Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή (σελ. 32) – ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή
Ενδεικτικές λύσεις των 28 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 32): μορφές γεωργίας, ανάγκες που καλύπτονται από φυτική/ζωική παραγωγή/αλιεία/δάση, αμφίδρομη σχέση γεωργίας-περιβάλλοντος, παραδοσιακή vs εντατικοποιημένη γεωργία, αειφορία και αειφορική γεωργική ανάπτυξη.
Κύριες μορφές άσκησης της γεωργίας
Ερώτηση: Κατονομάστε τις κύριες μορφές άσκησης της γεωργίας.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 17): «η γεωργία σε όλες τις μορφές της (φυτική παραγωγή, κτηνοτροφία, αλιεία, δασική εκμετάλλευση) αποτελεί αναγκαία δραστηριότητα και εγγύηση για την επιβίωση των τεράστιων ανθρώπινων πληθυσμών».
Σύνοψη: Οι κύριες μορφές άσκησης της γεωργίας είναι η φυτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η αλιεία και η δασική εκμετάλλευση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ανάγκες από τη φυτική παραγωγή
Ερώτηση: Αναφέρατε τις ανάγκες που καλύπτει ο άνθρωπος από τη φυτική παραγωγή.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 17-18): «Από τη φυτική παραγωγή ο άνθρωπος εξασφαλίζει χόρτα, θρεπτικούς καρπούς, σπόρους, βολβούς, ζάχαρη, λάδι, κρασί, σπορέλαια κ.λπ. Επίσης εξασφαλίζει φυτικές ίνες που χρησιμοποιούνται για ρούχα και υφάσματα»· «την εξασφάλιση φαρμακευτικών ουσιών, αρωμάτων και χρωστικών»· «ο άνθρωπος καλλιεργεί ανθοκομικά φυτά και κατασκευάζει πάρκα και δρομονησίδες»· «κτηνοτροφικά φυτά (αραβόσιτος, βαμβάκι, μηδική, κριθάρι, σόγια)».
Σύνοψη: Από τη φυτική παραγωγή ο άνθρωπος καλύπτει ανάγκες διατροφής (χόρτα, καρποί, σπόροι, βολβοί, ζάχαρη, λάδι, κρασί, σπορέλαια), ένδυσης (φυτικές ίνες), υγείας/αισθητικής (φαρμακευτικές ουσίες, αρώματα, χρωστικές), διαμόρφωσης περιβάλλοντος χώρου (ανθοκομικά φυτά, πάρκα) και ζωοτροφών (κτηνοτροφικά φυτά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ανάγκες από τη ζωική παραγωγή
Ερώτηση: Αναφέρατε τις ανάγκες που καλύπτει ο άνθρωπος από τη ζωική παραγωγή.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 18): «Από την κτηνοτροφία ο άνθρωπος προμηθεύεται κρέας, γάλα, αυγά, βούτυρο, τυρί κ.λπ. και εξασφαλίζει ουσιώδη θρεπτικά συστατικά, όπως πρωτεΐνες, λίπη, υδατάνθρακες, βιταμίνες κ.λπ. Το δέρμα των ζώων το χρησιμοποιεί στην κατασκευή ρούχων, επίπλων και άλλων ειδών. Το μαλλί το χρησιμοποιεί στην κατασκευή ρούχων και υφασμάτων».
Σύνοψη: Από τη ζωική παραγωγή ο άνθρωπος καλύπτει διατροφικές ανάγκες (κρέας, γάλα, αυγά, βούτυρο, τυρί — πρωτεΐνες, λίπη, υδατάνθρακες, βιταμίνες) και ανάγκες ένδυσης/κατασκευών (δέρμα για ρούχα/έπιπλα, μαλλί για ρούχα/υφάσματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Προσφορά της αλιείας στον άνθρωπο
Ερώτηση: Τι προσφέρει στον άνθρωπο η αλιεία;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 18): «Τις ανάγκες του σε ζωικές πρωτεΐνες ο άνθρωπος τις καλύπτει συμπληρωματικά και από την αλιεία. Τα ψάρια, τα καρκινοειδή και τα μαλάκια αποτελούν για τον άνθρωπο υγιεινή τροφή υψηλής θρεπτικής αξίας».
Σύνοψη: Η αλιεία καλύπτει συμπληρωματικά τις ανάγκες του ανθρώπου σε ζωικές πρωτεΐνες: τα ψάρια, τα καρκινοειδή και τα μαλάκια αποτελούν υγιεινή τροφή υψηλής θρεπτικής αξίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Προσπορισμός από τα δάση
Ερώτηση: Τι προσπορίζεται ο άνθρωπος από τα δάση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 18): «ο άνθρωπος εξασφαλίζει ένα πολύ σημαντικό μέρος των πρώτων υλών που χρησιμοποιεί, όπως είναι η ξυλεία (έπιπλα, σπίτια, άλλες κατασκευές), τα καύσιμα (ξύλο) και το χαρτί»· ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 31): «από τα δάση προμηθεύεται ξυλεία, ρετσίνι και τα χρησιμοποιεί ως χώρους αναψυχής».
- Επιπλέον (σελ. 18-19): τα δάση συγκρατούν το νερό βροχής/χιονιού και προστατεύουν τα εδάφη από τη διάβρωση, εμποδίζουν τις πλημμύρες στους πρόποδες των βουνών και εξασφαλίζουν το οξυγόνο, «στοιχείο καθοριστικό για την ύπαρξη και τη διατήρηση της ζωής».
Σύνοψη: Από τα δάση ο άνθρωπος προμηθεύεται ξυλεία, καύσιμα (ξύλο), χαρτί και ρετσίνι· επιπλέον τα δάση συγκρατούν το νερό, προστατεύουν από διάβρωση και πλημμύρες, παράγουν οξυγόνο και χρησιμοποιούνται για αναψυχή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Σημαντικότερη μορφή άσκησης γεωργίας (γνώμη)
Ερώτηση: Ποια από τις μορφές άσκησης της γεωργίας είναι, κατά τη γνώμη σας, σημαντικότερη; Αιτιολογήστε την απάντησή σας.
Απάντηση:
- Ερώτηση κρίσεως προσωπικής γνώμης· απαντιέται με σύνθεση από τα οφέλη κάθε μορφής όπως περιγράφονται στη σελ. 17-19: η φυτική παραγωγή καλύπτει το ευρύτερο φάσμα αναγκών (τροφή, ένδυση, φάρμακα), η κτηνοτροφία δίνει ζωικές πρωτεΐνες υψηλής αξίας, η αλιεία συμπληρώνει τις ανάγκες σε πρωτεΐνες και τα δάση παρέχουν πρώτες ύλες, οξυγόνο και προστασία εδαφών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά, η φυτική παραγωγή μπορεί να θεωρηθεί η σημαντικότερη, καθώς καλύπτει το ευρύτερο φάσμα βασικών αναγκών του ανθρώπου (τροφή, ένδυση, φάρμακα, ενέργεια) και αποτελεί προϋπόθεση και για την κτηνοτροφία (ζωοτροφές). Κάθε αιτιολογημένη επιλογή, θεμελιωμένη στις λειτουργίες που περιγράφει το κείμενο, γίνεται δεκτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δεν υπάρχει «μία σωστή» απάντηση· βαθμολογείται η ποιότητα της αιτιολόγησης με αναφορά στο κείμενο.
Σημασία της γεωργίας για την επιβίωση μελλοντικά
Ερώτηση: Σχολιάστε τη σημασία της γεωργίας για την επιβίωση του ανθρώπου μελλοντικά.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 19-20): «Κρίνοντας από την έντονη αυξητική τάση του ανθρώπινου πληθυσμού στη γη, είναι πολύ πιθανό ότι τα προβλήματα υποσιτισμού στο μέλλον θα είναι πιο έντονα. Η γεωργία καλείται και πάλι να εξασφαλίσει τα απαραίτητα τρόφιμα για την επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων».
- Επιπλέον (σελ. 30): ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται με ρυθμό 2,5 ανθρώπων/δευτερόλεπτο και αναμένεται να φτάσει τα 10 δισ. το 2050 — «αυτό ουσιαστικά σημαίνει εμφάνιση νέων αυξημένων αναγκών διατροφής, ενέργειας κ.λπ.».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γεωργία θα παραμείνει καθοριστική για την επιβίωση της ανθρωπότητας, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται συνεχώς (πρόβλεψη 10 δισ. το 2050) και τα φαινόμενα υποσιτισμού πιθανόν να ενταθούν· η γεωργία καλείται να εξασφαλίσει τα απαραίτητα τρόφιμα και να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, με τρόπο όμως αειφορικό ώστε να μην εξαντλήσει τους πόρους των μελλοντικών γενεών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Να συνδεθεί η αύξηση πληθυσμού με τις ανάγκες διατροφής και με την ανάγκη αειφορικής προσέγγισης.
Επίδραση περιβάλλοντος στην επιλογή μορφής γεωργίας
Ερώτηση: Πώς το περιβάλλον επηρεάζει στην επιλογή της μορφής της γεωργίας που θα ασκηθεί; Αναφέρατε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 19-20): «τα κλιματολογικά και τα εδαφολογικά χαρακτηριστικά του τόπου (η ηλιοφάνεια, η φωτοπερίοδος, το εύρος διακύμανσης της θερμοκρασίας και της υγρασίας, το είδος του εδάφους... το υψόμετρο και το γεωγραφικό πλάτος...) καθορίζουν το είδος και την ποικιλία του φυτού που θα καλλιεργηθεί ή το είδος και τη φυλή του ζώου που θα επιλεγεί για εκτροφή, π.χ. σε ξηρικές περιοχές επιλέγονται είδη και ποικιλίες φυτών αλλά και φυλές ζώων που αντέχουν στην ξηρασία».
- Παράδειγμα (σελ. 20): «η ύπαρξη... ποταμών, λιμνών, υπήνεμων θαλάσσιων κολπίσκων, λιμνοθαλασσών κ.λπ. είναι στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την εγκατάσταση σταθμών ιχθυοκαλλιέργειας ενώ η ύπαρξη γεωθερμίας ευνοεί την εγκατάσταση θερμοκηπιακών μονάδων».
Σύνοψη: Τα κλιματολογικά/εδαφολογικά χαρακτηριστικά (ηλιοφάνεια, θερμοκρασία, υγρασία, τύπος εδάφους, υψόμετρο) καθορίζουν το είδος/ποικιλία φυτού ή τη φυλή ζώου που θα επιλεγεί (π.χ. σε ξηρικές περιοχές επιλέγονται ανθεκτικά στην ξηρασία είδη/φυλές). Η ύπαρξη νερού ευνοεί τις ιχθυοκαλλιέργειες, η γεωθερμία τα θερμοκήπια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση περιβάλλοντος στις γεωργικές πρακτικές
Ερώτηση: Επηρεάζει το περιβάλλον τις γεωργικές πρακτικές που θα εφαρμοστούν σε μια γεωργική εκμετάλλευση και πώς;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 20): «Η αφθονία του νερού θα επηρεάσει το μέγεθος της γεωργικής εκμετάλλευσης, τη μέθοδο φύτευσης και άρδευσης όταν καλλιεργούνται φυτά κ.λπ.»· «η ύπαρξη φυσικών πόρων, όπως το νερό, η γεωθερμία κ.λπ., επηρεάζει την επιλογή του είδους της εκμετάλλευσης και τις μεθόδους και πρακτικές που θα ακολουθηθούν».
Σύνοψη: Ναι· η αφθονία νερού και άλλων φυσικών πόρων (π.χ. γεωθερμία) επηρεάζει το μέγεθος της εκμετάλλευσης, τη μέθοδο φύτευσης και άρδευσης, καθώς και τις πρακτικές που θα ακολουθηθούν γενικότερα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση περιβάλλοντος στη βιωσιμότητα/απόδοση
Ερώτηση: Πώς το περιβάλλον επηρεάζει τη βιωσιμότητα και την απόδοση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων; Αναφέρατε δικά σας παραδείγματα.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 20): «Από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές επιδράσεις είναι τα έντονα καιρικά φαινόμενα (πλημμύρες, θύελλες, καύσωνες και μακρόχρονες ξηρασίες, μουσώνες, ανεμοστρόβιλοι) και γεωλογικά φαινόμενα (σεισμοί, ηφαίστεια)».
- Επιπλέον (σελ. 20-21): «Η ρύπανση του αέρα... έχει διαπιστωθεί ότι μειώνει την απόδοση των καλλιεργειών» (ζημιά ΕΕ ~10 δισ. Ecu) και «Η όξινη βροχή ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την παρακμή των δασών στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έντονα καιρικά φαινόμενα (πλημμύρες, θύελλες, καύσωνες, ξηρασίες) και γεωλογικά φαινόμενα (σεισμοί, ηφαίστεια) μπορούν να καταστρέψουν καλλιέργειες/εκμεταλλεύσεις· η ρύπανση του αέρα μειώνει την απόδοση των καλλιεργειών και η όξινη βροχή προκαλεί παρακμή δασών. Παράδειγμα: έντονες βροχοπτώσεις/πλημμύρες καταστρέφουν καλλιέργειες βαμβακιού, καπνού, σιταριού και ιχθυοκαλλιεργητικές μονάδες σε ποταμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Το «δικά σας παραδείγματα» βαθμολογείται ενδεικτικά· το βιβλίο δίνει ήδη το παράδειγμα βαμβάκι/καπνός/σιτάρι (σελ. 20).
Επίδραση γεωργίας στο περιβάλλον
Ερώτηση: Επηρεάζει η γεωργία το περιβάλλον και πώς;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 21): «η γεωργία με τη σειρά της επηρεάζει το περιβάλλον σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Η επίδραση αυτή μπορεί να είναι μικρής ή μεγάλης κλίμακας. Μικρής κλίμακας μπορεί να είναι μια καταστροφή του περιβάλλοντος λιγότερο ή περισσότερο τοπικού χαρακτήρα (δασικοί δρόμοι, αποξήρανση λιμνών, εκτροπή ποταμών) ή μια τοπική ρύπανση (απόβλητα κτηνοτροφικής μονάδας, ελαιουργείων κ.λπ.). Μεγάλης κλίμακας επιδράσεις της γεωργίας στο περιβάλλον μπορούν να προκληθούν από γεωργικές πρακτικές οι οποίες π.χ. εντείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, το φαινόμενο της ερημοποίησης κ.λπ.».
Σύνοψη: Ναι, η γεωργία επηρεάζει το περιβάλλον σε μικρή κλίμακα (δασικοί δρόμοι, αποξήρανση λιμνών, εκτροπή ποταμών, τοπική ρύπανση από κτηνοτροφικές μονάδες/ελαιουργεία) ή σε μεγάλη κλίμακα (ενίσχυση φαινομένου θερμοκηπίου, ερημοποίηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Είναι όλες οι μορφές γεωργίας εξίσου επιβαρυντικές;
Ερώτηση: Είναι όλες οι μορφές γεωργίας το ίδιο επιβαρυντικές για το περιβάλλον;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 22): «οι επιπτώσεις στο περιβάλλον από την άσκηση της παραδοσιακής γεωργίας είναι μεν υπαρκτές, αλλά δεν είναι πάρα πολύ σημαντικές».
- Αντίθετα, η εντατικοποιημένη γεωργία (σελ. 22-23) συνδέεται με σοβαρές συνέπειες: καταστροφή τοπίου/βιοτόπων, ρύπανση, καταστροφή βιοποικιλότητας, υποβάθμιση εδάφους κ.ά.
Σύνοψη: Όχι· η παραδοσιακή γεωργία έχει υπαρκτές αλλά όχι πολύ σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, ενώ η εντατικοποιημένη γεωργία προκαλεί πολύ σοβαρότερες συνέπειες (ρύπανση, καταστροφή βιοποικιλότητας, υποβάθμιση εδάφους κ.λπ.).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χαρακτηριστικά παραδοσιακής γεωργίας
Ερώτηση: Αναφέρατε τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής γεωργίας.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 21): «εφαρμόζεται περίπου στο 60% των καλλιεργούμενων εκτάσεων της γης. Χαρακτηρίζεται από αξιοποίηση των υπαρχόντων φυσικών πόρων και πολυκαλλιέργεια, χωρίς μηχανοποίηση και χρήση αγροχημικών. Είναι μια μορφή οικολογικής γεωργίας η οποία εφαρμόζεται πατροπαράδοτα κυρίως σε περιοχές όπου... δεν μπόρεσε να φτάσει ή να επικρατήσει η σύγχρονη τεχνολογία».
Σύνοψη: Η παραδοσιακή γεωργία εφαρμόζεται στο 60% περίπου των καλλιεργούμενων εκτάσεων της γης, χαρακτηρίζεται από αξιοποίηση υπαρχόντων φυσικών πόρων, πολυκαλλιέργεια, απουσία μηχανοποίησης και αγροχημικών, και αποτελεί μορφή οικολογικής γεωργίας σε περιοχές χωρίς πρόσβαση στη σύγχρονη τεχνολογία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πόσο φιλική είναι η παραδοσιακή γεωργία;
Ερώτηση: Πόσο φιλική προς το περιβάλλον είναι η παραδοσιακή γεωργία;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 22): «οι επιπτώσεις στο περιβάλλον από την άσκηση της παραδοσιακής γεωργίας είναι μεν υπαρκτές, αλλά δεν είναι πάρα πολύ σημαντικές καθώς τόσο το μέγεθος όσο και ο ρυθμός της επιβάρυνσης είναι μικροί και μέσα στις δυνατότητες της φύσης να απορροφήσει και να ανταπεξέλθει».
- Ωστόσο (σελ. 22): «Το ότι η παραδοσιακή γεωργία είναι σχετικά φιλική προς το περιβάλλον δε σημαίνει ότι συνειδητά οι παραγωγοί την επέλεξαν διακατεχόμενοι από οικολογικές... ευαισθησίες».
Σύνοψη: Η παραδοσιακή γεωργία είναι σχετικά φιλική προς το περιβάλλον, καθώς οι επιπτώσεις της είναι μικρές σε μέγεθος/ρυθμό και απορροφώνται από τη φύση — χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι επιλέχθηκε συνειδητά για οικολογικούς λόγους (υπάρχουν και φαινόμενα βίαιων παρεμβάσεων, π.χ. κάψιμο καλαμιάς, υπερβόσκηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χαρακτηριστικά εντατικής γεωργίας
Ερώτηση: Αναφέρατε τα χαρακτηριστικά της εντατικής γεωργίας.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 22): «Χαρακτηρίζεται από μονοκαλλιέργεια ή ολιγοκαλλιέργεια, πλήρη εκμηχάνιση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ληστρική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, αλόγιστη χρήση συνθετικών και αγροχημικών ουσιών, χρήση ενεργοβόρων μεθόδων και χρήση απαιτητικών ποικιλιών φυτών και φυλών ζώων».
Σύνοψη: Η εντατική γεωργία χαρακτηρίζεται από μονοκαλλιέργεια/ολιγοκαλλιέργεια, πλήρη εκμηχάνιση, ληστρική εκμετάλλευση φυσικών πόρων, αλόγιστη χρήση αγροχημικών, ενεργοβόρες μεθόδους και απαιτητικές ποικιλίες φυτών/φυλές ζώων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πόσο φιλική είναι η εντατική γεωργία;
Ερώτηση: Πόσο φιλική προς το περιβάλλον είναι η εντατική γεωργία;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 22-23), οι περιβαλλοντικές συνέπειες: «Καταστροφή του τοπίου και των βιοτόπων..., Ρύπανση με φυτοφάρμακα και νιτρορύπανση του υδροφόρου ορίζοντα, Εμφάνιση ανθεκτικότητας των παθογόνων..., Καταστροφή βιοποικιλότητας..., Δημιουργία τεραστίων ποσοτήτων αποβλήτων..., Υποβάθμιση του εδάφους..., Διαταραχή των βιογεωχημικών κύκλων, Εγκατάλειψη παραδοσιακών ποικιλιών, Υποβάθμιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων».
Σύνοψη: Η εντατική γεωργία δεν είναι φιλική προς το περιβάλλον: προκαλεί καταστροφή τοπίου/βιοτόπων, ρύπανση/νιτρορύπανση υδροφόρου ορίζοντα, ανθεκτικότητα παθογόνων-παρασίτων, καταστροφή βιοποικιλότητας, τεράστια απόβλητα, υποβάθμιση εδάφους, διαταραχή βιογεωχημικών κύκλων, εγκατάλειψη παραδοσιακών ποικιλιών και υποβάθμιση ποιότητας προϊόντων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η έννοια της αειφορίας (κατανόηση)
Ερώτηση: Περιγράψτε πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια της «αειφορίας».
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 24): «Στις μέρες μας η αειφορία αποτελεί μια νέα κοινωνική, οικονομική, πολιτική και φιλοσοφική έννοια που προσδιορίζει έναν εναλλακτικό τρόπο σκέψης».
- Ορισμός (σελ. 24): «η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να αποδυναμώνει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αειφορία μπορεί να γίνει κατανοητή ως ο εναλλακτικός τρόπος σκέψης και δράσης που εξασφαλίζει την κάλυψη των σημερινών αναγκών χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους — δηλαδή δίκαιη κατανομή πόρων στον χρόνο και μεταξύ κοινωνιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προσωπική διατύπωση αποδεκτή, εφόσον στηρίζεται στον ορισμό του κειμένου.
Διατύπωση αειφορικής αρχής
Ερώτηση: Διατυπώσατε την αειφορική αρχή.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 24): κατά έκθεση της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (1987), αειφόρος ανάπτυξη είναι «η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να αποδυναμώνει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους» και στην οποία «η εκμετάλλευση των πόρων, η κατεύθυνση των επενδύσεων, ο προσανατολισμός της τεχνολογικής ανάπτυξης και οι θεσμικές αλλαγές βρίσκονται σε αρμονία και αυξάνουν τη δυνατότητα κάλυψης των αναγκών... και σήμερα αλλά και στο μέλλον».
Σύνοψη: Η αειφορική αρχή (1987) ορίζει την αειφόρο ανάπτυξη ως την ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να αποδυναμώνει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους, με την εκμετάλλευση πόρων, τις επενδύσεις, την τεχνολογική ανάπτυξη και τις θεσμικές αλλαγές να βρίσκονται σε αρμονία, αυξάνοντας τη δυνατότητα κάλυψης αναγκών σήμερα και στο μέλλον.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Είναι αειφορική η σύγχρονη γεωργία;
Ερώτηση: Είναι η σύγχρονη γεωργία αειφορική; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 22-23): η εντατικοποιημένη (σύγχρονη) γεωργία προκαλεί «καταστροφή του τοπίου και των βιοτόπων», «ρύπανση με φυτοφάρμακα και νιτρορύπανση», «καταστροφή βιοποικιλότητας», «υποβάθμιση του εδάφους» κ.ά.
- Επίσης (σελ. 19): «η σύγχρονη γεωργία... δε θεωρείται πολύ φιλική προς το περιβάλλον».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, η σύγχρονη (εντατικοποιημένη) γεωργία γενικά δεν είναι αειφορική, καθώς βασίζεται σε ληστρική εκμετάλλευση φυσικών πόρων και αλόγιστη χρήση αγροχημικών, προκαλώντας μη αναστρέψιμες βλάβες (ρύπανση, απώλεια βιοποικιλότητας, υποβάθμιση εδάφους) που αντιβαίνουν την αρχή της κάλυψης των αναγκών χωρίς αποδυνάμωση των μελλοντικών γενεών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Να συνδεθεί η απάντηση με τον ορισμό της αειφορίας (ερ. 18) και τις συνέπειες της εντατικής γεωργίας (ερ. 15-16).
Είναι αειφορική η σύγχρονη αστική ανάπτυξη;
Ερώτηση: Είναι η σύγχρονη αστική ανάπτυξη αειφορική; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 26): «Η άναρχη δόμηση των πόλεων προκαλεί τεράστια επιβάρυνση στο περιβάλλον. Πέρα από την υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση, εξαιτίας της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της βιομηχανικής δραστηριότητας... έντονα είναι και τα προβλήματα των σκουπιδιών και των αστικών λυμάτων».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι· η σημερινή άναρχη αστική ανάπτυξη δεν είναι αειφορική, καθώς προκαλεί τεράστια επιβάρυνση στο περιβάλλον: υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση από κυκλοφοριακή συμφόρηση/βιομηχανία, προβλήματα σκουπιδιών και αστικών λυμάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Να αναφερθεί η έλλειψη σχεδιασμού («άναρχη δόμηση») ως βασική αιτία.
Άλλες μη αειφορικές ανθρώπινες δραστηριότητες (γνώμη)
Ερώτηση: Αναφέρατε άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες εκτός από τη γεωργία οι οποίες, κατά τη γνώμη σας, είναι μη αειφορικές.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 25-26): δραστηριότητες που εντείνουν το φαινόμενο θερμοκηπίου (βιομηχανία, θερμάνσεις, αυτοκίνητα), τη «τρύπα του όζοντος» (φρεόν, χλωροφθοράνθρακες), «οι πόλεμοι, η χρήση ατομικών και πυρηνικών όπλων», «χρήση πυρηνικών αντιδραστήρων παρωχημένης τεχνολογίας», θερμοηλεκτρικές μονάδες από ορυκτά καύσιμα, μεταφορές, «η άναρχη δόμηση των πόλεων», σπατάλη υδάτινων πόρων, βιομηχανική ρύπανση, «η άναρχη και μη αειφορική ανάπτυξη του τουρισμού».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά, μη αειφορικές είναι: η βαριά βιομηχανία και οι θερμοηλεκτρικές μονάδες ορυκτών καυσίμων, οι μεταφορές (ρύπανση, εκπομπές CO2), η χρήση πυρηνικής ενέργειας/όπλων, η άναρχη αστική δόμηση, η σπατάλη υδάτινων πόρων και η άναρχη τουριστική ανάπτυξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Οποιαδήποτε δραστηριότητα από τη λίστα του κειμένου (σελ. 25-26) γίνεται δεκτή, με αιτιολόγηση.
Είναι αειφορική η πυρηνική ενέργεια;
Ερώτηση: Είναι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας αειφορική;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 25): «η χρήση πυρηνικών αντιδραστήρων παρωχημένης τεχνολογίας για την παραγωγή ενέργειας (Τσερνομπίλ, Κοσλοντούι) αποτελεί μια διαρκή απειλή για τον άνθρωπο και τις άλλες μορφές ζωής στον πλανήτη. Τα πυρηνικά απόβλητα των αναπτυγμένων χωρών... είτε εξάγονται και θάβονται στα εδάφη τρίτων χωρών, είτε... βυθίζονται στις ανοιχτές θάλασσες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι· η χρήση παρωχημένης πυρηνικής τεχνολογίας αποτελεί διαρκή απειλή (π.χ. Τσερνομπίλ, Κοσλοντούι) και τα πυρηνικά απόβλητα δημιουργούν διαρκείς κινδύνους, κυρίως για τις επόμενες γενιές — αντίθετα, δηλαδή, με την αρχή της αειφορίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Θέση της Ε.Ε. για την αειφορική ανάπτυξη
Ερώτηση: Ποια η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφορική ανάπτυξη;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 24): «Η αειφορία... έχει γίνει αποδεκτή από την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία την έχει λάβει σοβαρά υπόψη στη διαμόρφωση των αναπτυξιακών της προγραμμάτων και της περιβαλλοντικής της πολιτικής».
- Επίσης (σελ. 30): «Ήδη από το 1972 οι κυβερνήσεις των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είχαν αναγνωρίσει ότι “η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό.... Πρέπει να αποτελέσει μέσο για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής και του βιοτικού επιπέδου”».
Σύνοψη: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποδεχθεί την αειφορία και τη λαμβάνει σοβαρά υπόψη στη διαμόρφωση των αναπτυξιακών της προγραμμάτων και της περιβαλλοντικής πολιτικής της· ήδη από το 1972 οι κυβερνήσεις των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είχαν αναγνωρίσει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός αλλά μέσο βελτίωσης της ποιότητας ζωής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Προβλήματα αειφορικής γεωργικής ανάπτυξης
Ερώτηση: Ποια προβλήματα αντιμετωπίζει η αειφορική γεωργική ανάπτυξη σήμερα α) στο αγροοικοσύστημα, β) στη διακίνηση των προϊόντων, γ) στη σχέση της με τη συναφή βιομηχανία; Αναφέρατε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 27), για το αγροοικοσύστημα: «ο μικρός αριθμός ή η ανυπαρξία μεγάλων αυτοδύναμων αγροοικοσυστημάτων..., η μειωμένη αποτελεσματικότητα των εναλλακτικών μέσων και μεθόδων καλλιέργειας και φυτοπροστασίας, η βραχυπρόθεσμη μείωση της απόδοσης που παρατηρείται στα αρχικά στάδια της εφαρμογής της βιοκαλλιέργειας».
- Αυτούσιο (σελ. 27-28), για τη συναφή βιομηχανία: «οι διάφορες εταιρίες λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων, παραγωγής σπόρου γενετικά τροποποιημένων φυτών κ.λπ., είναι δύσκολο να αλλάξουν υποδομές και μεθόδους... Επίσης προϊόντα τα οποία έχουν παραχθεί πρωτογενώς με βιολογικό τρόπο μπορεί στη δευτερογενή τους επεξεργασία... να υποστούν την εφαρμογή χημικών... με αποτέλεσμα τα τελικά προϊόντα να μην μπορούν πάντα να χαρακτηριστούν βιολογικά».
- ⚠️ Το κείμενο (σελ. 27-28) διαρθρώνει επίσημα ΜΟΝΟ δύο κατηγορίες προβλημάτων —α) αγροοικοσύστημα, β) συναφής βιομηχανία δευτερογενή τομέα— ενώ η «διακίνηση και κατανάλωση των προϊόντων» αναφέρεται μόνο γενικά, νωρίτερα (σελ. 27), ως πεδίο ενδιαφέροντος της αειφορικής ανάπτυξης, ΧΩΡΙΣ δικό της αναλυτικό κατάλογο προβλημάτων στο κείμενο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο αγροοικοσύστημα: έλλειψη μεγάλων αυτοδύναμων αγροοικοσυστημάτων, μειωμένη αποτελεσματικότητα εναλλακτικών μεθόδων καλλιέργειας/φυτοπροστασίας, βραχυπρόθεσμη μείωση απόδοσης στα αρχικά στάδια της βιοκαλλιέργειας. Στη σχέση με τη συναφή βιομηχανία: δυσκολία των εταιριών λιπασμάτων/φυτοφαρμάκων/σπόρων να αλλάξουν υποδομές, και κίνδυνος τα βιολογικά προϊόντα να χάσουν τον χαρακτηρισμό τους στη δευτερογενή επεξεργασία (χημική κατεργασία). Για τη διακίνηση των προϊόντων το κείμενο δεν δίνει ξεχωριστό αναλυτικό κατάλογο προβλημάτων· αναφέρει μόνο γενικά ότι η αειφορική ανάπτυξη ενδιαφέρεται για τις συνέπειες που έχει η διακίνηση/κατανάλωση στην ανθρώπινη υγεία και στην οικολογική ισορροπία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Το κείμενο δεν αναπτύσσει ξεχωριστά τη «διακίνηση των προϊόντων» ως τρίτη κατηγορία προβλημάτων — καταγράφεται το κενό, δεν καλύπτεται με επινόηση.
Γνώμη για το μέλλον της γεωργικής ανάπτυξης
Ερώτηση: Διατυπώσατε τη γνώμη σας για το μέλλον της γεωργικής ανάπτυξης.
Απάντηση:
- Ερώτηση κρίσεως, θεμελιωμένη στο κείμενο (σελ. 28-31): «Η ανάπτυξη είναι πραγματική μόνο όταν βελτιώνει την ποιότητα της ζωής»· «είναι πλέον εμφανής η πρόκληση για τη σημερινή κοινωνία να εξασφαλίσει μια αποτελεσματική αειφορική ανάπτυξη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους και τη συνέχιση της ζωής στον πλανήτη».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά, το μέλλον της γεωργικής ανάπτυξης πρέπει να στραφεί προς την αειφορική κατεύθυνση, συνδυάζοντας την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών διατροφής (λόγω πληθυσμιακής αύξησης) με τη διατήρηση των φυσικών πόρων και της ποιότητας ζωής των μελλοντικών γενεών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προσωπική άποψη, αξιολογείται η σύνδεση με τις αρχές της αειφορίας (κεφ. 1.3).
Μπορεί η γεωργική ανάπτυξη να είναι αειφορική;
Ερώτηση: Μπορεί η γεωργική ανάπτυξη να είναι αειφορική;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 26): «Η αειφόρος γεωργία χαρακτηρίζεται από τις εξής αρχές: α. Η αειφόρος γεωργία βασίζεται στην ορθολογική χρήση των ανανεώσιμων ή και ανακυκλώσιμων πηγών ενέργειας... β. προστατεύει την ακεραιότητα των φυσικών πηγών ενέργειας και μεριμνά για τη συνεχή αναγέννησή τους... γ. βελτιώνουν την ποιότητα ζωής... δ. είναι προσοδοφόρο... ε. διαμορφώνεται και με βάση τις τοπικές συνήθειες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι· η αειφόρος γεωργική ανάπτυξη είναι εφικτή, εφόσον στηρίζεται στις πέντε αρχές που θέτει το κείμενο: ορθολογική χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προστασία/αναγέννηση φυσικών πόρων, βελτίωση ποιότητας ζωής, οικονομική βιωσιμότητα (προσοδοφόρα συστήματα) και σεβασμό στις τοπικές συνήθειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γιατί η ανάπτυξη πρέπει να είναι συμβατή με το περιβάλλον
Ερώτηση: Γιατί η ανάπτυξη πρέπει να είναι συμβατή με το περιβάλλον;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 28-30): «το παγκόσμιο οικοσύστημα έχει δεχθεί τέτοιες παρεμβάσεις που οι συνέπειες πολλών απ' αυτές είναι δύσκολα αναστρέψιμες»· «οι ρυθμοί αυτών των μεταβολών ξεπερνούν τη δυνατότητα της φύσης να τις απορροφήσει»· «το περιβάλλον είναι ενιαίο για όλους τους ανθρώπους και τις όποιες συνέπειες προκύψουν από την καταστροφή του θα τις υποστούμε όλοι».
Σύνοψη: Γιατί οι παρεμβάσεις στο περιβάλλον είναι συχνά δύσκολα αναστρέψιμες και οι ρυθμοί μεταβολής ξεπερνούν τη δυνατότητα της φύσης να τις απορροφήσει· επιπλέον, «το περιβάλλον είναι ενιαίο για όλους τους ανθρώπους» — οι συνέπειες της καταστροφής του θα τις υποστούν όλοι, ανεξαρτήτως ποιος τις προκάλεσε.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άλλοι λόγοι πέρα από το κείμενο για αειφορική ανάπτυξη
Ερώτηση: Αναφέρατε άλλους λόγους, πέρα απ' αυτούς που υπάρχουν στο κείμενο, για τους οποίους η ανάπτυξη πρέπει να είναι αειφορική.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 30): «Υπάρχουν όμως και άλλοι λόγοι (ηθικοί, κοινωνικοί, λόγοι δικαίου κ.λπ.)... Για παράδειγμα, τίθεται το ερώτημα: πόσο δίκαιο και πόσο ηθικό είναι το 26% των κατοίκων του παγκόσμιου πληθυσμού να ευθύνεται για το 80% περίπου της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας... πόσο νόμιμο είναι οι σημερινές κοινωνίες να ζουν σε βάρος του περιβάλλοντος των επόμενων γενιών;».
Σύνοψη: Πέρα από τους περιβαλλοντικούς λόγους, το ίδιο το κείμενο αναφέρει ηθικούς, κοινωνικούς λόγους και λόγους δικαίου: είναι άδικο το 26% του παγκόσμιου πληθυσμού να ευθύνεται για το 80% της κατανάλωσης ενέργειας, και δεν είναι νόμιμο/δίκαιο οι σημερινές κοινωνίες να ζουν σε βάρος του περιβάλλοντος των επόμενων γενεών ή να εξαντλούν τους πόρους των μη αναπτυγμένων χωρών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
