Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 12 (σελ. 137) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΞΥΛΟΥ – ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 12

Πλήρεις λύσεις των 8 ερωτήσεων του κεφαλαίου 12 — τα κύρια στοιχεία του πολυτρύπανου και της σέγας, οι κατεργασίες που πραγματοποιούν, οι εφαρμογές τους, και τα μέτρα ασφαλείας.

Κυριότερα μέρη του πολυτρύπανου

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα κυριότερα μέρη του πολυτρύπανου.

Απάντηση:

• Τα στοιχεία, αυτούσια (§12.1.1, σελ. 132-133): σκελετός μηχανήματος, τράπεζα εργασίας, σειρά τρυπανιών (δοκίδα), χειροκοχλίας μετακίνησης τρυπανιών, παράλληλος οδηγός, έμβολο αέρος, ποδομοχλός.
• Λεπτομέρειες: ο σκελετός είναι βαριάς κατασκευής από χυτοσίδηρο, πακτωμένος στο δάπεδο· η τράπεζα εργασίας είναι μεταλλική και σε σταθερή θέση· η δοκίδα τρυπανιών φέρει πολλές κεφαλές (στα σύγχρονα πολυτρύπανα με απόσταση κέντρων 32mm) και ανεβοκατεβαίνει με ακρίβεια μέσω χειροκοχλία· υπάρχουν δύο συρόμενοι παράλληλοι οδηγοί με ρυθμιζόμενα τερματικά· τα έμβολα αέρος πιέζουν και σταθεροποιούν τα ξύλινα στοιχεία· η εισχώρηση των τρυπανιών γίνεται με ποδομοχλό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη του πολυτρύπανου είναι ο σκελετός μηχανήματος από χυτοσίδηρο (βαριάς κατασκευής, πακτωμένος στο δάπεδο), η σταθερή μεταλλική τράπεζα εργασίας, η δοκίδα τρυπανιών με πολλές κεφαλές (απόσταση κέντρων 32mm στα σύγχρονα μηχανήματα), ο χειροκοχλίας μετακίνησης των τρυπανιών, οι δύο συρόμενοι παράλληλοι οδηγοί με ρυθμιζόμενα τερματικά, τα έμβολα αέρος που σταθεροποιούν τα ξύλινα στοιχεία, και ο ποδομοχλός με τον οποίο γίνεται η εισχώρηση των τρυπανιών στο ξύλο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κυριότερα μέρη της σέγας

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα κυριότερα μέρη της σέγας.

Απάντηση:

• Τα στοιχεία, αυτούσια (§12.2.1, σελ. 134-135): σκελετός, τράπεζα εργασίας, πριονόλαμα, ταλαντευόμενος βραχίονας, σωλήνας αναρρόφησης, έξοδος αναρρόφησης.
• Λεπτομέρειες: ο σκελετός είναι μεταλλικός, σταθεροποιείται με σφικτήρα σε πάγκο εργασίας (σε ορισμένους τύπους φέρει μεταλλική βάση πακτωμένη στο δάπεδο)· η τράπεζα εργασίας είναι σταθερή, με σχισμή στο άκρο για την πριονόλαμα· η πριονόλαμα είναι πολύ μικρού πλάτους, με μικρές οδοντώσεις με έκκαμψη στην μπροστινή πλευρά· ο ταλαντευόμενος βραχίονας, στο άκρο του οποίου εφαρμόζει η πριονόλαμα, κάνει την πριονόλαμα να ανεβοκατεβαίνει· η έξοδος αναρρόφησης καταλήγει σε ελαστικό σωλήνα, μέσω του οποίου απομακρύνεται μεγάλο ποσοστό της παραγόμενης ξυλόσκονης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη της σέγας είναι ο μεταλλικός σκελετός (σταθεροποιείται με σφικτήρα σε πάγκο εργασίας ή φέρει βάση πακτωμένη στο δάπεδο), η σταθερή μεταλλική τράπεζα εργασίας με σχισμή για την πριονόλαμα, η ίδια η πριονόλαμα πολύ μικρού πλάτους με οδοντώσεις έκκαμψης, ο ταλαντευόμενος βραχίονας στο άκρο του οποίου εφαρμόζει η πριονόλαμα και την κάνει να ανεβοκατεβαίνει, και ο σωλήνας με την έξοδο αναρρόφησης που απομακρύνει την παραγόμενη ξυλόσκονη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατεργασίες με το πολυτρύπανο

Ερώτηση: Τι κατεργασίες πραγματοποιούμε με το πολυτρύπανο;

Απάντηση:

• Ο σκοπός, αυτούσιος (§12.1.2, σελ. 133): «με το πολυτρύπανο μπορούν να διανοιχθούν οριζόντιες, κατακόρυφες ή κεκλιμένες οπές σε στοιχεία επίπλων.»
• Η διαδικασία (σελ. 133-134): ο χειριστής τοποθετεί τον απαιτούμενο αριθμό διατρητικών μέσων στις κεφαλές τρυπήματος, ρυθμίζει το βάθος εισχώρησής τους, τη θέση των τρυπανιών (οριζόντια, κατακόρυφη ή κεκλιμένη) και το ακριβές ύψος διάτρησης. Τοποθετεί το στοιχείο στην τράπεζα εργασίας, ρυθμίζει τους παράλληλους οδηγούς και τα τερματικά, ενεργοποιεί τα έμβολα αέρος για τη σταθεροποίηση, και «με πάτημα του ποδομοχλού εισέρχονται τα τρυπάνια στο ξύλινο στοιχείο και διανοίγονται οι επιθυμητές οπές».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το πολυτρύπανο πραγματοποιείται η ταυτόχρονη διάνοιξη πολλών οπών σε μια πλευρά ενός ξύλινου στοιχείου, με οριζόντιες, κατακόρυφες ή κεκλιμένες κατευθύνσεις. Ο χειριστής ρυθμίζει τα διατρητικά μέσα, το βάθος και τη θέση τους, σταθεροποιεί το στοιχείο με τα έμβολα αέρος αφού πρώτα ρυθμίσει τους παράλληλους οδηγούς και τα τερματικά, και με πάτημα του ποδομοχλού εισέρχονται τα τρυπάνια στο ξύλο, διανοίγοντας τις επιθυμητές οπές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατεργασίες με τη σέγα

Ερώτηση: Τι κατεργασίες πραγματοποιούμε με τη σέγα;

Απάντηση:

• Ο σκοπός, αυτούσιος (§12.2, σελ. 134): «με τη σέγα πραγματοποιούνται πρίσεις πολύπλοκων σχημάτων.»
• Η μέθοδος (§12.2.2, σελ. 136): «με τη σέγα μπορούν να πραγματοποιηθούν καμπύλες πρίσεις με ιδιαίτερα μικρή ακτίνα καμπυλότητας (απότομες καμπύλες). Οι πρίσεις πραγματοποιούνται με ή χωρίς τη βοήθεια οδηγών (με ελεύθερο χέρι).» Ο χειριστής αποτυπώνει στην επιφάνεια του ξύλου μια γραμμή στην επιθυμητή μορφή πρίσης, και με τα δυο του χέρια κατευθύνει το ξύλο ώστε η πρίση να πραγματοποιείται στην αποτυπωμένη γραμμή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τη σέγα πραγματοποιούνται πρίσεις πολύπλοκων σχημάτων, δηλαδή καμπύλες πρίσεις με ιδιαίτερα μικρή ακτίνα καμπυλότητας (απότομες καμπύλες), με ή χωρίς τη βοήθεια οδηγών (ελεύθερο χέρι). Ο χειριστής αποτυπώνει στο ξύλο τη γραμμή της επιθυμητής πρίσης και το κατευθύνει με τα δύο χέρια ώστε η κοπή να ακολουθεί αυτή τη γραμμή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαφορά επιτραπέζιας σέγας από τη σέγα χειρός

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η επιτραπέζια σέγα από τη σέγα χειρός;

Απάντηση:

• Η διάκριση, αυτούσια (§12.2, σελ. 134): «Η σέγα έχει επιτραπέζια μορφή και διαχωρίζεται ως προς τις εφαρμογές της από τη σέγα χειρός.»
• Η επιτραπέζια σέγα (σελ. 134-136): είναι σταθεροποιημένο μηχάνημα (με σφικτήρα σε πάγκο ή με βάση πακτωμένη στο δάπεδο), με σταθερή τράπεζα εργασίας πάνω στην οποία τοποθετείται και κινείται το ξύλο, ενώ η πριονόλαμα ταλαντεύεται στη θέση της μέσω του βραχίονα — δηλαδή το ξύλο κινείται προς το εργαλείο.
• Η σέγα χειρός, αντίθετα, είναι φορητό εργαλείο που ο χειριστής κρατά και μετακινεί ο ίδιος πάνω στο ξύλο, το οποίο παραμένει σταθερό — δηλαδή το εργαλείο κινείται προς το ξύλο. Οι δύο μορφές διαφέρουν επίσης στις εφαρμογές τους: η επιτραπέζια χρησιμοποιείται κυρίως για πρίσεις σε πάγκο εργαστηρίου (ξυλόγλυπτα, σκαλιστά έπιπλα, παιχνίδια), ενώ η χειρός για πιο ελεύθερη, φορητή χρήση σε μεγαλύτερα ή δυσκίνητα τεμάχια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιτραπέζια σέγα είναι σταθεροποιημένο μηχάνημα με σταθερή τράπεζα εργασίας, όπου το ξύλο μετακινείται από τον χειριστή προς την ταλαντευόμενη πριονόλαμα, ενώ η σέγα χειρός είναι φορητό εργαλείο που ο χειριστής κρατά και μετακινεί ο ίδιος πάνω στο σταθερό ξύλο. Διαφέρουν επίσης στις εφαρμογές τους: η επιτραπέζια σέγα χρησιμοποιείται σε μονάδες παραγωγής ξυλόγλυπτων προϊόντων και σκαλιστών επίπλων, ενώ η σέγα χειρός για πιο ελεύθερη χρήση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το βιβλίο δηλώνει τη διάκριση («διαχωρίζεται ως προς τις εφαρμογές») χωρίς να αναλύει τη σέγα χειρός· η απάντηση συμπληρώνει με τη λογική διαφορά σταθερού/φορητού εργαλείου.

Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα πολυτρύπανου έναντι απλού τρυπανιού

Ερώτηση: Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα του πολυτρύπανου σε σχέση με το απλό τρυπάνι;

Απάντηση:

• ⚠️ Ερώτηση κρίσης — το κεφάλαιο δεν αντιπαραθέτει ρητά τα δύο μηχανήματα σε πλεονεκτήματα/μειονεκτήματα· η απάντηση συνδυάζει όσα λέει το κεφάλαιο για το πολυτρύπανο (σελ. 132-134) με τη λογική διαφορά από ένα απλό τρυπάνι (μία κεφαλή).
• Πλεονεκτήματα του πολυτρύπανου: «η ταυτόχρονη διάνοιξη πολλών οπών» με μία κίνηση αντί για πολλές διαδοχικές τρυπήσεις· μεγαλύτερη ταχύτητα και παραγωγικότητα σε τυποποιημένη παραγωγή· μεγαλύτερη ακρίβεια/επαναληψιμότητα αποστάσεων μεταξύ οπών (σταθερή απόσταση κέντρων 32mm στα σύγχρονα μηχανήματα) χάρη στη σταθεροποίηση με έμβολα αέρος και τους ρυθμιζόμενους οδηγούς.
• Μειονεκτήματα του πολυτρύπανου: μεγαλύτερο κόστος απόκτησης και συντήρησης (πολλά τρυπάνια, ρυθμιστές βάθους ανά τρυπάνι)· μεγαλύτερος όγκος/χώρος εγκατάστασης· λιγότερο ευέλικτο για μεμονωμένα, μη τυποποιημένα τεμάχια με ασύμμετρη διάταξη οπών, όπου ένα απλό τρυπάνι είναι πιο άμεσο και ευέλικτο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: το πολυτρύπανο έχει το πλεονέκτημα της ταυτόχρονης διάνοιξης πολλών οπών σε ένα ξύλινο στοιχείο, με μεγαλύτερη ταχύτητα, παραγωγικότητα και ακρίβεια/επαναληψιμότητα αποστάσεων σε σχέση με τη διαδοχική χρήση ενός απλού τρυπανιού, γι' αυτό και χρησιμοποιείται στην τυποποιημένη παραγωγή επίπλων. Μειονεκτεί όμως σε κόστος απόκτησης και συντήρησης, σε απαιτούμενο χώρο εγκατάστασης, και σε ευελιξία για μεμονωμένα τεμάχια με μη τυποποιημένη διάταξη οπών, όπου ένα απλό τρυπάνι είναι πιο άμεσο και ευέλικτο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ερώτηση κρίσης — το κεφάλαιο δεν αντιπαραθέτει ρητά τα δύο μηχανήματα, η απάντηση είναι λογική επεξεργασία των στοιχείων του κειμένου.

Επιχειρήσεις-αποδέκτες πολυτρύπανου και σέγας

Ερώτηση: Σε ποιες επιχειρήσεις απευθύνεται το πολυτρύπανο και σε ποιες η σέγα;

Απάντηση:

• Το πολυτρύπανο, αυτούσιο (§12.1, σελ. 132): «τα πολυτρύπανα βρίσκουν εφαρμογή σε μονάδες παραγωγής τυποποιημένου επίπλου (έπιπλα κουζίνας, ντουλάπες υπνοδωματίων, γραφεία, βιβλιοθήκες, κτλ.).»
• Η σέγα, αυτούσια (§12.2, σελ. 134): «η σέγα βρίσκει μεγάλη εφαρμογή σε μονάδες παραγωγής ξυλόγλυπτων προϊόντων (εκκλησιαστικών τέμπλων, θρόνων, κτλ.), σκαλιστών επίπλων, παιδικών παιχνιδιών, κτλ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πολυτρύπανο απευθύνεται σε μονάδες παραγωγής τυποποιημένου επίπλου, όπως έπιπλα κουζίνας, ντουλάπες υπνοδωματίων, γραφεία και βιβλιοθήκες, ενώ η σέγα απευθύνεται σε μονάδες παραγωγής ξυλόγλυπτων προϊόντων, όπως εκκλησιαστικά τέμπλα και θρόνους, καθώς και σκαλιστά έπιπλα και παιδικά παιχνίδια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέτρα ασφαλείας στο πολυτρύπανο και τη σέγα

Ερώτηση: Ποια μέτρα ασφαλείας παίρνουμε κατά το χειρισμό του πολυτρύπανου και της σέγας;

Απάντηση:

• Πολυτρύπανο, αυτούσια (§12.3, σελ. 136):

     ① να πραγματοποιούμε όλες τις ρυθμίσεις έχοντας κλειστό το διακόπτη ρεύματος
     ② να έχουμε ελέγξει ώστε τα διατρητικά μέσα (τρυπάνια) να βρίσκονται σε
        άριστη κατάσταση
     ③ να έχουμε σταθεροποιήσει καλά το ξυλοτεμάχιο που θα τρυπήσουμε

• Σέγα, αυτούσια (§12.3, σελ. 136):

     ① να έχουμε σταθεροποιήσει καλά με σφικτήρες τη σέγα στον πάγκο εργασίας
     ② να ελέγχουμε τη σωστή σταθεροποίηση της πριονόλαμας στον ταλαντευόμενο
        βραχίονα
     ③ να ελέγχουμε την κατάσταση της πριονόλαμας
     ④ να μην περνάμε τα χέρια μας κοντά στην πριονόλαμα

• Γενική παραπομπή, και για τα δύο μηχανήματα: «θα πρέπει να ακολουθούμε όλους τους κανόνες ασφαλούς λειτουργίας που αναφέρονται στις ενότητες 2.5 και 2.6.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για το πολυτρύπανο: να πραγματοποιούμε τις ρυθμίσεις με κλειστό τον διακόπτη ρεύματος, να ελέγχουμε ότι τα τρυπάνια βρίσκονται σε άριστη κατάσταση, και να σταθεροποιούμε καλά το ξυλοτεμάχιο. Για τη σέγα: να τη σταθεροποιούμε καλά με σφικτήρες στον πάγκο εργασίας, να ελέγχουμε τη σωστή σταθεροποίηση και την κατάσταση της πριονόλαμας, και να μην περνάμε τα χέρια μας κοντά σε αυτή. Και στις δύο περιπτώσεις πρέπει να ακολουθούμε τους γενικούς κανόνες ασφαλούς λειτουργίας των ενοτήτων 2.5 και 2.6.

Κριτήρια αξιολόγησης: