(Πηγή: Βιβλίο Μαθητή, Πληροφορική Α΄ Γυμνασίου, §4.7 Ερωτήσεις, σελ. 41. Οι εκφωνήσεις είναι αυτούσιες από το σχολικό βιβλίο.)
Ερωτήσεις
Άσκηση 1 (σελ. 41)
Τι ονομάζουμε λογισμικό συστήματος;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Ανατρέχουμε στον ορισμό της §4.4: το λογισμικό συστήματος είναι το σύνολο των προγραμμάτων που κάνουν το υλικό να λειτουργεί, μαζί με τα βασικά του συστατικά.
Λύση:
- Λογισμικό συστήματος είναι το σύνολο των προγραμμάτων που έχουν σχεδιαστεί για να κάνουν το υλικό του υπολογιστή να λειτουργεί.
- Συνοδεύεται από το σύνολο των εφαρμογών που διαχειρίζονται τους πόρους του συστήματος (μνήμη, επεξεργαστές, συσκευές).
- Βασικά του στοιχεία είναι: το Firmware (BIOS), οι οδηγοί συσκευών (drivers), το Λειτουργικό Σύστημα, και η διεπαφή (interface) με τον χρήστη.
- Αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία ο χρήστης μπορεί να τρέξει λογισμικό εφαρμογών.
Απάντηση: Λογισμικό συστήματος είναι το σύνολο των προγραμμάτων που κάνουν το υλικό του υπολογιστή να λειτουργεί και διαχειρίζονται τους πόρους του συστήματος (μνήμη, επεξεργαστές, συσκευές). Βασικά του στοιχεία: Firmware (BIOS), οδηγοί συσκευών, Λειτουργικό Σύστημα, διεπαφή χρήστη.
Πρόσεξε:
- Μην το συγχέεις με το λειτουργικό σύστημα: το λειτουργικό σύστημα είναι ένα (το σημαντικότερο) από τα συστατικά του λογισμικού συστήματος, όχι το σύνολό του.
Άσκηση 2 (σελ. 41)
Τι ονομάζουμε λειτουργικό σύστημα;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Ανατρέχουμε στον ορισμό της §4.4.1 και απαριθμούμε τις βασικές λειτουργίες που αποδίδει το βιβλίο στο λειτουργικό σύστημα.
Λύση:
- Λειτουργικό σύστημα είναι το στοιχειώδες λογισμικό που απαιτείται για τη λειτουργία του υπολογιστή.
- Διαχειρίζεται τη μνήμη, τις διεργασίες που εκτελούνται από τους επεξεργαστές, την πρόσβαση στα περιφερειακά, τα αρχεία, τη σύνδεση στο Διαδίκτυο, και γενικότερα κατανέμει τους πόρους του συστήματος.
- Επιτρέπει συνήθως σε πολλούς χρήστες να το χρησιμοποιούν ταυτόχρονα.
- Λειτουργεί σαν «γέφυρα» ανάμεσα στον χρήστη και στο υλικό του υπολογιστή.
- Κάθε είδος συσκευής (προσωπικός υπολογιστής, κινητό τηλέφωνο, δρομολογητής, «έξυπνη» τηλεόραση) έχει το δικό του λειτουργικό σύστημα.
Απάντηση: Λειτουργικό σύστημα είναι το στοιχειώδες λογισμικό που απαιτείται για τη λειτουργία του υπολογιστή: διαχειρίζεται μνήμη, διεργασίες, περιφερειακά, αρχεία και σύνδεση στο Διαδίκτυο, λειτουργώντας ως «γέφυρα» ανάμεσα στον χρήστη και στο υλικό.
Πρόσεξε:
- Δεν είναι μόνο «αυτό που βλέπουμε στην οθόνη» — περιλαμβάνει και τον πυρήνα, που δουλεύει αόρατα στο παρασκήνιο.
Άσκηση 3 (σελ. 41)
Τι γνωρίζετε για τον πυρήνα του λειτουργικού συστήματος;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Ανασύρουμε από τη θεωρία τα χαρακτηριστικά και τις αρμοδιότητες του πυρήνα, όπως περιγράφονται στην §4.4.1.
Λύση:
- Ο πυρήνας (kernel) και ο φλοιός (shell) είναι τα δύο βασικά συστατικά του Λειτουργικού Συστήματος.
- Ο πυρήνας είναι το πιο σημαντικό μέρος του λειτουργικού συστήματος — η «καρδιά» του.
- Φορτώνεται πρώτος στη μνήμη κατά την εκκίνηση του υπολογιστή και παραμένει εκεί μέχρι να τερματιστεί η λειτουργία του συστήματος.
- Διαχειρίζεται κυρίως τις λειτουργίες της μνήμης, τη χρονοδρομολόγηση στον επεξεργαστή, την επικοινωνία μεταξύ των διεργασιών, τις κλήσεις του συστήματος και τα περιφερειακά (π.χ. οθόνη, πληκτρολόγιο).
- Είναι ο κύριος σύνδεσμος μεταξύ του υλικού του υπολογιστή και των διεργασιών που εκτελούνται σε αυτόν.
Απάντηση: Ο πυρήνας (kernel) είναι η «καρδιά» του λειτουργικού συστήματος: φορτώνεται πρώτος στη μνήμη κατά την εκκίνηση και παραμένει εκεί σε όλη τη λειτουργία του συστήματος, διαχειριζόμενος μνήμη, επεξεργαστή, επικοινωνία διεργασιών και περιφερειακά.
Πρόσεξε:
- Μην τον συγχέεις με τον φλοιό (shell) — ο πυρήνας δεν είναι αυτό που «βλέπει» ο χρήστης, είναι το εσωτερικό τμήμα που διαχειρίζεται τους πόρους.
Άσκηση 4 (σελ. 41)
Τι γνωρίζετε για τον φλοιό του λειτουργικού συστήματος;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Περιγράφουμε τον ρόλο του φλοιού και τους δύο τύπους του, όπως αναλύονται στην §4.4.1.
Λύση:
- Ο φλοιός (ή κέλυφος) ενός λειτουργικού συστήματος είναι το πρόγραμμα που παρέχει τη διεπαφή του χρήστη με το λειτουργικό σύστημα.
- Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι φλοιών: η Γραμμή εντολών (Command Line Interface - CLI), όπου ο χρήστης πληκτρολογεί εντολές σε μια κονσόλα ή τερματικό, και το Γραφικό περιβάλλον (Graphical User Interface - GUI), όπου ο χρήστης αλληλεπιδρά μέσω εικονιδίων, παραθύρων και μενού.
- Ο φλοιός είναι υπεύθυνος για την εκκίνηση και τη διαχείριση των προγραμμάτων, την πρόσβαση στα αρχεία και την εκτέλεση εντολών και λειτουργιών του συστήματος.
- Είναι η γέφυρα μεταξύ του χρήστη και του πυρήνα του λειτουργικού συστήματος.
Απάντηση: Ο φλοιός (shell) είναι το πρόγραμμα που παρέχει τη διεπαφή του χρήστη με το λειτουργικό σύστημα, είτε ως γραμμή εντολών (CLI) είτε ως γραφικό περιβάλλον (GUI)· είναι υπεύθυνος για την εκκίνηση/διαχείριση προγραμμάτων και λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον χρήστη και τον πυρήνα.
Πρόσεξε:
- Δώσε παραδείγματα και για τους δύο τύπους φλοιού αν ζητηθεί: CLI (π.χ. Bash, Command Prompt/PowerShell) και GUI (π.χ. Windows, GNOME/KDE).
Άσκηση 5 (σελ. 41)
Εξηγήστε τον όρο «δικτυοκεντρικά λειτουργικά συστήματα».
Σκέψη / Μεθοδολογία: Ανατρέχουμε στην §4.4.2, όπου το βιβλίο περιγράφει τα δικτυοκεντρικά λειτουργικά συστήματα σε αντιδιαστολή με τα λειτουργικά συστήματα υπολογιστή-πελάτη, με συγκεκριμένα παραδείγματα.
Λύση:
- Δικτυοκεντρικά λειτουργικά συστήματα (Network O.S.) ονομάζονται εκείνα που «εκτελούνται» σε έναν εξυπηρετητή-server.
- Μπορούν να διαχειρίζονται χρήστες, αρχεία, εφαρμογές και υπηρεσίες, και εφαρμόζουν κεντρικές πολιτικές προστασίας (security).
- Σε αυτά «εκτελούνται» οι υπηρεσίες του Διαδικτύου, όπως το Mail, το Web, το FTP κ.ά.
- Παραδείγματα τέτοιων λειτουργικών συστημάτων συναντάμε κυρίως σε Windows (Windows Server) και σε UNIX (System V, BSD, GNU/Linux — π.χ. Ubuntu, Debian, Red Hat, SUSE).
- Διαφέρουν από τα λειτουργικά συστήματα υπολογιστή-πελάτη (client), τα οποία εγκαθίστανται στον προσωπικό υπολογιστή του τελικού χρήστη (π.χ. Windows για οικιακή χρήση, macOS, Android, iOS).
Απάντηση: Δικτυοκεντρικά λειτουργικά συστήματα είναι εκείνα που εκτελούνται σε έναν εξυπηρετητή-server, διαχειρίζονται κεντρικά χρήστες/αρχεία/εφαρμογές/υπηρεσίες (π.χ. Mail, Web, FTP) και εφαρμόζουν κεντρικές πολιτικές ασφάλειας — σε αντίθεση με τα λειτουργικά συστήματα υπολογιστή-πελάτη, που προορίζονται για ατομική χρήση.
Πρόσεξε:
- Ανάφερε τουλάχιστον ένα συγκεκριμένο παράδειγμα (π.χ. Windows Server ή κάποια διανομή Linux) για πληρέστερη απάντηση.