Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Τεχνολογία εργαλείων χειρός (σελ. 103, 138) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Β ΕΠΑΛ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Β’ ΕΠΑΛ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Β ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Τεχνολογία εργαλείων χειρός (σελ. 103, 138) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Τεχνολογία εργαλείων χειρός (σελ. 103, 138)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις Αξιολόγησης του βιβλίου.

Εργαλεία χάραξης

Ερώτηση: 1. Ποια είναι η χρήση των πλακών εφαρμογής; Τι προσέχουμε κατά τη χρήση τους; 2. Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε χαράκτες από ορείχαλκο; 3. Ποιες είναι οι χρήσεις των υψομετρικών χαρακτών; 4. Ποια είναι τα μέρη της πόντας; Έχουν όλα τον ίδιο βαθμό σκληρότητας ή όχι, και γιατί; 5. Ποιες είναι οι χρήσεις του μονοπόδαρου διαβήτη; 6. Ποια είναι τα βήματα της χάραξης; 7. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τα εργαλεία της χάραξης;

Απάντηση:

1. Πλάκες εφαρμογής: χρησιμοποιούνται ως επιφάνειες αναφοράς για πολλές μετρήσεις και ελέγχους· πάνω τους τοποθετούνται οι επιφάνειες που θα χαραχθούν, γι’ αυτό πρέπει να είναι απολύτως επίπεδες και οριζόντιες (ρυθμιστικοί κοχλίες, έλεγχος με αλφάδι). Προσέχουμε να μη δημιουργούνται χαραγές ή ίχνη από χτυπήματα· για συντήρηση τις καθαρίζουμε με παραφίνη και τις τρίβουμε με μαλακό πανί ή στουπί εμποτισμένο με λάδι.
2. Χαράκτες από ορείχαλκο: για χάραξη σε μαλακά και λεπτά ελάσματα, ώστε να μη μειωθεί η αντοχή του ελάσματος σε κάμψη· επίσης σε οξειδωμένες ή ανώμαλες επιφάνειες (μαύρα ελάσματα, χυτά κομμάτια), όπου ο χαλύβδινος χαράκτης δεν δίνει ικανοποιητική ευκρίνεια.
3. Υψομετρικοί χαράκτες: μεταφορά διαστάσεων παράλληλων προς την πλάκα εφαρμογής· κεντράρισμα κομματιών προσαρμοσμένων σε εργαλειομηχανές· προσεγγιστικός έλεγχος της παραλληλότητας επιφανειών.
4. Πόντα: έχει αιχμή, κορμό (συνήθως ρικνωτό) και κεφαλή. Δεν έχουν τον ίδιο βαθμό σκληρότητας: με βαφή και επαναφορά αποκτούν σκληρή αιχμή, για να διεισδύει στα μέταλλα, μαλακό κορμό, ώστε να αντέχει στις κρούσεις, και σκληρή κεφαλή, για να μην παραμορφώνεται (θρυμματισμός ή ξεχείλωμα) από τα χτυπήματα του σφυριού.
5. Μονοπόδαρος διαβήτης: χάραξη γραμμών παράλληλων προς τη μία πλευρά ενός κομματιού ή μιας επίπεδης επιφάνειας και εύρεση του κέντρου μιας κυλινδρικής οπής ή διατομής.
6. Βήματα χάραξης (όλες οι γραμμές χαράσσονται ως προς επιφάνεια ή γραμμή αναφοράς): 1) προετοιμασία της επιφάνειας αναφοράς — επιπέδωση, γώνιασμα δεύτερης έδρας (ευθεία αναφοράς) και άλειμμα των επιφανειών (κατεργασμένες με υδατικό διάλυμα ψευδαργύρου, στουπετσιού ή γαλαζόπετρας, ακατέργαστες με σκόνη κιμωλίας)· 2) χάραξη με χαράκτη και κανόνα, γωνιά ή μοιρογνωμόνιο (χαράκτης σε γωνία 30° με την κατακόρυφο, με ελαφριά πίεση), παράλληλες και με υψομετρικό χαράκτη, κέντρα ως τομή δύο κάθετων ευθειών· 3) μονιμοποίηση της χάραξης με ποντάρισμα (περίπου ανά 5 mm στα καμπύλα τμήματα, αραιότερα στα ευθύγραμμα).
7. Μέτρα ασφαλείας-συντήρηση: τροχίζουμε σωστά τις αιχμές χαρακτών, ποντών και διαβητών και τακτικά την κεφαλή της πόντας· φοράμε προστατευτικά γυαλιά στο τρόχισμα· αντικαθιστούμε πόντες και χαράκτες με φθαρμένη μύτη· καλύπτουμε τα αιχμηρά μέρη (π.χ. με φελλό)· δεν τα αποθηκεύουμε όλα μαζί σε συρτάρια και τα αλείφουμε με αντισκωριακό ή ελαφρό λάδι· δεν τα βάζουμε στις τσέπες μας, αλλά καθαρά στις θήκες και στις θέσεις τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλάκα = επιφάνεια αναφοράς, χωρίς χαραγές/χτυπήματα· ορειχάλκινος χαράκτης σε μαλακά-λεπτά ή οξειδωμένα/ανώμαλα κομμάτια· υψομετρικός για μεταφορά διαστάσεων, κεντράρισμα, έλεγχο παραλληλότητας· πόντα: σκληρή αιχμή, μαλακός κορμός, σκληρή κεφαλή· μονοπόδαρος για παράλληλες και κέντρα· προετοιμασία, χάραξη, ποντάρισμα· τρόχισμα, γυαλιά, κάλυψη αιχμών, σωστή φύλαξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: διαφορετική σκληρότητα των τριών μερών της πόντας με την αιτιολόγηση, και τα τρία βήματα της χάραξης.

Συγκράτηση ΚΑΙ εργαλεία

Ερώτηση: 8. Ποια είναι τα είδη των μεγγενών και σε ποιες εργασίες χρησιμοποιείται το καθένα από αυτά; 9. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τις μέγγενες; 10. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τα σφυριά; 11. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τα κατσαβίδια; 12. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τα κλειδιά;

Απάντηση:

8. Είδη μεγγενών: μέγγενη εφαρμοστή (γενική συγκράτηση κομματιών στον πάγκο· ρικνωτά σκληρά μάγουλα, η κινητή σιαγόνα μένει παράλληλη)· μέγγενη σιδηρουργού (κομμάτια σε βαριά κατεργασία, π.χ. σφυρηλάτηση)· σωληνομέγγενη (σωλήνες και κυλινδρικά κομμάτια, συγκράτηση από τέσσερις πλευρές)· μέγγενη εργαλειομηχανών (στερεώνεται στην τράπεζα εργαλειομηχανής, μεγαλύτερη ακρίβεια)· φορητή μέγγενη (μεγγενόπουλο) (συγκράτηση μαζί δύο ή περισσότερων κομματιών).
9. Μέγγενες: στερέωση στον πάγκο και στο ύψος του αγκώνα· σύσφιξη μόνο με τη χειρολαβή και τα χέρια (χωρίς επιμήκυνση ή βάρος σώματος)· προστατευτικά μάγουλα από μαλακό μέταλλο ή πλαστικό· δεν ανοίγουμε τις σιαγόνες πέρα από το επιτρεπόμενο· αποφεύγουμε βαριά κομμάτια· χέρια μακριά από τα σημεία συγκράτησης· δεν τη χτυπάμε με βαριά αντικείμενα· καθαρισμός από γρέζια, σιαγόνες κλειστές και χειρολαβή κατακόρυφη στο τέλος· περιοδικό λάδωμα κοχλία, περικοχλίου και ολισθητήρα.
10. Σφυριά: προστατευτικά γυαλιά· κατάλληλο σφυρί για το υλικό και την κατεργασία· σταθερή συγκράτηση του εργαλείου ή του υλικού· κράτημα από την άκρη της χειρολαβής, όχι πολύ σφιχτά, με καλό σημάδι· ποτέ χτυπήματα σε σκληρυμένες επιφάνειες· χειρολαβή και κεφαλή καθαρές από λάδια, όχι με ιδρωμένα χέρια· έλεγχος της στερέωσης στη χειρολαβή και αντικατάσταση φθαρμένων μερών· φύλαξη σε κατάλληλο χώρο.
11. Κατσαβίδια: καθαρά, χωρίς λίπη· είδος ανάλογα με την εγκοπή και μέγεθος ώστε η ακμή να εφαρμόζει στην εγκοπή· κράτημα σταθερά στην προέκταση του άξονα του κοχλία· όχι συγκράτηση του κομματιού με το άλλο χέρι· σε δυσκολία κατσαβίδι τετραγωνικής διατομής με κλειδί, όχι πένσα· ποτέ ως μοχλός ή κοπίδι, ποτέ στην τσέπη.
12. Κλειδιά: καθαρά και σε καλή κατάσταση· κατάλληλο είδος και σωστό άνοιγμα, ώστε να εφαρμόζουν (αλλιώς φθορά και κίνδυνος τραυματισμού)· όχι φθαρμένα ή με μεγαλύτερο άνοιγμα· προτιμάμε πολυγωνικά για σφιχτούς κοχλίες και τελικό σφίξιμο· όχι επιμήκυνση του στελέχους ή σφυροκόπημα, όχι χτυπήματα με το χέρι ή βάρος σώματος· στο γαλλικό κλειδί σφιχτή ρύθμιση και σταθερή σιαγόνα αντίθετα προς τη φορά περιστροφής· σε οξειδωμένα σπειρώματα λίγες σταγόνες λαδιού και αναμονή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέγγενες εφαρμοστή, σιδηρουργού, σωληνομέγγενη, εργαλειομηχανών, φορητή· και για κάθε εργαλείο οι κανόνες σωστής και ασφαλούς χρήσης του βιβλίου (§4.2–4.4).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: πέντε είδη μεγγενών με τη χρήση τους και τουλάχιστον τα βασικά μέτρα ασφαλείας για κάθε εργαλείο.

Ζουμπάδες, κοπίδια ΚΑΙ πριόνια

Ερώτηση: 1. Ποια είναι τα είδη των ζουμπάδων και πού χρησιμοποιούνται; 2. Τι προσέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε τους ζουμπάδες; 3. Ποιες είναι οι χρήσεις των κοπιδιών; 4. Πώς χρησιμοποιούμε τα κοπίδια; 5. Σε τι εξυπηρετεί η αμφοδόντωση στα πριόνια;

Απάντηση:

1. Ζουμπάδες (στιγείς): χρησιμοποιούνται ως κοπτικά εργαλεία για τη διάνοιξη τρυπών σε λεπτά ελάσματα και ως βοηθητικά εργαλεία στη συναρμολόγηση στοιχείων μηχανών. Είδη: ολόσωμοι (παράλληλοι ή κωνικοί), ως εξολκείς πείρων και για τρύπες σε ελάσματα πάχους 0,8-2,5 mm· κοίλοι, για κυκλικές τρύπες διαμέτρου περίπου 3-60 mm σε λεπτά ελάσματα ή άλλα υλικά· μηχανικοί, για μαζική παραγωγή (ελάσματα έως 7 mm).
2. Προσοχή στους ζουμπάδες: τοποθετούμε το έλασμα πάνω σε μαλακό μέταλλο ή ξύλο και κρατάμε τον ζουμπά κάθετα, ακριβώς στο σημείο τρυπήματος, με ελαφρά σταθερά χτυπήματα· κατάλληλος ζουμπάς και σφυρί, χωρίς δυνατά χτυπήματα, χέρια μακριά από τα σημεία τρυπήματος και κρούσης· τροχίζουμε την κεφαλή, προστατεύουμε τις κοπτικές αιχμές και δεν χρησιμοποιούμε ζουμπάδες με ξεχειλωμένη κεφαλή ή φθαρμένη κόψη· προστατευτικά γυαλιά και καθαρισμός στο τέλος.
3. Χρήσεις κοπιδιών: ξεχόνδρισμα (κοπίδιασμα) επιφανειών, καθαρισμός χυτών κομματιών και συγκολλήσεων, διάνοιξη αυλακιών ή ανοιγμάτων σε ελάσματα ή πλάκες, αποκοπή ελασμάτων, κεφαλών κοχλιών και καρφιών. Τύποι: πλατιά (γενική χρήση), σταυροκόπιδα (στενοί χώροι, σφηνόδρομοι), νευροκόπιδα (αποκοπή ελάσματος ανάμεσα σε τρύπες), κυρτά και κοπίδια-νύχια (αυλάκια σε κυρτές επιφάνειες).
4. Χρήση κοπιδιών: κατάλληλο κοπίδι και σφυρί, καλά τροχισμένη κόψη· σταθερό κράτημα του κορμού, σωστή θέση και κλίση (ελεύθερη γωνία περίπου 10°), χτυπήματα ελεύθερα, με το βλέμμα στην κόψη· σταδιακή αφαίρεση με μικρό βάθος κοπής· σε φαρδιά κομμάτια πρώτα αυλάκια με στενό κοπίδι· ελαφρύ λάδωμα της κόψης στον χάλυβα· στα ψαθυρά υλικά από τις άκρες προς τη μέση· αφήνουμε υλικό αν ακολουθεί λίμα· στην αποκοπή το κομμάτι πάνω στο αμόνι με μαλακό έλασμα ενδιάμεσα· προστατευτικά γυαλιά.
5. Αμφοδόντωση (τσαπράζωμα): τα δόντια της λεπίδας προεξέχουν στα πλάγια, οπότε το αυλάκι του πριονίσματος γίνεται φαρδύτερο από τη λεπίδα· έτσι η πριονολεπίδα δεν τρίβεται στα τοιχώματα του αυλακιού (μικρότερη αντίσταση και φθορά) και διευκολύνεται η αποβολή του αποβλήτου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ολόσωμοι, κοίλοι, μηχανικοί ζουμπάδες για τρύπες σε λεπτά ελάσματα και εξαγωγή πείρων· κάθετο κράτημα, μαλακό υπόβαθρο, ελαφρά χτυπήματα· κοπίδια για ξεχόνδρισμα, καθαρισμό, αυλάκια, αποκοπή· σωστή κλίση, μικρό βάθος, βλέμμα στην κόψη· αμφοδόντωση = φαρδύτερο αυλάκι χωρίς τριβή και εύκολη αποβολή αποβλήτου.

Κριτήρια αξιολόγησης: