(Πηγή: Βιβλίο Μαθητή, Πληροφορική Α΄ Γυμνασίου, Κεφάλαιο 5 «ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ», Δραστηριότητες των §5.4 και §5.6.4, σελ. 49-59. Οι εκφωνήσεις είναι αυτούσιες από το σχολικό βιβλίο. Οι Δραστηριότητες 1, 2 και 3 είναι πρακτικές/ερευνητικές-συζήτησης με ενδεικτική απάντηση· η Δραστηριότητα 4 είναι δημιουργία έργου με πλήρες δουλεμένο παράδειγμα.)
Ας υποθέσουμε, ότι αναζητούμε βίντεο, που αναρτήθηκε το τελευταίο εξάμηνο, από ελληνικές πηγές σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη, όπου ο κύριος εισηγητής είναι ο κ. Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, Καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Επιστήμης Υπολογιστών του ΜΙΤ και μέλος του Εργαστηρίου Πληροφορικής και Τεχνητής Νοημοσύνης του MIT. Σε ομάδες των δύο ατόμων, με τη μηχανή αναζήτησης της Google, αφού πληκτρολογήσετε τις κατάλληλες λέξεις-κλειδιά στη γραμμή αναζήτησης, μπορείτε να κάνετε κλικ στο πεδίο «Βίντεο» και στη συνέχεια να κάνετε κλικ στο πεδίο «Εργαλεία». Από το πεδίο «οποιαδήποτε στιγμή» προσαρμόστε το χρονικό διάστημα. Συγκρίνετε τα αποτελέσματα που σας επιστρέφονται με αυτά της άλλης ομάδας. Σε περίπτωση που η άλλη ομάδα χρησιμοποίησε άλλη μηχανή αναζήτησης, τα αποτελέσματα που της επιστράφηκαν είναι διαφορετικά από τα δικά σας;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Πρακτική εξάσκηση στα φίλτρα αναζήτησης (τύπος περιεχομένου «Βίντεο» + χρονικό διάστημα) και σύγκριση αποτελεσμάτων ανάμεσα σε μηχανές αναζήτησης. Ο κ. Κωνσταντίνος Δασκαλάκης είναι πραγματικό πρόσωπο (καθηγητής στο MIT, όπως αναφέρει το βιβλίο), πράγμα που κάνει την αναζήτηση ρεαλιστική.
Λύση:
Απάντηση (ενδεικτική): Πληκτρολογούμε στη Google λέξεις-κλειδιά όπως «Κωνσταντίνος Δασκαλάκης Τεχνητή Νοημοσύνη», κάνουμε κλικ στην καρτέλα «Βίντεο» και μετά στο «Εργαλεία» → «Οποιαδήποτε στιγμή» για να περιορίσουμε τα αποτελέσματα στο τελευταίο εξάμηνο· έτσι αναμένεται να βρεθούν ελληνόφωνα βίντεο/συνεντεύξεις του καθηγητή MIT Κωνσταντίνου Δασκαλάκη για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ναι, μια άλλη ομάδα με διαφορετική μηχανή αναζήτησης θα πάρει πιθανότατα διαφορετικά αποτελέσματα, γιατί κάθε μηχανή αναζήτησης έχει το δικό της ευρετήριο και τον δικό της αλγόριθμο κατάταξης.
Πρόσεξε:
Τα τελευταία χρόνια η διάδοση ψευδών ειδήσεων έρχεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο, καθώς έχει χρησιμοποιηθεί μαζικά για τη διάδοση πολιτικής προπαγάνδας, την επιρροή του αποτελέσματος των εκλογών ή τη βλάβη ενός ατόμου ή μιας ομάδας ανθρώπων. Θεωρείτε ότι είναι εξαιρετικά δύσκολη η καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων; Συμφωνείτε με την άποψη ότι στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης η ανθρώπινη συμπεριφορά («από στόμα σε στόμα» μάρκετινγκ) συμβάλλει περισσότερο στη διάδοση των ψευδών ειδήσεων από ό,τι τα αυτοματοποιημένα ρομπότ;
Σκέψη / Μεθοδολογία: Ερώτηση συζήτησης/γνώμης, τεκμηριωμένη με επιχειρήματα. Αξιοποιούμε τη γνωστή έρευνα του MIT Media Lab (Vosoughi, Roy, Aral, Science 2018) που έδειξε ότι οι ψευδείς ειδήσεις διαδίδονται ταχύτερα κυρίως λόγω ανθρώπινης συμπεριφοράς, όχι λόγω των αυτοματοποιημένων ρομπότ.
Λύση:
Απάντηση (ενδεικτική): Ναι, η καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων είναι πραγματικά πολύ δύσκολη, λόγω του τεράστιου όγκου περιεχομένου και της συναισθηματικής φύσης τους. Συμφωνώ ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά συμβάλλει περισσότερο στη διάδοσή τους απ' ό,τι τα ρομπότ — αυτό επιβεβαιώνεται από πραγματική έρευνα του MIT (Science, 2018) που έδειξε ότι οι ψευδείς ειδήσεις διαδίδονται ταχύτερα κυρίως επειδή οι ίδιοι οι άνθρωποι τις μοιράζονται.
Πρόσεξε:
Μελέτη Περίπτωσης: Στο Γυμνάσιο «Μέγας Αλέξανδρος», μια ομάδα μαθητών και μαθητριών αποφασίζει να δημιουργήσει μια ψηφιακή σχολική εφημερίδα για να μοιραστεί ιδέες, ειδήσεις και δημιουργικές εργασίες με τη σχολική κοινότητα. Μπορείτε να τους βοηθήσετε να αξιοποιήσουν ψηφιακό υλικό από το Διαδίκτυο (όπως άρθρα, φωτογραφίες, μουσική, βίντεο κ.ά.), αποφεύγοντας την παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων; Χωριστείτε σε ομάδες των 2-4 ατόμων, συζητήστε και καταγράψτε τις απόψεις σας στα παρακάτω ζητήματα: • Ποια νομικά ή ηθικά ζητήματα μπορεί να αντιμετωπίσει η ομάδα μαθητών και μαθητριών κατά τη χρήση περιεχομένου από το Διαδίκτυο; • Ποιες εναλλακτικές λύσεις θα τους προτείνατε για τη νόμιμη χρήση αυθεντικού υλικού; Προτείνετε τουλάχιστον δύο ιστότοπους που διαθέτουν ψηφιακό περιεχόμενο (εικόνες, ήχους, βίντεο, άρθρα κ.λπ.) με άδειες Creative Commons, που να είναι κατάλληλο για τη σχολική εφημερίδα.
Σκέψη / Μεθοδολογία: Τρία σκέλη: (1) νομικοί/ηθικοί κίνδυνοι μη ελεγμένου υλικού, (2) νόμιμες εναλλακτικές (Δίκαιη Χρήση, Δημόσιος Τομέας, CC, πρωτότυπη δημιουργία), (3) συγκεκριμένη πρόταση πραγματικών ιστοτόπων CC περιεχομένου (ίδιοι με αυτούς που αναφέρει η §5.6.3 του βιβλίου).
Λύση:
Απάντηση (ενδεικτική): Οι βασικοί κίνδυνοι είναι η παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων και η λογοκλοπή. Οι νόμιμες εναλλακτικές είναι πρωτότυπη δημιουργία, Δίκαιη Χρήση με αναφορά πηγής, χρήση έργων Δημόσιου Τομέα ή υλικού με άδεια Creative Commons. Δύο κατάλληλοι ιστότοποι: Wikimedia Commons (commons.wikimedia.org) και Openverse (openverse.org) — εναλλακτικά Pixabay ή Free Music Archive.
Πρόσεξε:
Το σχολείο σας διοργανώνει έναν διαγωνισμό δημιουργίας πρωτότυπου ψηφιακού περιεχομένου και για να λάβετε μέρος, ατομικά ή ομαδικά, θα πρέπει να ακολουθήσετε τα παρακάτω βήματα: Βήμα 1: Επιλογή Κατηγορίας — Επιλέξτε μία από τις ακόλουθες κατηγορίες ψηφιακού περιεχομένου (Ψηφιακό άρθρο, Βίντεο, Εικόνα ή Μουσική σύνθεση) για τη δημιουργία σας. Βήμα 2: Κανόνες Δημιουργίας Περιεχομένου — Όλες οι δημιουργίες πρέπει να είναι πρωτότυπες. Πρέπει να αναφέρονται όλες οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν. Δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί περιεχόμενο χωρίς άδεια χρήσης. Βήμα 3: Υποβολή — Η υποβολή των εργασιών θα πρέπει να γίνει έως την προθεσμία που έχει ορίσει ο/η εκπαιδευτικός της τάξης. Βήμα 4: Επιλογή-Δημιουργία άδειας Creative Commons — Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα Creative Commons και διαβάστε για τους διαφορετικούς τύπους αδειών που προσφέρονται. Εξετάστε τις έξι βασικές άδειες για να καταλάβετε τι επιτρέπει η κάθε μία (π.χ. αναφορά δημιουργού, μη εμπορική χρήση κ.λπ.). Σκεφτείτε τον τύπο του έργου που έχετε δημιουργήσει και πώς θέλετε να το χρησιμοποιούν οι άλλοι. Σκεφτείτε, δηλαδή, αν θέλετε να επιτρέπετε την εμπορική χρήση, τις τροποποιήσεις στο έργο σας κ.ά. και με βάση τις απαντήσεις σας, επιλέξτε την άδεια που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες σας. Συμβουλευτείτε τον/την εκπαιδευτικό Πληροφορικής, αν δυσκολεύεστε να αποφασίσετε. Αφού καταλήξετε στην άδεια που ταιριάζει στο έργο σας, χρησιμοποιήστε τα βήματα του οδηγού (που βρίσκεται στο μενού Licenses and Tools → chooser) της ιστοσελίδας Creative Commons για να δημιουργήσετε την άδεια CC για το έργο σας: → Αρχικά διαλέξτε την άδεια της επιλογής σας. → Συμπληρώστε τα χαρακτηριστικά της άδειας (τίτλο, όνομα δημιουργού, σύνδεσμο του έργου, ημερομηνία κ.ά.). → Πατήστε DONE για να δημιουργηθεί η άδειά σας στο πλαίσιο κάτω δεξιά. → Αντιγράψτε με το COPY την άδειά σας και χρησιμοποιήστε την στο έργο σας. Βήμα 5: Αξιολόγηση — Κάθε ομάδα θα αξιολογήσει τις δημιουργίες των υπόλοιπων ομάδων χρησιμοποιώντας πίνακα διαβαθμισμένων κριτηρίων (ρουμπρίκα): Πρωτοτυπία, Ποιότητα Περιεχομένου, Σεβασμός στα Πνευματικά Δικαιώματα. Βήμα 6: Παρουσίαση και Βραβεία — Οι καλύτερες δημιουργίες (με τη μεγαλύτερη βαθμολογία) θα παρουσιαστούν στην τάξη, θα λάβουν βραβεία και θα δημοσιευτούν στην ιστοσελίδα του σχολείου.
Σκέψη / Μεθοδολογία: Δραστηριότητα δημιουργίας έργου σε πολλαπλά βήματα. Δίνουμε πλήρες, δουλεμένο παράδειγμα ολοκληρωμένης συμμετοχής από την αρχή έως το τέλος, με πραγματική χρήση του εργαλείου License Chooser (chooser.creativecommons.org).
Λύση:
Απάντηση (ενδεικτική): Ενδεικτική ολοκληρωμένη συμμετοχή: πρωτότυπο εκπαιδευτικό βίντεο με μοναδική εξωτερική πηγή ένα CC-BY μουσικό κομμάτι από το Free Music Archive, πλήρως αναφερόμενο· χρήση του License Chooser της Creative Commons για επιλογή άδειας CC BY-NC 4.0 (διαμοιρασμός/τροποποίηση για μη εμπορικούς σκοπούς, με υποχρεωτική αναφορά δημιουργού)· υποβολή πριν την προθεσμία και ανάρτηση με το παραγόμενο κείμενο άδειας στην περιγραφή.
Πρόσεξε: