Πλήρεις λύσεις των 10 ερωτήσεων του κεφαλαίου 2 — οι κατηγορίες μηχανών, τα στοιχεία και τα υλικά κατασκευής των μηχανημάτων κατεργασίας ξύλου, οι τρόποι μετάδοσης της κίνησης (ιμάντας, αλυσίδα, γρανάζια), και οι κανόνες ασφαλείας κατά τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος και ξυλουργικών μηχανημάτων. Η τελευταία ερώτηση είναι ανοιχτού τύπου (αναζήτηση πρόσθετων πληροφοριών) και απαντιέται ενδεικτικά.
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις κατηγορίες στις οποίες χωρίζονται οι μηχανές;
Απάντηση:
Η βασική διάκριση, αυτούσια (§2.1, σελ. 20): «Οι μηχανές… κατασκευάζονται για να αντικαταστήσουν ή να υποβοηθήσουν τον άνθρωπο σε διάφορες εργασίες.»
ΚΙΝΗΤΗΡΙΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ (κινητήρες - μοτέρ)
«μετατρέπουν την ενέργεια των καυσίμων, του ηλεκτρικού ρεύματος,
του κινούμενου νερού, του ανέμου, καθώς και άλλων πηγών ενέργειας
σε ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΗ Ή ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ κίνηση»
ΜΗΧΑΝΕΣ ΕΡΓΟΥ (π.χ. πολυπρίονα, τριβεία, ανελκυστήρες, αντλίες)
«Η κίνηση αυτή [από τις κινητήριες] χρησιμοποιείται από τις μηχανές
έργου»
Η ολοκλήρωση αυτής της διάκρισης, από την Ανακεφαλαίωση (σελ. 26): «Οι μηχανές έργου διακρίνονται σε μηχανές αλλαγής τόπου, αλλαγής μορφής και λοιπών εργασιών. Οι μηχανές κατεργασίας ξύλου ανήκουν στις μηχανές αλλαγής μορφής.» Δηλαδή τα ξυλουργικά μηχανήματα (ταινιοπρίονα, δισκοπρίονα, πλάνες κ.λπ.) είναι μηχανές έργου, και μέσα σε αυτές, μηχανές αλλαγής μορφής — αλλάζουν το σχήμα του ξύλου, δεν το μετακινούν απλά ούτε κάνουν «λοιπές εργασίες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μηχανές διακρίνονται σε κινητήριες (κινητήρες-μοτέρ), που μετατρέπουν την ενέργεια καυσίμων, ηλεκτρικού ρεύματος, νερού ή ανέμου σε περιστροφική ή παλινδρομική κίνηση, και σε μηχανές έργου (π.χ. πολυπρίονα, τριβεία, ανελκυστήρες, αντλίες), που χρησιμοποιούν αυτή την κίνηση. Οι μηχανές έργου διακρίνονται περαιτέρω σε μηχανές αλλαγής τόπου, αλλαγής μορφής και λοιπών εργασιών· οι μηχανές κατεργασίας ξύλου ανήκουν στις μηχανές αλλαγής μορφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά υλικά κατασκευής των μηχανημάτων κατεργασίας ξύλου;
Απάντηση:
ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ π.χ. οι παράλληλοι οδηγοί στις πριονοκορδέλες
ΠΛΑΣΤΙΚΟ π.χ. σε τμήματα των προστατευτικών συστημάτων των
δισκοπρίονων
ΤΕΦΛΟΝ π.χ. σε κύλιστρα
```»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βασικά υλικά κατασκευής των κύριων μερών των μηχανημάτων κατεργασίας ξύλου (σκελετοί-βάσεις, προστατευτικά, τροχαλίες, άξονες) είναι ο σίδηρος και ο χάλυβας. Σε επιμέρους σημεία τοποθετούνται και εξαρτήματα από αλουμίνιο (π.χ. παράλληλοι οδηγοί πριονοκορδέλας), πλαστικό (π.χ. τμήματα προστατευτικών δισκοπρίονου) ή τεφλόν (π.χ. σε κύλιστρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Από τι υλικά κατασκευάζονται τα κοπτικά κατεργασίας ξύλου;
Απάντηση:
● χάλυβας ταχείας κοπής (ΤΑΧΥΧΑΛΥΒΑΣ)
● ΣΤΕΛΙΤΗΣ
● καρβίδιο (ΒΙΝΤΙ)
● τεχνητά ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κοπτικά μέρη (πριόνια-μαχαίρια) κατασκευάζονται από κράματα δύο ή περισσότερων μετάλλων, ανάλογα με την επιθυμητή κοπτική ικανότητα και αντοχή. Τα πιο διαδεδομένα υλικά είναι ο χάλυβας ταχείας κοπής (ταχυχάλυβας), ο στελίτης, το καρβίδιο (βίντι) και τα τεχνητά διαμάντια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Να αναφέρετε τα βασικά μέρη που μπορεί να συναντήσουμε σε ένα μηχάνημα.
Απάντηση:
① Μεταλλικό σκελετό - βάση
② Μέσα κατεργασίας (δίσκους κοπής, πριονοελάσματα, μαχαίρια πλάνισης,
τρυπάνια, ταινίες λείανσης, κεφαλές δημιουργίας προφίλ)
③ Πλαίσια στήριξης των μέσων κατεργασίας
④ Συστήματα συγκράτησης του κατεργαζόμενου ξύλου
⑤ Οδηγούς μετακίνησης των κοπτικών
⑥ Συστήματα προώθησης του ξύλου προς τα κοπτικά μέσα (ή αντίθετα)
⑦ Ρυθμιστές της ταχύτητας προώθησης
⑧ Ρυθμιστές λειτουργίας
⑨ Ρυθμιστές συντήρησης
⑩ Συστήματα αλλαγής κατεργασιών
⑪ Συστήματα/αγωγούς απομάκρυνσης υπολειμμάτων (ροκανίδια) ή ξυλόσκονης
⑫ Προστατευτικά συστήματα ασφαλείας
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα μηχάνημα κατεργασίας ξύλου μπορεί να διαθέτει: μεταλλικό σκελετό-βάση, μέσα κατεργασίας (δίσκους κοπής, πριονοελάσματα, μαχαίρια πλάνισης, τρυπάνια, ταινίες λείανσης, κεφαλές προφίλ), πλαίσια στήριξης των μέσων κατεργασίας, συστήματα συγκράτησης του ξύλου, οδηγούς μετακίνησης των κοπτικών, συστήματα προώθησης του ξύλου, ρυθμιστές ταχύτητας προώθησης/λειτουργίας/συντήρησης, συστήματα αλλαγής κατεργασιών, συστήματα απομάκρυνσης υπολειμμάτων και προστατευτικά συστήματα ασφαλείας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια συστήματα μετάδοσης της κίνησης γνωρίζετε;
Απάντηση:
① ΙΜΑΝΤΟΚΙΝΗΣΗ — «πολύ διαδεδομένη στις μηχανές κατεργασίας ξύλου»
② ΑΛΥΣΟΚΙΝΗΣΗ — με αλυσοτροχούς + αλυσίδα
③ ΓΡΑΝΑΖΙΑ — οδοντωτοί τροχοί
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κίνηση από την κινούσα τροχαλία του ηλεκτροκινητήρα στις κινούμενες τροχαλίες της μηχανής μπορεί να μεταδοθεί με τρία συστήματα: ιμαντοκίνηση (με ιμάντα/λουρί), αλυσοκίνηση (με αλυσίδα) και γρανάζια (οδοντωτοί τροχοί).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μετάδοση της κίνησης με ιμάντες, αλυσίδες, και γρανάζια;
Απάντηση:
ΟΛΙΣΘΗΣΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΤΡΟΦΩΝ ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ
ΙΜΑΝΤΑΣ ΝΑΙ ναι (τριβή) χαμηλό εύκολη
ΑΛΥΣΙΔΑ - ΟΧΙ μεσαίο μέτρια
ΓΡΑΝΑΖΙΑ - ΟΧΙ (ακριβής) ΥΨΗΛΟ ΜΙΚΡΗ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ιμαντοκίνηση μεταδίδει την κίνηση με τριβή ανάμεσα στον ιμάντα και τις τροχαλίες, είναι πολύ διαδεδομένη αλλά παρουσιάζει σχετική ολίσθηση (εκτός αν έχει οδοντωτό ιμάντα με οδοντωτές τροχαλίες). Η αλυσοκίνηση γίνεται με αλυσοτροχούς και αλυσίδα και μεταδίδει την κίνηση σε απόσταση χωρίς απώλεια στροφών. Τα γρανάζια χρησιμοποιούνται περισσότερο επειδή δίνουν ακριβή σχέση μετάδοσης, μεγάλη διάρκεια ζωής, μικρή συντήρηση και μικρή απώλεια ενέργειας, αλλά είναι σχετικά δαπανηρά, απαιτούν ακρίβεια κατασκευής/τοποθέτησης και δεν έχουν ελαστικότητα στη μετάδοση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιους κανόνες ασφαλείας ακολουθούμε όταν χρησιμοποιούμε ηλεκτρικό ρεύμα;
Απάντηση:
● κάθε μηχάνημα ΔΙΚΟΣ ΤΟΥ διακόπτης ρεύματος στο γενικό πίνακα
● διακόπτες λειτουργίας σε ΑΡΙΣΤΗ κατάσταση — σπασμένοι/
ξεχαρβαλωμένοι αντικαθίστανται ΑΜΕΣΩΣ, ΜΟΝΟ από ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥΣ (ΟΧΙ από οποιοδήποτε άτομο)
● κάθε μηχάνημα ΓΕΙΩΜΕΝΟ, για τυχόν διαρροές ρεύματος
● αλλαγή κοπτικού → ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ του μηχανήματος από το ρεύμα, με τον
ειδικό διακόπτη
● έλεγχος τακτικά ΕΜΦΑΝΩΝ ΚΑΛΩΔΙΩΝ για φθορές στη μόνωση
● έλεγχος ότι ΟΛΕΣ οι πρίζες είναι ΓΕΙΩΜΕΝΕΣ
● έλεγχος συνδέσεων καλωδίων για κακοτεχνίες
● ΔΕΝ ακουμπάμε εργαλεία/μηχανήματα με ΒΡΕΓΜΕΝΑ ΧΕΡΙΑ
● η μπαλαντέζα απλώνεται/μαζεύεται ΜΟΝΟ όταν ΔΕΝ είναι σε πρίζα
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κανόνες ασφαλείας κατά τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος είναι: κάθε μηχάνημα να έχει δικό του διακόπτη ρεύματος στον γενικό πίνακα, οι διακόπτες λειτουργίας να είναι σε άριστη κατάσταση και να αντικαθίστανται αμέσως από ειδικούς ηλεκτρολόγους αν φθαρούν, κάθε μηχάνημα να είναι γειωμένο, να απομονώνεται το μηχάνημα από το ρεύμα κατά την αλλαγή κοπτικού, να ελέγχονται τακτικά τα καλώδια και οι πρίζες για φθορές και γείωση, να μην ακουμπάμε μηχανήματα με βρεγμένα χέρια, και η μπαλαντέζα να απλώνεται ή να μαζεύεται μόνο όταν δεν είναι συνδεδεμένη με πρίζα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιους κανόνες ασφαλείας θα πρέπει να τηρούμε στους χώρους κατεργασίας ξύλου;
Απάντηση:
● διάταξη μηχανημάτων που διευκολύνει την παραγωγική διαδικασία·
ελάχιστο εμβαδόν ανά μηχάνημα για ασφαλή χειρισμό
● επαρκής φωτισμός, καλός αερισμός
● σύστημα απαγωγής υπολειμμάτων κατευθείαν από κάθε μηχάνημα· χώρος
καθαρός
● καθαρισμός μηχανήματος μετά τη χρήση, ΧΩΡΙΣ πεπιεσμένο αέρα
(γεμίζει την ατμόσφαιρα με σκόνη)
● πεπιεσμένος αέρας: ΔΕΝ φυσάμε σε πρόσωπο/μάτια ή προς άλλο άτομο
● ΔΕΝ αφήνουμε εργαλεία πάνω στα μηχανήματα
● κοπτικά μέσα σε καλή κατάσταση, έλεγχος συστηματικά
● βιβλία συντήρησης ανά μηχάνημα
● χειριστές αφοσιωμένοι, χωρίς βιασύνη/αποσπάσεις
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους χώρους κατεργασίας ξύλου πρέπει να τηρούνται κανόνες όπως: σωστή διάταξη των μηχανημάτων με ελάχιστο εμβαδόν ανά μηχάνημα, επαρκής φωτισμός και αερισμός, σύστημα απαγωγής υπολειμμάτων και καθαρός χώρος, καθαρισμός μηχανημάτων μετά τη χρήση χωρίς πεπιεσμένο αέρα προς το πρόσωπο, μη εγκατάλειψη εργαλείων πάνω στα μηχανήματα, τακτικός έλεγχος κοπτικών και τήρηση βιβλίων συντήρησης, χρήση προστατευτικών μέσων σύμφωνα με τις οδηγίες κατασκευαστή, έλεγχος στερέωσης πριν τη λειτουργία, αυτόματη προώθηση σε δύσκολες κατεργασίες, και κατάλληλη ένδυση και μέσα ατομικής προστασίας (παπούτσια, κράνος, ωτοασπίδες, μάσκα, γυαλιά) ανάλογα με το μηχάνημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια μέτρα ασφαλείας πρέπει να παίρνουν οι εργαζόμενοι στους χώρους κατεργασίας του ξύλου;
Απάντηση:
ΡΟΥΧΑ/ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ τα σκισμένα ρούχα επικίνδυνα· παπούτσια ΑΝΕΤΑ με
ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΘΩΡΑΚΙΣΗ
ΑΠΟΘΗΚΕΣ εργαζόμενοι φοράνε ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΟ ΚΡΑΝΟΣ
ΘΟΡΥΒΩΔΗ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ (π.χ. αλυσοτρύπανο) → ΩΤΟΑΣΠΙΔΕΣ
ΦΙΝΙΡΙΣΜΑ (λουστραδόροι) → ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΜΑΣΚΑ
ΕΚΤΙΝΑΞΗ ΥΛΙΚΟΥ (π.χ. τόρνοι) → ΓΥΑΛΙΑ ή προστατευτικά προσώπου
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι κατάλληλα ντυμένοι, αποφεύγοντας μακριά μαλλιά ελεύθερα, γραβάτες, κολιέ, βραχιόλια και μακριά χαλαρά ή σκισμένα μανίκια, που μπορεί να αρπαχθούν από περιστρεφόμενο μέρος μηχανήματος. Πρέπει να φορούν άνετα παπούτσια με εσωτερική θωράκιση, κράνος στις αποθήκες, ωτοασπίδες σε θορυβώδη μηχανήματα όπως το αλυσοτρύπανο, κατάλληλη μάσκα στο φινίρισμα, και γυαλιά ή προστατευτικά προσώπου σε μηχανήματα από τα οποία πετάγονται υπολείμματα, όπως οι τόρνοι. Επιπλέον πρέπει να είναι αφοσιωμένοι στην εργασία τους, χωρίς βιασύνη ή αποσπάσεις προσοχής, χωρίς πειράγματα, φωνές ή αστεία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Να συγκεντρώσετε πληροφορίες για την επίδραση του θορύβου των μηχανών και της σκόνης του ξύλου στην υγεία των εργαζομένων.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κεφάλαιο ήδη αναγνωρίζει τον θόρυβο και τη σκόνη ως κινδύνους, προβλέποντας χρήση ωτοασπίδων σε θορυβώδη μηχανήματα και κατάλληλης μάσκας στο φινίρισμα. Πρόσθετη έρευνα δείχνει ότι η παρατεταμένη έκθεση σε θόρυβο μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη ακοής, ενώ η εισπνοή ξυλόσκονης σχετίζεται με αναπνευστικά προβλήματα και ερεθισμούς, γι' αυτό απαιτούνται μέσα ατομικής προστασίας και συστήματα απαγωγής σκόνης στην πηγή.
Κριτήρια αξιολόγησης: