Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 3 (σελ. 41) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΞΥΛΟΥ – ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 3
Πλήρεις λύσεις των 20 ερωτήσεων του κεφαλαίου 3 — οι τύποι ταινιοπρίονου, τα στοιχεία και η γεωμετρία του πριονοελάσματος (γωνίες, βήμα, διάκενο, έκκαμψη), οι μέθοδοι πρίσης (κατά μήκος, εγκάρσια, καμπύλη), οι κανόνες ασφαλούς λειτουργίας, και δύο αριθμητικές ασκήσεις υπολογισμού μήκους και ταχύτητας πριονοελάσματος με τους τύπους M=2h+2πr και V=π·D·α.
Τύποι ταινιοπρίονων
Ερώτηση: Ποιους τύπους ταινιοπρίονων γνωρίζετε;
Απάντηση:
-
Η βασική διάκριση, αυτούσια (§3.2, σελ. 30): «Τα ταινιοπρίονα διακρίνονται σε ταινιοπρίονα κύριας πρίσης κορμών και σε ταινιοπρίονα επανάπρισης.»
-
Το ταινιοπρίονο επανάπρισης χωρίζεται σε δύο υποκατηγορίες (σελ. 31):
ΤΑΙΝΙΟΠΡΙΟΝΟ ΚΥΡΙΑΣ ΠΡΙΣΗΣ ΚΟΡΜΩΝ πρίση κορμών, κυρίως σε ΠΡΙΣΤΗΡΙΑ ΤΑΙΝΙΟΠΡΙΟΝΟ ΕΠΑΝΑΠΡΙΣΗΣ ├── ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΘΟΥΣ — πριστά πάχους > 6 cm, κυρίως στα πριστήρια └── ΜΙΚΡΟΥ ΒΑΘΟΥΣ — πριστά πάχους < 8 cm, στα ξυλουργεία και επιπλοποιεία — ονομάζεται ΠΡΙΟΝΟΚΟΡΔΕΛΑ ή απλώς ΚΟΡΔΕΛΑ -
«Ανάλογα με το βάθος της κατεργασίας (πάχος του ξυλοτεμαχίου) είναι και το μέγεθος του ταινιοπρίονου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ταινιοπρίονα διακρίνονται σε ταινιοπρίονα κύριας πρίσης κορμών, που χρησιμοποιούνται στα πριστήρια για την πρίση κορμών, και σε ταινιοπρίονα επανάπρισης, τα οποία διακρίνονται σε ταινιοπρίονα μεγάλου βάθους, για πριστά πάχους μεγαλύτερου των 6 cm (κυρίως στα πριστήρια), και ταινιοπρίονα μικρού βάθους, για πριστά πάχους μικρότερου των 8 cm, που ονομάζονται πριονοκορδέλα ή κορδέλα και χρησιμοποιούνται στα ξυλουργεία και τα επιπλοποιεία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ταινιοπρίονα κύριας πρίσης και επανάπρισης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα ταινιοπρίονα κύριας πρίσης, καθώς και για τα ταινιοπρίονα επανάπρισης που χρησιμοποιούνται σε πριστήρια;
Απάντηση:
- Ταινιοπρίονο κύριας πρίσης κορμών, αυτούσιο (σελ. 31): «χρησιμοποιείται για την πρίση κορμών. Ο κορμός συγκρατείται σταθερά σε βαγονέτο και μετακινείται πίσω - μπρος προς το πριονοέλασμα, το οποίο βρίσκεται σε σταθερή θέση. Σε κάθε διαδρομή του κορμού πραγματοποιείται μια πρίση.»
- Ταινιοπρίονο επανάπρισης μεγάλου βάθους (σελ. 31): «χρησιμοποιείται για την επανάπριση κάθε είδους πριστοτεμαχίων καθώς και υπολειμμάτων πρίσης που μπορούν να υποστούν περαιτέρω επανάπριση». Το μεγάλου βάθους «χρησιμοποιείται για πρίση κορμιδίων και πριστών με πάχος μεγαλύτερο από 6 cm».
- Στα πριστήρια χρησιμοποιούνται κυρίως αυτά τα δύο: «Το ταινιοπρίονο κύριας πρίσης κορμών και το ταινιοπρίονο επανάπρισης μεγάλου βάθους χρησιμοποιούνται κυρίως στα πριστήρια.» (το τρίτο είδος, μικρού βάθους, πάει στα ξυλουργεία/επιπλοποιεία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ταινιοπρίονο κύριας πρίσης κορμών χρησιμοποιείται για την πρίση κορμών: ο κορμός συγκρατείται σταθερά σε βαγονέτο και μετακινείται πίσω-μπρος προς το πριονοέλασμα, που βρίσκεται σε σταθερή θέση, με μια πρίση σε κάθε διαδρομή. Το ταινιοπρίονο επανάπρισης μεγάλου βάθους χρησιμοποιείται για επανάπριση πριστοτεμαχίων και υπολειμμάτων πρίσης πάχους μεγαλύτερου από 6 cm. Και τα δύο χρησιμοποιούνται κυρίως στα πριστήρια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύρια μέρη της πριονοκορδέλας
Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέρη από τα οποία αποτελείται το ταινιοπρίονο επανάπρισης (πριονοκορδέλα);
Απάντηση:
- Ο κατάλογος, αυτούσιος (Σχ. 3.1, σελ. 32):
Α. Άνω τροχαλία Ζ. Κάτω οδηγός κορδέλας Β. Πριονοέλασμα Η. Κάτω τροχαλία Γ. Άνω τερματικό κορδέλας Θ. Ρυθμιστής τάνυσης κορδέλας Δ. Άνω οδηγός κορδέλας Ι. Ρυθμιστής θέσης άνω τροχαλίας Ε. Τάκος τράπεζας Κ. Βούρτσα καθαρισμού Λ. Σκελετός του μηχανήματος Μ. Τράπεζα εργασίας Ν. Επικάλυμμα τροχαλίας - Οι πιο σημαντικές λειτουργικές ομάδες:
ΣΚΕΛΕΤΟΣ (Λ) χυτοσίδηρος, βαριάς κατασκευής, πακτωμένος στο δάπεδο ΔΥΟ ΤΡΟΧΑΛΙΕΣ (Α,Η) κάτω = κινητήρια (ιμαντοκίνηση)· άνω = ελεύθερη, ρυθμίζεται (τέντωμα) ΠΡΙΟΝΟΕΛΑΣΜΑ (Β) ατέρμονο, με δόντια ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (Μ) με τάκο (Ε), δέχεται κλίση ΟΔΗΓΟΙ/ΤΕΡΜΑΤΙΚΑ (Γ,Δ,Ζ) κρατούν το έλασμα σε κατακόρυφο επίπεδο ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ (Θ,Ι) τάνυση και θέση άνω τροχαλίας
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη της πριονοκορδέλας είναι ο σκελετός του μηχανήματος (χυτοσίδηρος, πακτωμένος στο δάπεδο), η άνω και η κάτω τροχαλία (με το πριονοέλασμα να περιστρέφεται πάνω τους), το πριονοέλασμα, η τράπεζα εργασίας με τον τάκο, ο άνω και κάτω οδηγός κορδέλας με το άνω τερματικό, ο ρυθμιστής τάνυσης κορδέλας, ο ρυθμιστής θέσης της άνω τροχαλίας, η βούρτσα καθαρισμού και το επικάλυμμα τροχαλίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μετακίνηση της άνω τροχαλίας
Ερώτηση: Για ποιους λόγους μετακινείται η άνω τροχαλία σε ένα ταινιοπρίονο;
Απάντηση:
- Το κείμενο, αυτούσιο (§3.3.1, σελ. 31): «Η άνω τροχαλία περιστρέφεται ελεύθερα και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του μηχανήματος συμπαρασύρεται από το πριονοέλασμα. Η άνω τροχαλία δεν είναι στερεωμένη απευθείας επάνω στο σκελετό της μηχανής αλλά είναι τοποθετημένη σε ένα φορείο, που με ένα χειροκίνητο κοχλία μπορούμε να την ανεβάζουμε ή να την κατεβάζουμε. Με τον τρόπο αυτό προκαλούμε το τέντωμα ή τη χαλάρωση του πριονοελάσματος.»
- Δεύτερος λόγος — σταθερότητα και ρύθμιση θέσης: «Για μεγαλύτερη σταθερότητα του πριονοελάσματος, η άνω τροχαλία με τη βοήθεια ειδικού ελατηρίου μπορεί και εκτελεί μικρομετακινήσεις πάνω - κάτω κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της. Επίσης, έχει τη δυνατότητα να κινείται προς τα εμπρός ή προς τα πίσω για να μετατοπίζεται το πριονοέλασμα στην επιθυμητή θέση επάνω στις τροχαλίες.»
① ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗ κίνηση (ανεβοκατέβασμα) → ΤΕΝΤΩΜΑ / ΧΑΛΑΡΩΣΗ ελάσματος ② ΜΙΚΡΟΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ πάνω-κάτω (ελατήριο) → ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ κατά τη λειτουργία ③ ΕΜΠΡΟΣ-ΠΙΣΩ κίνηση → σωστή ΘΕΣΗ του ελάσματος πάνω στις τροχαλίες
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η άνω τροχαλία μετακινείται για τρεις λόγους: κατακόρυφα, με τη βοήθεια χειροκίνητου κοχλία, για να προκαλείται το τέντωμα ή η χαλάρωση του πριονοελάσματος· με ειδικό ελατήριο, εκτελεί μικρομετακινήσεις πάνω-κάτω κατά τη λειτουργία για μεγαλύτερη σταθερότητα του ελάσματος· και μπορεί να κινείται εμπρός-πίσω ώστε το πριονοέλασμα να μετατοπίζεται στην επιθυμητή θέση επάνω στις τροχαλίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αλλαγή πριονοελάσματος
Ερώτηση: Ποια διαδικασία ακολουθούμε για να αλλάξουμε πριονοέλασμα σε ένα ταινιοπρίονο;
Απάντηση:
- ⚠️ Η διαδικασία δίνεται αναλυτικά στο 2ο Μέρος: Εργαστηριακό (Εργαστηριακή άσκηση 2, σελ. 45-46) — παρατίθεται εδώ επειδή απαντά ρητά σε αυτήν την ερώτηση του Θεωρητικού Μέρους.
- Τα βήματα, αυτούσια:
① Διακόπτουμε το ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ από την πριονοκορδέλα ② Ανοίγουμε το ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΟ ΚΑΛΥΜΜΑ της πριονοκορδέλας ③ Κατεβάζουμε την ΑΝΩ ΤΡΟΧΑΛΙΑ με τον ρυθμιστή τάνυσης, για να χαλαρώσει το πριονοέλασμα ④ Απομακρύνουμε το πριονοέλασμα, οδηγώντας το από τη σχισμή της τράπεζας εργασίας ⑤ Τυλίγουμε προσεκτικά το πριονοέλασμα — «το τύλιγμα θέλει ιδιαίτερη προσοχή και απαιτεί εμπειρία» ⑥ Ξετυλίγουμε ένα ΤΡΟΧΙΣΜΕΝΟ πριονοέλασμα ⑦ Τοποθετούμε το πριονοέλασμα στις τροχαλίες ⑧ Ανασηκώνουμε λίγο την άνω τροχαλία, για να σταθεροποιηθεί λίγο το πριονοέλασμα στις τροχαλίες ⑨ Κλείνουμε το ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΟ ΚΑΛΥΜΜΑ του μηχανήματος ⑩ Θέτουμε σε λειτουργία την πριονοκορδέλα και, καθώς αυξάνονται οι στροφές της, πραγματοποιούμε την ΤΕΛΙΚΗ ΤΑΝΥΣΗ του πριονοελάσματος
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την αλλαγή πριονοελάσματος: διακόπτουμε το ηλεκτρικό ρεύμα, ανοίγουμε το προστατευτικό κάλυμμα, κατεβάζουμε την άνω τροχαλία με τον ρυθμιστή τάνυσης για να χαλαρώσει το έλασμα, το απομακρύνουμε από τη σχισμή της τράπεζας, το τυλίγουμε προσεκτικά (θέλει εμπειρία), ξετυλίγουμε ένα τροχισμένο πριονοέλασμα και το τοποθετούμε στις τροχαλίες, ανασηκώνουμε λίγο την άνω τροχαλία για σταθεροποίηση, κλείνουμε το προστατευτικό κάλυμμα, και τέλος θέτουμε σε λειτουργία το μηχάνημα, κάνοντας την τελική τάνυση καθώς αυξάνονται οι στροφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η τράπεζα εργασίας
Ερώτηση: Να περιγράψετε τη μορφή της τράπεζας εργασίας, καθώς και των εξαρτημάτων που τοποθετούνται σε αυτή.
Απάντηση:
- Η μορφή, αυτούσια (σελ. 32): «Η τράπεζα εργασίας της πριονοκορδέλας είναι κατασκευασμένη από χυτοσίδηρο και είναι σχισμένη στο μπροστινό της μέρος για να μπορεί να περνάει το πριονοέλασμα και να φτάνει μέχρι το κέντρο της τράπεζας.» «Στο σημείο αυτό υπάρχει ο τάκος, ο οποίος περιβάλλει το πριονοέλασμα» και «συγκρατεί το πριονοέλασμα από πλευρικές κινήσεις και αποκλίσεις από την ευθύγραμμη πρίση του ξύλου». Ο τάκος «συνήθως κατασκευάζεται από σκληρό ξύλο».
- Η κλίση: «Η τράπεζα εργασίας στα περισσότερα μηχανήματα μπορεί να πάρει κλίση έως 45° προς τα έξω και έως 10° προς τα μέσα, για τη δημιουργία κεκλιμένων πρίσεων.»
- Ο παράλληλος οδηγός (σελ. 33): «Πάνω στην τράπεζα εργασίας υπάρχει ένας παράλληλος μεταλλικός οδηγός (συνήθως από αλουμίνιο), που τον χρησιμοποιούμε όταν πριονίζουμε κατά μήκος των ινών του ξύλου. Η απόστασή του από τα δόντια του πριονοελάσματος καθορίζει το πλάτος πριονισμού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τράπεζα εργασίας είναι κατασκευασμένη από χυτοσίδηρο και σχισμένη στο μπροστινό της μέρος, ώστε το πριονοέλασμα να περνάει και να φτάνει μέχρι το κέντρο της. Στη σχισμή υπάρχει ο τάκος, συνήθως από σκληρό ξύλο, που συγκρατεί το πριονοέλασμα από πλευρικές κινήσεις και αποκλίσεις από την ευθύγραμμη πρίση. Η τράπεζα μπορεί να πάρει κλίση έως 45° προς τα έξω και έως 10° προς τα μέσα, για κεκλιμένες πρίσεις. Πάνω της υπάρχει και ένας παράλληλος μεταλλικός οδηγός, συνήθως από αλουμίνιο, που χρησιμοποιείται στην κατά μήκος πρίση και του οποίου η απόσταση από τα δόντια καθορίζει το πλάτος πριονισμού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο ρόλος του τάκου
Ερώτηση: Για ποιο λόγο χρησιμοποιούμε τον τάκο στην πριονοκορδέλα;
Απάντηση:
- Ο ορισμός/ρόλος, αυτούσιος (σελ. 32): «Στο σημείο αυτό [τη σχισμή της τράπεζας] υπάρχει ο τάκος ο οποίος περιβάλλει το πριονοέλασμα. Ο τάκος συνήθως κατασκευάζεται από σκληρό ξύλο. Ο τάκος συγκρατεί το πριονοέλασμα από πλευρικές κινήσεις και αποκλίσεις από την ευθύγραμμη πρίση του ξύλου.»
- Γιατί το υλικό είναι σκληρό ξύλο και όχι μέταλλο: το ξύλο τρίβεται στο έλασμα χωρίς να το γδέρνει/στομώνει τόσο όσο θα το έκανε ένα μεταλλικό στοιχείο σε επαφή — αντικαθίσταται εύκολα όταν φθαρεί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τάκος χρησιμοποιείται για να συγκρατεί το πριονοέλασμα από πλευρικές κινήσεις και αποκλίσεις από την ευθύγραμμη πρίση του ξύλου, στο σημείο όπου το έλασμα περνάει από τη σχισμή της τράπεζας εργασίας. Κατασκευάζεται συνήθως από σκληρό ξύλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γωνίες πριονοελάσματος και χαρακτηριστικά
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις γωνίες ενός πριονοελάσματος και πώς αυτές επηρεάζουν την πρίση; Να αναφέρετε τα χαρακτηριστικά ενός πριονοελάσματος.
Απάντηση:
- Οι τρεις γωνίες κάθε δοντιού, αυτούσιες (Σχ. 3.3, σελ. 33): «α: γωνία τομής, β: γωνία δοντιού, γ: συμπληρωματική γωνία (α+β+γ=90°).»
ΓΩΝΙΑ ΤΟΜΗΣ (α) επηρεάζει τη ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ του δοντιού στη μάζα του ξύλου ΓΩΝΙΑ ΔΟΝΤΙΟΥ (β) επηρεάζει την ΕΥΚΟΛΙΑ ΚΟΠΗΣ αλλά και την ΑΝΤΟΧΗ του δοντιού: «Όσο μικρότερη είναι τόσο ευκολότερα κόβεται το ξύλο, αλλά όσο μεγαλύτερη είναι τόσο ισχυρότερο είναι το δόντι.» ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ (γ) επηρεάζει την ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΠΡΙΣΗΣ - Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, αυτούσια: «δ: απόσταση μεταξύ δοντιών (βήμα), ε: ύψος δοντιού.» «Η απόσταση μεταξύ των δοντιών δ (βήμα), όπως και το δημιουργούμενο διάκενο, πρέπει να επιτρέπουν την προσωρινή αποθήκευση του παραγόμενου πριονιδιού και τη μεταφορά του έξω από την τομή του ξύλου.»
- Πάχος, πλάτος, μήκος: «Το πάχος του ελάσματος εξαρτάται από το ελεύθερο μήκος, την αντοχή του και την ταχύτητα τροφοδοσίας. Το πλάτος του ελάσματος εξαρτάται από τη χρήση… Για ευθεία - κατά μήκος πρίση το πλάτος είναι 30 έως 40 mm, ενώ για ξεγυρίσματα (καμπύλες πρίσεις) είναι 18 έως 30 mm.» Το μήκος υπολογίζεται από τον τύπο M=2h+2πr.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε δόντι του πριονοελάσματος έχει τρεις γωνίες: τη γωνία τομής, που επηρεάζει τη διείσδυση στη μάζα του ξύλου, τη γωνία δοντιού, που επηρεάζει την ευκολία κοπής και την αντοχή (μικρότερη γωνία = πιο εύκολη κοπή, μεγαλύτερη = πιο ανθεκτικό δόντι), και τη συμπληρωματική γωνία, που επηρεάζει την ταχύτητα πρίσης, με το άθροισμά τους να ισούται με 90 μοίρες. Άλλα χαρακτηριστικά είναι το βήμα (απόσταση μεταξύ δοντιών) και το διάκενο, που επιτρέπουν την προσωρινή αποθήκευση και μεταφορά του ροκανιδιού, το ύψος δοντιού, το πάχος του ελάσματος (εξαρτάται από ελεύθερο μήκος, αντοχή και ταχύτητα τροφοδοσίας), το πλάτος (30-40 mm για ευθεία πρίση, 18-30 mm για καμπύλες) και το μήκος, που υπολογίζεται από τον τύπο M=2h+2πr.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βήμα, διάκενο και πάχος πριονοελάσματος
Ερώτηση: Τι είναι το βήμα και τι το διάκενο σε ένα πριονοέλασμα; Σε τι χρησιμεύει το διάκενο; Ποια είναι η σημασία του πάχους ενός πριονοελάσματος;
Απάντηση:
- Βήμα (Γλωσσάριο, σελ. 42, και Σχ. 3.3, σελ. 33): «η απόσταση δύο δοντιών του πριονοελάσματος» (στο σχήμα, σύμβολο δ).
- Διάκενο (Γλωσσάριο, σελ. 42): «ο χώρος κάτω από τα δόντια που χρησιμεύει για την προσωρινή αποθήκευση του πριονιδιού.» Το κείμενο (σελ. 33) το επιβεβαιώνει: «Η απόσταση μεταξύ των δοντιών δ (βήμα), όπως και το δημιουργούμενο διάκενο, πρέπει να επιτρέπουν την προσωρινή αποθήκευση του παραγόμενου πριονιδιού και τη μεταφορά του έξω από την τομή του ξύλου.»
- Η σημασία του πάχους: «Το πάχος του ελάσματος εξαρτάται από το ελεύθερο μήκος, την αντοχή του και την ταχύτητα τροφοδοσίας.» Παίζει επίσης ρόλο στην έκκαμψη: το εύρος της εγκοπής πρέπει να είναι μεγαλύτερο του πάχους, αλλιώς το έλασμα υπερθερμαίνεται και σπάει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βήμα είναι η απόσταση ανάμεσα σε δύο διαδοχικά δόντια του πριονοελάσματος. Διάκενο είναι ο χώρος κάτω από τα δόντια, που χρησιμεύει για την προσωρινή αποθήκευση του πριονιδιού και τη μεταφορά του έξω από την τομή του ξύλου, μαζί με το βήμα. Το πάχος του ελάσματος εξαρτάται από το ελεύθερο μήκος του, την αντοχή του και την ταχύτητα τροφοδοσίας, και έχει σημασία και για την έκκαμψη: το εύρος της εγκοπής στο ξύλο πρέπει να είναι μεγαλύτερο από το πάχος του ελάσματος, αλλιώς αυτό υπερθερμαίνεται και μπορεί να σπάσει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέθοδοι πρίσης με την πριονοκορδέλα
Ερώτηση: Να αναφέρετε τις κατεργασίες (μεθόδους πρίσης) που μπορούμε να πραγματοποιήσουμε με την πριονοκορδέλα.
Απάντηση:
- Η γενική αναφορά, αυτούσια (§3.3.2, σελ. 35): «Οι βασικότερες εφαρμογές της πριονοκορδέλας με τράπεζα εργασίας είναι η κατά μήκος πρίση ευθύγραμμων πριστών. Η κατά μήκος πρίση γίνεται με σκοπό την παραγωγή πριστών μικρότερου πλάτους (ξεφάρδισμα) ή για τη μείωση του πάχους (ξεχόνδρισμα). Χρησιμοποιείται επίσης για εγκάρσιες πρίσεις (σοκόριασμα ή ξεμάκρισμα), για παραγωγή στοιχείων με απλές καμπύλες (ξεγύρισμα) ή σύνθετες καμπύλες και κεκλιμένες επιφάνειες.»
① ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ ΠΡΙΣΗ → ΞΕΦΑΡΔΙΣΜΑ (μείωση πλάτους) → ΞΕΧΟΝΔΡΙΣΜΑ (μείωση πάχους) ② ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΠΡΙΣΗ → ΣΟΚΟΡΙΑΣΜΑ / ΞΕΜΑΚΡΙΣΜΑ ③ ΚΑΜΠΥΛΗ ΠΡΙΣΗ → ΞΕΓΥΡΙΣΜΑ (απλές καμπύλες) → σύνθετες καμπύλες / κεκλιμένες επιφάνειες
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με την πριονοκορδέλα εκτελούμε: κατά μήκος πρίση ευθύγραμμων πριστών, για ξεφάρδισμα (μείωση πλάτους) ή ξεχόνδρισμα (μείωση πάχους), εγκάρσια πρίση (σοκόριασμα ή ξεμάκρισμα) και καμπύλη πρίση, για απλές καμπύλες (ξεγύρισμα) ή για σύνθετες καμπύλες και κεκλιμένες επιφάνειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η έκκαμψη
Ερώτηση: Τι είναι η έκκαμψη και ποιος ο ρόλος της σε ένα πριονοέλασμα;
Απάντηση:
- Ο ορισμός, αυτούσιος (Γλωσσάριο, σελ. 42): «η εναλλάξ κάμψη των δοντιών σε ένα πριονοέλασμα».
- Ο ρόλος της, από το κείμενο (§3.3.1, σελ. 34): «Κατά την πρίση θα πρέπει το εύρος της εγκοπής που δημιουργείται στο ξύλο να είναι μεγαλύτερο του πάχους του ελάσματος, για να μπορεί το έλασμα να προχωρεί μέσα στην εγκοπή. Διαφορετικά το έλασμα θα υπερθερμανθεί και θα σπάσει ή το ξύλο θα καεί και η πρίση θα είναι ανακριβής έως αδύνατη. Το πρόβλημα διευθετείται με την έκκαμψη των δοντιών του πριονοελάσματος.»
δόντια χωρίς έκκαμψη: δόντια ΜΕ έκκαμψη (εναλλάξ): │││││││ │╲│╱│╲│╱│ → εγκοπή ΠΛΑΤΥΤΕΡΗ από (στενή εγκοπή, κολλάει) το πάχος του ελάσματος
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έκκαμψη είναι η εναλλάξ κάμψη των δοντιών ενός πριονοελάσματος. Ο ρόλος της είναι να κάνει το εύρος της εγκοπής που δημιουργείται στο ξύλο μεγαλύτερο από το πάχος του ελάσματος, ώστε το έλασμα να προχωρεί ελεύθερα μέσα στην εγκοπή· χωρίς έκκαμψη το έλασμα θα υπερθερμαινόταν και θα έσπαγε, ή το ξύλο θα καιγόταν, με αποτέλεσμα ανακριβή έως αδύνατη πρίση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι οδηγοί του πριονοελάσματος
Ερώτηση: Για ποιο λόγο χρησιμοποιούμε τους οδηγούς ενός πριονοελάσματος;
Απάντηση:
- Ο σκοπός τους, αυτούσιος (σελ. 34): «Το ταινιοπρίονο φέρει ειδικούς οδηγούς και τερματικά με σκοπό το πριονοέλασμα να κινείται σταθερά σε κατακόρυφο επίπεδο, όταν κινείται έξω από τις περιφέρειες των δύο τροχαλιών.»
- Πού βρίσκονται και πώς λειτουργούν: «Οι οδηγοί βρίσκονται πάνω και κάτω από την τράπεζα εργασίας. Οι πάνω οδηγοί βρίσκονται εκατέρωθεν του πριονοελάσματος και ρυθμίζονται με τέτοιον τρόπο, ώστε το πριονοέλασμα να διέρχεται ελεύθερα από αυτούς χωρίς να έρχεται σε επαφή. Οι οδηγοί που βρίσκονται κάτω από την τράπεζα εργασίας είναι συνήθως σταθεροί και κατασκευάζονται από σκληρό ξύλο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι οδηγοί χρησιμοποιούνται για να κρατούν το πριονοέλασμα να κινείται σταθερά σε κατακόρυφο επίπεδο, στα σημεία όπου κινείται έξω από την περιφέρεια των δύο τροχαλιών. Βρίσκονται πάνω και κάτω από την τράπεζα εργασίας: οι πάνω βρίσκονται εκατέρωθεν του ελάσματος και ρυθμίζονται ώστε αυτό να περνάει ελεύθερα χωρίς επαφή, ενώ οι κάτω είναι συνήθως σταθεροί, κατασκευασμένοι από σκληρό ξύλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τάνυση πριονοελάσματος
Ερώτηση: Τι θα συμβεί εάν ένα πριονοέλασμα δεν είναι σωστά τεντωμένο; Πώς ελέγχουμε τη σωστή τάνυσή του;
Απάντηση:
- Οι συνέπειες λάθος τάνυσης, αυτούσιες (σελ. 35): «Εάν το πριονοέλασμα τεντωθεί υπερβολικά, θα σπάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ, εάν είναι χαλαρωμένο, θα «παίζει» χτυπώντας στους οδηγούς και οι πρίσεις του ξύλου δε θα είναι ευθύγραμμες.»
- Πώς ελέγχεται/ρυθμίζεται: «Το σωστό τέντωμα μπορεί να γίνει με τη βοήθεια ειδικής διαβαθμισμένης κλίμακας που φέρει το μηχάνημα ή με εμπειρικό τρόπο. Στην τελευταία περίπτωση ο χειριστής στρέφει το πριονοέλασμα με το χέρι του.»
ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ: στρίβει < 45° → ΠΟΛΥ ΤΕΝΤΩΜΕΝΟ στρίβει > 45° → ΧΑΛΑΡΟ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αν το πριονοέλασμα είναι υπερβολικά τεντωμένο, θα σπάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αν είναι χαλαρωμένο, θα «παίζει» χτυπώντας στους οδηγούς και οι πρίσεις δεν θα είναι ευθύγραμμες. Η σωστή τάνυση ελέγχεται με ειδική διαβαθμισμένη κλίμακα του μηχανήματος ή εμπειρικά: ο χειριστής στρέφει το έλασμα με το χέρι — αν στρίβει λιγότερο από 45° είναι πολύ τεντωμένο, αν στρίβει περισσότερο από 45° είναι χαλαρό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χρήση παράλληλου οδηγού ανά μέθοδο πρίσης
Ερώτηση: Σε ποιες μεθόδους πρίσης χρησιμοποιούμε τον παράλληλο οδηγό και σε ποιες όχι;
Απάντηση:
-
Χρησιμοποιείται:
ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ ΠΡΙΣΗ (ξεφάρδισμα, ξεχόνδρισμα) «τοποθετούμε το τεμάχιο ξύλου στην τράπεζα εργασίας και σε επαφή με τον παράλληλο οδηγό. Ο οδηγός ρυθμίζεται εκ των προτέρων, έτσι ώστε η απόστασή του από το πριονοέλασμα να μας δώσει το επιθυμητό πλάτος πριονισμού» (σελ. 36) ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΠΡΙΣΗ (σοκόριασμα/ξεμάκρισμα) «Για καλύτερη σταθερότητα προώθησης και αν τα άκρα του ξύλου είναι ορθογωνισμένα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και τον παράλληλο οδηγό» (σελ. 38) — δηλαδή ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΑ, όχι πάντα -
ΔΕΝ χρησιμοποιείται:
ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ ΠΡΙΣΗ ΜΕ ΤΡΑΧΙΑ/ΑΝΩΜΑΛΑ ΞΥΛΑ «Εάν τα ξυλοτεμάχιά μας δεν είναι πλανισμένα και φέρουν επιφάνειες με μεγάλη τραχύτητα και ανώμαλη μορφή, ο πριονισμός γίνεται ΧΩΡΙΣ τη βοήθεια του οδηγού (με ελεύθερο χέρι)» (σελ. 36) ΚΑΜΠΥΛΗ ΠΡΙΣΗ «Κατά την πρίση ξυλοτεμαχίων για τη δημιουργία καμπύλων επιφανειών εργαζόμαστε ΧΩΡΙΣ τη βοήθεια του παράλληλου μεταλλικού οδηγού (με ελεύθερο χέρι)… Απομακρύνουμε από την τράπεζα εργασίας τον παράλληλο οδηγό» (σελ. 38-39)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο παράλληλος οδηγός χρησιμοποιείται στην κατά μήκος πρίση (ξεφάρδισμα, ξεχόνδρισμα) πάνω σε πλανισμένα ξύλα, όπου ρυθμίζεται εκ των προτέρων ώστε να δίνει το επιθυμητό πλάτος, και προαιρετικά στην εγκάρσια πρίση, αν τα άκρα του ξύλου είναι ορθογωνισμένα. Δεν χρησιμοποιείται όταν πριονίζουμε τραχιά, μη πλανισμένα ξύλα κατά μήκος (γίνεται με ελεύθερο χέρι, με σχεδίαση της γραμμής πριονίσματος), και δεν χρησιμοποιείται καθόλου στην καμπύλη πρίση, όπου απομακρύνεται από την τράπεζα και εργαζόμαστε με ελεύθερο χέρι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πλανισμένα ξυλοτεμάχια για πρίση
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις τα ξυλοτεμάχια που θέλουμε να πρίσουμε πρέπει να είναι πλανισμένα;
Απάντηση:
- Στο ξεχόνδρισμα, ρητή απαίτηση (§3.3.2.1, σελ. 36-37): «Στην περίπτωση της πρίσης κατά μήκος ινών του ξύλου με σκοπό να μειώσουμε το πάχος του ξύλου (ξεχόνδρισμα) ακουμπάμε τη μια πλατιά του επιφάνεια στον παράλληλο οδηγό. Η επιφάνεια που θα ακουμπήσει στον οδηγό θα πρέπει να είναι πλανισμένη.»
- Έμμεσα, όπου χρησιμοποιείται ο παράλληλος οδηγός γενικά: αφού ο οδηγός δίνει ακριβές, σταθερό πλάτος πριονισμού μόνο αν το ξύλο εφάπτεται καλά και ομοιόμορφα σε αυτόν, μια ανώμαλη (μη πλανισμένη) επιφάνεια δεν εγγυάται σταθερή επαφή. Γι' αυτό, όταν τα τεμάχια δεν είναι πλανισμένα, το βιβλίο προτείνει να παραλείπεται ο οδηγός και να δουλεύουμε με ελεύθερο χέρι, ακολουθώντας γραμμή σχεδιασμένη με μολύβι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ξυλοτεμάχια πρέπει να είναι πλανισμένα στην πλευρά που θα ακουμπήσει στον παράλληλο οδηγό, ιδίως στο ξεχόνδρισμα (κατά μήκος πρίση για μείωση πάχους), όπου η πλατιά επιφάνεια που εφάπτεται στον οδηγό πρέπει να είναι πλανισμένη ώστε να δίνει σταθερή και ακριβή επαφή. Όταν το ξύλο δεν είναι πλανισμένο και έχει τραχιά, ανώμαλη επιφάνεια, δεν χρησιμοποιείται ο οδηγός — ο πριονισμός γίνεται με ελεύθερο χέρι, ακολουθώντας γραμμή σχεδιασμένη με μολύβι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παραγωγή κυκλικών επίπεδων επιφανειών
Ερώτηση: Πώς μπορούμε να παράγουμε κυκλικές επίπεδες επιφάνειες;
Απάντηση:
- Η μέθοδος, αυτούσια (§3.3.2.3, σελ. 39): «Για την παραγωγή κυκλικής μορφής ξύλινων στοιχείων σε μεγάλο αριθμό, μπορεί να κατασκευαστεί κατάλληλο καλούπι από σταθερή βάση, με τη βοήθεια του οποίου να παραχθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα και με ακρίβεια οι κυκλικές επιφάνειες.»
- Η διαδικασία, βήμα-βήμα: «Η σταθερή βάση στερεώνεται με σφικτήρα πάνω στην τράπεζα εργασίας της πριονοκορδέλας και, στη συνέχεια, με τη βοήθεια καρφίδας στερεώνεται το προς κοπή τεμάχιο στην περιστρεφόμενη τράπεζα και, καθώς το περιστρέφουμε, πριονίζεται κυκλικά.»
① Καλούπι/σταθερή βάση → στερέωση με σφιγκτήρα στην τράπεζα εργασίας ② Τεμάχιο ξύλου → καρφώνεται στο κέντρο της περιστρεφόμενης τράπεζας (με καρφίδα) ③ Περιστροφή του τεμαχίου προς το σταθερό πριονοέλασμα → κοπή κυκλική - Η εναλλακτική μέθοδος για ΈΝΑ τεμάχιο (Εργαστηριακή άσκηση 1, σελ. 45): σχεδίαση κύκλου με διαβήτη πάνω στο ξύλο, απομάκρυνση του οδηγού, και κοπή με ελεύθερο χέρι πάνω στη σχεδιασμένη γραμμή — πιο απλή αλλά λιγότερο ακριβής/γρήγορη για μεγάλο αριθμό τεμαχίων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυκλικές επίπεδες επιφάνειες σε μεγάλο αριθμό παράγονται με τη χρήση καλουπιού: μια σταθερή βάση στερεώνεται με σφιγκτήρα πάνω στην τράπεζα εργασίας, το προς κοπή τεμάχιο καρφώνεται με καρφίδα στο κέντρο μιας περιστρεφόμενης τράπεζας, και καθώς το περιστρέφουμε κόβεται κυκλικά από το σταθερό πριονοέλασμα. Για ένα μεμονωμένο τεμάχιο μπορεί εναλλακτικά να σχεδιαστεί ο κύκλος με διαβήτη και να κοπεί με ελεύθερο χέρι, χωρίς τον παράλληλο οδηγό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πότε μπορεί να σπάσει το πριονοέλασμα
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να σπάσει το πριονοέλασμα;
Απάντηση:
-
Δύο ρητές περιπτώσεις αναφέρονται στο κείμενο:
① ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΤΑΝΥΣΗ (σελ. 35): «Εάν το πριονοέλασμα τεντωθεί υπερβολικά, θα σπάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα.» ② ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΚΚΑΜΨΗΣ / ΣΤΕΝΗ ΕΓΚΟΠΗ (σελ. 34): «Διαφορετικά [αν η εγκοπή δεν είναι μεγαλύτερη από το πάχος του ελάσματος] το έλασμα θα ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΝΘΕΙ ΚΑΙ ΘΑ ΣΠΑΣΕΙ ή το ξύλο θα καεί.» -
Η κοινή αιτία πίσω και από τις δύο: σε αμφότερες τις περιπτώσεις δημιουργείται υπερβολική μηχανική τάση/θερμότητα στο μεταλλικό έλασμα — είτε από το ίδιο το τέντωμα, είτε από την τριβή σε μια εγκοπή που δεν αφήνει χώρο να «αναπνεύσει» το πάχος του ελάσματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πριονοέλασμα μπορεί να σπάσει σε δύο περιπτώσεις: αν τεντωθεί υπερβολικά, σπάει σε σύντομο χρονικό διάστημα· και αν δεν υπάρχει σωστή έκκαμψη ώστε η εγκοπή στο ξύλο να είναι μεγαλύτερη από το πάχος του ελάσματος, τότε το έλασμα υπερθερμαίνεται λόγω τριβής και σπάει (ή το ξύλο καίγεται).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Δέκα κανόνες ασφαλούς λειτουργίας
Ερώτηση: Να αναφέρετε δέκα (10) κανόνες ασφαλούς λειτουργίας ενός ταινιοπρίονου.
Απάντηση:
- Τέσσερις ρητοί κανόνες πριν την κατεργασία (§3.3.3, σελ. 40):
1. Έλεγχος ότι το πριονοέλασμα είναι σωστά τανυσμένο 2. Απομάκρυνση οτιδήποτε υπάρχει στην τράπεζα εργασίας, αφήνοντας μόνο τον προωθητήρα 3. Ρύθμιση των οδηγών του πριονοελάσματος 4. Έλεγχος ότι η επικίνδυνη περιοχή του μηχανήματος είναι ελεύθερη - Έξι επιπλέον κανόνες, από τις γενικές ενότητες ασφαλείας 2.5-2.6, στις οποίες παραπέμπει ρητά το κεφάλαιο («θα πρέπει να ακολουθείτε όλους τους κανόνες ασφαλούς λειτουργίας που αναφέρονται στις ενότητες 2.5 και 2.6»):
5. Απομόνωση του μηχανήματος από το ρεύμα κατά την αλλαγή κοπτικού (εδώ: πριονοελάσματος) 6. Το μηχάνημα να είναι γειωμένο 7. Χρήση προστατευτικών μέσων σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή 8. Κατάλληλη ένδυση — όχι μακριά μανίκια, γραβάτες, κολιέ, ελεύθερα μαλλιά 9. Ο χειριστής να μη βιάζεται και να μην αποσπάται η προσοχή του 10. Έλεγχος ότι όλα τα μέρη του μηχανήματος είναι σωστά στερεωμένα πριν τη λειτουργία
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δέκα κανόνες ασφαλούς λειτουργίας ενός ταινιοπρίονου: έλεγχος ότι το πριονοέλασμα είναι σωστά τανυσμένο, απομάκρυνση κάθε αντικειμένου από την τράπεζα εκτός από τον προωθητήρα, ρύθμιση των οδηγών του πριονοελάσματος, έλεγχος ότι η επικίνδυνη περιοχή είναι ελεύθερη, απομόνωση του μηχανήματος από το ρεύμα κατά την αλλαγή πριονοελάσματος, γείωση του μηχανήματος, χρήση προστατευτικών μέσων σύμφωνα με τις οδηγίες κατασκευαστή, κατάλληλη ένδυση χωρίς χαλαρά μανίκια ή κοσμήματα, αδιάσπαστη προσοχή του χειριστή χωρίς βιασύνη, και έλεγχος ότι όλα τα μέρη του μηχανήματος είναι σωστά στερεωμένα πριν τεθεί σε λειτουργία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Υπολογισμός μήκους πριονοελάσματος
Ερώτηση: Να υπολογίσετε το μήκος ενός πριονοελάσματος το οποίο θα τοποθετηθεί σε ταινιοπρίονο και του οποίου οι τροχαλίες έχουν διάμετρο 80 cm. Η απόσταση των τροχαλιών είναι 1,35 m.
Απάντηση:
- Ο τύπος (σελ. 34): M = 2h + 2πr, όπου M = μήκος πριονοελάσματος, h = μέγιστη απόσταση μεταξύ των κέντρων των δύο τροχαλιών, r = ακτίνα των τροχαλιών, π = 3,14.
- Τα δεδομένα, μετατρεμμένα σε ίδιες μονάδες (m):
διάμετρος τροχαλίας D = 80 cm = 0,80 m → ακτίνα r = D/2 = 0,40 m απόσταση κέντρων τροχαλιών h = 1,35 m - Αντικατάσταση στον τύπο:
M = 2h + 2πr M = 2 × 1,35 + 2 × 3,14 × 0,40 M = 2,70 + 2,512 M = 5,212 m
Σύνοψη: Με ακτίνα τροχαλίας r = 0,40 m (από διάμετρο 80 cm) και απόσταση κέντρων τροχαλιών h = 1,35 m, το μήκος του πριονοελάσματος είναι M = 2h + 2πr = 2×1,35 + 2×3,14×0,40 = 2,70 + 2,512 = 5,212 m (περίπου 5,21 m).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προσοχή στις μονάδες: η διάμετρος (80 cm) πρέπει να μετατραπεί σε ακτίνα σε μέτρα (0,40 m) πριν αντικατασταθεί στον τύπο — λάθος συνήθειας είναι να χρησιμοποιηθεί απευθείας η διάμετρος αντί της ακτίνας, ή να μείνουν οι μονάδες σε cm ενώ το h δίνεται σε m.
Υπολογισμός ταχύτητας πριονοελάσματος
Ερώτηση: Να υπολογίσετε τη γραμμική ταχύτητα ενός ταινιοπρίονου, το οποίο φέρει τροχαλίες διαμέτρου 80 cm και περιστρέφονται με 10 στροφές ανά δευτερόλεπτο.
Απάντηση:
- Ο τύπος (σελ. 35): V = π·D·α, όπου V = γραμμική ταχύτητα του πριονοελάσματος (m/sec), D = διάμετρος των τροχαλιών (m), α = στροφές του κινητήρα ανά sec, π = 3,14.
- Τα δεδομένα:
D = 80 cm = 0,80 m α = 10 στροφές/sec - Αντικατάσταση στον τύπο:
V = π · D · α V = 3,14 × 0,80 × 10 V = 25,12 m/sec
Σύνοψη: Με διάμετρο τροχαλίας D = 0,80 m και στροφές α = 10 στροφές/sec, η γραμμική ταχύτητα του πριονοελάσματος είναι V = π·D·α = 3,14 × 0,80 × 10 = 25,12 m/sec.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προσοχή στις μονάδες: η διάμετρος πρέπει να είναι σε μέτρα (0,80 m, όχι 80 cm) πριν αντικατασταθεί στον τύπο, ώστε η ταχύτητα να βγει σε m/sec.
