

Απάντηση:

Άσκηση προτάσεων — ενδεικτικές ευκαιριακές γωνιές (το βιβλίο αναφέρει τη γωνιά καιρού, τη γωνιά μεταφορικών μέσων, τη γωνιά τυπογραφείου και τη γωνιά ιατρείου, σελ. 146-148):

1. Γωνιά καιρού (μέρες με άνεμο ή απότομη αλλαγή θερμοκρασίας)
- Έπιπλα-υλικά: χαμηλό τραπέζι, πίνακας ανάρτησης, χάρτινοι ανεμοδείχτες φτιαγμένοι από τα παιδιά στο εργαστήρι εικαστικών, θερμόμετρα από τη γωνιά παρατήρησης, σύμβολα-καρτέλες καταγραφής, ημερολόγιο καιρού.
- Στόχοι: μείωση του φόβου για τα φυσικά φαινόμενα (βροχή, αέρας, κεραυνοί), αίσθημα ελέγχου και ασφάλειας, ανάληψη ευθύνης στην καθημερινή καταγραφή.
2. Γωνιά ιατρείου (πριν από εμβολιασμό, μετά από νοσηλεία συμμαθητή)
- Έπιπλα-υλικά: κρεβατάκι ή στρώμα, τραπεζάκι, ποδιές, στηθοσκόπιο και εργαλεία-παιχνίδια, επίδεσμοι, κούκλες-ασθενείς.
- Στόχοι: εκτόνωση άγχους και φόβου για τον γιατρό, έκφραση συναισθημάτων μέσα από τον ρόλο, εξοικείωση με ιατρικές διαδικασίες, ενσυναίσθηση.
3. Γωνιά μεταφορικών μέσων (μετά από εκδρομή ή επίσκεψη)
- Έπιπλα-υλικά: χαλάκι-δρόμος, κούτες ως λεωφορείο, καπέλα-εισιτήρια, μινιατούρες οχημάτων, αφίσες.
- Στόχοι: κοινωνικοποίηση και συνεργασία, ανάληψη ρόλων, εμπιστοσύνη και αυτονομία, εκμάθηση κανόνων ασφάλειας.
4. Γωνιά τυπογραφείου (με αφορμή τη δημιουργία εφημερίδας του σταθμού)
- Έπιπλα-υλικά: τραπέζι, σφραγίδες-γράμματα, μελάνια, χαρτιά, παλιά πληκτρολόγια, κόλλα, ψαλίδι.
- Στόχοι: αίσθηση επιτεύγματος και αυτοπεποίθηση, ομαδικότητα, προαναγνωστική ετοιμότητα.
5. Γωνιά γιορτής-εποχής (Χριστούγεννα, Απόκριες, καρναβάλι)
- Έπιπλα-υλικά: μπαούλο με μεταμφιέσεις, καθρέφτης, στολίδια, υλικά εικαστικών.
- Στόχοι: έκφραση συναισθημάτων και φαντασίας, συμμετοχή στην κοινή γιορτή, ενίσχυση της αίσθησης του «ανήκειν».
Σε όλες τις περιπτώσεις η γωνιά στήνεται με υλικά που ήδη υπάρχουν στην αίθουσα, διαρκεί όσο κρατά το ενδιαφέρον και αποσύρεται πριν αρχίσει να τη βαριούνται τα παιδιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές προτάσεις: γωνιά καιρού (ανεμοδείχτες, θερμόμετρα, ημερολόγιο — μείωση φόβου για τα φυσικά φαινόμενα και ανάληψη ευθύνης), γωνιά ιατρείου (κρεβατάκι, εργαλεία-παιχνίδια, κούκλες — εκτόνωση άγχους και ενσυναίσθηση), γωνιά μεταφορικών μέσων (χαλάκι-δρόμος, κούτες, εισιτήρια — κοινωνικοποίηση και ανάληψη ρόλων), γωνιά τυπογραφείου (σφραγίδες, χαρτιά — αυτοπεποίθηση και ομαδικότητα) και γωνιά γιορτής-εποχής (μεταμφιέσεις — έκφραση συναισθημάτων και αίσθηση του ανήκειν), πάντα με υλικά της αίθουσας και προσωρινή διάρκεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.13.3 — Ευκαιριακή γωνιά με τους γονείς

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια ευκαιριακή γωνιά με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτική πορεία (παράδειγμα: ευκαιριακή γωνιά ιατρείου).

Στάδιο 1 — Αφορμή και επιλογή θέματος: παρατηρούμε τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες των παιδιών μια δεδομένη περίοδο (σελ. 146) — π.χ. επικείμενη επίσκεψη του παιδιάτρου στον σταθμό.

Στάδιο 2 — Ενημέρωση των γονέων: σύντομη ανακοίνωση με τον στόχο της γωνιάς και συγκεκριμένη λίστα υλικών που μπορούν να φέρουν (παλιές λευκές μπλούζες ως ποδιές, επίδεσμοι, γάζες, άδεια κουτιά φαρμάκων χωρίς περιεχόμενο, παιδικά στηθοσκόπια, κούκλες, μια μικρή κουβέρτα)· πρόσκληση σε γονέα-επαγγελματία υγείας για μια σύντομη επίσκεψη.

Στάδιο 3 — Έλεγχος υλικού: αποκλείονται φάρμακα, σύριγγες, γυάλινα και αιχμηρά αντικείμενα· όλα πλένονται και απολυμαίνονται.

Στάδιο 4 — Στήσιμο με υλικά της αίθουσας: στρώμα ή κρεβατάκι από τη γωνιά κουκλόσπιτου, τραπεζάκι, ράφι για τα «φάρμακα», αφίσες που φτιάχνουν τα παιδιά στο εργαστήρι εικαστικών, καρτέλες-«καρτέλα ασθενούς» από τη γωνιά τυπογραφείου.

Στάδιο 5 — Λειτουργία: ελεύθερο συμβολικό παιχνίδι με εναλλαγή ρόλων (γιατρός, νοσηλευτής, ασθενής, συνοδός), με τον/την βρεφονηπιοκόμο παρατηρητή/-τρια.

Στάδιο 6 — Απόσυρση και αξιολόγηση: η γωνιά διαρκεί όσο κρατά το ενδιαφέρον (ενδεικτικά 1-2 εβδομάδες) και αποσύρεται πριν τη βαρεθούν τα παιδιά· ακολουθεί συζήτηση και φωτογραφική ανάρτηση για τους γονείς.

Ενδεικτικά προβλήματα και αντιμετώπιση: γονείς έφεραν πραγματικά φαρμακευτικά υλικά → άμεση απόσυρση και γραπτή διευκρίνιση για ασφαλή υλικά· έντονος ανταγωνισμός για τον ρόλο του γιατρού → κατάλογος σειράς με καρτέλες· φόβος ορισμένων παιδιών → συμμετοχή αρχικά ως συνοδοί της κούκλας· έλλειψη χώρου → χρήση της γωνιάς κουκλόσπιτου για το διάστημα λειτουργίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: αφορμή από τα ενδιαφέροντα των παιδιών, ενημέρωση των γονέων με συγκεκριμένη λίστα ασφαλών υλικών και πρόσκληση γονέα-επαγγελματία, έλεγχος και απολύμανση υλικού, στήσιμο με υλικά που ήδη υπάρχουν στην αίθουσα, λειτουργία με ελεύθερο συμβολικό παιχνίδι και εναλλαγή ρόλων, απόσυρση μετά από 1-2 εβδομάδες και αξιολόγηση· προβλήματα (ακατάλληλα υλικά, ανταγωνισμός ρόλων, φόβος, χώρος) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.1 — Σημασία γωνιάς νερού

Ερώτηση: Ποια η σημασία της γωνιάς νερού για την ψυχοκινητική, γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς νερού (σελ. 148):
- Επαφή και παιχνίδι με το νερό.
- Ανακάλυψη ιδιοτήτων του νερού.
- Χαλάρωση, ηρεμία, διασκέδαση.
- Γνωριμία με προμαθηματικές έννοιες.
- Άσκηση οπτικοκινητικού συντονισμού και λεπτών κινήσεων.
Ψυχοκινητικά: τα παιδιά ασκούνται στον οπτικοκινητικό συντονισμό και στις λεπτές κινήσεις (γέμισμα, άδειασμα, μετάγγιση, χρήση σταγονόμετρου, ψάρεμα με μαγνήτη) και δέχονται ερεθίσματα στο σώμα τους από την επαφή με το υγρό στοιχείο.

Γνωστικά: ανακαλύπτουν τις ιδιότητες του νερού, πειραματίζονται και αυτοσχεδιάζουν και γνωρίζουν βασικές προμαθηματικές έννοιες (περιεκτικότητα, σύγκριση μεγεθών, όγκος, διατήρηση της ύλης, ταξινόμηση σε επιπλέοντα-βυθιζόμενα, διαλυτά-μη διαλυτά).

Συναισθηματικά: το παιχνίδι με το νερό ευχαριστεί και ενθουσιάζει τα παιδιά, τα βοηθά να χαλαρώσουν, να ηρεμήσουν και να διασκεδάσουν· τα φέρνει σε επαφή με το υγρό στοιχείο που ήταν το φυσικό τους περιβάλλον στο ξεκίνημα της ζωής τους. Επειδή τα παιχνίδια με το νερό προκαλούν ακαταστασία, τα παιδιά συνήθως δεν έχουν πολλές ευκαιρίες να παίξουν παρά μόνο στο μπάνιο ή το καλοκαίρι στη θάλασσα — γι' αυτό πρέπει να τους δίνεται αυτή η δυνατότητα στον Βρεφονηπιακό Σταθμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψυχοκινητικά ασκεί τον οπτικοκινητικό συντονισμό και τις λεπτές κινήσεις και προσφέρει σωματικά ερεθίσματα· γνωστικά οδηγεί στην ανακάλυψη των ιδιοτήτων του νερού, στον πειραματισμό και σε προμαθηματικές έννοιες (περιεκτικότητα, όγκος, σύγκριση, ταξινόμηση)· συναισθηματικά χαλαρώνει, ηρεμεί και διασκεδάζει, φέρνοντας το παιδί σε επαφή με το υγρό στοιχείο, ευκαιρία που σπάνια έχει αλλού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.2 — Έπιπλα και σκεύη γωνιάς νερού

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια έπιπλα και σκεύη που χρειάζονται για την οργάνωση μιας γωνιάς νερού;

Απάντηση:

Για την οργάνωση της γωνιάς δε χρειάζεται μεγάλος χώρος στην αίθουσα. Τα κύρια έπιπλα και σκεύη είναι (σελ. 149-150):
- Μια πλαστική λεκάνη με νερό τοποθετημένη σε σιδερένια βάση στο ύψος των παιδιών. Υπάρχουν έτοιμες στο εμπόριο, όμως η σιδερένια βάση μπορεί να γίνει κατόπιν παραγγελίας σε μαγαζί σιδεροκατασκευών και πάνω της να τοποθετηθεί μια μεγάλη απλωτή πλαστική λεκάνη.
- Ένα μικρό έπιπλο με ράφια, για να τοποθετούνται τα υλικά που χρειάζονται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μια πλαστική λεκάνη με νερό πάνω σε σιδερένια βάση στο ύψος των παιδιών (έτοιμη από το εμπόριο ή αυτοσχέδια με παραγγελία της βάσης) και ένα μικρό έπιπλο με ράφια για τα υλικά — χωρίς ανάγκη μεγάλου χώρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.3 — Υλικά γωνιάς νερού

Ερώτηση: Ποια υλικά χρειάζονται για τον εξοπλισμό μιας γωνιάς νερού;

Απάντηση:

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν (σελ. 150-152):
- Διάφορα δοχεία γυάλινα ή πλαστικά, διαφορετικών σχημάτων και μεγεθών.
- Χωνιά.
- Σταγονόμετρα.
- Διάφορα πλαστικά ποτήρια.
- Σουρωτήρια.
- Κουτάλες, κουτάλια, μεζούρες.
- Αντικείμενα που επιπλέουν (πλαστικά παιχνίδια, φελλοί, φτερά, φελιζόλ κτλ.).
- Αντικείμενα που βυθίζονται (βότσαλα, βόλοι, όσπρια κτλ.).
- Αντικείμενα που διαλύονται και που δε διαλύονται (ζάχαρη, άμμος, καφές, αλάτι, όσπρια κτλ.).
- Μικρά αυτοσχέδια καλάμια ψαρέματος με μαγνήτες — κατασκευάζονται από τα ίδια τα παιδιά με ξύλινη βέργα 50 cm, πετονιά και μαγνήτες.
- Ψαράκια πλαστικά με κολλημένους μεταλλικούς συνδετήρες, για να ψαρεύουν τα παιδιά.
- Πλαστικοί κρίκοι για σαπουνόφουσκες.
Σημείωση για τη χρήση: στην αρχή δε δίνουμε πολλά σκεύη στα παιδιά, για να μη βαρεθούν γρήγορα ή μπερδευτούν· τους τα δίνουμε σταδιακά, ανάλογα με αυτό που θέλουμε να ανακαλύψουν, ώστε να ανανεώνεται συνεχώς το ενδιαφέρον τους (σελ. 152).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δοχεία γυάλινα και πλαστικά διαφόρων σχημάτων-μεγεθών, χωνιά, σταγονόμετρα, πλαστικά ποτήρια, σουρωτήρια, κουτάλες-κουτάλια-μεζούρες, αντικείμενα που επιπλέουν και που βυθίζονται, υλικά διαλυτά και μη διαλυτά, αυτοσχέδια καλάμια με μαγνήτες και πλαστικά ψαράκια με συνδετήρες, πλαστικοί κρίκοι για σαπουνόφουσκες — δίνονται σταδιακά, όχι όλα μαζί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.4 — Καταγραφή υλικού γωνιάς νερού

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά νερού στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής με βάση τον κατάλογο του βιβλίου (σελ. 150-152): δοχεία διαφόρων σχημάτων και μεγεθών, χωνιά, σταγονόμετρα, πλαστικά ποτήρια, σουρωτήρια, κουτάλες-κουτάλια-μεζούρες, αντικείμενα που επιπλέουν, αντικείμενα που βυθίζονται, διαλυτά και μη διαλυτά υλικά, καλάμια με μαγνήτες, ψαράκια με συνδετήρες, κρίκοι για σαπουνόφουσκες — καθώς και η λεκάνη με τη βάση και το έπιπλο με ράφια.

2. Έλεγχος: ύψος και σταθερότητα της βάσης, καθαριότητα και φθορές, ύπαρξη ποδιών ή αδιάβροχων μπλουζών και πετσετών, κατάσταση του δαπέδου γύρω από τη γωνιά.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Ομαδοποίηση των υλικών σε κουτιά ανά «θέμα» (μετάγγιση, επιπλέει-βυθίζεται, διαλύεται-δε διαλύεται, ψάρεμα, σαπουνόφουσκες) ώστε να δίνονται σταδιακά και όχι όλα μαζί (σελ. 152).
- Αντικατάσταση γυάλινων δοχείων με πλαστικά στα μικρότερα τμήματα και απόσυρση σπασμένων ή αιχμηρών σκευών.
- Προσθήκη πλαστικών ποδιών, πετσετών και αντιολισθητικού χαλιού για την ασφάλεια και την ακαταστασία.
- Καθημερινή αλλαγή του νερού και απολύμανση των σκευών.
- Κατασκευή των καλαμιών ψαρέματος από τα ίδια τα παιδιά (βέργα 50 cm, πετονιά, μαγνήτης).
- Εικονογραφημένες ετικέτες στα κουτιά και χαμηλά ράφια για αυτόνομη χρήση και τακτοποίηση.
4. Καταγραφή αποτελέσματος: λιγότερη ακαταστασία, μεγαλύτερη διάρκεια ενδιαφέροντος χάρη στη σταδιακή προσφορά υλικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή του υλικού με βάση τον κατάλογο του βιβλίου (δοχεία, χωνιά, σταγονόμετρα, σουρωτήρια, μεζούρες, επιπλέοντα-βυθιζόμενα, διαλυτά-μη διαλυτά, καλάμια με μαγνήτες, ψαράκια, κρίκοι), έλεγχος λεκάνης-βάσης-ασφάλειας και υλοποίηση βελτιώσεων — ομαδοποίηση σε θεματικά κουτιά για σταδιακή προσφορά, αντικατάσταση γυάλινων με πλαστικά, ποδιές-πετσέτες-αντιολισθητικό, καθημερινή αλλαγή νερού, αυτοσχέδια καλάμια από τα παιδιά και ετικέτες σε χαμηλά ράφια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.5 — Οργάνωση γωνιάς νερού στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά νερού. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά νερού, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης. Ποια ήταν η συμμετοχή των παιδιών και ποια η αντίδραση του υπόλοιπου προσωπικού;

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία.

1. Επιλογή θέσης: δε χρειάζεται μεγάλος χώρος (σελ. 149)· επιλέγουμε σημείο με πλενόμενο, αντιολισθητικό δάπεδο, κοντά σε νιπτήρα και μακριά από πρίζες και από τη γωνιά της ησυχίας.

2. Εξοπλισμός: πλαστική λεκάνη σε σιδερένια βάση στο ύψος των παιδιών, μικρό έπιπλο με ράφια, ποδιές και πετσέτες, κουβάς για το άδειασμα.

3. Υλικά σταδιακά: ξεκινάμε με λίγα σκεύη μετάγγισης (ποτήρια, κουτάλες, χωνί) και προσθέτουμε κάθε φορά μια νέα κατηγορία (επιπλέει-βυθίζεται, διαλυτά, ψάρεμα με μαγνήτες, σαπουνόφουσκες).

4. Κανόνες: φοράμε ποδιά, παίζουν 2-4 παιδιά κάθε φορά, το νερό μένει στη λεκάνη, σκουπίζουμε ό,τι χυθεί.

5. Ηλικίες: η γωνιά οργανώνεται για παιδιά 2-6 ετών· τα 2-4 ετών παίζουν τελείως ελεύθερα και πειραματίζονται μόνα τους, ενώ στα 4-6 ετών μπορούμε να προτείνουμε και ιδέες-δραστηριότητες (σελ. 152).

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: πολύ μεγάλη συμμετοχή και παρατεταμένη ενασχόληση, ιδιαίτερα με τη μετάγγιση και τις σαπουνόφουσκες· εμφανής χαλάρωση παιδιών με ένταση· τα παιδιά διατυπώνουν προβλέψεις («αυτό θα βουλιάξει»)· χύνεται νερό στο δάπεδο.

Ενδεικτική αντίδραση προσωπικού: αρχικές επιφυλάξεις για την ακαταστασία, τα βρεγμένα ρούχα και τον κίνδυνο ολίσθησης — αντιμετωπίζονται με αντιολισθητικό χαλί, πετσέτες, αδιάβροχες ποδιές, ρεζέρβα ρούχων, σταθερό ωράριο λειτουργίας και μικρές ομάδες· η στάση αλλάζει θετικά όταν φαίνεται η ηρεμία και η συγκέντρωση των παιδιών.

Ενδεικτικές προτάσεις: μεταφορά της γωνιάς κοντά στον νιπτήρα ή στον εξωτερικό χώρο τους καλοκαιρινούς μήνες, δεύτερη μικρότερη λεκάνη για παράλληλο παιχνίδι, καρτέλες πρόβλεψης «επιπλέει / βυθίζεται», πρόγραμμα καθαρισμού και αλλαγής νερού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλογή μικρού χώρου με πλενόμενο αντιολισθητικό δάπεδο κοντά σε νιπτήρα, λεκάνη σε βάση στο ύψος των παιδιών με έπιπλο-ράφια, σταδιακή προσφορά υλικών και σαφείς κανόνες, ελεύθερο παιχνίδι στα 2-4 και προτεινόμενες δραστηριότητες στα 4-6 ετών· μεγάλη συμμετοχή και χαλάρωση των παιδιών, αρχικές επιφυλάξεις του προσωπικού για ακαταστασία που αντιμετωπίζονται με ποδιές, πετσέτες, αντιολισθητικό χαλί και μικρές ομάδες, και προτάσεις για θέση, δεύτερη λεκάνη, καρτέλες πρόβλεψης και πρόγραμμα καθαρισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.14.6 — Γωνιά νερού με άχρηστο υλικό

Ερώτηση: Ανά ομάδες των 2-3 ατόμων σχεδιάστε και οργανώστε μια γωνιά νερού με άχρηστο υλικό. Φέρτε τα υλικά που επιλέξατε στην τάξη και περιγράψτε τα βήματα που θα ακολουθήσετε για την οργάνωσή της.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικός σχεδιασμός.

Βήμα 1 — Η «λεκάνη»: μεγάλη απλωτή πλαστική λεκάνη ή σκάφη πλυσίματος πάνω σε σταθερό στιβαρό χαρτόκουτο ή παλιό τραπεζάκι κομμένο στο ύψος των παιδιών, με έλεγχο σταθερότητας.

Βήμα 2 — Άχρηστα σκεύη μετάγγισης: πλαστικά μπουκάλια κομμένα σε ποτήρια και χωνιά, κεσέδες γιαουρτιού, κουτιά γάλακτος, καπάκια, κουτάλες και κουτάλια κουζίνας, μεζούρες φαρμάκων (καθαρές), σουρωτήρια, σωληνάκια.

Βήμα 3 — Υλικά για πειραματισμό: φελλοί, φελιζόλ, φτερά, ξυλάκια παγωτού και πλαστικά καπάκια (επιπλέουν)· βότσαλα, βόλοι, κέρματα, όσπρια (βυθίζονται)· ζάχαρη, αλάτι, άμμος, καφές, φάβα (διαλυτά και μη διαλυτά).

Βήμα 4 — Αυτοσχέδια καλάμια ψαρέματος: ξύλινη βέργα 50 cm, πετονιά και μαγνήτης, με πλαστικά ψαράκια από συσκευασίες και μεταλλικούς συνδετήρες (σελ. 152) — κατασκευάζονται μαζί με τα παιδιά.

Βήμα 5 — Ποδιές και προστασία: παλιές αδιάβροχες σακούλες ή μουσαμάδες ραμμένοι ως ποδιές, παλιές πετσέτες, μουσαμάς στο δάπεδο.

Βήμα 6 — Ασφάλεια και υγιεινή: πλύσιμο και απολύμανση όλων των υλικών, απόρριψη αιχμηρών, κομμένων ή σπασμένων αντικειμένων, στρογγύλεμα των άκρων στα κομμένα μπουκάλια, μικρά αντικείμενα μόνο υπό επίβλεψη και όχι σε βρέφη.

Βήμα 7 — Ταξινόμηση και σταδιακή προσφορά: ένα κουτί ανά κατηγορία με εικονογραφημένη ετικέτα, ένα κουτί κάθε φορά.

Βήμα 8 — Παρουσίαση στην τάξη: κάθε ομάδα δείχνει τα υλικά της, εξηγεί τι ιδιότητα του νερού υπηρετούν και δοκιμάζει μία δραστηριότητα ζωντανά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση ομαδικής άσκησης: αυτοσχέδια λεκάνη σε σταθερή βάση στο ύψος των παιδιών, σκεύη μετάγγισης από κομμένα μπουκάλια, κεσέδες και κουτάλια, υλικά που επιπλέουν-βυθίζονται και διαλύονται-δε διαλύονται, αυτοσχέδια καλάμια με μαγνήτες και ψαράκια με συνδετήρες, ποδιές και μουσαμάδες, έλεγχος ασφάλειας-υγιεινής, ταξινόμηση σε κουτιά με ετικέτες για σταδιακή προσφορά και παρουσίαση στην τάξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.1 — Συμβολή γωνιάς οικοδομικού υλικού

Ερώτηση: Ποια είναι η συμβολή της γωνιάς του οικοδομικού υλικού στην ψυχοκινητική, γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς του οικοδομικού υλικού (σελ. 155):
- Ψυχοκινητική άσκηση.
- Ανάπτυξη του οπτικοκινητικού συντονισμού και της λεπτής κινητικότητας.
- Ανάπτυξη της λογικομαθηματικής σκέψης (σχήματα, μεγέθη, αντιστοιχίες).
- Προσωπική δημιουργία και αυτοέκφραση.
- Καλλιέργεια του προφορικού λόγου και της κριτικής σκέψης.
Ψυχοκινητικά: η γωνιά δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να χειρίζονται υλικά και να εξασκούν την κινητικότητά τους· κύριος στόχος της είναι η εξάσκηση της λεπτής και της αδρής κινητικότητας (σελ. 156).

Γνωστικά: τα παιδιά εξελίσσουν τον λόγο και τη μαθηματική σκέψη — δουλεύουν με σχήματα, μεγέθη και αντιστοιχίες και αναπτύσσουν την κριτική σκέψη, καθώς αξιολογούν τη διαδικασία και το αποτέλεσμα των ενεργειών τους.

Συναισθηματικά-κοινωνικά: συνεργάζονται για έναν κοινό σκοπό, εκφράζονται και δημιουργούν προσωπικά· μια καλά οργανωμένη γωνιά προκαλεί ευχαρίστηση, γιατί τους παρέχει την ελευθερία να δημιουργούν και να αξιολογούν το έργο τους (σελ. 158). Το παιχνίδι εξελίσσεται: στα βρέφη είναι απλό και «πειραματικό» (κατασκευάζω-χαλώ), ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες γίνεται πιο περίπλοκο, μεταπηδώντας σταδιακά στις βασικές δομές του συμβολικού παιχνιδιού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψυχοκινητικά ασκεί τη λεπτή και την αδρή κινητικότητα και τον οπτικοκινητικό συντονισμό· γνωστικά αναπτύσσει τη λογικομαθηματική σκέψη (σχήματα, μεγέθη, αντιστοιχίες), τον προφορικό λόγο και την κριτική σκέψη· συναισθηματικά-κοινωνικά προσφέρει προσωπική δημιουργία, αυτοέκφραση, συνεργασία για κοινό σκοπό και την ευχαρίστηση της ελεύθερης δημιουργίας και αξιολόγησης, με το παιχνίδι να εξελίσσεται από το «κατασκευάζω-χαλώ» στο συμβολικό παιχνίδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.2 — Γωνιά οικοδομικού υλικού στο τμήμα βρεφών

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται και με τι υλικά εξοπλίζεται η γωνιά οικοδομικού υλικού στο τμήμα βρεφών;

Απάντηση:

Οργάνωση για παιδιά ηλικίας 1-2:6 ετών (σελ. 156):
- Τα παιδιά παίζουν σε αρκετά μεγάλο χώρο χωρίς έπιπλα, στο πάτωμα, που είναι στρωμένο με μονόχρωμη μοκέτα — αυτή, εκτός από τη στεγανότητα που εξασφαλίζει, μειώνει και τον θόρυβο.
- Αφίσες ή φωτογραφίες με γέφυρες, σπίτια, πύργους, δρόμους κτλ. ομορφαίνουν τον χώρο και δίνουν κίνητρα.
- Υλικά: μεγάλοι κύβοι από μαλακό μη τοξικό υλικό, κομμάτια ξύλου σε διάφορα σχήματα, κομμάτια από σφουγγάρι, πλαστικά τούβλα, κουτιά διάφορων σχημάτων και μεγεθών.
- Το υλικό για αυτή την ηλικία πρέπει να είναι μεγάλο σε μέγεθος, ώστε να αποφεύγεται η κατάποσή του.
- Η τακτοποίησή του σε μεγάλα ξύλινα κιβώτια με ρόδες διευκολύνει τη χρήση του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε αρκετά μεγάλο χώρο χωρίς έπιπλα, στο πάτωμα με μονόχρωμη μοκέτα (στεγανότητα και μείωση θορύβου), με αφίσες-φωτογραφίες κατασκευών ως κίνητρο· υλικά μεγάλοι μαλακοί μη τοξικοί κύβοι, κομμάτια ξύλου, σφουγγάρια, πλαστικά τούβλα και κουτιά — όλα μεγάλου μεγέθους για αποφυγή κατάποσης, τακτοποιημένα σε μεγάλα ξύλινα κιβώτια με ρόδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.3 — Γωνιά οικοδομικού υλικού στο τμήμα νηπίων

Ερώτηση: Πώς οργανώνεται και με τι υλικά εξοπλίζεται η γωνιά οικοδομικού υλικού στο τμήμα νηπίων;

Απάντηση:

Οργάνωση για παιδιά ηλικίας 2:6-6 ετών (σελ. 156):
- Παίζουν σε αρκετά μεγάλο χώρο χωρίς έπιπλα, στο πάτωμα με μονόχρωμη μοκέτα· η άνεση χώρου τους εξασφαλίζει τη δυνατότητα να επεκτείνουν τις κατασκευές τους όσο θέλουν.
- Προστίθενται παιχνίδια μικρότερων διαστάσεων, όπως ξύλινα ή πλαστικά τουβλάκια (blocks) σε διάφορα χρώματα, σχήματα και μεγέθη.
- Υπάρχουν διάφορες φιγούρες — ανθρωπάκια, ζωάκια, μέσα συγκοινωνίας, σήματα τροχαίας, δέντρα κτλ. — που δίνουν ζωή και διάσταση στις κατασκευές.
- Το υλικό είναι τακτοποιημένο σε ανοιχτά και χαμηλά ράφια, ώστε τα παιδιά να το παίρνουν και να το χρησιμοποιούν εύκολα· βοηθούν και τα μεγάλα ξύλινα κιβώτια με ρόδες, καθώς και η παρουσίαση υλικού μέσα σε σακούλες από λινάτσα ή άλλο ύφασμα και σε σκληρά χαρτονένια ή πλαστικά κυλινδρικά κουτιά.
- Η ταξινόμηση του οικοδομικού υλικού κατά είδος διευκολύνει τη χρήση του αλλά και την τακτοποίησή του από τα παιδιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε αρκετά μεγάλο χώρο χωρίς έπιπλα με μονόχρωμη μοκέτα, ώστε να επεκτείνονται οι κατασκευές· προστίθενται μικρότερα ξύλινα ή πλαστικά τουβλάκια (blocks) διαφόρων χρωμάτων-σχημάτων-μεγεθών και φιγούρες (ανθρωπάκια, ζωάκια, μέσα συγκοινωνίας, σήματα, δέντρα)· φύλαξη σε ανοιχτά χαμηλά ράφια, ξύλινα κιβώτια με ρόδες, υφασμάτινες σακούλες και κυλινδρικά κουτιά, με ταξινόμηση κατά είδος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.4 — Τακτοποίηση και φύλαξη του οικοδομικού υλικού

Ερώτηση: Πώς και από ποιους γίνεται η τακτοποίηση και η φύλαξη του οικοδομικού υλικού στη συγκεκριμένη γωνιά;

Απάντηση:

Από ποιους: μετά το τέλος του παιχνιδιού τα παιδιά οφείλουν να συμμαζεύουν όλο το υλικό της γωνιάς και να το τακτοποιούν στην αρχική του θέση (σελ. 157).

Πώς (σελ. 156):
- Σε μεγάλα ξύλινα κιβώτια με ρόδες, που διευκολύνουν τη χρήση και τη μετακίνηση.
- Σε ανοιχτά και χαμηλά ράφια, ώστε τα παιδιά να παίρνουν και να επιστρέφουν το υλικό εύκολα και αυτόνομα.
- Με παρουσίαση υλικού μέσα σε σακούλες από λινάτσα ή άλλο ύφασμα και σε σκληρά χαρτονένια ή πλαστικά κυλινδρικά κουτιά.
- Με ταξινόμηση κατά είδος, που διευκολύνει τόσο τη χρήση όσο και την τακτοποίηση από τα ίδια τα παιδιά.
Η τακτοποίηση εντάσσεται στους κανόνες λειτουργίας που θέτει από την αρχή ο/η βρεφονηπιοκόμος (δεν χαλάμε τις κατασκευές των άλλων, δεν πετάμε μακριά τα τουβλάκια, δεν κάνουμε υπερβολικό θόρυβο, μαζεύουμε στο τέλος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την τακτοποίηση αναλαμβάνουν τα ίδια τα παιδιά, που μετά το παιχνίδι μαζεύουν όλο το υλικό στην αρχική του θέση· η φύλαξη γίνεται σε μεγάλα ξύλινα κιβώτια με ρόδες, ανοιχτά χαμηλά ράφια, υφασμάτινες σακούλες και κυλινδρικά κουτιά, με ταξινόμηση κατά είδος που διευκολύνει χρήση και τακτοποίηση, στο πλαίσιο των κανόνων λειτουργίας της γωνιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.5 — Καταγραφή υλικού γωνιάς οικοδομικού υλικού

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά οικοδομικού υλικού στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις, για τη σωστότερη οργάνωσή του, και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής ανά τμήμα με βάση το βιβλίο (σελ. 156):
- Βρεφικό (1-2:6 ετών): μεγάλοι κύβοι από μαλακό μη τοξικό υλικό, κομμάτια ξύλου, σφουγγάρια, πλαστικά τούβλα, κουτιά διαφόρων σχημάτων και μεγεθών, μοκέτα, αφίσες.
- Νηπιακό (2:6-6 ετών): ξύλινα και πλαστικά τουβλάκια (blocks) διαφόρων χρωμάτων-σχημάτων-μεγεθών, φιγούρες (ανθρωπάκια, ζωάκια, μέσα συγκοινωνίας, σήματα τροχαίας, δέντρα), ανοιχτά χαμηλά ράφια, κιβώτια με ρόδες, σακούλες και κυλινδρικά κουτιά.
2. Έλεγχος: μέγεθος υλικού σε σχέση με την ηλικία (κίνδυνος κατάποσης), φθορές και σπασμένα κομμάτια, επάρκεια ποσότητας για να χτίζουν πολλά παιδιά ταυτόχρονα, ύπαρξη μοκέτας και επαρκούς ελεύθερου χώρου.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Ταξινόμηση κατά είδος σε ξεχωριστά κουτιά με εικονογραφημένη ετικέτα (φωτογραφία του περιεχομένου), ώστε να τακτοποιούν μόνα τους τα παιδιά.
- Μεταφορά του υλικού σε ανοιχτά χαμηλά ράφια και σε κιβώτια με ρόδες.
- Απόσυρση μικρών ή σπασμένων κομματιών από το βρεφικό τμήμα και αντικατάστασή τους με μεγάλα μαλακά.
- Εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό (χαρτόκουτα, κυλινδρικά κουτιά, ξύλινα κομμάτια λειασμένα) και με φιγούρες που δίνουν διάσταση στις κατασκευές.
- Ανάρτηση αφισών-φωτογραφιών με γέφυρες, πύργους, σπίτια και δρόμους ως κίνητρο.
- Οριοθέτηση της γωνιάς με μοκέτα, μακριά από διαδρόμους κυκλοφορίας, ώστε να μη χαλούν οι κατασκευές.
4. Καταγραφή αποτελέσματος: μεγαλύτερη διάρκεια παιχνιδιού, λιγότερες συγκρούσεις και ευκολότερη τακτοποίηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή του υλικού ανά τμήμα με βάση τον κατάλογο του βιβλίου, έλεγχος μεγέθους-φθορών-επάρκειας-χώρου και υλοποίηση βελτιώσεων — ταξινόμηση κατά είδος σε κουτιά με εικονογραφημένες ετικέτες, μεταφορά σε χαμηλά ανοιχτά ράφια και κιβώτια με ρόδες, απόσυρση μικρών-σπασμένων κομματιών από το βρεφικό τμήμα, εμπλουτισμός με άχρηστο υλικό και φιγούρες, ανάρτηση αφισών-κινήτρων και οριοθέτηση της γωνιάς με μοκέτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.6 — Οργάνωση γωνιάς οικοδομικού υλικού στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά οικοδομικού υλικού ανάλογα με το διαθέσιμο χώρο, την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά οικοδομικού υλικού, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία.

1. Χώρος: αρκετά μεγάλος χώρος χωρίς έπιπλα, στρωμένος με μονόχρωμη μοκέτα (στεγανότητα, μείωση θορύβου, άνεση για επέκταση των κατασκευών), σε γωνία της αίθουσας εκτός της διαδρομής κυκλοφορίας και μακριά από τη γωνιά ησυχίας, γιατί το παιχνίδι είναι θορυβώδες.

2. Υλικό ανάλογα με την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών: για βρεφικό τμήμα μεγάλοι μαλακοί κύβοι, ξύλα, σφουγγάρια, πλαστικά τούβλα και κουτιά· για νηπιακό τμήμα blocks διαφόρων χρωμάτων-σχημάτων-μεγεθών και φιγούρες. Η ποσότητα πρέπει να επαρκεί ώστε να χτίζουν ταυτόχρονα 4-6 παιδιά χωρίς ανταγωνισμό.

3. Φύλαξη: ανοιχτά χαμηλά ράφια, κιβώτια με ρόδες, σακούλες και κυλινδρικά κουτιά, με ταξινόμηση κατά είδος και εικονογραφημένες ετικέτες.

4. Κανόνες από την αρχή (σελ. 157): ο/η βρεφονηπιοκόμος συγκεντρώνει τα παιδιά γύρω από τη γωνιά και τους εξηγεί ότι μπορούν να φτιάξουν ό,τι θέλουν, αλλά δεν χαλούν τις κατασκευές των άλλων, δεν πετούν μακριά τα τουβλάκια και δεν κάνουν υπερβολικό θόρυβο· στο τέλος μαζεύουν όλο το υλικό.

5. Ρόλος του/της βρεφονηπιοκόμου: παρακολουθεί και επεμβαίνει διακριτικά, δεν καθοδηγεί το τι θα φτιάξουν, αλλά τα βοηθά να εκτιμήσουν μόνα τους το κατασκευαστικό τους έργο.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: μεγάλη συμμετοχή, ιδίως ομαδικές κατασκευές· εντάσεις όταν κάποιος χαλά την κατασκευή άλλου ή όταν το υλικό δεν επαρκεί· τα βρέφη κατασκευάζουν και χαλούν επαναληπτικά· ο θόρυβος ενοχλεί τη διπλανή γωνιά ησυχίας.

Ενδεικτικές προτάσεις: αύξηση της ποσότητας του υλικού, οριοθέτηση με μοκέτα και χαμηλά ράφια ως «τοίχους», μετακίνηση μακριά από τη βιβλιοθήκη, «χώρος έκθεσης» όπου μια κατασκευή μένει όρθια μέχρι το τέλος της ημέρας, φωτογράφιση των κατασκευών πριν το μάζεμα, προσθήκη φιγούρων και αφισών ως κινήτρων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: οργάνωση σε μεγάλο χώρο χωρίς έπιπλα με μονόχρωμη μοκέτα, εκτός διαδρομής και μακριά από τη γωνιά ησυχίας, με υλικό και ποσότητα ανάλογα με ηλικία και αριθμό παιδιών, φύλαξη ταξινομημένη κατά είδος σε χαμηλά ράφια και κιβώτια, θέσπιση κανόνων από την αρχή και διακριτική στάση του/της βρεφονηπιοκόμου· παρατηρήσεις (ομαδικές κατασκευές, εντάσεις, επαναληπτικό «χτίζω-χαλώ» στα βρέφη, θόρυβος) και προτάσεις (περισσότερο υλικό, οριοθέτηση, χώρος έκθεσης, φωτογράφιση, φιγούρες και αφίσες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.15.7 — Υλοποίηση δραστηριότητας οικοδομικού υλικού

Ερώτηση: Επιλέξτε και πραγματοποιήστε με τα παιδιά στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση μία από τις προτεινόμενες δραστηριότητες για τη γωνιά οικοδομικού υλικού. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας και κάντε σχετικές προτάσεις.

Απάντηση:

Άσκηση εφαρμογής — ενδεικτική επιλογή: η εισαγωγική δραστηριότητα των κανόνων και της ελεύθερης κατασκευής (σελ. 157).

Πορεία:
1. Συγκέντρωση των παιδιών γύρω από τη γωνιά και εξήγηση ότι μπορούν να φτιάξουν ό,τι θέλουν με το υλικό της, αλλά δεν χαλούν τις κατασκευές των άλλων, δεν πετούν μακριά τα τουβλάκια και δεν κάνουν υπερβολικό θόρυβο.
2. Παρουσίαση του υλικού ανά είδος (μεγάλοι κύβοι, blocks, φιγούρες) και του τρόπου φύλαξής του.
3. Ελεύθερη κατασκευή σε μικρές ομάδες 4-6 παιδιών· ο/η βρεφονηπιοκόμος παρακολουθεί και επεμβαίνει διακριτικά, χωρίς να καθοδηγεί το τι θα φτιάξουν.
4. Συζήτηση-αποτίμηση: κάθε παιδί περιγράφει την κατασκευή του — τα παιδιά βοηθούνται να εκτιμήσουν μόνα τους το κατασκευαστικό τους έργο (καλλιέργεια προφορικού λόγου και κριτικής σκέψης).
5. Τακτοποίηση από τα παιδιά στην αρχική θέση του υλικού.
Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα μικρότερα παιδιά (1-2:6) κατασκευάζουν και χαλούν επαναληπτικά — παιχνίδι απλό και «πειραματικό»· τα μεγαλύτερα φτιάχνουν σύνθετες κατασκευές (πύργους, γέφυρες, δρόμους, γκαράζ) και περνούν σταδιακά σε συμβολικό παιχνίδι με τις φιγούρες· εμφανίζονται εντάσεις όταν κάποιος «κατά λάθος» ρίχνει κατασκευή· η τακτοποίηση γίνεται πρόθυμα όταν υπάρχουν ετικέτες.

Ενδεικτικές προτάσεις: διακριτικό «σήμα» (χαλάκι ή κορδέλα) που οριοθετεί κάθε κατασκευή, χώρος όπου μια κατασκευή μπορεί να παραμείνει, φωτογραφική καταγραφή πριν το μάζεμα, εμπλουτισμός με μέσα συγκοινωνίας και σήματα τροχαίας για συνέχιση σε συμβολικό παιχνίδι, σύνδεση με τη γωνιά εικαστικών (ζωγραφική της κατασκευής).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: υλοποίηση της εισαγωγικής δραστηριότητας — συγκέντρωση των παιδιών, εξήγηση των κανόνων και του υλικού, ελεύθερη κατασκευή σε μικρές ομάδες με διακριτική παρουσία του/της βρεφονηπιοκόμου, συζήτηση όπου τα παιδιά εκτιμούν μόνα τους το έργο τους και τακτοποίηση από τα ίδια· παρατηρήσεις (επαναληπτικό «χτίζω-χαλώ» στα βρέφη, σύνθετες κατασκευές και μετάβαση σε συμβολικό παιχνίδι στα νήπια, εντάσεις, πρόθυμη τακτοποίηση με ετικέτες) και προτάσεις (οριοθέτηση κατασκευών, χώρος διατήρησης, φωτογράφιση, εμπλουτισμός με φιγούρες, σύνδεση με τα εικαστικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.1 — Στόχοι γωνιάς παιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Ποιοι στόχοι επιτυγχάνονται με την οργάνωση της γωνιάς παιδαγωγικού υλικού;

Απάντηση:

Στόχοι της γωνιάς παιδαγωγικού υλικού (σελ. 158):
- Διεύρυνση της σκέψης.
- Ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας.
- Καλλιέργεια της μνήμης και της προσοχής.
- Ενίσχυση του αισθητηριακού τομέα.
- Ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας.
- Νοητική ανάπτυξη και καλλιέργεια δεξιοτήτων.
Κύριος σκοπός της είναι η προαγωγή της διαδικασίας της μάθησης. Το παιδαγωγικό υλικό καλλιεργεί τη σκέψη, τις αισθήσεις, τον προφορικό λόγο, τη λεπτή κινητικότητα και ασκεί την προσοχή, τη μνήμη και τις δεξιότητες των παιδιών. Παράλληλα αποτελεί εργαλείο στα χέρια του/της παιδαγωγού, γιατί μέσα από αυτό ανακαλύπτει τον τρόπο σκέψης των παιδιών και μελετά τη συμπεριφορά τους, παρατηρώντας ενδιαφέροντα, ικανότητες και αδυναμίες (σελ. 162). Κάθε Βρεφονηπιακός Σταθμός διαθέτει παιδαγωγικό υλικό — puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες κτλ. — αγορασμένο από το εμπόριο ή κατασκευασμένο από τον/την βρεφονηπιοκόμο μαζί με τα παιδιά, ή που το φέρνουν οι γονείς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διεύρυνση της σκέψης, ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας, καλλιέργεια μνήμης και προσοχής, ενίσχυση του αισθητηριακού τομέα, ανάπτυξη φαντασίας-δημιουργικότητας και νοητική ανάπτυξη με καλλιέργεια δεξιοτήτων — με κύριο σκοπό την προαγωγή της μάθησης· παράλληλα το υλικό λειτουργεί ως εργαλείο του/της παιδαγωγού για τη μελέτη του τρόπου σκέψης και της συμπεριφοράς των παιδιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.2 — Παιδαγωγικό υλικό στο τμήμα βρεφών

Ερώτηση: Ποιο είναι το υλικό που χρειάζεται για τον εξοπλισμό της γωνιάς παιδαγωγικού υλικού στο τμήμα βρεφών;

Απάντηση:

Οργάνωση για παιδιά ηλικίας 1-2:6 ετών (σελ. 160):
- Δε χρειάζεται απαραίτητα τραπεζάκι: το παιχνίδι μπορεί να πραγματοποιείται πάνω στη μοκέτα, ώστε το παιδί να έχει ελευθερία κινήσεων και να μπορεί να στηρίζεται καλύτερα.
- Υπάρχουν και εδώ ράφια για την ταξινόμηση και τοποθέτηση του υλικού.
- Το υλικό είναι πιο απλό γι' αυτή την ηλικία, με μεγάλα και πιο λίγα κομμάτια, κατά προτίμηση από μαλακό υλικό.
Το βασικό παιδαγωγικό υλικό του σταθμού (puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες κτλ., σελ. 158) επιλέγεται εδώ στις απλούστερες, μεγαλύτερες και μαλακές εκδοχές του, ώστε να ανταποκρίνεται στις δυνατότητες των βρεφών και να μην υπάρχει κίνδυνος κατάποσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλό υλικό με μεγάλα και λιγότερα κομμάτια, κατά προτίμηση από μαλακό υλικό (απλά puzzle, μεγάλες συναρμολογήσεις, μεγάλες χάντρες), τοποθετημένο σε ράφια για ταξινόμηση· δε χρειάζεται τραπεζάκι — το παιχνίδι γίνεται πάνω στη μοκέτα, ώστε το παιδί να έχει ελευθερία κινήσεων και καλύτερη στήριξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.3 — Παιδαγωγικό υλικό στο τμήμα νηπίων

Ερώτηση: Ποιο είναι το υλικό που χρειάζεται για τον εξοπλισμό της γωνιάς παιδαγωγικού υλικού στο τμήμα νηπίων;

Απάντηση:

Οργάνωση για παιδιά ηλικίας 2:6-6 ετών (σελ. 158-159). Πρέπει να υπάρχουν:
- Τραπέζι με τρεις ή τέσσερις καρέκλες. Το τραπέζι μπορεί να καλύπτεται με ένα πράσινο τραπεζομάντηλο από τσόχα ή φανέλα, έτσι ώστε τα παιχνίδια να μη γλιστρούν και τα παιδιά να παίζουν ευχάριστα, χωρίς να κουράζονται τα μάτια τους.
- Ράφια και συρτάρια στο ύψος των παιδιών για την τοποθέτηση του υλικού, ώστε να είναι ανά πάσα στιγμή στη διάθεσή τους.
- Ταξινόμηση του παιδαγωγικού υλικού σε συνεργασία με τα παιδιά.
Υλικό: puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες κτλ., αγορασμένα από το εμπόριο ή κατασκευασμένα από τον/την βρεφονηπιοκόμο μαζί με τα παιδιά ή φερμένα από τους γονείς (σελ. 158). Το υλικό δεν μπαίνει όλο μαζί στη γωνιά: ο/η βρεφονηπιοκόμος επιλέγει κάθε φορά κάποιο από αυτό που έχει, φροντίζοντας να καλύπτονται τα ενδιαφέροντα και οι δυνατότητες όλων των παιδιών, και το ανανεώνει, ώστε η γωνιά να κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον (σελ. 162).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τραπέζι με τρεις-τέσσερις καρέκλες, καλυμμένο με πράσινο τραπεζομάντηλο από τσόχα ή φανέλα ώστε να μη γλιστρούν τα παιχνίδια και να μην κουράζονται τα μάτια, ράφια και συρτάρια στο ύψος των παιδιών και ταξινόμηση του υλικού μαζί με τα παιδιά· υλικό puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες κτλ., που δεν μπαίνει όλο μαζί αλλά επιλέγεται και ανανεώνεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.4 — Επιλογή και γνωρίσματα παιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Πώς επιλέγεται το κατάλληλο παιδαγωγικό υλικό και ποια βασικά γνωρίσματα πρέπει να έχει;

Απάντηση:

Σημαντικό παράγοντα επιτυχίας της γωνιάς αποτελεί το ίδιο το υλικό (σελ. 161). Ο/η βρεφονηπιοκόμος το επιλέγει με σκέψη και φροντίδα, ώστε να ανταποκρίνεται στις δυνατότητες, στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντα των παιδιών της προσχολικής ηλικίας.

Βασικά γνωρίσματα του καλού παιδαγωγικού υλικού:
- Η ποιότητα.
- Η αντοχή.
- Το κατάλληλο μέγεθος.
- Η δυνατότητα να διεγείρει τη φαντασία και την ευαισθησία των παιδιών.
- Να ικανοποιεί την περιέργειά τους.
- Να δίνει διέξοδο στην επινοητικότητά τους.
Αποφεύγονται τα πολύπλοκα παιχνίδια, που απογοητεύουν και προκαλούν σύγχυση στα παιδιά.

Επιπλέον, το υλικό δεν μπαίνει όλο μαζί στη γωνιά: επιλέγεται κάθε φορά μέρος του, ώστε να καλύπτονται τα ενδιαφέροντα και οι δυνατότητες όλων των παιδιών, και ανανεώνεται για να κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον (σελ. 162).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιλέγεται με σκέψη και φροντίδα ώστε να ανταποκρίνεται στις δυνατότητες, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών της προσχολικής ηλικίας· βασικά γνωρίσματα είναι η ποιότητα, η αντοχή, το κατάλληλο μέγεθος, η δυνατότητα να διεγείρει τη φαντασία και την ευαισθησία, να ικανοποιεί την περιέργεια και να δίνει διέξοδο στην επινοητικότητα — ενώ αποφεύγονται τα πολύπλοκα παιχνίδια που απογοητεύουν και προκαλούν σύγχυση· το υλικό δε μπαίνει όλο μαζί και ανανεώνεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.5 — Ρόλος βρεφονηπιοκόμου στη γωνιά παιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος του/της βρεφονηπιοκόμου κατά τη διάρκεια της απασχόλησης των παιδιών στη γωνιά του παιδαγωγικού υλικού;

Απάντηση:

Ο ρόλος του/της βρεφονηπιοκόμου (σελ. 160-161):
- Δίνει από την αρχή τις οδηγίες που διέπουν τα παιχνίδια της γωνιάς: σεβόμαστε το υλικό, δεν το καταστρέφουμε και το τακτοποιούμε μόλις τελειώνουμε στην αρχική του θέση — μόνο τότε μπορούν τα παιδιά να πάρουν κάποιο άλλο για να παίξουν.
- Δίνει επεξηγήσεις και διευκρινίσεις, εφόσον το παιχνίδι είναι καινούργιο.
- Παρακινεί τα παιδιά να κάνουν συγκρίσεις και ταξινομήσεις, να βρίσκουν αντιθέσεις, ομοιότητες και διαφορές, να συμπληρώνουν συμμετρικά σχήματα, να κάνουν διακρίσεις χρωμάτων και μεγεθών και να αντιλαμβάνονται τη σχέση του μέρους και του όλου.
- Φροντίζει να τηρούνται οι κανόνες συμπεριφοράς και συζητά με τα νήπια για το αποτέλεσμα των παιχνιδιών τους.
- Σέβεται τον ρυθμό εργασίας κάθε παιδιού και δεν επεμβαίνει, εάν αυτό δεν είναι τελείως απαραίτητο για την ασφάλεια και την ικανοποίηση του παιδιού.
- Παρακολουθεί πολύ διακριτικά τις δυνατότητες των παιδιών και τις δυσκολίες που τυχόν αντιμετωπίζουν ή όπου χρειάζονται στήριξη.
- Ελέγχει και επιβραβεύει την προσπάθεια, ώστε τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν τη σοβαρότητα της εργασίας τους.
- Αφήνει τα παιδιά να αναπτύξουν πρωτοβουλία, χωρίς να τους επιβάλλει καμία συγκεκριμένη δραστηριότητα, και τους τονώνει το αίσθημα της υπευθυνότητας (π.χ. παροτρύνοντάς τα να βρουν κάποιο κομμάτι του παιχνιδιού που χάθηκε).
- Διατηρεί τα κουτιά των παιχνιδιών σε καλή κατάσταση και επιδιορθώνει ό,τι χρειάζεται, δίνοντας το καλό παράδειγμα στα παιδιά.
- Επιλέγει και ανανεώνει το υλικό με σκέψη και φροντίδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δίνει τους κανόνες (σεβασμός και τακτοποίηση του υλικού πριν πάρουν άλλο παιχνίδι) και τις απαραίτητες επεξηγήσεις, παρακινεί για συγκρίσεις, ταξινομήσεις, ομοιότητες-διαφορές, συμμετρίες, διακρίσεις χρωμάτων-μεγεθών και σχέση μέρους-όλου, σέβεται τον ρυθμό κάθε παιδιού χωρίς να επεμβαίνει αν δεν χρειάζεται, παρακολουθεί διακριτικά δυνατότητες και δυσκολίες, επιβραβεύει την προσπάθεια, αφήνει περιθώριο πρωτοβουλίας, τονώνει την υπευθυνότητα, συντηρεί τα παιχνίδια και επιλέγει-ανανεώνει το υλικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.6 — Καταγραφή παιδαγωγικού υλικού

Ερώτηση: Καταγράψτε το υλικό που βρίσκεται στη γωνιά παιδαγωγικού υλικού στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε την πρακτική σας άσκηση. Προτείνετε τυχόν βελτιώσεις για τη σωστότερη οργάνωσή του και πραγματοποιήστε τες.

Απάντηση:

Άσκηση καταγραφής — ενδεικτική πορεία.

1. Φύλλο καταγραφής ανά κατηγορία υλικού (σελ. 158): puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες και άλλα, με σημείωση της προέλευσης (εμπόριο, κατασκευή με τα παιδιά, δωρεά γονέων) και του τμήματος στο οποίο απευθύνεται.

2. Έλεγχος με βάση τα γνωρίσματα του καλού υλικού (σελ. 161): ποιότητα, αντοχή, κατάλληλο μέγεθος, διέγερση φαντασίας και ευαισθησίας, ικανοποίηση περιέργειας, διέξοδος στην επινοητικότητα· εντοπισμός πολύπλοκων παιχνιδιών που απογοητεύουν, ελλιπών κουτιών και φθαρμένων κομματιών.

3. Ενδεικτικές βελτιώσεις που υλοποιούνται:
- Έλεγχος πληρότητας κάθε παιχνιδιού και συμπλήρωση ή απόσυρση όσων έχουν χαμένα κομμάτια· επιδιόρθωση των κουτιών και ενίσχυσή τους με ταινία.
- Ταξινόμηση του υλικού σε συνεργασία με τα παιδιά (σελ. 159) σε ράφια και συρτάρια στο ύψος τους, με εικονογραφημένες ετικέτες.
- Απόσυρση όσων δεν ταιριάζουν στην ηλικία: μικρά κομμάτια και σύνθετα puzzle από το βρεφικό τμήμα, όπου το υλικό πρέπει να είναι μεγάλο, λίγο και μαλακό (σελ. 160).
- Εναλλαγή του υλικού: δεν μπαίνει όλο μαζί στη γωνιά — μέρος του φυλάσσεται και ανανεώνεται περιοδικά (σελ. 162).
- Προσθήκη πράσινου τραπεζομάντηλου από τσόχα ή φανέλα στο τραπέζι, ώστε να μη γλιστρούν τα παιχνίδια.
- Εμπλουτισμός με αυτοσχέδιο υλικό που κατασκευάζεται μαζί με τα παιδιά (memory από φωτογραφίες, ντόμινο από χαρτόνι, χάντρες από ζυμαρικά).
4. Καταγραφή αποτελέσματος: μεγαλύτερη αυτονομία στην επιλογή και την τακτοποίηση, λιγότερα χαμένα κομμάτια, αμείωτο ενδιαφέρον χάρη στην εναλλαγή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή ανά κατηγορία (puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες), έλεγχος με βάση τα γνωρίσματα του καλού υλικού και υλοποίηση βελτιώσεων — έλεγχος πληρότητας και επιδιόρθωση κουτιών, ταξινόμηση μαζί με τα παιδιά σε ράφια-συρτάρια στο ύψος τους με ετικέτες, απόσυρση ακατάλληλων για την ηλικία, περιοδική εναλλαγή του υλικού, πράσινο τραπεζομάντηλο από τσόχα ή φανέλα και εμπλουτισμός με αυτοσχέδιο υλικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.7 — Οργάνωση γωνιάς παιδαγωγικού υλικού στην πράξη

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση οργανώστε μια γωνιά παιδαγωγικού υλικού ανάλογα με το διαθέσιμο χώρο, την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών. Καταγράψτε τη διαδικασία που ακολουθήσατε και τις παρατηρήσεις σας. Κάντε προτάσεις για πιθανές αλλαγές- βελτιώσεις που θα βοηθούσαν στην καλύτερη λειτουργία της γωνιάς. Αν υπάρχει ήδη κάποια γωνιά παιδαγωγικού υλικού, κάντε μόνο το δεύτερο κομμάτι της άσκησης.

Απάντηση:

Άσκηση πρακτικής άσκησης — ενδεικτική πορεία.

1. Χώρος: ήσυχο σημείο με καλό φωτισμό, μακριά από τις θορυβώδεις γωνιές (οικοδομικού υλικού, κουκλόσπιτο), γιατί η απασχόληση απαιτεί προσοχή και συγκέντρωση.

2. Έπιπλα ανάλογα με την ηλικία (σελ. 158-160): για νηπιακό τμήμα τραπέζι με 3-4 καρέκλες, καλυμμένο με πράσινο τραπεζομάντηλο από τσόχα ή φανέλα, και ράφια-συρτάρια στο ύψος των παιδιών· για βρεφικό τμήμα μοκέτα (χωρίς απαραίτητα τραπεζάκι) και ράφια για την ταξινόμηση του υλικού.

3. Υλικό ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών: αρκετά παιχνίδια ώστε να απασχολούνται ταυτόχρονα 3-4 παιδιά χωρίς αναμονή· δεν μπαίνει όλο μαζί — επιλέγεται μέρος του και ανανεώνεται.

4. Ταξινόμηση σε συνεργασία με τα παιδιά, με εικονογραφημένες ετικέτες σε κάθε κουτί.

5. Κανόνες: σεβόμαστε το υλικό, δεν το καταστρέφουμε, τακτοποιούμε πριν πάρουμε άλλο παιχνίδι.

Ενδεικτικές παρατηρήσεις: τα παιδιά επιλέγουν με ευχαρίστηση μόνα τους· τα ελλιπή puzzle προκαλούν απογοήτευση· τα πολύπλοκα παιχνίδια εγκαταλείπονται γρήγορα· ο κανόνας «τακτοποιώ πριν πάρω άλλο» τηρείται δύσκολα στην αρχή αλλά εδραιώνεται με σταθερότητα· τα βρέφη προτιμούν το πάτωμα και τα μεγάλα μαλακά κομμάτια.

Ενδεικτικές προτάσεις: μετακίνηση της γωνιάς σε πιο ήσυχο σημείο, τραπεζομάντηλο τσόχας, φωτογραφία περιεχομένου σε κάθε κουτί, «κουτί χαμένων κομματιών», μηνιαία εναλλαγή υλικού, κατασκευή αυτοσχέδιων παιχνιδιών με τα παιδιά και τους γονείς, φύλλο παρατήρησης για τις δυνατότητες και τις δυσκολίες κάθε παιδιού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: οργάνωση σε ήσυχο, καλά φωτισμένο σημείο μακριά από θορυβώδεις γωνιές, με τραπέζι και 3-4 καρέκλες και πράσινο τραπεζομάντηλο τσόχας για τα νήπια ή μοκέτα για τα βρέφη, ράφια-συρτάρια στο ύψος των παιδιών, επαρκές αλλά όχι όλο το υλικό με περιοδική ανανέωση, ταξινόμηση μαζί με τα παιδιά και σαφείς κανόνες· παρατηρήσεις (ευχαρίστηση στην επιλογή, απογοήτευση από ελλιπή ή πολύπλοκα παιχνίδια, σταδιακή εδραίωση του κανόνα τακτοποίησης) και προτάσεις (θέση, τραπεζομάντηλο, ετικέτες-φωτογραφίες, κουτί χαμένων κομματιών, μηνιαία εναλλαγή, αυτοσχέδια παιχνίδια, φύλλο παρατήρησης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4.16.8 — Γωνιά παιδαγωγικού υλικού με τους γονείς

Ερώτηση: Στο Βρεφονηπιακό Σταθμό που κάνετε πρακτική άσκηση ανά ομάδες 3 - 4 ατόμων οργανώστε μια γωνιά παιδαγωγικού υλικού με τη συνεργασία των γονέων. Πώς θα ξεκινήσετε, ποια διαδικασία θα ακολουθήσετε και ποια στάδια σχεδιασμού και οργάνωσης θα χρησιμοποιήσετε; Καταγράψτε την πορεία οργάνωσης, τα προβλήματα που συναντήσατε και τον τρόπο που τα αντιμετωπίσατε.

Απάντηση:

Ομαδική άσκηση — ενδεικτικά στάδια.

Στάδιο 1 — Καταγραφή αναγκών: ηλικία και αριθμός παιδιών, υπάρχον υλικό, ελλείψεις ανά κατηγορία (puzzle, memory, ντόμινο, χάντρες, συναρμολογήσεις, τόμπολες).

Στάδιο 2 — Ενημέρωση των γονέων: ανακοίνωση και σύντομη συνάντηση όπου εξηγούνται οι στόχοι της γωνιάς (διεύρυνση σκέψης, λεπτή κινητικότητα, μνήμη-προσοχή, αισθητηριακός τομέας, φαντασία, δεξιότητες) και ζητείται συγκεκριμένη βοήθεια: παιχνίδια σε καλή κατάσταση που δεν χρησιμοποιούν πια στο σπίτι, υλικά κατασκευής (χαρτόνια, φωτογραφίες, ζυμαρικά, κουμπιά, κουτιά) και χρόνος για ένα απόγευμα κατασκευής αυτοσχέδιου υλικού.

Στάδιο 3 — Έλεγχος και επιλογή: με βάση τα γνωρίσματα του καλού υλικού (σελ. 161) — ποιότητα, αντοχή, κατάλληλο μέγεθος, διέγερση φαντασίας, ικανοποίηση περιέργειας, διέξοδος στην επινοητικότητα· απορρίπτονται τα πολύπλοκα και τα ελλιπή, καθώς και τα ακατάλληλα για την ηλικία· όλα καθαρίζονται και απολυμαίνονται.

Στάδιο 4 — Απόγευμα κατασκευής με τους γονείς: memory με φωτογραφίες των παιδιών, ντόμινο από χαρτόνι, τόμπολα με εικόνες, χάντρες από ζυμαρικά και καλαμάκια, puzzle από φωτογραφίες κολλημένες σε χαρτόνι.

Στάδιο 5 — Διαμόρφωση: τραπέζι με 3-4 καρέκλες και πράσινο τραπεζομάντηλο από τσόχα ή φανέλα, ράφια-συρτάρια στο ύψος των παιδιών, ταξινόμηση σε συνεργασία με τα παιδιά και εικονογραφημένες ετικέτες.

Στάδιο 6 — Λειτουργία και αξιολόγηση: κανόνες χρήσης, εναλλαγή του υλικού, φωτογραφική ανάρτηση για τους γονείς μετά από έναν μήνα.

Ενδεικτικά προβλήματα και αντιμετώπιση: παιχνίδια-δωρεές με χαμένα κομμάτια → κοινός έλεγχος πληρότητας πριν την ένταξη και «κουτί ανταλλακτικών»· ακατάλληλα ή πολύπλοκα παιχνίδια → ευγενική επεξήγηση των κριτηρίων και αξιοποίησή τους σε μεγαλύτερο τμήμα· υπερπροσφορά υλικού → φύλαξη μέρους και περιοδική ανανέωση ώστε να μη χάνεται το ενδιαφέρον· περιορισμένη διαθεσιμότητα γονέων → εναλλακτικά μικρές εργασίες στο σπίτι (κοπή, κόλλημα, πλαστικοποίηση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: καταγραφή αναγκών και ελλείψεων, ενημέρωση γονέων με τους στόχους της γωνιάς και συγκεκριμένα αιτήματα υλικού και χρόνου, έλεγχος-επιλογή με βάση τα γνωρίσματα του καλού παιδαγωγικού υλικού και απολύμανση, απόγευμα κατασκευής αυτοσχέδιων παιχνιδιών (memory, ντόμινο, τόμπολα, χάντρες, puzzle), διαμόρφωση με τραπέζι-τραπεζομάντηλο τσόχας και ράφια στο ύψος των παιδιών με ταξινόμηση μαζί τους, λειτουργία με κανόνες και εναλλαγή υλικού· προβλήματα (ελλιπείς δωρεές, ακατάλληλα ή πολύπλοκα παιχνίδια, υπερπροσφορά, διαθεσιμότητα γονέων) και λύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο